VIQR version | Font problem (VNI) | * Comments for this issue
Issue No. 526 - March 17, 2001
MIE^`N GIO' KHUA^'T
==============================================================================
Trong so^' na`y:
Thu+ Ti'n & Tham kha?o y' kie^'n ba.n ddo.c ............................VHNT
Thu+ VHNT ...................................................Tru+o+`ng DDinh
T h o+:
1 - Xo't Xa ......................................................Thanh So+n
2 - Tho^i Nhe' Lan ....................................................Que^n
3 - Buo^?i Chie^`u ....................................DDinh Tru+o+`ng Chinh
4 - Tie^'c Ngo.c Lan / Cha^.m Ngang Pho^' Co^? ............Le^ Vu~ Thu'y A'i
5 - Portrait of Nature / Cha^n Dung Ta.o Ho'a ...............Tru+o+`ng DDinh
6 - Ti`m Nhau .........................................Nguye^~n Tu+ Phu+o+ng
7 - Ve^` Nhu+~ng Ngu+o+`i Khua^'t Ma(.t ...........Nguye^~n Phu+o+'c Nguye^n
8 - Kho^ng DDe^` .....................................................Tra^`m
9 - Hu+o+ng Tho+`i Gian ......................................Tra^`n Huy Sao
10- Ma`n DDe^m Xuo^'ng / Ho`a A^m ..........................Pha.m Ky` DDa(ng
11- Nu. Ho^n Tu+o+ng Tu+ ..............................................Y-Thy
12- O^ DDe^` ...............................................Nguye^.t DDo^.ng
13- Nguye^.n Ca^`u .................................................Anh Khoa
14- Ti`nh Tho+ Tre^n So'ng Mo^.ng ...................................Vi~ A^n
15- Ho^`n Nhie^n ..............................................Tha?o Nguye^n
16- La`m Tho+ .....................................................Di. Khue^
17- Ba`o Thai Ca?m Xu'c ......................................Ha` Nguye^n Du
18- Gia^'c Xua^n Ti`nh .....................................Pha.m Va(n Tie^n
19- Muo^.n Ma`ng ...................................Nguye^~n Bi`nh Thu+o+`ng
20- Mo^.t Gio`ng So^ng ..........................................La.c Duye^n
21- Do`ng Lu.y .....................................................Thu.y Du
22- Nguye^.t Khuye^'t ..............................................Ky` Thu+
Tin Va(n:
23- Nhu+~ng ddie^`u tuye^.t vo+`i ve^` Walter Benjamin (tro.n ba`i) ........
...........................................................Jennifer Tran
DD i e^? m S a' c h:
24- Nhu+~ng Ca^y Co. Da.i - DDo.c Gio' Ngu+o+.c cu?a La^m Chu+o+ng va`
Ti`nh Ca Con Du'i cu?a Nguye^~n Thi. Tha?o An (2)...Nguye^~n Quo^'c Tru.
25- DDo.c ta'c pha^?m mo+'i cu?a Ngo^ The^' Vinh: Cu+?u Long Ca.n Do`ng -
Bie^?n DDo^ng Da^.y So'ng .................................nha^.t tie^'n
26- Nhu+~ng Ho.a Hi`nh Ho^`i Sinh cu?a Nguye^n ..............Tru+o+`ng DDinh
27- Cirque du Soleil (ddie^?m tin va(n ho'a nghe^. thua^.t) ................
.......................................................Le^ Vu~ Thu'y A'i
D i e^~n DD a` n V a( n H o. c:
28- Nga^~u Hu+'ng Ve^` Pha^n Ta^m Ho.c ................Nguye^~n DDu+'c Tu`ng
29- Thu+ Gu+?i Mo^.t Nha` Tho+ Tre? (thu+ 5) .............Rainer Maria Rilke
Pha.m Thi. Hoa`i di.ch
T r u y e^.n N g a('n / T u` y B u' t / S a' n g T a'c :
30- Bie^?n DDa^`m ..................................................Mai Ninh
31- Ca'i Ke.p To'c .............................................Tha?o Tra^`n
32- DDo'n Ngu+o+`i Tu+` Nghi`n Tru`ng ..........................Le^ Minh Ha`
33- Kho^ng Bo'ng .........................................Pha.m The^' Ddi.nh
34- Scott Fitzerald: Sa^u Ru+o+.u ......................Nguye^.t Trinh di.ch
35- Bu+'c Tu+o+`ng Co^' Cha^'p .................................Thu-Thuye^`n
36- Truye^.n Ra^'t Nga('n ..............................Nguye^~n Ngu+. Bi`nh
37- Nu+?a Va^`ng Tra(ng Xe^' .....................................Chu Sa Lan
38- Sen Trong Ca't Bu.i ............................................Ha.c Tu'
===============================================================================
THU+ TI'N
===============================================================================
Ba.n ddo.c tha^n me^'n,
Gio+'i thie^.u to+'i ba.n ddo.c Va(n Ho.c Nghe^. Thua^.t phu. tru+o+ng so^' ra
ma('t, tu+.a dde^` "Ve^.t Tre^n Mo^i", dda(.c bie^.t ve^` ca'c sa'ng ta'c thu+?
nghie^.m tu+. do mo+'i go^`m tho+, va(n thu+? nghie^.m.
Phu. tru+o+ng Va(n Ho.c Nghe^. Thua^.t do DDu+'c Thua^`n, la` ta'c gia? ca'c
ba`i vie^'t va` sa'ng ta'c hypertext/hypermedia mo+'i la., phu. tra'ch. Ra^'t
mong ddo'n nha^.n nhu+~ng sa'ng ta'c thu+? nghie^.m cu?a ba.n ddo'ng go'p cho
ca'c so^' Va(n Ho.c Nghe^. Thua^.t phu. tru+o+ng na`y\. Ba`i gu+?i se~ kho^ng
gio+'i ha.n qua hi`nh thu+'c "TEXT", ma` co' the^? du`ng ta^'t ca? phu+o+ng
tie^.n nhu+ a^m thanh, ho^.i ho.a, hi`nh a?nh, ky' hie^.u, ky' tu+., v.v...
dde^? sa'ng ta.o\. Mo+`i ba.n gu+?i ba`i to+'i ho^.p thu+ Va(n Ho.c Nghe^.
Thua^.t hoa(.c DDu+'c Thua^`n (Xem pha^`n the^? le^. gu+?i ba`i).
Ca'm o+n ba.n ddo.c, va` chu'c tha(ng hoa no+? ro^. trong tinh tha^`n sa'ng
ta.o\.
BBT-VHNT
DDi.a chi? Phu. tru+o+ng VHNT #1:
http://www.saomai.org/Test/VHNTpt1/vhntpt01.htm
-----------
THAM KHA?O Y' KIE^'N BA.N DDO.C
VHNT co' nha^.n ddu+o+.c mo^.t tha('c ma('c cu?a ba.n ddo.c tu+` so^' 525
(3/2/2001). Thanh Thu+ xin dda(ng ta?i ca^u ho?i cu?a ba.n Nguye^~n Quang va`
ca^u tra? lo+`i cu?a ta'c gia? le^n die^~n dda`n VHNT theo su+. cha^'p thua^.n
cu?a vi.ddo^.c gia? na`y\.
Thu+ cu?a ba.n Nguye^~n Quang:
Tha^n go+?i VHNT. Nha^n ddo.c so^' 525 cu?a VHNT to^i co' tha^'y mo^.t ba`i
tho+ la. cu?a ba.n " Nguye^.t DDo^.ng" . Ba`i tho+ na`y du`ng nhie^`u ngoa(.c
ddo+n trong toa`n ba`i tho+. VHNT co' bie^'t du.ng y' cu?a
ta'c gia? khi du`ng vo^ so^' ngoa(.c trong ba`i tho+ na`y dde^? la`m gi`
kho^ng ? mo^.t the^? tho+ mo+'i ? hay chi? la` ca'ch du`ng rie^ng cu?a ta'c
gia? ?
Nguye^~n Quang
Thu+ cu?a ba.n Nguye^.t DDo^.ng:
Cha`o ba.n,
ra^'t ha^n ha.nh ddu+o+.c ba.n cu~ng nhu+ ban bie^n ta^.p VNNT va` ddo^.c gia?
dda~ co' thu+ dde^'n cu`ng.
(thu+a ba.n (cu`ng) ddo^.c gi?a (Nguye^~n Quang),
trong ngo^n ngu+~ (dda~ so^'ng va`) quen, ta (co')
du`ng (ky' hie^.u) dde^? die^~n (ta?).
Co^? ddie^?n, da^'u () dde^? du`ng trong tru+o+`ng
ho+.p:
1. ro^.ng nghi~a: nhu+ to^i ddi a(n (sau khi dda~ la`m
xong vie^.c)
2. pha?n nghi~a: to^i o+? la.i (trong khi ngu+o+`i ra
ddi)
3. ca^u chuye^.n kha'c: to^i buo^`n (ca^y la' xanh)
Khi nghi~ dde^'n ca^u chuye^.n tho+ ca^`n sa'ng ta.o,
to^i (nghi~) ha~y tho+? tho+ ba(`ng gio`ng sinh lu+.c
(mo+'i), dde^?
ngu+o+`i (ddo.c nhu+) to^i ti`m ra cha^n tro+`i
(khung) kha'c, ddu+o+.c (cha(ng).
The^' ne^n, trong (tho+,) ca'c ky' hie^.u dde^?
(la^.p) tha`nh (nghi~a) (mo+'i)
Co^? ddie^?n nhu+ tho+ Nguye^~n Du, ca^u
ru+`ng phong thu dda~ nhuo^.m ma^`u quan san
ba.n ddo.c nhu+ the^' na`o\?
to^i (ddo.c) tha`nh:
ru+`ng (phong) (thu)
(dda~ nhuo^.m)
(ma^`u) quan san
o+? dda^y, to^i (ddo.c) la` ru+`ng (phong nhu+ ro^.ng)
nghi~a tha`nh (thu)
o+? dda^y to^i (ddo.c) la` (dda~ nhuo^.m) dda~ va`ng
(hiu ha('t)
va` (o+? dda^y), to^i (ddo.c) la` (ma^`u) quan san
hay to^i ddo.c nhu+ the^' na`y:
o+? dda^y to^i la` ru+`ng nghi~a tha`nh
o+? dda^y to^i la` dda~ va`ng
va`, to^i la` quan san
(ddo.c) (phong nhu+ ro^.ng) (thu)
(dda~ nhuo^.m) (hiu ha('t)
(o+? dda^y) (ma^`u)
hay:
ru+`ng
quan san
(phong)
(thu)
(dda~ nhuo^.m) (ma^`u)
ddo.c ra ne't nghi~a ne't rie^ng
ti`nh ra ne't chu+~ nga? nghie^ng la`m vi`
(mong) ba.n (vui),
ti`nh tha^n,
ND)
===============================================================================
____ _ __ __ _
( / /_ _ ( / / /_ _ /_
/ / / /_/ (_/ / / / ) /_
===============================================================================
Ma`u Ta.o Ho'a Tre^n Ta.p Khu'c Semicento
Thi ta.o nhu+ truy ti`m ke~ nga'ch dde^? die^~n lo^. va` thoa't xa'c cho
linh tri\. Nhu+~ng tu+. ba.ch nhu+ tu+. ho.a, ve~ chi'nh mi`nh dde^? nhi`n
chi'nh mi`nh tre^n gio+'i ha.n. Ngu+o+`i tho+ trong to^i, ke? ye^u pha^.n
ke'n ta^`m va` ddo+`i ca'nh bu+o+'m, tie^`m a^?n va` la~ng du nhu+ di.
chu?ng. Nhi.p khu'c trong to^i dde^'n va` ddi nhu+ gio', da.ng bie^'n nhu+
ma^y, tra?i die^~n nhu+~ng cuo^`ng lu+u ta^m tu+o+?ng tre^n tu+o+ng giao
ngu+~ ma`u trong tu+`ng ho+i tho+?. Tho+ trong to^i ddam me^ mo^.t la^`n
cu?a tu+` muo^n nghi`n la^`n ta'i sinh va` hu?y die^.t, nhu+ ddoa?n khu'c
tra(ng ma~i ddie^.p la^.p xoa' hi`nh dda~ tu+`ng dde^m vo.ng go.i\. To^i
hoang say su+. the^u ke^'t, ddu'c xe'n va` xung pha' tre^n ngu+~ ddie^`n va`
thi tu+o+?ng. Vo+'i va.n chu+~ tho+ nhu+ ha`nh trang, to^i hoan hu+o+?ng
tu+` ca'i vo^ cu`ng tru+o+'c ma`u tro+`i\. Ngu+~ thu' trong to^i de^.t ma`u
kho^ng bie^n gio+'i\. Tho+ ddo^'i a^?m tho+ nhu+ rong cho+i die^~n tra^.n
tre^n ba`n co+` ma~i tha'ng nga`y la~ng phie^u kho^ng ky` ha.n...
