ÑOÄC THOAÏI CUØNG QUAÙI PHONG
Taäp thô cuûa Nguyeân Nhi - VHNT xuaát baûn, thaùng 10, 2000

Nguyeãn Phöôùc Nguyeân

"Noãi phieàn muoän toâi coøn nguyeân veïn ñaáy
Ñaõ vaøo thô
Xin cöù nhaët laøm duyeân"
   - Nguyeân Nhi -

I. MÔÛ

Cuoán thô toâi nhaän ñaõ gaàn moät thaùng. Ñaõ ñoïc ba boán laàn. Moãi laàn moät caûm nhaän khaùc nhau. Duø vaäy, moãi caûm nhaän caù bieät ñoù höùa heïn trong toâi moät taâm tình cuøng taùc giaû, moät chia seû cuøng nhöõng ngöôøi yeâu thô vaên saùng taïo. Chieàu nay, sau khi ñi laøm veà, sau giôø phuùt daønh cho gia ñình, toâi böôùc vaøo phoøng ñoïc saùch. Treân baøn laø taäp thô Quaùi Phong. Moät chôø ñôïi. Moät goïi môøi.

Chæ moãi toâi vôùi taäp thô.
Chæ moãi toâi, vôùi nhöõng caâu hoûi.
Chæ moãi toâi, vôùi caâu traû lôøi naèm trong taäp thô.
Chæ moãi toâi vaø toâi.
Chæ moãi toâi vôùi toâi.

Toâi môû taäp thô ra. Ñoïc laïi laàn nöõa.
Toâi môû taäp thô ra. Thô böôùc veà.
Vaø ngoài xuoáng thaät gaàn beân caïnh.

II. ÑOÄC THOAÏI CUØNG... Thô

- Haõy cho toâi bieát veà ngöôøi laøm ra Thô. Coù phaûi haén ñaõ vaøo trung tuaàn boán möôi? Vaø töøng chieán ñaáu trong binh chuûng haûi quaân?

Thô caát gioïng traàm, ñeàu:
    "Boán laêm naêm chöa troïn moät haûi trình
    Trieát lyù vuïn hoùa thaân chim caùnh cuït
    Chaân lyù haõo ñoùng baêng hai ñòa cöïc
    Cuøng ai ñoát löûa, haûi ñaêng?
    ...
    Chaøng thuûy thuû gaùc chaân beân beáp löûa
    Troâng tuyeát bay che kín moät phöông trôøi
    ..."

- Haén vaøo quaân nguõ khi coøn raát treû. Phaûi chaêng haén ñaõ cöu mang raát nhieàu hoang mang, nhieät cuoàng cuûa tuoåi treû lôùn leân trong chieán tranh löûa ñaïn?
Gioïng Thô trôû neân tha thieát:

    "Thaùng chaïp thaùng gieâng baày caù chuoàn bay ñaàu soùng
    Hay nhöõng caùnh eùn lao chao
    Anh khoâng bieát
    Coù theå tuoåi treû thöôøng nhaàm laãn giöõa chim vaø caù
    Anh khoâng bieát
    Chuùng mang muøa xuaân ñi ñaâu"

Toâi hoài töôûng laïi tuoåi thanh nieân mình, gaät ñaàu caûm khaùi vaø tieáp:
- Nhöng vaøo lính roài, tham döï vaøo ñaïn bom sinh töû, haén coù khi trôû neân phaãn noä. Phaûi khoâng?
Thô nheách moâi thaønh moät nuï cöôøi aûm ñaïm:
    "Töø nhöõng haøng caây baõ ñaäu cuûa ta
    Neùm xuoáng traêm naêm baøi ca chính khí
    Gaïn maët cuoäc ngöôøi, tung gai luõ khæ
    Phaûn chieán ma coâ, mieäng ñó hoøa bình
    ...
    Löûa loaïn ñaàu thaønh, ven ñoâ giaëc phaùo
    Cuoáng phoåi thô non hoäc maùu caêm hôøn"

Toâi hoûi:
- Roài sau cuoäc chieán, haén ñi tuø, haén rôøi queâ höông. Ñoái dieän vôùi ñoåi thay vaø nhöõng troùi tay cuûa nhu caàu cuoäc soáng môùi, haén ra sao?