Tru+o+`ng DDinh
t.dinh@ntlworld.com
============================================================================
____ _
( / /_ _)
/ / / /_/
==================================1=========================================
Xo't Xa
Khi no^'t nha.c cuo^'i nu+'c le^n trong dde^m to^'i
Khi na('p du+o+ng ca^`m dda^.y xuo^'ng cho+i vo+i
Khi tie^'ng ha't ai ke^u thie^'t cuo^.c ddo+`i
DDo' la` lu'c ngo^i sao vu+`a ta('t
Ngu+o+`i nghe^. si~ ddem to+ ta(`m ru't ruo^.t
Mua vui cho mo.i ngu+o+`i
Bo'ng to^'i a^m tha^`m bu?a va^y khi ma`n nhung ha. xuo^'ng
Tie^'ng ke`n ddo^`ng la?nh lo't vang nga^n
Em lau ma(.t dduo^?i xua a'm a?nh
A'nh dde`n ma`u loang be^.ch sa('c da
Ta^m su+. rie^ng mang kho^ng the^? he' lo^. chan hoa`
DDo^i ma('t bie^'c mang sa^`u nha^n the^'
DDo' la` lu'c thie^n a^n va^~y go.i
Em la(.ng le~ xuo^i tay gia~ bie^.t cuo^.c ddo+`i
Tu+` nay tie^'ng ha't em chi? co`n la` ky? nie^.m
DDe^m vo.ng ve^` nu+'c no+? tie^'ng CD.
Gia~ bie^.t Ngo.c Lan
Thanh Son
Dothanhvan@aol.com
==================================2=========================================
Tho^i Nhe' Lan
Thi` tho^i va^.y ...
Na('ng chie^`u nay u'a
Le^'ch the^'ch le^ tre^n ba~i bie^?n xanh
Ba~i ca't da`i, co`n dda^u mo^.t thuo+?
Nha.c ru ho^`n, qua^'n qui't va^y quanh
Thi` tho^i ...
DDa~ nho+~ nha`ng ye^u gio.ng
ha't ngo.t nga`o trong gia^'c thu.y du
Trong vo? sa^`n su`i, con o^'c mo^.ng
ddu+o+.c cu`ng Lan ha't ba?n ti`nh thu
Thi` tho^i ...
Lan nhe' ! Anh tha^`m nhu?
Vu+o+ng gia? chi lan, o^'c chi'nh anh
Lan qui' cao sang, say gia^'c ngu?
O^'c nghe`o, ddeo ma~i kie^'p mong manh
Thi` tho^i va^.y ...
O^'c na(`m ven bie^?n
DDe^? ca? ddo+`i nghe so'ng vo^~ lo`ng
Tie^'ng ha't buo^`n o+i, xin cho+' hie^.n
ve^` la`m o^'c tu?i pha^.n long ddong
Que^n
wquen@yahoo.com
[ve^` ca si~ Ngo.c Lan]
==================================3=========================================
Buo^?i Chie^`u
To^i nhi`n nhu+~ng con ca' va`ng bo+i quanh mi`nh
nha'nh ca^y xanh ddo^? xuo^'ng ma(.t ba`n
hi`nh nhu+ chie^`u vu+`a ddo^? xuo^'ng co+n tuye^'t
tha'ng ba
tha`nh pho^' kho^ng co' gi` tho+ mo^.ng dde^? no'i
ngoa`i ca'ch ba'm vi'u va`o ma(.t kho^ng gian ra^'t
tro^'ng
nho^? le^n ddo' mo^.t y' thu+'c mo`n ruo^~ng
...
to^i la`m da^'u tha'nh cho mo^.t ngu+o+`i ca si~ vu+`a
che^'t sa'ng nay
tie^'ng ca ca^'t le^n trong ta^m tu+o+?ng
ru to^i ngu? vo+'i gia^'c mo+ chu+a ki.p thoa't thai
phie^u mu` theo kie^'p kha'c
...
Thu+'c gia^'c vo+'i y' nghi~ nhu+~ng con ca' dda~ li`a
ddi ma^'t
Ngu+o+`i lao co^ng vu+`a ddo^? sa.ch gia^'c mo+ to^i
huy? ti'ch mo^.t nie^`m bi' ma^.t !
DDinh Tru+o+`ng Chinh
dinhtchinh@yahoo.com
==================================4=========================================
Tie^'c Ngo.c Lan
(nga`y 6 tha'ng 3 na(m 2001)
Em khie^m to^'n na(`m ngoan trong co? da.i
Mu+a xoay ddu`a run phu? ra^.p tha^n em
Bo+` dda' xa'm ha(`n te^n ngu+o+`i tre^n mo^.
Kho'i nhang ta`n tra(n tro+? giu+~a co+n say
Ma^y so+. ha~i run tha^n ho+`n tru't nu+o+'c
Gio' va`ng le^n dde^m to^'i nghi~a trang buo^`n
Tro+`i la.nh qua' tie^'ng than vo+`n bo'ng la'
Ra^`m ra^`m sa^'m se't vo+~ ta^`ng kho^ng
Tha^n ve^` dda^'t nga^.p nha^`y hay su~ng nu+o+'c
Da^.p cung thu+o+ng tha(m tha(?m co^~ quan ta`i\.
Le^ Vu~ Thu'y A'i - Canada
----------------------
Cha^.m ngang pho^' co^?
ra^'t cha^.m chie^`u qua ngang pho^' co^?
ti`nh xu+a mo+`i kha'ch la. du+`ng cha^n
ho^`n Florence bo+~n co+.t la? lo+i ga^`n
trang su+? to? tha^`n trong ma('t tu+o+.ng
Michelangelo - Cathedral phu.c cha^n ta`i ngu+o+`i la('m
nha^.p tha^n ho^`n ddie^u kha('c bie^'t ye^u
kie^.t ta'c tra(m tra(m na(m kie^u ha~nh
ro.c na't ba?n sao ta.p tranh tho^
tu+` Chianti cao vo.i hu+o+'ng ve^` Rome
tha^'y a'o ddo? choa`ng quanh tha^n dda'
co^?ng tro+`i la` va`ng the^'p ghe^' Vua
co' bo` tra('ng la`m qua` chie^'n tha('ng
Italy say nga` ca(.p be` nghe^. thua^.t
dda'p ti`nh la~ng ma.n cu?a nghe^. nha^n
no+i Leonardo da Vinci vi.n vai Orff
trong tay ngu+o+`i nha'nh Irish pho' tha^n
ca'nh du` xoay u+o+'t mo^i tho+. ve~
va^~n gio.t va('n gio.t da`i trong mu+a
huye^`n thoa.i nga`n na(m tre^n pho^' co^?
la~ng dda~ng tho+m me^`m mo^~i dde^m xu+a\.
Le^ Vu~ Thu'y A'i , Canada
Ellenle@globalserve.net
==================================5=========================================
Portrait of Nature
every night
in quiet stillness
moonlight travels across the shadow's night
far end
night singing
song of dreams
lying soft
top of silky moon
nature itself re-sounds
jingled voices everyday through nights
moonlight drops
wet through clothes
water girls
smile shyly
early day in mind
heart sees
loving friendship of wandering clouds
heroic sun lying above
living sky of ornate world
glistening eyes
closer face
sweet voices
triggered upon
secret behind the sun
passion of love
memories...
Tru+o+`ng DDinh
-----------------------
Cha^n Dung Ta.o Ho'a
mo^~i dde^m
trong ti~nh mi.ch
a'nh tra(ng du ha`nh qua bo'ng to^'i
tu+` co~i xa
dde^m ha't ca
ba?n nha.c mo^.ng
tra?i di.u me^`m
tre^n ddi?nh tra(ng o'ng a'nh
tu+` mo.i nga`y dde^'n nhu+~ng dde^m
ta.o ho'a vang le^n nhu+~ng tie^'ng rung
a'ng tra(ng ro+i
u+o+'t dda^~m a'o
na`ng so^ng nu+o+'c
mi?m cu+o+`i e the.n
buo^?i so+'m trong tu+ duy
con tim ca?m nha^.n
ti`nh ba.n me^'n thu+o+ng cu?a dda'm ma^y lang thang
ma(.t tro+`i hu`ng ddie^.u na(`m cao vo't
ba^`u tro+`i sinh ddo^.ng cu?a the^' gio+'i ddie^?m to^
ma('t long lanh
khung ma(.t cha.m ga^`n
gio.ng ngo.t
la^~y nhanh
tre^n tha^~m bi' o+? phi'a sau ma(.t tro+`i
no^`ng na`n ti`nh ye^u
trong ky? nie^.m...
Tru+o+`ng DDinh
t.dinh@ntlworld.com
==================================6=========================================
ti`m nhau
"ti`m nhau nhu+ chim mo^.ng ti`m ngu+o+`i mo+"
Pha.m Duy .
dda`n ru~ xuo^'ng
tu+`ng a^m ro+`i
cu?a gio'
ngo.n gio' rung
a^n ca^`n tre^n phi'm
em o^m dda`n
ngo^`i ha't
em no^`ng na`n
nhu+~ng ngo'n tay mu+a
ta ngo^`i nghe
xao lo`ng
cho+.t nho+' ba`i ca tho+`i tho+ a^'u
chie^`u qua nhe.
chie^`u tra?i nghie^ng
ve^.t na('ng
tre^n ngu+.c tra^`n
na('ng dde^? la.i
ve^'t mo^i
ta ngo^`i nghe
tha^'y tim mi`nh mo+?
tie^'ng dda`n buo^ng
tie^'ng dda`n lang thang
theo gio' ddi ti`m
ti`m nhau
ti`m nhau ...
ti`m cho nhau
nhu+~ng a^m
ru+.c
cu?a ti`nh.
Nguye^~n Tu+ Phu+o+ng
phuong_nguyen@hp.com
==================================7=========================================
Ve^` Nhu+~ng Ngu+o+`i Khua^'t Ma(.t
who knows what middle is, until he's seen both ends
Rod McKuen
Bu`i Gia'ng
cha^'p tay to^i la.y tra^`n gian
cu'i xin ti'nh-ti.ch-ti`nh-tang no^~i buo^`n
da^~u em cho+'p be^? mu+a nguo^`n
cha(?ng ne^n ruo^`ng ra^~y mie^n tru+o+`ng tru+o+'c sau
oOo
Mai Tha?o
dde^`n mie^'u tro than la.nh va('ng ro^`i
le^. thu+o+ng tie^'c cu~ng ra'o kho^ tho^i
hai na(m trong dda^'t, ddau lo`ng mo^.\?
ho?i co' nghie^.m ra le~ dda^'t tro+`i\?
oOo
LUP
vu~ng la^`y na`o to^i ddu+'ng la.i
soi tim mi`nh
sau mo^.t la^`n ddem ha.nh phu'c cu`ng ti`nh ye^u ra tha'ch ddo^'
vo+'i cuo^.c ddo+`i
ta^`m vu't xa cu?a tie^'ng ha't se~ kho^ng co`n ba^'t ta^.n
khi tie^'ng dda`n kia dda~ ta('t...
dda~ ta('t...
dda~\...
ta('t...
oOo
Nguye^~n Ta^'t Nhie^n
chi'n na(m ddo+`i khe'p he.p
(vie^n thuo^'c ngu? tho+`i gian
uo^'ng va`o, tim hoa?ng me^.t)
tuye^.t vo.ng, va^~n cu+u mang?
na^`y, ma soeur... Duye^n ho+~i\...
ngu+o+`i ti`nh na`o kho^ng ngoan?
tra'i ca^'m na`o kho^ng ngo.t?
ha.nh phu'c na`o ti'nh toan?
oOo
Lu+ Ngo.c Dung
lo+`i dda' ru trong gio', em la('ng
nghe, ro^`i
khe'p mi, bu+o+'c
va`o cuo^.c ha`nh tri`nh kha'c
cho^'n dde^'n la` su+. tuye^.t ddo^'i
em ha(`ng ao u+o+'c
nhu+ khoa?ng tro^'ng
giu+~a to^i
oOo
Titi
em la` con ga'i vu+`a 29 tuo^?i
em ma~i la` con ga'i 29 tuo^?i
to^i a^'m a'p vo+'i khoa?ng-tro^'ng-em, trong to^i
vi` bie^'t
em va^~y cha`o tuo^?i 30
vi~nh vie^~n
vo+'i ti`nh ye^u nga^.p tra`n trong tim
em la` con ga'i vu+`a 29 tuo^?i
em ma~i la` con ga'i 29 tuo^?i
em ma~i la` con ga'i chu+a 30
Nguye^~n Phu+o+'c Nguye^n
nguyenn@tcbhou.com
==================================8=========================================
Kho^ng dde^`
Gia^'u sau ma(.t na. ddo+`i mi`nh
To^i tha^n ro^~ng te^'ch ta^m linh na't nha^`u
Lo^ng` ngu+.c he.p chu+'a nie^`m ddau
Tra'i tim mang ve^'t thu+o+ng sa^u to^.i ti`nh
Mo^i cu+o+`i ngu+o+.ng nghi.u nu+?a va`nh
DDoa.n tru+o+`ng le^. ddo.ng long lanh mi ga^`y
Ki.ch ddo+`i ddo'ng cha(?ng tro`n vai
Cha^n run la.c mo^.t lo^'i ve^` ... buo^ng xuo^i
DDa`nh tho^i co`n nu+?a "cuo^.c cho+i"
Mu+o+.n vay cho tro.n kie^'p ngu+o+`i tra^`m lua^n
Tra^`m
tram1402@yahoo.com
==================================9=========================================
HU+O+NG THO+`I GIAN
ve^` ta('m so^ng xu+a a(n co+m mo+'i
uo^'ng nu+o+'c du+`a ba^.p ddie^'u thuo^'c re^
ga~i ro^'n nhi`n ma^y tro+`i tro^i no^?i
thiu thiu ngu? ma't gia^'c tru+a he`
con ca' ca^u gia~y giu.a ddo`i ve^`
mo+' to^m ba.c bu'ng hoa`i kho^ng thoa't
ma^'y tha(`ng ba.n no'i cu+o+`i vui ve?
he.n chie^`u ve^` bu+~a nha^.u su+o+ng su+o+ng !
co^ la'ng gie^`ng tha(m lu'a ve^` qua
ngo^`i ghe' la.i chuye^.n ddo+`i khua^y la~ng
ma'i to'c mu+o+.t ddu+o+.m no^`ng hu+o+ng sa?
mu`i mo^` ho^i thoa?ng di.u hu+o+ng chanh
chie^`u tro^'n nu'i ma(.t tro+`i ddo? cho'i
ddu+o+`ng qua Tho^n ro^.n bu+o+'c tra^u ve^`
be^'p nha` ai da^.y mu`i co+m mo+'i
bo^~ng the`m ghe^, mo^.t di~a muo^'i me`
dde^m ye^n ti~nh tra(ng tro`n va`nh va.nh
thoa'ng xa xa tie^'ng de^' go.i ti`nh
buo^?i ho.p ma(.t thie^.t la` la~ng ma.n
ru+o+.u sa'nh dda^`y va`ng o'ng tra(ng khuya
co^ la'ng gie^`ng hi`nh nhu+ ma^'t ngu? !
be^n gia^.u thu+a co' a'nh ma('t buo^`n
to^i, ke? la~ng du ddo+`i ly xu+'
ddu+`ng dde^? lo`ng nhau na(.ng nho+' thu+o+ng !
a'nh ma('t nga`y xu+a xin go+?i la.i
to^i pha?i chia tay ve^` vie^~n phu+o+ng
va^~n co`n giu+~ ma~i mu`i hu+o+ng sa?
co`n em - em giu+~ la.i no^~i buo^`n !...
TRA^`N HUY SAO
tranhuysao@yahoo\.com
==================================10========================================
Ma`n DDe^m Xuo^'ng
La^`m la.t ma^y chi` tro+`i la.nh la('m
DDo^? ta^`m gio^'c ma.nh hu~ dde^m dden
Ngu+o+`i run a'o la^.t thung ta`u cha.y
Ha^'t gio' ngoa.i o^ cuo^'n tho^'c re`m
Co' trong dde^m to^'i va`n xo^ dda^?y
Sa.t sa.o ddu+o+`ng ray nghie^'n la' va`ng
Ke? ddi ho+'t ha?i nhu+ ngu+o+`i la.c
Cha(?ng bao gio+` nu+~a tie^'ng cha^n vang
Ra(.ng so^`i ro^`i ma~i nghie^ng nghie^ng nga?
Ba(`n ba(.t mie^`n khuya tha^'m nu+o+'c mu+a
Lu~ o^'c ru't tha^n chu+`ng kie^.t nho+'t
Ho+'t la.nh va`o dda^u ma^'y ma^'y vu+`a
Ma^y cuo^'n bao la^u, ma~i cha(?ng tan
Ra(.ng xa hoa ly' la? la? gia`n
The^' gio+'i: ho^'c dden vu+`a ba^.t re^~
- Mo^.t kho^'i thu+o+ng ddau cha(?ng lie^.m ma`n.
Pha.m Ky` DDa(ng
---------------------------
Hoa` A^m
- ta(.ng Phan
Gia(ng gia(ng hoa bay, chie^`u mu+a da^`y
La^`y mie^`n ru+`ng u pho+i tha^y ca^y
Ho+i may ddi`u hiu di`u ta`n ma^y
Xa^y ddu+o+`ng co+` tang ve^` hoa`ng ho^n
Pha buo^`n le^n kho+i va(n chie^u ho^`n
Ma^y ta^`ng phie^u die^u se mo^i ho^n
La`n tan su+o+ng mo+ tre^n co^ tho^n
Sen co`n mo+ pha hu+o+ng se tuo^n
Co`n dda^u xa xu+a nguye^`n tha^m ti`nh
Oan ngu+o+`i xa dda^y hoa e^m thinh
Chao lo`ng dda`n ho^`i da^y rung rinh
Chau ma`y chi la^u em kie^u xinh
Ve^` la`ng: gia`n lan chu`m la dda`
Em cu+o+`i tu+o+i cho duye^n nga^n hoa
Cha^u Giang do`ng ddu+a con ddo` ngang
Co`n xoay no+i nao tre^n so^ng hoang
Ai mong to^i dda^y ma` cung dda`n
O`a le^n ti`nh thu+o+ng cho nha^n gian
Che`o buo^ng xuo^i tay: ddo+`i co+ ha`n
Thi` o^m ngang tra(ng mo+ mie^n man
Theo tho+ to^i nguo^i su+o+ng tra(ng ro+i
Hoa` theo dda`n ca a^m me^ to+i
Mai ddi hoa`i tro^ng tru`ng su+o+ng ra^`u
Co`n da^ng, co`n da^ng xua^n sao la^u\?
Pha.m Ky` DDa(ng
(Ian Bu`i gio+'i thie^.u)
==================================11========================================
Nu. Ho^n Tu+o+ng Tu+
DDe^m nay ve^` ga'c tro.
Na(`m tra(n tro+? tha^u dde^m
Nho+' ngu+o+`i em be' nho?
Nu. ho^n thoa'ng e^m dde^`m.
Du+ hu+o+ng nu. ho^n trao
Du+o+`ng nhu+ va^~n co`n ddo^.ng
DDo^i vai ga^`y run nhe.
Nu. ho^n tha^.t ngo.t nga`o.
Ro^`i nghe ti`nh di.u vo+.i
Ma?nh ho^`n anh cho+i vo+i
La.c theo la`n gio' mo+'i
Rong cho+i suo^'t cuo^.c ddo+`i\.
Y-Thy (03/01)
phuvo@hotmail.com
==================================12========================================
O^ DDe^`
dda^`m (u+o+'t mu`a)
kho^ (tra(ng tho^'c
ha.c)
(co`n) chi`m
a^?n (khua^'t)
ddo^ng phu+o+ng
(la.c)
va.t a'o (su+o+ng
ha(`ng) nga (tie^~n)
nguye^.t
o^ dde^`
(tie^'ng sa'o)
tra`n (nghi`n
tha'c)
ma^.t
(u+o+'c) kinh
na(`m trong
tay (nho?)
hoa' (ra
ngu+o+`i na(`m)
du+o+'i
co^.i (tu`ng)
ha(`n sa^u
(ve^'t) a^'n
hoa (lan ddo?)
no+? (giu+~a
muo^n tru`ng)
ru+.c
(no^? tung)
Nguye^.t DDo^.ng
==================================13========================================
NGUYE^.N CA^`U
Ngoa?nh la.i nhi`n...
Vo+~ tie^'ng kho'c cha`o ddo+`i
Sinh ra trong to^.i luy.
Kie^'p nha^n sinh hie^.n hu+~u
DDo+`i ca^`u nguye^.n cho ta\...
Thuo+? thie^'u tho+`i sao dde.p
So^'ng chi? ba(`ng u+o+'c mo+
DDo+`i muo^n ma`u ha.nh phu'c
Ta nguye^.n ca^`u cho ta\...
Ro^`i que^ hu+o+ng kho'i lu+?a
Bao xu+o+ng ma'u nga^.p tra`n
Bao sinh linh nga~ gu.c
Ta nguye^.n ca^`u cho ngu+o+`i\...
Giu+~a do`ng ddo+`i ddie^n dda?o
Mo^.t ti`nh ye^u cho+.t thoa'ng
Na`ng dde^'n nhu+ gia^'c mo+
Ta ba`ng hoa`ng... kha^'n nguye^.n...
\...Hai ta^m ho^`n ye^u nhau
\...Chi? xin ddu+o+.c ga^`n ma~i
\...Du` so'ng cao gio' dda^`y
\...Du` ba~o to^' phong ba
Nhu+ng...
\...Pha?i cha(ng ddo+`i nghie^.t nga~
\...Mo^.t la^`n ddu+a tie^~n bie^.t
\...Le^. hoen trong a'nh ma('t
\...La^`n cuo^'i nhi`n tha^'y nhau!!!
Ta cho+i vo+i gu.c nga~
Ta ga`o the't bie^?n kho+i
Ta xa ro+`i the^' gio+'i
Buo^ng lo+i\... nhu+~ng nguye^.n ca^`u
\...Bao nhie^u na(m tha'ng...
Tho+`i gian tro^i la(.ng le~
Mo^.t con tim hoa' dda'
Mo^.t linh ho^`n ddo+n co^i
Ta cha^'p tay nguye^.n ca^`u\...
Ca^`u cho ddo+`i ha.nh phu'c
Ca^`u cho ti`nh ba^'t die^.t
Ca^`u cho ngu+o+`i thu+o+ng nhau
Ta .......... ca^`u gi` cho ta\.............
Anh Khoa - 03/2001
NoiPXa@hotmail.com
==================================14========================================
Ti`nh Tho+ Tre^n So'ng Mo^.ng
em la` nha.c
bay nhu+ ho^`n va^n vu~
dde^'n tu+` mo+
em ve~ nu. hoa ho^`ng
tro+`i hiu gio'
vang tre^n khung ti`nh tu+.
sa ma.c va`ng dda~ ddo^?i ne't kie^u sa
cung dda`n dde^m
mo+n man lo+`i bie^?n so'ng
ddie^.u da.t da`o
hu+o+ng nga't nhu+~ng du+ a^m
bu+o+'m la` tho+
anh ru ti`nh ma^y tra('ng
ha't ca^u ca
anh lo^.ng ddie^?m to+ va`ng
hoa`ng ho^n ti'm
ti'm ti`nh tre^n ma^~u chu+~
ma^y lang thang
thi ngu+~ lu+?ng lo+ ve^`
ma`u tra('ng ha.
tra(ng soi mi`nh la~ng dda~ng
da. khu'c ti`nh
u+o+m bo'ng nhu+~ng sao dde^m
gio`ng so^ng da`i
da`i nhu+ ti`nh dda~ go+?i
hoa he' cu+o+`i
ro^. no+? nhu+~ng khung mo+
em nhu+ so'ng, dde.p nga`n tre^n bie^?n ngu+~
la' the^m xanh
xanh mo^.ng dde^'n nhu+ ti`nh
anh ye^u em nhu+ to^n su`ng tha'nh the^?
ddo'a quy`nh hoa, anh ve~ mo^.ng dde^m da`i
chu+~ la` ti`nh...
nhu+~ng ti`nh tho+ vi~nh cu+?u...
em di.u vo+`i...
ngan nga't nhu+~ng me^nh mang...