Hieåu caâu-hoûi-sau-caâu-hoûi cuûa toâi veà taâm traïng buoâng xuoâi phoù maëc cuûa nhieàu cöïu chieán binh baát ñaéc chí, Thô laéc ñaàu:
    "Thì ra mình coøn coù theå ngaïc nhieân
    Duø chuyeän nhoû tæ sôùm möa chieàu naéng
    Luùc lyù söï vôùi phoøng khoâng nhaø vaéng
    Caùi ngoâng ngheânh phôùt tænh troán ñaâu roài"

- Nhöng haén ñaâu ñaõ choái boû nhöõng giaác mô cho queâ höông cuûa mình trong suoát thôøi gian ñi lính, ñi tuø. Hôn theá nöõa, haén vaãn tieáp tuïc môñdeå-soáng maø, coù ñuùng theá khoâng? Duø chæ laø nhöõng giaác mô cuûa loaøi gaø, loaøi deá mong ñöôïc moät laàn troïn veïn tieáng gaùy cuûa löông taâm.

AÙnh maét Thô trôû neân raïng ngôøi. Chöøng nhö Thô tìm thaáy trong caâu hoûi cuûa toâi moät ngöôøi ñoàng taâm traïng:
    "Em, naøy Okla
    Ta xao xaùc ñaõ bao laàn ñaäp caùnh
    Bay ñöôïc bao xa?
    Ta khaøo khaïo ñaõ maáy laàn gaân coå
    Gaùy coù troøn hôi?
    ...
    Con deá khua tình treân caùnh moûng
    Coû non söông chaân nhoû ruû ta veà
    Naøy Okla,
    Töø thieân ñòa hoân meâ
    Ta ngöôõng voïng voâ cuøng con deá laïc
    ...
    Neân moãi thaùng tö ta vaãn buoàn naùt leä
    Duø traêm naêm ta moät traän ñuøa dai
    Neân moãi thaùng tö ta laïi giaän heát keå
    Duø traêm naêm ta moät giaác tröa daøi"

Toâi nhaém maét laïi, hình dung ra ñoâi laàn gaëp haén. Toùc ñaõ baét ñaàu ñieåm söông. Daùng cao, gaày. Gioïng traàm buoàn, töø toán. Toâi "thaáy" haén. Toâi môû maét nhìn Thô vaø hoûi:
- Nhöng haén, sau cuoäc ñoåi ñôøi, trôû neân vò tha hôn moät chuùt, yeám theá hôn moät chuùt, phaûi khoâng?
Thô gaät ñaàu vôùi nuï cöôøi ñoàng loõa:
    "Sôïi toùc baïc nöûa ñeâm rôi maët goái
    Maøu traéng phô phô chöùa ñöïng ñieàu chi...
    ...
    Ñeå moãi laàn con vaáp ngaõ ñau thöông
    Nhôù maù maø ñöùng daäy
    Ñeå nhöõng khi bò haønh haø khoå aûi
    Nhôù maù maø thöù tha"

Phaùt giaùc ra moät ñieàu baát chôït. Toâi thích thuù hoûi: 
- Taïi sao? Tình yeâu? Haén tìm cho traùi tim mình moät nôi choán döøng chaân? Neùt boái roái hieän leân dung nhan Thô. Sau moät luùc ngaäp ngöøng, Thô xaùc nhaän:
    "Buoåi gaëp em traêng hieàn nhö thu gioù
    Bay moät laàn vaøng ñoäng ñeán traêm naêm
    Khinh baïc ta maø sao boãng aân caàn
    Traân troïng giöõ töøng nhaønh caây ngoïn coû"