Vi~ A^n
m.nguyen@ntlworld.com
==================================15========================================
Ho^`n nhie^n
Bo^'n mu`a khe'p cu+?a ho^`n nhie^n
Be^n hie^n va'ng ddo.ng re^u huye^`n xanh kho+
Mu+a bay bu.i ba'm dda^'t mo+`
Ha`n huye^n mo^.t kie^'p lie^~u cho+` thie^n thai
Kho'i ma^y co`n la.c phu+o+ng ddoa`i
Ho^`n trong bo'ng nu+o+'c mie^.t ma`i ta^m hu+
Kho^ng gian khe'p ne'p ca'nh, tu+`
Khi tra(ng thu khe~ thie^n thu muo^.n ma`ng
Ne?o ve^` ta^m tha^'t me^nh mang
Ho^` nhu+ la('ng ddo.ng mo^.t ha`ng tho^ng reo
Tha?o Nguye^n
thaonguyen89@hotmail.com
==================================16========================================
La`m Tho+ (?!)
Ngu ngo+
ddo`i nho^'t a?o huye^`n
Tro'i
bao kha't vo.ng
dda'y bi`nh
Phu` Du
Vu.n ve^`
ddua`
vo+'i ngo^n tu+`
Cu+o+`i vay , kho'c mu+o+.n
thu+.c
hu+
cuo^.c ddo+`i
Di. Khue^
tnm181@yahoo.com
==================================17========================================
ba`o thai ca?m xu'c
no^~i buo^`n ha('t ho+i khi nghie^.t oan ga^y ra ca?m, cu'm
cho+` ddo+.i dde^'n no^n vo+'i thu+o+ng nho+' xo't da. da`y
nghe ro^?n ra?ng khua re^`n trong nga(n ky' u+'c
em luo^n ki'ch ma.nh ba`o thai ca?m xu'c ta
dde^'n no^~i ba('n vo.t con tho+ ra nhanh
su+. cha`o ddo+`i kho^ng ca^`n ddi.nh ky`
va^~n tie^'ng kho'c tu oa, tu oa
tu oa co' thu+`a su+'c kho?e
con tho+ o+i ! con tho+
trong ba`o thai
con na(`m
cho+`
su+.
cha`o ddo+`i
du+o+'i ma(.t tro+`i
con luo^n ddu+o+ng dda^`u
vo+'i nhu+~ng tu+. do xu+ng ho^
vo+'i nhu+~ng thu+' kho^ng ngo^i, ngai
tro` la^?m ca^?m qua^?n quanh cu`ng chu+~ nghi~a
sao va^~n bi`nh thu+o+`ng nhu+ co? mo.c giu+~a tra(m hoa
co? luo^n cu+' tu+o+?ng nhu+ hoa nho^ dda^`u theo muo^n lo^'i re~
con tho+ o+i! ha~y so^'ng cha^n tha`nh trong ba^`u tro+`i khie^m cung
con se~ sung su+o+'ng vo^ cu`ng vo+'i bao lo+`i ca cho+? theo nhie^`u
sa'ng ta.o
ha` nguye^n du
hanguyendu@usa.net
==================================18========================================
Gia^'c Xua^n Ti`nh
Ngu+o+`i xu+a ddi bie^'t dda^u ti`m
Ma('t ddo+n phu.ng da^'u cha^n chim dda~ ha(`n
Cuo^'i nga`y na('ng xoa?i ba`n cha^n
Bo^'n phu+o+ng tro+`i go.i mo^.t la^`n chu+a cam
Vu+o+ng to+ chu+?a he^'t kie^'p ta(`m
Nong da^u ngu+o+`i dde^? ta na(`m mi`nh e^n
So+.i to+ la` so+.i to+ lie^`n
Du` ai co' ddo^?i ma^'y tie^`n cu~ng kho^ng
Canh khuya tro+? gia^'c xua^n no^`ng
Gio.t ti`nh tri~u ngo.n co? bo^`ng thi\. Em,
Be^n hie^n ga?y khu'c ban ca^`m
Nghe su+o+ng na(.ng ha.t go.i ma^`m gio^'ng le^n
Pha.m Va(n Tie^n
pvtien@hotmail.com
==================================19========================================
Muo^.n Ma`ng
tha`nh co^ng
tha`nh ta`i
tha`nh nha^n
tha`nh pha^.t
ta sa('p tha`nh tro ta`n
va^~n mong la`m ti`nh nha^n
co' bao gio+` em ye^u ta
mo^.t khoa?nh kha('c la`m ngu+o+`i ti`nh cu~ng ddu?
co' bao gio+` em ye^u ta
mo^.t khoa?nh kha('c la`m ti`nh ta chu+a quen
dde^'m sao tro+`i ro+i ru.ng
con tim ta bo^`i ho^`i
muo^.n ma`ng ro^`i mo^.t tho+`i em vo^ to^.i
muo^.n ma`ng ro^`i mo^.t tho+`i ta la`m ngu+o+`i
dde^m nay dde^'m sao tro+`i ro+i ru.ng
ta chu+a ra ma va` ta cu~ng cha(?ng co`n ta
tie^'c muo^'n kho'c em kho^ng co`n nga^y da.i
muo^.n ma`ng ro^`i ta tu+'c tu+o+?i la`m tho+
Nguye^~n Bi`nh Thu+o+`ng
obai@sympatico.ca
==================================20========================================
mo^.t gio`ng so^ng
to^i ddi qua gio`ng so^ng
bo'ng chie^`u va` ma^y cu`ng
be^`nh bo^`ng tro^i ve^` dda^u ...?
so'ng vo^~ di`u da(.t du+o+'i cha^n ca^`u
be`o gia.t re^u ddeo tha`nh go^~ mu.c
to^i ddi qua gio`ng so^ng
bo? la.i be^n ddu+o+`ng
gio.t mu+a tan va`o lo`ng dda^'t
gio.t nu+o+'c ma('t cha?y va`o ho^`n
bo? la.i gio`ng so^ng mo^.t na('m ca't
tro^i ve^` nguo^`n mie^`n tha^.t cu?a ye^u ddu+o+ng
...
co' em ddo^i ma('t Pha^.t
co' em ba`n tay Tha'nh
nga('t cho to^i mo^.t nha'nh la' kho^?
ta(.ng pha^?m cu?a ddo+`i
ma` 30 na(m to^i vu`ng va(`ng cho^'i bo?
30 na(m to^i ngu.p la(.n trong vu~ng to^'i ho^n me^
30 na(m to^i cu+' ddi, ... ve^`
kho ta`ng ngo^n ngu+~
kho^'i o'c tinh vi
suy nghi~ cu?a con ngu+o+`i
suy nghi~ cu?a loa`i ddo^.ng va^.t
kho^ng ca?m gia'c
kho^ng linh ho^`n
kho^ng mo^.t gio`ng so^ng
to^i ddi qua gio`ng so^ng
dda'nh ma^'t gio`ng so^ng
gio`ng ca?m xu'c trong to^i ...
la.c duye^n
lacduyen@hotmail.com
==================================21========================================
Do`ng Lu.y
To^i muo^'n bo+i ra kho?i
do`ng ma('t dde^m
ddo^i bo+`
vu+.c sa^u
tha(m tha(?m ti`nh ngu+o+`i ...
la` nhu+~ng vi` sao ba`ng ba.c giu+~a tro+`i ta(m to^'i\.
To^i co^' su+'c bo+i tha^.t nhanh
dde^? co' the^? thoa't kho?i do`ng ma('t dde^m
nhu+ng bo'ng to^'i dda~ va^y tru`m la^'y ddo+`i to^i
giu+~a mu`a hoang phe^'.
To^i co' the^? bo+i ra kho?i
do`ng ma('t dde^m
nhu+ng than o^i ! to^i la.i vo^.i va~ bo+i va`o
do`ng ma('t ra.ng ddo^ng.
Be^n kia tro+`i, nga`y pho^i thai
na('ng lung linh nha?y mu'a tre^n vai to^i ga^`y gia^'c mo+
tre^n mo^i to^i u'a ddo'a thie^n thu ...
Nga^.m. Buo^`n.
Thu.y Du - 03/2001
thuydu@viet4ever.zzn.com
==================================22========================================
Nguye^.t khuye^'t
Co' pha?i ti`nh ve^` dde^m nguye^.t khuye^'t
Ti`m tho+ di`u tu+' tuye^.t sang thu
Co' pha?i ngu+o+`i be^n tro+`i vi~nh quye^'t
Cho ho^`n la(.ng chie^'t khu'c tu+o+ng tu+
Ta tha^'y ngu+o+`i ddi ngu+o+.c lo^'i ve^`
Le^. da^ng ho^`ng thu?y dda^~m so+n khe^
Bo^'n phu+o+ng lo^`ng lo^.ng co+n lo^i vu~
Gio' na^'c oan khie^n go.i u+o+'c the^`
Thu+o+ng tie^'ng cung dda`n ro+i dde^m xu+a
Ngu+o+`i ddi, ta nho+' ma^'y cho vu+`a ?
Thu+o+ng nga(n ky' u+'c mo+` nha^n a?nh
Co`n vo.ng mo+ ho^` phi'm gio' thu+a
Thu+o+ng nhu+~ng con ddu+o+`ng ye^u da^'u qua
Na`ng tra(ng to?a nguye^.t xuo^'ng ddo^i ta
Thu+o+ng mu+a ngo~ tru'c ta`n dde^m mo^.ng
DDe^m u+'a ti.ch lie^u - ky? nie^.m nga`
DDa`n ddu+'t li`a da^y, phu't na~o lo`ng
Nho+' nhau, me^ khu'c loa.n tro+`i ddo^ng
Te^n ngu+o+`i, ta kha('c trang tho+ cu~
Tre^n xa'c dda`n thie^ng, ngu+o+`i hie^?u kho^ng !
Ta li.m ho^`n ddau no^~i nho+' ngu+o+`i
Kho+i mo^` ky? nie^.m, huye^.t co`n tu+o+i
Tay o^m lu+?a ra('c trang tho+ lu.a
Ma'u ru+.c tro ho^`ng, u+'a khoe' mo^i
Ro^`i nghi`n thu ma~i nho+' thu+o+ng nhau
Ho^`n pha'ch ddi hoang vo+'i nguye^.t sa^`u
Nhu+~ng bo'ng tho+ vu`i trong mo^. la.nh
Ba`i tho+ tri'ch huye^'t go+?i thie^n tha^u
Ro^`i nghi`n na(m nu+~a mo^.t nga`y ve^`
Se~ nha^.p va`o nhau giu+~a be^'n me^ ?
Ve^` vo+'i lua^n ho^`i xu+a u+o+'c he.n
Be^n tro+`i nguye^.t khuye^'t, be^? nhie^u khe^
Co' pha?i ngu+o+`i hoa`i nhau ddo^. a^'y
DDe^? ta ha`i co^'t kho'c nha^n duye^n
Co' pha?i nhu+ vo^ ti`nh dda~ tha^'y
Vo`ng tang na`o tra('ng ma?nh ti`nh rie^ng
Ky` Thu+
ky_thu_2000@yahoo.com
==============================================================================
TIN VA(N
===================================23=========================================
Tin Va(n:
Nhu+~ng ddie^`u tuye^.t vo+`i ve^` Walter Benjamin
J. M. Coetzee
The Marvels of Walter Benjamin
Nhu+~ng ky` ti'ch ve^` Walter Benjamin.
Lo+`i ngu+o+`i di.ch: DDe^? to^n tro.ng ta'c gia? va` su+. ve.n toa`n cu?a ba?n
va(n, sau dda^y la` ba?n di.ch toa`n ba`i vie^'t cu?a Coetzee, bo? ddi nhu+~ng
tri'ch da^~n tu+` nhu+~ng ba`i vie^'t cu?a ca'c ta'c gia? kha'c, va` su+?a la.i
mo^.t va`i sai so't o+? nhu+~ng ky` dda~ dda(ng.
Xin ca'o lo^~i cu`ng ddo^.c gia? VHNT.
Jennifer Tran
"To great writers, finished works weigh lighter than those fragments on which
they work throughout their lives."
("Vo+'i nhu+~ng nha` va(n lo+'n, nhu+~ng ta'c pha^?m hoa`n ta^'t nhe. ky' ho+n,
so vo+'i nhu+~ng ma^?u ddoa.n ma` ho. mie^.t ma`i suo^'t ddo+`i\.")
Walter Benjamin (1892-1940)
1.
Ba^y gio+`, ca^u chuye^.n ve^` o^ng ddu+o+.c nhie^`u ngu+o+`i bie^'t cho ne^n
cu~ng cha(?ng ca^`n ke^? la.i mo^.t ca'ch chi tie^'t.
No+i cho^'n: bie^n gio+'i Pha'p-Ta^y Ban Nha\. Tho+`i gian: 1940. Benjamin
cha.y tro^'n mo^.t nu+o+'c Pha'p bi. chie^'m ddo'ng, to+'i ga(.p ba` vo+. mo^.t
anh cha`ng Fittko na`o ddo', ma` o^ng ga(.p go+~ o+? trong tra.i tu`. Theo
o^ng, Ba` (Frau) Fittko co' the^? da^~n o^ng va` nhu+~ng ngu+o+`i cu`ng ddi
vu+o+.t da^~y nu'i Pyrenees to+'i xu+' Ta^y Ban Nha trung la^.p. Do.c
ddu+o+`ng, tha^'y o^ng i` a.ch vo+'i chie^'c ca` ta.p na(.ng ne^`, ba` da^~n
ddu+o+`ng ho?i: ca'i gi` va^.y, co' ca^`n thie^'t [mang theo no'] kho^ng? Trong
ddo' la` mo^.t ba?n tha?o, o^ng tra? lo+`i\. "To^i kho^ng the^? chi.u ru?i ro
ma^'t no'. No' ... PHA?I ddu+o+.c gi`n giu+~. No' co`n quan tro.ng ho+n ca?
to^i\."
Ho^m sau, ho. vu+o+.t da^~y nu'i\. DDi ddu+o+.c mu+o+i phu't la` Benjamin pha?i
ngu+ng dde^? tho+?, do ddau tim.
To+'i bie^n gio+'i, ho. bi. cha(.n la.i\. Gia^'y to+` kho^ng ho+.p le^., ca?nh
sa't Ta^y Ban Nha pha'n, pha?i tro+? ve^` Pha'p. Na?n qua', trong dde^m ddo',
Benjamin la`m mo^.t lie^`u thuo^'c phie^.n tha^.t na(.ng. Ca?nh sa't la`m bie^n
ba?n nhu+~ng mo'n ddo^` cu?a ngu+o+`i qua' co^'. Kho^ng co' ba?n tha?o na`o
he^'t trong bie^n ba?n ddo'.
Trong ca` ta.p co' gi`, va` no' bie^'n ddi dda^u, chu'ng ta chi? pho?ng ddoa'n.
Gershom Scholem, ba.n cu?a Benjamin, go+.i y': ddo' la` ba?n su+?a chu+~a la^`n
cho't, ta'c pha^?m chu+a hoa`n ta^'t, Passagen-Werk, ddu+o+.c bie^'t qua
tie^'ng Anh ba(`ng ca'i te^n "Arcades Project" ("Thu+o+ng Xa'"). ("Vo+'i
nhu+~ng nha` va(n lo+'n," Benjamin vie^'t, "nhu+~ng ta'c pha^?m hoa`n ta^'t
nhe. ky' ho+n, so vo+'i nhu+~ng ma^?u ddoa.n ma` ho. mie^.t ma`i suo^'t
ddo+`i\."). Ba(`ng mo^.t co^' ga('ng anh hu`ng, nhu+ng vo^ vo.ng O^' la`m sao
cho lu+?a Nazi ddu+`ng thie^u ddo^'t ba?n tha?o, la`m sao mang no' to+'i mo^.t
vu`ng dda^'t an toa`n, tru+o+'c tie^n la` Ta^y Ban Nha, sau ddo' la` My~ quo^'c
O^' chi? vo+'i mo^.t co^' ga('ng nhu+ va^.y ddu? kha(?ng ddi.nh, dda^y chi'nh
la` mo^.t huye^`n tu+o+.ng trong gio+'i ho.c gia? cu?a tho+`i dda.i chu'ng ta\.
Ca^u chuye^.n kho^ng dde^'n no^~i qua' bi dda't, vo+'i ddu+'a con tinh tha^`n
cu?a o^ng, bo+?i vi` mo^.t ba?n sao cu?a "Thu+o+ng Xa'" kho^ng ddi theo chu?
nha^n, o+? la.i Paris, va` ddu+o+.c ba.n tha^n cu?a Benjamin la` Georges
Bataille gia^'u gie^'m ta.i Thu+ vie^.n Quo^'c gia\. Sau chie^'n tranh,
ddu+o+.c xua^'t ba?n nguye^n xi va`o na(m 1982, nghi~a la` ba(`ng mo^.t thu+'
tie^'ng DDu+'c xen nhu+~ng ma?ng lo+'n tie^'ng Pha'p o+? trong.
Ba^y gio+` chu'ng ta co' di.ch ba?n tie^'ng Anh ta'c pha^?m chi'nh (magnum
opus: dda.i ta'c pha^?m) cu?a Benjamin. Di.ch gia? la` Howard Eiland va` Kevin
McLaughlin. Va` ba^y gio+`, sau cu`ng, chu'ng ta co' the^? dda(.t ca^u ho?i:
Ta.i sao la.i [co' ngu+o+`i] quan ta^m to+'i mu+'c nhu+ the^', ve^` mo^~i mo^.t
chuye^.n ddi mua sa('m, o+? nu+o+'c Pha'p the^' ky? 19?
**
Benjamin sinh na(m1892, ta.i Berlin, trong mo^.t gia ddi`nh Do Tha'i dda~ ho^.i
nha^.p. Cha o^ng la` mo^.t ngu+o+`i tha`nh co^ng trong nghe^` dda^'u gia'
nhu+~ng nghe^. pha^?m, va` sau ddo' ta'ch ra la`m nga`nh dda^`u tu+ ta`i sa?n;
do`ng ho. Benjamin thi.nh vu+o+.ng, ve^` nhie^`u ma(.t. Sau mo^.t tho+`i tho+
a^'u o^'m ye^'u, ddu+o+.c ddu`m bo.c, va`o lu'c mu+o+`i hai tuo^?i, Benjamin
ddu+o+.c go+?i to+'i mo^.t tru+o+`ng no^.i tru' co' khuynh hu+o+'ng tie^'n bo^.
o+? mie^`n que^, va` ro+i va`o a?nh hu+o+?ng cu?a mo^.t trong nhu+~ng vi. gia'm
ddo^'c tru+o+`ng la` Gustav Wyneken. Nhie^`u na(m, sau khi dda~ ro+`i ngo^i
tru+o+`ng, Benjamin va^~n hoa.t ddo^.ng trong phong tra`o cho^'ng la.i ti'nh
quye^`n the^', tro+? la.i vo+'i thie^n nhie^n, cu?a Wyneken; o^ng chi? ddoa.n
tuye^.t vo+'i no' khi Wyneken ra ma(.t u?ng ho^. DDe^. Nha^'t The^' Chie^'n.
Va`o na(m 1912, Benjamin ghi te^n ho.c nga`nh ngu+~ va(n ta.i DDa.i ho.c
Freiburg. Nha^.n tha^'y kho^ng ho+.p kha^?u vi. vo+'i mo^i tru+o+`ng tri'
thu+'c, o^ng lao va`o phong tra`o va^.n ddo^.ng ca?i ca'ch ho.c va^'n. Khi
chie^'n tranh bu`ng no^?, o^ng tro^'n tra'nh qua^n vu., lu'c dda^`u gia? vo+`
be^.nh, sau do+`i to+'i nu+o+'c Thu.y Si~ trung la^.p. O^ng o+? dda^y to+'i
na(m 1920, ho.c trie^'t va` lo la`m lua^.n a'n tie^'n si~ o+? DDa.i ho.c
Berne\. Ba` vo+. pha`n na`n, ho. kho^ng co' mo^.t cuo^.c so^'ng xa~ ho^.i\.
Ba.n cu?a o^ng la` Theodor Adorno nha^.n xe't, Benjamin me^.t vi` nhu+~ng dda.i
ho.c, nhu+ Kafka me^.t vi` nhu+~ng co^ng ty ba?o hie^?m. Du` nghi nga.i,
Benjamin va^~n ddi suo^'t qui tri`nh la^'y ba(`ng tie^'n si~ thu+.c thu. cho
phe'p o^ng la`m gia'o su+, ba(`ng ca'ch dde^. tri`nh lua^.n a'n "Ki.ch nghe^.
DDu+'c tho+`i dda.i Baroque" vo+'i DDa.i ho.c Frankfurt va`o na(m 1925. Tha^.t
la. lu`ng, lua^.n a'n kho^ng ddu+o+.c cha^'p nha^.n; no' ro+'t dda`i vi` kho^ng
chi.u na(`m go.n trong la~nh vu+.c va(n ho.c, hoa(.c trie^'t ho.c, va` Benjamin
thie^'u mo^.t vi. tha^`y ba?o tro+., be^nh vu+.c cho tru+o+`ng ho+.p cu?a o^ng.
Nhu+~ng chu+o+ng tri`nh, ke^' hoa.ch khoa ba?ng ke^? nhu+ ho?ng, Benjamin lao
va`o nga`nh di.ch thua^.t, pha't thanh, va` la`m ky' gia? tu+. do\. Trong so^'
nhu+~ng vie^.c la`m la^'y tie^`n hoa ho^`ng, co' vie^.c di.ch "DDi Ti`m Tho+`i
Gian DDa~ Ma^'t" cu?a Proust; ba, trong ba^?y cuo^'n, dda~ ddu+o+.c hoa`n
ta^'t.
**
Va`o na(m 1924 Benjamin dde^'n Capri, va`o lu'c ddo', la` trung ta^m nghi? ma't
ddu+o+.c gio+'i tri' thu+'c DDu+'c u+a thi'ch. O^ng ga(.p Asja Lacis, nu+~
gia'm ddo^'c ki.ch vie^.n o+? Latvia, va` la` mo^.t ngu+o+`i Co^.ng Sa?n.
Cuo^.c ga(.p go+~ ddu'ng la` ddi.nh me^.nh, "mo^~i la^`n to^i ddu.ng vo^ mo^.t
mo^'i ti`nh lo+'n, la` mo^~i la^`n hoa' tha^n", o^ng su+?ng so^'t ve^` mi`nh,
khi ngoa'i la.i\. "Mo^.t ti`nh ye^u thu+' thie^.t bie^'n to^i tha`nh ngu+o+`i
dda`n ba` ma` to^i ye^u". Vo+'i ngu+o+`i ti`nh na`y, co`n ke'o the^m su+. thay
ddo^?i ve^` ddu+o+`ng hu+o+'ng chi'nh tri.. "Vo+'i nhu+~ng ngu+o+`i tie^'n
bo^., ne^'u tua^n theo ca?m quan ddu'ng dda('n cu?a mi`nh, con ddu+o+`ng suy
tu+o+?ng cu?a ho. se~ da^~n to+'i Moscow chu+' kho^ng pha?i to+'i Palestine",
na`ng no'i mo^.t ca'ch tha^.t nghie^m nghi. vo+'i cha`ng. The^' la` mo.i da^'u
ve^'t cu?a chu? nghi~a duy ta^m trong tu+ tu+o+?ng cu?a o^ng, chu+a no'i to+'i
chuye^.n la'ng cha'ng vo+'i chu? nghi~a quo^'c gia Do Tha'i (Zionism), pha?i
bi. bo? ddi\. O^ng ba.n ta^m phu'c Scholem dda~ di cu+ qua Palestine, mong
Benjamin ddi theo\. O^ng na.i co+' na`y co+' no., va` cu+' the^' cha^`n cho+`
cho to+'i cho't.
Va`o na(m 1926, Benjamin to+'i Moscow vi` co' he.n vo+'i na`ng. Lacis coi bo^.
kho^ng hoan hi? ddo'n tie^'p (na`ng lu'c na`y co' bo^` kha'c). Ghi nha^.n ve^`
chuye^'n ddi cho tha^'y Benjamin kho^ng ddu+o+.c thoa?i ma'i ca'i dda^`u cho
la('m, co' ca? no^~i ba(n khoa(n co' ne^n gia nha^.p DDa?ng Co^.ng Sa?n, va`
tu+. dda(.t mi`nh va`o ddu+o+`ng lo^'i cu?a DDa?ng. Hai na(m sau ddo', cha`ng
va` na`ng la.i co' di.p ta'i ho+.p, tuy nga('n ngu?i, ta.i Berlin; ho. so^'ng
be^n nhau, tay trong tay cu`ng tham du+. nhu+~ng cuo^.c ho.p cu?a Lie^n minh
nhu+~ng Nha` va(n Ca'ch ma.ng Vo^ sa?n. Cuo^.c ti`nh la`m cho vu. li di. vo+'i
ngu+o+`i vo+. dda^`u nhanh cho'ng the^m.