Ñöùa treû trong toâi trôû veà. Toâi nghòch ngôïm chaát vaán:
- Naøng laø ai? Phaûi chaêng laø beán bôø cuûa chaøng thuûy thuû thaát laïc traùi tim non treû, xöa? Vaø laø haûi ñaêng cuûa con thuyeàn baáp beânh treân truøng ñöông thaùch ñoá phaän ngöôøi löu laïc, nay?
Gioïng Thô hieàn hoøa:
    "Vì ñaâu em treân töøng böôùc choâng cheânh
    Laïi dìu ñöôïc anh qua bôø ñaïi vöïc
    Anh chôït hieåu ra ñieàu u hieåm nhaát
    Khi beân trôøi moät caùnh moûng maây qua"

Toâi hoái haän vôùi söï ñuøa dai cuûa mình. Toâi baøy toû vaø chia seû:
- Toâi nghó haén ñang haïnh phuùc, Thô aï. Vôùi traùi tim haén. Vôùi khoán khoù cuoäc ñôøi. Vôùi naøng. Vaø vôùi haén-trong-naøng.

Thô ghi nhaän ñieàu toâi noùi:
    "...Tình baét nguoàn töø ngoä nhaän
    Neân khoâng laø baát haïnh cuûa rieâng ai
    ...
    Haïnh phuùc coù khi ñôn giaûn vaäy, haûi ñaêng
    Neân ñeâm löu xöù boãng vui nguùt maét
    Hôõi nhöõng ngoïn ñeøn bieån bôø Taây Baéc
    Theânh thang ta ñaõ coù moät phöông veà"

Thaáy toâi gaáp taäp Quaùi Phong laïi, Thô ñöùng daäy ra veà. Toâi khoâng giöõ laïi. Thô cuõng khoâng bòn ròn. Chuùng toâi hieåu nhau, caùi löu luyeán seõ chæ baét ñaàu töø khi khuaát maët. Vaø nhöõng heïn hoø voán laø nguyeän öôùc cuûa chia tay.
Toâi rôøi phoøng ñoïc saùch.
Böôùc qua phoøng con toâi, giaác nguû vaãn thaàn tieân.
Veà laïi phoøng nguû mình, ñaët löng xuoáng giöôøng, Vôï toâi,
trong giaác nguû, ñöa tay ñaët leân ngöïc toâi aâu yeám.
Trong tónh laëng ñeâm yeân, toâi bieát mình haïnh phuùc.
Caùm ôn Thô.

III. KEÁT

Toâi tin raèng moãi chuùng ta coù nhieàu ngaên trong moät traùi tim. Moãi chuùng ta coù nhieàu göông maët phaûi mang ñeå ñaùp öùng cho nhu caàu cuûa cuoäc soáng, cuûa linh hoàn, cuûa maát maùt lôùn, cuûa cöu mang nhoû. Ñieàu quan troïng, cho toâi, laø toâi ñaõ soáng cheát troïn veïn, ñaõ daâng hieán thuûy chung cho nhöõng ngaên nhoû cuûa traùi tim toâi.
Caâu hoûi thænh thoaûng toâi ñaët ra cho chính mình laø toâi ñaõ soáng thaät hay doái gian vôùi mình khi toâi phaûi mang nhöõng göông maët khaùc nhau kia. Caâu traû lôøi khoâng naèm trong moät thôøi ñieåm naøo cuûa ñôøi ngöôøi, maø chæ hieän chaân khi cuoäc ñôøi ñaõ chaám döùt.
Taát caû coøn laïi, laø moät haønh trình. Cuûa hôi thôû töû sinh.

Cuûa nhòp ñaäp thôøi gian. Cuûa thaêng traàm haïnh phuùc. Trong haønh trình ñoù, moãi chuùng ta laø moãi con thuyeàn ñi tìm cho mình moät beán bôø, moät ngoïn haûi ñaêng. Ñeå bieát mình hieän höõu.
Ñeå nhaän laø chaân dung.
Quaùi Phong laø aâm baûn cuûa haûi trình Nguyeân Nhi, maø moãi baøi thô laø moät daáu khaéc leân neàn goã cuûa maïn thuyeàn höng pheá. Vaø nhö chính taùc giaû ñaõ thoå loä:

"Nhöng, xeùt cho cuøng, ai chaúng coù cho rieâng mình moät ngoïn
haûi ñaêng?
Haõy cöù ñi tìm.
Quanh ñôøi baõo loäng. "
- Nguyeân Nhi -

Nguyeãn Phöôùc Nguyeân
10/15 - 11/1
nguyenn@tcbhou.com

Nguyeân Nhi : Gioù chöôùng vaø ngoïn haûi ñaêng

Nguyeãn Vy-Khanh

1.

Quaùi phong! Gioù chöôùng noåi leân giöõa khoâng gian tònh yeân cuûa vaên chöông haûi ngoaïi. Gioù chöôùng, nhaø thô nhö laïc loõng giöõa cuoäc ñôøi, moät hoaøi tìm kieám. Vaø ngoïn haûi ñaêng ñöùng ôû cuoái chaân trôøi. Beân bôø bieån vaéng. "Ñeâm khôi. Nhaät nguyeät vôõ. Toâi huït hôi trong bieån cuoàng. Toâi chôùi vôùi treân soùng buûa (... ) Toâi voán nghó hoaøi veà moät ngoïn haûi ñaêng. Thaàm laëng cuûa rieâng mình. Vaãn thöông em nhö thöông tieàn kieáp. Vaãn nhôù em nhö nhôù caên phaàn. Ñaâu ñoù moät goùc trôøi, toâi bieát, coù em khaéc khoaûi ñôïi chôø, maø meänh taøu toâi leõ ñaâu hoaøi bieät xöù?" Kieám tìm, chôø ñôïi, vaø oâng ñaõ gaëp yeâu daáu, Em! "Ñeâm khôi. Nhaät nguyeät ngoä. Toâi chaáp chôùi treân bieån ñôøi hoan laïc. (...) Toâi daáu yeâu chuøm saùng dieäu kyø. Em. Trong cuoäc beå daâu naøy toâi coù theå neùm tung heâ taát caû. Caàn gì ñaâu ngoaøi voøm saùng tình em? Nhöng, xeùt cho cuøng, ai chaúng coù cho rieâng mình moät ngoïn haûi ñaêng? Haõy cöù ñi tìm. Quanh ñôøi baõo loäng". Trong Khôi môû ñaàu haønh trình thi ca, Nguyeân Nhi ñaõ vieát nhö vaäy! Em, chuøm saùng dieäu kyø ñaõ tìm thaáy, beân ñôøi baõo loäng maø kieám tìm ñaõ trôû thaønh soá kieáp! Maõi. Hoaøi !

Haõy doõi theo nhöõng côn gioù chöôùng! Gioù chöôùng ñaõ thoåi qua queâ höông! Baõo vuõ. Taøn ñoäc. Oan chöôùng. Ñaõ boán ngaøn naêm:

"Ngoïn quaùi phong thoåi suoát boán ngaøn naêm

Thoåi thoâng thoáng nöûa voøng traùi ñaát

Döøng laïi ñaây moät chieàu thôû meät

Ñoâng phöông chôùp baïo saám cuoàng..." (tr. 16). Döøng laïi ñaây, ñaây laø Oklahoma, cuõng laø Em, nôi taïm dung, queâ höông thöù hai. Gioù baïo taøn ñoù ñaõ gaây bao thaûm traïng, di phaàn. Côn gioù aùc ñaõ thoåi qua beán soâng Myõ Tho, queâ höông nhaø thô. "Phoá xaùm hiu hiu côø giaëc ñoû / Næ non vó caàm chieàu meânh moâng" (tr. 11).