Benjamin co' ghi nha^.t ky' chuye^'n ddi Moscow, va` sau ddo' su+?a la.i va`
cho xua^'t ba?n. O^ng kho^ng no'i ddu+o+.c tie^'ng Nga, nhu+ng thay vi` nho+`
ma^'y tha^`y tho^ng, o^ng co^' ga('ng nhi`n tha`nh pho^' qua be^` ngoa`i cu?a
no' [nguye^n va(n: ddo.c Moscow tu+` phi'a be^n ngoa`i, read Moscow from
outside], va` o^ng go.i dda^y la` thua^.t xem tu+o+'ng ma(.t, cha('c la` theo
kie^?u ngu+o+`i Vie^.t mi`nh no'i, "tro^ng ma(.t ma` ba('t hi`nh dong, con
lo+.n co' be'o thi` [bo^.] lo`ng mo+'i ngon!". O^ng gia?i thi'ch the^m ve^`
phu+o+ng pha'p cu?a mi`nh: khoan tru+`u tu+o+.ng, khoan phe^ pha'n ... ha~y
tri`nh ba^`y tha`nh pho^' [Moscow], theo kie^?u nhu+ the^' na`y: ta^'t ca?
ti'nh su+. kie^.n, thi` dda~ la` ly' thuye^'t (all factuality is already
theory; ca^u na`y cu?a Goethe, theo Coetzee).
Nhu+~ng kha(?ng ddi.nh cu?a Benjamin ve^` kinh nghie^.m "mang ti'nh li.ch su+?
ve^` the^' gio+'i", nhu+ o^ng nhi`n tha^'y xa^?y ra o+? Lie^n bang Xo^ vie^'t,
ba^y gio+` co' ve? nga^y tho+; tuy nhie^n con ma('t cu?a o^ng tha^.t la` sa('c
be'n. Ra^'t nhie^`u cu+ da^n mo+'i cu?a Moscow va^~n giu+~ nguye^n bo^. vo'
da^n que^, so^'ng cuo^.c so^'ng la`ng ma.c, theo nhi.p so^'ng que^ mu`a; su+.
pha^n bie^.t giai ca^'p co' the^? dda~ bi. ba~i bo?, nhu+ng be^n trong DDa?ng,
mo^.t he^. tho^'ng dda(?ng ca^'p mo+'i ddang tha`nh hi`nh. Mo^.t ca?nh tu+o+.ng
no+i cho+. tro+`i cho tha^'y ti`nh tra.ng ha. tha^'p to^ng gia'o: mo^.t tha'nh
tu+o+.ng ddu+o+.c ke`m bo+?i nhu+~ng bu+'c cha^n dung cu?a Le^nin, "nhu+ mo^.t
tu` nha^n giu+~a hai tay co^ng an".
Ma(.c du` su+. hie^.n die^.n cu?a na`ng, Asja Lacis, la` ca'i ne^`n thu+o+`ng
tru+.c cu?a nhu+~ng trang nha^.t ky' la^`n tha(m vie^'ng ("Moscow Diary"), va`
tuy cha`ng, nhu+ nha^.n ra, cuo^.c ti`nh cha(n go^'i cu?a ddo^i be^n kho^ng
o^?n, chu'ng ta cha(?ng bie^'t gi` ve^` con ngu+o+`i na`ng. La` nha` va(n,
nhu+ng cha`ng kho^ng co' ta`i la`m cho nhu+~ng ngu+o+`i kha'c so^'ng da^.y, qua
nhu+~ng mie^u ta? cu?a mi`nh. Tra'i la.i, trong nhu+~ng ba?n vie^'t cu?a rie^ng
Lacis, chu'ng ta co' mo^.t hi`nh a?nh so^'ng ddo^.ng ho+n, ve^` Benjamin: ddo^i
ki'nh nhu+ hai ngo.n dde`n pha, o^i ddo^i ba`n tay cu?a "a?nh" mo+'i vu.ng
ve^` la`m sao!
**
Trong suo^'t qua~ng ddo+`i co`n la.i, Benjamin tu+. nha^.n hoa(.c mo^.t tay
Co^.ng Sa?n, hoa(.c mo^.t ba.n ddo^`ng ha`nh. Chu'ng ta tu+. ho?i, cuo^.c ti`nh
giu+~a o^ng vo+'i chu? nghi~a Co^.ng Sa?n say dda('m, sa^u xa to+'i mu+'c
na`o\?
Nhie^`u na(m sau khi ga(.p go+~ Lacis, Benjamin co' le~ va^~n la^.p ddi la^.p
la.i nhu+~ng 'cha^n ly''u` Ma'c xi't, ma` cha(?ng ca^`n ddo.c Marx, thi' du.
nhu+ "giai ca^'p tru+o+?ng gia? ... bi. ke^'t a'n pha?i suy su.p do nhu+~ng
ma^u thua^~n no^.i ta.i, va` no' se~ tie^u luo^n theo vo+'i dda` pha't trie^?n
cu?a nhu+~ng ma^u thua^~n na`y". "Tru+o+?ng gia?" la` mo^.t tu+` nguye^`n ru?a
ddo^'i vo+'i o^ng, va` no' co' nghi~a la` cha.y theo va^.t cha^'t, tho+` o+,
i'ch ky?, gia? hi`nh, va` tre^n ta^'t ca?, hoa`n toa`n tu+. ma~n ve^` mi`nh O^'
va` o^ng to? ra ra^'t thu` nghi.ch, do ba?n na(ng. Tu+. coi mi`nh la` Co^.ng
Sa?n la` mo^.t ha`nh ddo^.ng cho.n be^n, vu+`a ve^` ma(.t dda.o ddu+'c vu+`a
ve^` ma(.t li.ch su+?, nha(`m cho^'ng la.i giai ca^'p tru+o+?ng gia? va` luo^n
ca? do`ng do~i tru+o+?ng gia? cu?a chi'nh o^ng. "Mo^.t ddie^`u kho^ng the^?
kha' ddu+o+.c, ddo' la` que^n kho^ng cha.y tro^'n cha me.", o^ng vie^'t nhu+
va^.y trong "DDu+o+`ng Mo^.t Chie^`u", mo^.t tuye^?n ta^.p nhu+~ng ma^?u nha^.t
ky', nhu+~ng nghi thu+'c cu?a co~i mo+, nhu+~ng cha^m ngo^n, nhu+~ng tie^?u
lua^.n bo? tu'i (mini-essays), va` nhu+~ng nha^.n xe't chi` chie^'t ve^`
nu+o+'c DDu+'c tho+`i co^.ng hoa` Weimar. Vo+'i cuo^'n sa'ch ddo', o^ng tu+.
tuye^n bo^' ve^` mi`nh, va`o na(m 1928: mo^.t tri' thu+'c tu+. do (freelance
intellectual). Do cha.y tro^'n cha me. kho^ng so+'m su?a cho la('m, o^ng bi.
ke^'t a'n pha?i cha.y xa [cha me. la`] Emil va` Paula Benjamin trong suo^'t
qua~ng ddo+`i co`n la.i: trong khi pha?n u+'ng ngu+o+.c la.i y' muo^'n cu?a cha
me. muo^'n ho^.i nha^.p va`o giai ca^'p trung lu+u DDu+'c, o^ng gio^'ng nhie^`u
ngu+o+`i Do tha'i no'i tie^'ng DDu+'c cu`ng the^' he^., ke^? luo^n ca? Kafka\.
DDie^`u ga^y bo^'i ro^'i, o+? no+i be` ba.n cu?a o^ng, ve^` chu? nghi~a Marx
cu?a o^ng: hi`nh nhu+ co' mo^.t ddie^`u gi` gu+o+.ng ga.o, mo^.t ddie^`u chi
gio^'ng nhu+ la` thu` dda'p (reactive).
Nhu+~ng ba`i vie^'t ta? khuynh dda^`u tie^n cu?a Benjamin ddo.c tha^.t na?n.
Ngu+o+`i ta dda`nh pha?i no'i, mo^.t "su+. ngu xua^?n co^' ti`nh", khi ddo.c
nhu+~ng do`ng o^ng "tho^?i" (rhapsody) Le^nin; ("nhu+~ng la' thu+ cu?a Le^nin
mo+'i hoa`nh tra'ng ngo.t nga`o la`m sao", nhu+ng ba`i na`y bi. nhu+~ng bie^n
ta^.p vie^n ba?n di.ch cu?a Harvard loa.i bo?); hay la` hu`a theo lo^'i no'i
khe'o le'o, nhu+ng a^?n ta`ng ma^`m tai tu+o+ng, cu?a DDa?ng: "Chu? nghi~a
Co^.ng Sa?n kho^ng mang ti'nh trie^.t dde^?. Do ddo', no' kho^ng co' y' ddi.nh
gia?n di. xoa' bo? mo.i lie^n he^. gia ddi`nh. No' chi? thu+? nghie^.m nhu+~ng
lie^n he^. na`y, dde^? kie^?m tra kha? na(ng cu?a chu'ng, tru+o+'c chuye^?n
ddo^?i\. No' tu+. ho?i chi'nh no': Lie^.u gia ddi`nh co' the^? ddu+o+.c tha'o
go+~ ra, nho+` va^.y ma` nhu+~ng tha`nh pha^`n cu?a no' co' the^? ddu+o+.c ta'i
pho^'i tri' va`o xa~ ho^.i\?"
Nhu+~ng do`ng tre^n dda^y, la` tu+` ba`i ddie^?m mo^.t vo+? ki.ch cu?a Bertolt
Brecht. O^ng ga(.p nha` soa.n ki.ch ngu+o+`i DDu+'c na`y qua Lacis. "Kie^?u suy
tu+ tho^, nguye^n" O^' lo^.t bo? nhu+~ng nha^.n xe't tinh te^' tru+o+?ng gia?
O^' cu?a Brecht, co' mo^.t da.o, dda~ quye^'n ru~ Benjamin. "DDu+o+`ng Mo^.t
Chie^`u" ddu+o+.c dde^` ta(.ng ngu+o+`i ti`nh: "Con ddu+o+`ng na`y mang te^n
em, vi. ky~ su+ dda~ pho'ng no' qua ngu+o+`i anh." [nguye^n va(n: "Con
ddu+o+`ng na`y mang te^n Pho^' Asja Lacis, theo te^n na`ng, mo^.t ngu+o+`i ma`
gio^'ng nhu+ mo^.t vi. ky~ su+, dda~ ca('t no' xuye^n qua ta'c gia?"]. So sa'nh
dda^'y, ma` la` khen ngo+.i dda^'y\. Ky~ su+ la` mo^.t ngu+o+`i, nam hay nu+~,
cu?a tu+o+ng lai; mo^.t ngu+o+`i - bu+.c bo^.i vo+'i ba ca'i tro` la('m lo+`i;
ddu+o+.c trang bi. ba(`ng tri thu+'c thu+.c ha`nh - ha`nh ddo^.ng, va` quye^'t
ta^m ha`nh ddo^.ng nha(`m thay ddo^?i toa`n ca?nh. (Stalin cu~ng a'i mo^.
nhu+~ng ky~ su+\. Theo quan ddie^?m cu?a o^ng, nha` va(n pha?i tro+? tha`nh
nhu+~ng vi. ky~ su+ cu?a ta^m ho^`n, theo nghi~a, ho. pha?i coi dda^y la`
chu+'c na(ng cu?a mi`nh: ta'i pho^'i tri' nha^n loa.i, tu+` phi'a be^n trong
ma` ra).
Trong so^' nhu+~ng ba`i vie^'t ddu+o+.c kha' nhie^`u ngu+o+`i bie^'t to+'i,
ba`i "Ta'c gia? nhu+ ngu+o+`i sa?n xua^'t" ("The Author as Producer", 1934) cho
tha^'y a?nh hu+o+?ng cu?a Brecht tha^.t ro~ re^.t. Tro.ng ta^m cu?a ba`i vie^'t
la` mo^.t "va^'n na.n" cu~ ri'ch cu?a my~ ho.c Ma'c xi't: Ca'i gi` quan tro.ng,
hi`nh thu+'c hay no^.i dung? Benjamin dde^` nghi., ra(`ng mo^.t ta'c pha^?m
va(n ho.c se~ "chi? ddu'ng ve^` la^.p tru+o+`ng chi'nh tri. ne^'u no' cu~ng
ddu'ng ve^` la^.p tru+o+`ng va(n ho.c". "Ta'c gia? nhu+ ngu+o+`i sa?n xua^'t"
la` mo^.t ba`i vie^'t nha(`m ba?o ve^. nho'm khuynh ta? thuo^.c lu+.c lu+o+.ng
tie^n-phong hie^.n dda.i - vo+'i Benjamin, la` nho'm Sie^u thu+.c - cho^'ng
la.i ddu+o+`ng lo^'i cu?a DDa?ng ddo^'i vo+'i va(n ho.c, vo^'n chi? nha('m
nhu+~ng gi` de^~ ca?m tho^ng, nhu+~ng ca^u chuye^.n hie^.n thu+.c na(.ng khuynh
hu+o+'ng tie^'n bo^.. DDe^? be^nh vu+.c cho tru+o+`ng ho+.p cu?a mi`nh,
Benjamin, mo^.t la^`n nu+~a, dda`nh pha?i ke^u go.i to+'i su+'c quye^'n ru~
cu?a [vai tro`] ky~ su+: nha` va(n, nhu+ ngu+o+`i ky~ su+, la` mo^.t chuye^n
vie^n ky~ thua^.t va` pha?i co' tie^'ng no'i cu?a mi`nh trong nhu+~ng va^'n
dde^` ky~ thua^.t.