Maøu aûm ñaïm, hiu hiu. Ngoïn gioù chieán tranh trong maây muø vaàn vuõ, röøng U Minh hay hoàn ngöôøi khoâng toû:

"Ai thoåi hiu hiu ngoïn gioù nam non

Loøn suoát xuaân ta U Minh löûa ñaïn

Hoûa phaùo treo ñaàu nöûa ñeâm tieàn traïm

Bôø kia ôi moûi maét ngoùng ñuoâi Vaøm..." (tr. 50).

Ngöôøi ñuoåi baét ngöôøi. Troø cuùt baét cheát ngöôøi treân caïn, döôùi soâng. Chieán tranh trong röøng saâu, treân ngoïn nöôùc.

Nay phaän dó lôõ, löu xöù nhö kieáp nôï traû chöa xong. Thaân nôi ñaây, xöù ngöôøi, Oklahoma, nhöng hoàn quanh quaån beán soâng Vaøm, soâng Myõ, beán Raïch Mieåu, v.v. Phuùt tónh laëng, nghe nhö tieáng meï hieàn, daáu chaân ngöôøi vaø boùng ñoã ñöôøng queâ.

"Beân ñoù muøa naøy ngoïn chöôùng laät

Raùch böôm taøu chuoái sau heø

Con nhôù maù ñaàu traàn chaân ñaát

Loø doø maáy ngoõ ñöôøng queâ..." (tr. 102).

Ñieäu Löu Thuûy, Haønh Vaân ñaõ thaønh coá quaän. Maø thô Vaân Tieân ngöôøi noùi hay haùt thaønh neáp cuõ, beân vaùch tranh thöa :

"Tröa heø treo voõng haùt Luïc Vaân Tieân

Maù chæ muoán con nhö ngöôøi hoï Luïc

Cho daãu maù cöù ñaàu traàn chaân ñaát

Gioù cöù luøa thoâng maûi vaùch thöa..." (tr. 103).

"Thaèng trai Nam kyø nhôù veà luïc tænh

Teân ñaõng töû Myõ Tho nhôù doøng Baûo Ñònh

Moät khoaûnh ñôøi gaïo chôï nöôùc soâng /

Nha Maân thaùng naøy con nöôùc hoãn leo ñoàng

Baøy caù quaåy lia chia ñaøu ngoïn saï (...)" (tr. 49).

Nhôù thöông thì cuõng chæ ôû nôi naày, ñaõ xa, bôûi cuõng vì gioù chöôùng cuoäc ñôøi maø thaân phaän thua phaûi ñoã "beán" Oklahoma. Giöõa hay cuoái moät kieám tìm, coù tra vaán cuõng voâ tình thoâi.

"(Sao vaäy, Okla

Sao beáp löûa khoâng laø nôi sum hoïp

Sao löûa chæ keå veà nhöõng keû ñi xa?)" (tr. 17).

Nôi coù nhöõng buoåi saùng "baøng hoaøng gaëp thoaùng naéng vaøng luïc tænh" (tr. 27). Vaø coù nhöõng ñeâm. "Ñeâm naèm traên trôû. Bieån soâng xa" (tr. 97). ÖØ nhæ, "khaát khöôõng chieàu say treân xöù laï" maø mô hoà thaáy laïi chieán haïm xöa. Giöõa huynh ñeä chi binh, coøn coù theå naøo "voã maïn taøu maø ca"?

"Soùng töï nguoàn xanh laên vôùi suoái

Hai möôi naêm nôû moät ngoïn phieâu boàng

Caùm ôn ngöôøi ñaõ thöông ta nhö soáng

Heøn chi ñôøi ngôïp soùng

Caùm ôn ai ñaõ yeâu ta nhö bieån

Neân ngaäm soùng trong loøng (...)" (tr. 94).

Ñaønh "Thoâi, voã vaøo kyù öùc maø ca / Coù haït möa naøo vöøa bay qua khoùe maét" (tr. 96).

Buoàn. Nhaát, vôùi ngoïn gioù thaùng Tö taøn khoác. Gôïi nhôù moät "thaùng Tö ñöa côn baõo rôùt aâm thaàm":

"Nhoû rôøi ta nhö boû chieác raêng ñau

Thaùng tö thoåi doác caàu xöa rôøn rôïn

Ngaøy taét muoän vaø côn möa ñeán sôùm

Baâng khuaâng rôi öôùt caùnh phöôïng ñaàu muøa..." (tr. 26).

Coù nhöõng ngoïn gioù ñôøi ñem tình yeâu ñeán. Muøa Thu buoàn xa xöù, coù laù ñoû bay. Em, vaø nuï cöôøi, beân vaønh noùn, aùnh maét naøo!

"Boán muøa toâi nhoû daáu nôi ñaâu

Maø nuï cöôøi daáu ôû khaên tay

Maø aùnh maét daáu sau vaønh noùn

Maø lôøi ngöôøi daáu trong gioù bay..." (tr. 48).

Coù Em thì "hình nhö moïi söï chæ môùi baét ñaàu" (tr. 136). Coù tieáng ngöôøi yeâu daáu. Nheï nhaøng gioù coù leân luùc nhôù Em.

"Luùc nhôù em toâi hay nghó veà röøng

Thu vaø gioù vaø baày chim xao xaùc

Toâi ñaõ baûo vôùi ngaøn caây tan taùc

Coù theå naøo cuõng ñöøng traùch em..." (tr. 33).

Gioù ñoù lay ñoäng toùc ñuoâi gaø. Vaø tình yeâu. Duø coù möa :

"Ñeâm naèm möa Oklahoma

Möa beân aáy, möa beân naøy bieån lôùn

Haït laát phaát trong ta doøng baát taän

Gioù khoâng lay sao loäng toùc ñuoâi gaø..." (tr. 69).

Gioù coù lieân hoài, vöïc gioù, ñaùm baïn beø, chai röôïu, tieáng cöôøi noùi, cöù nhö Baù-Nha Töû-Kyø! Beân goùc röøng:

"Laù töø vöïc gioù theo ngöôøi

Veøo qua cöûa heïp vaøo chôi choã naèm

Chieàu hoâm nhaët laù quanh phoøng

Thaáy treân tôø nhoû daâu chaân baïn beø" (tr. 64).

Vaø ngoïn haûi ñaêng tìm thaáy!

2.

Khoâng giaûn ñôn, ngoïn haûi ñaêng! Coù moät haûi ñaêng buoàn. Ñôn ñoäc. Tuy vöõng nhö baøn thaïch. Giöõa baõo taùp, löûa loaïn. Ngoïn haûi ñaêng, moät choã ñeå veà, ñeå nhung nhôù:

"Luùc nhôù em toâi hay nghó veà bieån

Nôi coå sô toâi böôùc laïc coõi ngöôøi..." (tr. 34).

Ngoïn ñeøn bieån. Kieáp doõi boùng vaø roïi saùng, saùng trong taâm töôûng. Moãi khi nhôù, laø moät Myõ Tho yeâu daáu.

"Maët trôøi qua xích ñaïo choùi chang

Ngoïn ñeøn bieån kieâu caêng ñoùn gioù ñaáu gheành

Chuù oác maéc caïn nguû vuøi beân keø ñaù

Chaäp chôøn mô giaác ñai döông xanh..." (tr. 56).

Ñoâng ñang veà, ñaønh phaûi caäp beán thoâi.

"Chaøo, cuùi chaøo nhöõng boâng tuyeát ñaàu muøa

Chaøng thuûy thuû cuoái cuøng roài caëp beán

Traû gioáng toá cho mòt muøng bieån lôùn

Traû naéng cho boong, traû gioù cho buoàm..." (tr. 76).