La^.p lua^.n o+? mu+'c tho^ thie^?n nhu+ the^' tha^.t kho^ng de^~ da`ng ddo^'i
vo+'i Benjamin. Lie^.u lo`ng trung vo+'i DDa?ng khie^'n cho o^ng cha(?ng he^`
ba(n khoa(n, va`o lu'c ma` su+. ba'ch ha.i nghe^. si~ cu?a Stalin ddang o+?
ddi?nh cao\? (Asja Lacins, chi'nh na`ng, cu~ng tro+? tha`nh mo^.t trong nhu+~ng
na.n nha^n cu?a Stalin, va` pha?i tra?i qua nhie^`u na(m trong tra.i lao
ddo^.ng ca?i ta.o). Mo^.t ma^?u vie^'t trong cu`ng na(m ddo', 1934, co' the^?
cho chu'ng ta mo^.t chu't manh mo^'i\. O+? dda^y, Benjamin che^' nha.o dda'm
tri' thu+'c "coi ddo' la` nie^`m ha~nh die^.n, khi toa`n tha^n the^? hie^.n
trong mo.i va^'n dde^` [ma` DDa?ng va.ch ra]," tu+` cho^'i kho^ng chi.u hie^?u,
dde^? tha`nh co^ng, ho. pha?i tri`nh ba^`y nhu+~ng bo^. ma(.t kha'c nhau cho
nhu+~ng kha'n thi'nh gia? kha'c nhau\. O^ng no'i, ho. gio^'ng nhu+ mo^.t ga~
ddo^` te^?, kho^ng chi.u ca('t tu+`ng ma?nh, cu+' na`i ni? ba'n tro.n con
thi.t. Chu'ng ta pha?i hie^?u ca^u no'i cu?a o^ng ra sao\? Pha?i cha(ng
Benjamin ca ngo+.i mo^.t ca'ch cha^m bie^'m su+. lie^m khie^'t tri' thu+'c dda~
lo^~i tho+`i\? Hay dda^y la` lo+`i thu' nha^.n bo'ng gio' ve^` mi`nh, 'dza^.y
ma` kho^ng pha?i dza^.y", theo ca'ch no'i cu?a ngu+o+`i Vie^.t mie^`n nam (that
he, Walter Benjamin, is not what he seems to be)? Hay o^ng ddu+a ra mo^.t quan
ddie^?m thu+.c te^', ne^'u kho^ng muo^'n no'i la` chua cha't, ve^` cuo^.c
so^'ng cu?a mo^.t nha` va(n chuye^n vie^'t thue^ la`m mu+o+'n. Mo^.t la' thu+
gu+?i ba.n ta^m phu'c, Scholem (ma` kho^ng pha?i Benjamin bao gio+` cu~ng
tie^'t lo^. toa`n bo^. su+. thu+.c), cho tha^'y, ca'ch hie^?u cho't co' le~
ddu'ng ho+n ca?: trong thu+, Benjamin ba?o ve^. chu? nghi~a co^.ng sa?n cu?a
o^ng nhu+ la` "mo^.t toan ti'nh hie^?n nhie^n, co' suy nghi~, cu?a mo^.t
ngu+o+`i dda~ hoa`n toa`n, hoa(.c ha^`u nhu+ dda~ hoa`n toa`n, bi. tu+o+'c
ddoa.t ba^'t cu+' mo^.t phu+o+ng tie^.n sa?n xua^'t, dde^? ma` ddo`i ho?i
quye^`n cu?a mi`nh, ve^` nhu+~ng phu+o+ng tie^.n sa?n xua^'t." No'i mo^.t ca'ch
kha'c, o^ng theo DDa?ng vo+'i cu`ng mo^.t ly' do nhu+ ba^'t cu+' mo^.t tay vo^
sa?n na`o kha'c: bo+?i vi` dda^y la` lo+.i lo^.c va^.t cha^'t cu?a mi`nh.
2.
Va`o lu'c Nazi le^n na('m quye^`n, nhie^`u ngu+o+`i co^.ng su+. vo+'i Benjamin,
ddo.c ra ca'i ddie^`m ba'o tru+o+'c cu?a tho+`i dda.i, dda~ theo nhau ma` bo^n
ta^?u\. Benjamin vo^'n tu+` la^u ca?m tha^'y kho^ng co' dda^'t ca('m du`i o+?
DDu+'c, la.i hay lai va~ng Pha'p va` Ibiza, be`n theo go't ba.n be`. (O^ng em
trai, Georg, ba^'t ca^?n ho+n, o+? la.i, bi. ba('t vi` nhu+~ng ha`nh vi chi'nh
tri., va` ta`n ddo+`i ta.i Mauthausen va`o na(m 1942).
DDi.nh cu+ ta.i Paris, co^' kie^'m co+m ba(`ng ca'ch co^.ng ta'c vo+'i nhu+~ng
nha^.t ba'o DDu+'c du+o+'i nhu+~ng bu't hie^.u ddo.c le^n nghe co' ti' do`ng
gio^'ng to^'i thu+o+.ng Aryan (Detlef Holz, K. A\. Stempflinger); lu'c qua'
ke.t, so^'ng ba(`ng cu?a bo^' thi'. Khi chie^'n tranh bu`ng no^?, Benjamin
tha^'y mi`nh o+? trong tra.i tu`, nhu+ la` mo^.t ngoa.i nha^n thu` nghi.ch.
DDu+o+.c tha?, nho+` Ho^.i Va(n Bu't (PEN) Pha'p can thie^.p; ngay la^.p tu+'c
o^ng kie^'m mo^'i manh, ti`m ddu+o+`ng dda`o ta^?u qua My~, va` sau cu`ng la`
chuye^'n ddi ddi.nh me^.nh, ke^'t thu'c ta.i Port-Bou, bie^n gio+'i Pha'p-Ta^y
Ban Nha\.
Nhu+~ng chie^'u ro.i sa('c sa?o cu?a Benjamin, khi o^ng nhi`n chu? nghi~a pha't
xi't, ke? thu` tu+o+'c ddoa.t gia ddi`nh, su+. nghie^.p, va` sau cu`ng dda~
gie^'t che^'t o^ng, la` tu+` nhu+~ng phu+o+ng tie^.n ma` no' su+? du.ng dde^?
chie^u du. da^n chu'ng DDu+'c: tu+. bie^'n tha`nh tuo^`ng ha't. Nhu+~ng chie^'u
ro.i tha^`n ti`nh na`y ddu+o+.c die^~n ta? dda^`y ddu? nha^'t o+? trong (du`ng
ca'i te^n ddu+o+.c Harvard u+a thi'ch) "Nghe^. pha^?m trong tho+`i dda.i ta'i
sa?n xua^'t ba(`ng ky~ thua^.t" (The Work of Art in the Age of Its
Technological Reproducibility", 1936), nhu+ng chu'ng dda~ tha^'p thoa'ng o+?
trong ba`i ddie^?m, va`o na(m 1930, cuo^'n 'Chie^'n tranh va` nhu+~ng Chie^'n
si~', do Ernst Junger bie^n ta^.p.
Quan nie^.m tho^ng thu+o+`ng cho ra(`ng, nhu+~ng dda.i ho^.i die^~u ha`nh o+?
Nuremberg cu?a Hitler, dda~ la^'y khuo^n ma^~u tu+` nhu+~ng ca nha.c ki.ch cu?a
Wagner o+? Bayreuth [mo^.t tha`nh pho^' DDu+'c]: re'o ra('t hu`ng ho^`n, a^m
thanh ho+'p ho^`n, vu~ ddie^.u da`nh cho dda'm ddo^ng, va` ddo^.t bie^'n bi
tha?m. Nhu+ng ddie^`u ddu+o+.c coi la` uye^n nguye^n, o+? Benjamin, ddo' la`
o^ng cho ra(`ng chi'nh tri. - nhu+ la` ki.ch nghe^. hoa`nh tra'ng ho+n la` nhu+
tranh lua^.n O^' kho^ng chi? la` nhu+~ng ma(.t no^?i huy hoa`ng, gia^`u sang
cu?a chu? nghi~a pha't xi't: no' chi'nh la` chu? nghi~a pha't xi't, tu+. ye^'u
ti'nh.
Trong nhu+~ng cuo^'n phim cu?a Leni Riefenstahl cu~ng nhu+ trong nhu+~ng phim
tho+`i su+., ddu+o+.c tri`nh die^~n trong mo.i ra.p ha't no^.i ddi.a, qua^`n
chu'ng DDu+'c ddu+o+.c da^ng hie^'n nhu+~ng hi`nh a?nh cu?a chi'nh ho., nhu+
nhu+~ng nha` la~nh dda.o ke^u go.i: ha~y la` nhu+ va^.y\. Chu? nghi~a pha't
xi't su+? du.ng quye^`n na(ng nghe^. thua^.t cu?a qua' khu+' O^' ddie^`u ma`
Benjamin go.i la` nghe^. thua^.t ha`o quang, co^.ng the^m quye^`n na(ng
ddu+o+.c nha^n le^n nhie^`u la^`n cu?a phu+o+ng tie^.n truye^`n tho^ng dda.i
chu'ng mo+'i me? tho+`i ky` ha^.u-ha`o quang, tre^n ta^'t ca? la` phim a?nh,
dde^? ta.o ra nhu+~ng co^ng da^n pha't xi't mo+'i cu?a no'. Vo+'i nhu+~ng
ngu+o+`i da^n DDu+'c bi`nh thu+o+`ng, ca(n cu+o+'c ddo^.c nha^'t ddem tri`nh
die^~n, ca'i ca(n cu+o+'c tu+` tre^n ma`n a?nh chie^'u xuo^'ng ho., la` ca(n
cu+o+'c pha't xi't trong bo^. ddo^` pha't xi't, va` nhu+~ng da'ng ddu+'ng pha't
xi't, hoa(.c che^' ngu+. hoa(.c tua^n phu.c.
Pha^n ti'ch cu?a Benjamin ve^` chu? nghi~a pha't xi't ga^y ra nhie^`u ca^u
ho?i\. Pha?i cha(ng chi'nh tri. nhu+ la` ki.ch ca?nh (spectacle) thu+.c su+.
la` tra'i tim cu?a chu? nghi~a pha't xi't, chu+' kho^ng pha?i su+. pha^~n
ua^'t, hay nhu+~ng gia^'c mo+ ve^` su+. phu.c thu` li.ch su+?? Ne^'u Nuremberg
la` chi'nh tri. ddu+o+.c tha^?m my~ hoa', ta.i sao nhu+~ng cuo^.c die^~u ha`nh
nga`y 1 tha'ng 5 va` nhu+~ng vu. a'n pho^ tru+o+ng cu?a Stalin, kho^ng ddu+o+.c
coi la` chi'nh tri. tha^?m my~ ho'a\? Ne^'u thie^n ta`i cu?a chu? nghi~a pha't
xi't, la` xo'a bo? la(`n ranh giu+~a chi'nh tri. va` phu+o+ng tie^.n truye^`n
tho^ng, dda^u la` tha`nh to^' pha't xi't cu?a chi'nh tri.-do truye^`n
tho^ng-ddie^`u ddo^.ng cu?a nhu+~ng ne^`n da^n chu? Ta^y phu+o+ng? Le~ na`o
cha(?ng co' nhu+~ng bie^'n ddie^.u kha'c nhau cu?a chi'nh tri. tha^?m my~?
**
Quan nie^.m chi`a kho'a ma` Benjamin sa'ng che^' ra - ma(.c du` trong nha^.t
ky' cu?a o^ng lo+` mo+` cho tha^'y, su+. thu+.c dda^y la` sa'ng kie^'n cu?a
nu+~ si~ Adrienne Monnier, chu? nha` ba'n sa'ch va` chu? nha` xua^'t ba?n o+?