Phaàn hai taäp thô laø nhöõng lôøi tình vôùi haûi ñaêng, vôùi yeâu daáu, ôû nhieàu khung caûnh (thaùng taùm sinh nhaät, ngaøy heø, thaùng ba, ngaøy giaùng sinh,...), ôû nhieàu tình caûnh vaø treân heát traõi roäng lôøi taâm söï, toû baøy, naøi næ "ngaäp ngöøng chi laém, haûi ñaêng", "haõy noùi raèng ta vaãn coøn em", "nhieàu ñeâm theá ñaáy, haûi ñaêng", nhöõng mong "cuøng ai ñoát löûa", "trang traûi" khi chôùp beå möa nguoàn,...

"Cuõng coù khi baét gaëp moät taám loøng

Boãng haõi sôï töï tieàn caên oan khoác

Laên veà ñaâu, coå xe giaø kieät, doác

Tình veà ñaâu, cöù hoûi gioù veà ñaâu" (tr. 21).

Cuõng vì haûi ñaêng maø "anh meâ mieát veà phöông xanh ngô ngaùc / ngaøy bay daøi boãng rôùt buoåi chi lan" (tr. 126)., moät buoåi xeá chieàu, caønh hoa nôû voäi! "Nhôù em nghóa cuõng traêm ñöôøng hoãn mang" (tr. 123). Vì ñaõ quyeát "Toâi oâm ñeïp tình gaàn" (Khôi). Tình khôi daäy nguoàn thô, nguoàn soáng. Khôûi töø moät höông ñôøi "Höông laï giöõa tro taøn"!.

Haûi ñaêng laø Em. Laø yeâu daáu, vì coù luùc tha nhaân khoâng laø ñòa nguïc. Chieác voû chai thaû troâi naêm xöa ñaõ ñoã beán. Duø "chieàu bieån laï chöûa taøn côn moäng döõ / Ngaäp ngöøng chi laém, haûi ñaêng?":

"Ta dong buoàm ñôn ñoäc suoát traêng

Troâi ñi, troâi ñi cuoàng löu kyù öùc

Baõo noåi leân roài, ñaïo suy ñôøi taän

Yeâu em, haûi ñaêng..." (tr. 109).

Haûi ñaêng hôõi, "veà ñaâu chieàu laïnh" khi "moïi söï ñeàu mong manh theá, haûi ñaêng". Thoâi, "tìm ai chieàu laïnh, haûi ñaêng", Chuùa thì ôû xa, cao, tìm chi nöõa, "meänh soá naøy, caàm laáy, haûi ñaêng"! tình yeâu nhö aùm aûnh. "Em ñaâu ñoù chaäp chôøn laøm con soùng / Voã loanh quanh noãi nhôù böùc khoâng rôøi" (tr. 113).

Voâ tri haûi ñaêng nhö chöùng nhaân caâm nín cuûa tìm kieám, baát haïnh,"nhöõng ngöôøi ñaøn baø ra ñi taát taû / cuøng nhöõng lôøi chuùc laønh". Ñaõ chuùc laønh sao laïi boû ñi? Ñaõ ra ñi sao coøn gian doái ña ngoân?

Ngoïn ñeøn coù toû coù lu, nhöng muoân thuôû ngoùng ñôïi nhöõng baày haûi aâu bieät xöù, nhöõng ngöôøi con boû xöù boû queâ. "caùi thuôû ngöôøi xa taøu maát bieån" (tr. 113), "möôøi laêm naêm luaân laïc, queân, haûi ñaêng..." (tr. 114)..

Vaø haïnh phuùc tìm thaáy, Taäp thô keát ñoaïn ôû bieån bôø Taây Baéc, ôû ngoïn haûi ñaêng haïnh phuùc. "Trieàu leân trieàu leân thaønh soùng döïng / Haïnh phuùc lôùn leân nhö trieàu daâng". Haïnh phuùc, sau côn "huït hôi reùo goïi nhöõng hoàn taøu / Ta ñeán ñaây nhö trôû laïi töø ñaàu / Thaû chieác neo giöõa loøng em ñoä löôïng...":

"Hôõi nhöõng ngoïn ñeøn bieån bôø Taây Baéc

Laëng leõ vöôn vai soi roïi ñôøi tình

Soi hoaøi coâng maáy hoàn taøu löu laïc

Troâi traéng cuoäc nhaân sinh"

Chaân lyù giaûn ñôn tìm thaáy :

"Haïnh phuùc coù khi ñôn giaûn vaäy, haûi ñaêng

Neân ñeâm löu xöù boãng vui nguùt maét

Hôõi nhöõng ngoïn ñeøn bieån bôø Taây Baéc

Theânh thang ta ñaõ coù moät phöông veà" (tr. 152).

3.

Moät naêm sau taäp truyeän Con Gaùi Ngöôøi Gaùc Ñeøn Bieån, Nguyeân Nhi trình laøng taäp thô 158 trang: Quaùi Phong (Vaên hoïc ngheä thuaät lieân maïng, 2000). Ñoïc thô Nguyeân Nhi nhö xem laïi phaän mình. Moãi ngöôøi. Nguyeân Nhi chæ coøn laø caùi côù. Neáu phaûi caàn côù. Nhö tieàm thöùc trôû veà. Nhö tieác nuoái. Nhö ñaõ nguoàn côn, ñau vaø khoå aûi cuoäc ñôøi ! "Chuoâng goïi duïc hoàn ai coá xöù / Höôùng döông guïc nhaäp maøu vai aùo cuõ" (tr. 137). Ngöôøi laøm thô, "nhö traùng só maït thôøi ñeâm ñeâm ngaém trang maøi kieám / ñeå töï caét ñaàu mình" (tr. 20)! Thô Nguyeân Nhi nhö môû moät phaïm truø, duø röôùm maùu veát thöông tieàm thöùc! Thô coâ ñôn tröôùc Em, ngöôøi tình vöøa kieáp naøo ñöa ñeán, nhö taëng phaåm, nhö dòu eâm. Coù Em, toùc ñuoâi gaø, nhöng gioù chöôùng vaãn thoåi qua, beân ngoïn haûi ñaêng cuûa kyù vaõng, cuûa töôûng ñaõ queân, ñaõ xa...

Con nöôùc ñaõ kieät, coã xe giaø döøng beân ngoïn haûi ñaêng, beân nhöõng con haûi aâu "xao xaùc maët trôøi chìm", nhöõng con deá gaùy vaø nhöõng con "daõ traøng buoàn hiu laïi thöùc giaác". Xa nhöõng Ngaõ Ba Loä Teû cuûa coõi muø taêm hay u minh nhaân theá; maët trôøi aùm maø thieân ñîa cuõng aùm toái! Oklahoma, choán coû boàng döøng chaân hay vónh vieãn an cö? Cöù xem nhö ñaõ thaät xa nhöõng côn gioù cuoán, nhöõng traän baõo cuoàng, "ngoïn quaùi phong thoåi suoát boán ngaøn naêm..."! Xa nhöõng con doác ñôøi. "Con doác xöa toâi ñaët teân doác Ñôïi / ... Con doác nay ñìu hiu con doác Nhôù ..." (tr. 39). Giöõa röøng Thu, ngaøn caây tan taùc, nhöõng baày chim xao xaùc... ! Traàm buoàn, buoàn lôùn, giöõa nhöõng reo vui, thieát nghó, thô ñaõ laéng ñoïng nôi con ngöôøi löu thaân xa xöù. Vaø khoâng nôi naøo ñeïp hôn queâ höông, saùch ñoàng aáu naêm xöa ñaõ nhaéc nhôû!

Nguyeãn Vy-Khanh
Montreùal, 23-8-2000