Paris - dde^? mie^u ta? chuye^.n gi` xa^?y ra cho nghe^. pha^?m trong tho+`i
dda.i ta'i sa?n xua^'t ba(`ng ky~ thua^.t (chu? ye^'u la` tho+`i dda.i chu.p
hi`nh O^' Benjamin kho^ng no'i gi` nhie^`u ve^` in a^'n), ddo' la` [hie^.n
tu+o+.ng] "ma^'t ha`o quang" ("loss of aura"). Ga^`n nhu+ to+'i giu+~a the^'
ky? 19, o^ng no'i, mo^.t hi`nh thu+'c tu+o+ng lie^n ngu+o+`i vo+'i ngu+o+`i
co`n to^`n ta.i, giu+~a mo^.t nghe^. pha^?m va` ngu+o+`i nhi`n no': ngu+o+`i
nhi`n, nga('m, va` nghe^. pha^?m, nga('m la.i, dda.i kha'i nhu+ va^.y\. "DDe^?
ca?m nha^.n hie^.n tu+o+.ng ha`o quang co' nghi~a la` ga'n cho no' ca'i kha?
na(ng nhi`n la.i chu'ng ta\." Do ddo', co' ddie^`u chi huye^`n die^.u ve^` ha`o
quang, go^'c ga'c co^? xu+a co`n so't la.i, gio+` nha.t nho`a ddi, giu+~a
nghe^. thua^.t va` nghi le^~ to^n gia'o\.
La^`n dda^`u tie^n Benjamin no'i to+'i ha`o quang, la` o+? trong ba`i vie^'t
"Li.ch su+? nho nho? ve^` chu.p hi`nh" (1931), trong ddo' o^ng co^' ga('ng
gia?i thi'ch ta.i sao (du+o+'i ma('t o^ng), nhu+~ng bu+'c hi`nh cha^n dung o+?
ca'i tho+`i thoa.t ky` thu?y cu?a mo^n chu.p hi`nh O^' co^? ba?n cu?a nhie^'p
a?nh, ha~y no'i nhu+ va^.y - [la.i] co' ha`o quang trong khi nhu+~ng bu+'c
hi`nh mo^.t the^' he^. sau ddo' kho^ng co`n. Trong "Nghe^. pha^?m", y' nie^.m
ha`o quang ddu+o+.c no+'i ro^.ng kha' tu`y tie^.n, tu+` nhu+~ng bu+'c hi`nh
co^? xu+a to+'i nhu+~ng ta'c pha^?m nghe^. thua^.t no'i chung. Su+. cha^'m
du+'t ha`o quang, Benjamin no'i, se~ ddu+o+.c bo^`i dda'p du+ da? ba(`ng
nhu+~ng kha? na(ng gia?i pho'ng cu?a nhu+~ng ky~ thua^.t ta'i sa?n xua^'t
mo+'i\. Phim a?nh se~ thay the^' nghe^. thua^.t ha`o quang.
Ngay ca? nhu+~ng ngu+o+`i ba.n cu?a Benjamin cu~ng tha^'y kho' ma` na('m ba('t
ddu+o+.c ha`o quang. Brecht - ngu+o+`i ddu+o+.c Benjamin no'i nhie^`u ve^` quan
nie^.m na`y trong nhu+~ng la^`n Benjamin ghe' tha(m nhie^`u nga`y o+? nha`
o^ng, ta.i DDan Ma.ch - dda~ vie^'t nhu+ sau, trong nha^.t ky' cu?a o^ng:
"[Benjamin] no'i: 'khi ba.n ca?m tha^'y ca'i nhi`n cha(m cha(m cu?a mo^.t
ngu+o+`i na`o ddo', no'ng bo?ng tre^n ba.n, ngay ca? o+? dda(`ng sau lu+ng,
su+. mong mo?i ra(`ng ba^'t cu+' ca'i chi ba.n nhi`n to+'i, ddang nhi`n [la.i]
ba.n, ta.o ne^n ha`o quang ... ta^'t ca? ra^'t huye^`n bi', ma(.c du` nhu+~ng
tha'i ddo^. pha?n-huye^`n bi', dda^y la` ca'ch tie^'p ca^.n li.ch su+? ddu+o+.c
thi'ch nghi bo+?i ca'c nha` duy va^.t! O^i tha^.t kinh khie^'p." Nhu+~ng ba.n
be` kha'c cu~ng cha(?ng the^? na`o ma` ho^` ho+?i ho+n [khi nghe Benjamin no'i
ve^` ha`o quang].
Trong suo^'t tha^.p nie^n 1930, Benjamin loay hoay pha't trie^?n mo^.t ddi.nh
nghi~a mang ti'nh duy va^.t co' the^? cha^'p nha^.n ddu+o+.c, ve^` ha`o quang
va` ma^'t ha`o quang. Phim a?nh la` ha^.u ha`o quang, o^ng no'i, bo+?i vi` ca'i
ma'y thu hi`nh, vo^'n chi? la` mo^.t du.ng cu. [cho ne^n] kho^ng the^? nhi`n.
(Mo^.t la^.p lua^.n dda'ng tha('c ma('c: ca'c die^~n vie^n cha('c cha('n dda~
dda'p u+'ng vo+'i ca'i ma'y thu hi`nh nhu+ the^? no' ddang nhi`n ho.). Trong
ba?n va(n vie^'t la.i sau ddo', Benjamin dde^` nghi., ra(`ng su+. cha^'m du+'t
ha`o quang co' the^? xa'c ddi.nh tho+`i ddie^?m ddu+o+.c, trong li.ch su+?:
ddo' la` khi cu+ da^n tha`nh thi. tro+? ne^n ddo^ng nghe.t O^' nhu+~ng ngu+o+`i
qua ke? la.i O^' dde^'n no^~i cha(?ng co`n ai the`m dda'p la.i ca'i nhi`n cha(m
cha(m cu?a ngu+o+`i kha'c nu+~a\. Trong "Thu+o+ng Xa'", o^ng coi ma^'t ha`o
quang la` mo^.t pha^`n trong su+. pha't trie^?n ro^.ng ra~i ho+n, mang ti'nh
li.ch su+?: ca`ng nga`y ca`ng co' nhie^`u ngu+o+`i cho ra(`ng, su+. ddo^.c
dda'o, bao go^`m ca? su+. ddo^.c dda'o mang ti'nh truye^`n tho^'ng cu?a nghe^.
pha^?m, dda~ tro+? ne^n thu+o+ng pha^?m, nhu+ ba^'t cu+' thu+o+ng pha^?m na`o
kha'c. Ky~ nghe^. tho+`i trangi~ chuye^n vie^.c sa?n xua^'t nhu+~ng nghe^.
pha^?m ddo^.c nha^'t O^' nhu+~ng sa'ng ta.o O^' ke^? tu+` nay se~ ddu+o+.c ta'i
sa?n xua^'t theo kie^?u dda.i tra`, [va` no'] dda~ chi? lo^'i cho su+. pha't
trie^?n na`y\.
**
Benjamin kho^ng dda(.c bie^.t quan ta^m dde^'n tie^?u thuye^'t, nhu+ la` mo^.t
the^? loa.i; nhu+~ng ca^u chuye^.n o^ng vie^'t, ddu+o+.c in trong Ta^.p 2
hie^?n nhie^n cho tha^'y, o^ng kho^ng co' ta`i cu?a mo^.t nha` va(n tu+. su+..
Thay vi` tu+. su+., nhu+~ng ba?n va(n mang ti'nh tu+. thua^.t cu?a o^ng
ddu+o+.c xa^y le^n tu+` nhu+~ng tho+`i ddie^?m ddu+'t ddoa.n, ca(ng tha(?ng.
Hai tie^?u lua^.n ve^` Kafka coi Kafka nhu+ la` mo^.t nha` ngu. ngo^n va` o^ng
tha^`y da^.y minh trie^'t (wisdom), ho+n la` mo^.t tie^?u thuye^'t gia\.
Nhu+ng ddie^`u ma` Benjamin tru+o+`ng ky` go+'m ghie^'c nha^'t, la` da`nh cho
[the^? loa.i] li.ch su+? tu+. su+. (narrative history). "Li.ch su+? tan ra~
tha`nh hi`nh a?nh, kho^ng pha?i tha`nh tu+. su+.", o^ng vie^'t. Li.ch su+?
tu+. su+. a'p dda(.t ti'nh nha^n qua? va` ddo^.ng co+ tu+` phi'a be^n ngoa`i;
nhu+~ng su+. va^.t ca^`n co' co+ ho^.i tu+. no'i ve^` chu'ng.
"Mo^.t a^'u tho+`i o+? Berlin va`o khoa?ng na(m 1900", mo^.t trong nhu+~ng ta'c
pha^?m tu+. thua^.t a^'p u?, tha thie^'t nha^'t, kho^ng ddu+o+.c xua^'t ba?n
khi o^ng co`n so^'ng, se~ xua^'t hie^.n trong Ta^.p 3 cu?a "Tuye^?n Ta^.p"
("Selected Writings"). Ba?n va(n ma` chu'ng ta co' ddu+o+.c o+? trong Ta^.p 2,
la` "Ky' su+. Berlin" ("Berlin Chronicle") so+'m su?a ho+n ta'c pha^?m ke^?
tre^n, va` cu~ng ddu+o+.c vie^'t du+o+'i ca'i bo'ng cu?a Proust. Ma(.c du` ca'i
te^n, ba?n va(n na`y xa^y du+.ng, kho^ng pha?i theo bie^n nie^n, ma` nhu+ mo^.t
da`n du+.ng nhu+~ng ma^?u ddoa.n, xen la^~n nhu+~ng suy tu+o+?ng ve^` ba?n
cha^'t cu?a tu+. thua^.t, va` sau cu`ng, la` ve^` nhu+~ng tha(ng tra^`m cu?a
ho^`i u+'c, ho+n la` ve^` nhu+~ng bie^'n co^' co' thu+.c trong tho+`i tho+ a^'u
cu?a Benjamin. Benjamin su+? du.ng mo^.t a^?n du. mang ti'nh kha?o co^? ho.c
dde^? gia?i thi'ch ta.i sao o^ng cho^'ng tu+. thua^.t, nhu+ la` tu+. su+. ve^`
cuo^.c ddo+`i\. O^ng no'i, nha` tu+. thua^.t ne^n nghi~ ve^` chi'nh mi`nh, nhu+
mo^.t tay khai qua^.t, dda`o sa^u, sa^u ma~i, o+? mo^.t va`i cho^~, trong
cuo^.c ti`m kie^'m nhu+~ng ddie^u ta`n cho^n gia^'u, cu?a qua' khu+'.
Ngoa`i "Nha^.t Ky' Moscow" va` "Ky' su+. Berlin", Ta^.p 1 va` 2 go^`m mo^.t
so^' nhu+~ng ba?n va(n tu+. thua^.t nga('n ngu?i ho+n: mo^.t ba'o ca'o kha'
va(n ve? ve^` chuye^.n bi. mo^.t ngu+o+`i ye^u cho leo ca^y; nhu+~ng ghi nha^.n
ve^` nhu+~ng la^`n thu+? cho+i ca^`n sa (hashish); nhu+~ng ghi che'p ve^`
nhu+~ng gia^'c mo+; nhu+~ng ma^?u ddoa.n nha^.t ky' (Benjamin dda~ bi. a'm a?nh
bo+?i chuye^.n tu+. tu+? va`o na(m 1931 va` 1931); va` mo^.t nha^.t ky' Paris,
ddu+o+.c o^ng dde^? ta^m hoa`n ta^'t cho xua^'t ba?n, trong ddo' bao go^`m
chuye^'n ddi tha(m mo^.t nha` tho^? nam, no+i Proust thu+o+`ng xuye^n lui
to+'i\. Trong so^' nhu+~ng pha't gia'c ga^y nhie^`u nga.c nhie^n, la` su+. a'i
mo^. [cu?a Benjamin] da`nh cho Hemingway ("Tu ta^.p ve^` nghi~ ddu'ng, qua
ca'ch vie^'t ddu'ng", "an education in right thinking through correct
writing"), va` [su+. kie^.n o^ng] kho^ng u+a Flaubert (qua' na(.ng ti'nh kie^'n
tru'c ho.c, too architectonic).
**
Co+ so+? trie^'t ho.c va` ngo^n ngu+~ cu?a Benjamin ddu+o+.c dde^` ra ngay tu+`
khi kho+?i nghie^.p. Trong tie^?u lua^.n chi`a kho'a, "Ve^` Ngo^n ngu+~ tu+.
tha^n va` ve^` Ngo^n ngu+~ cu?a Con ngu+o+`i" ("On Language as Such and on the
Language of Man", 1916), o^ng kha(?ng ddi.nh, mo^.t tu+` kho^ng chi? la` mo^.t
ky' hie^.u, mo^.t the^' tha^n cho mo^.t ddie^`u chi kha'c, nhu+ng la` te^n cu?a
mo^.t Y' tu+o+?ng (the name of an Idea). Trong "Nhie^.m vu. cu?a Di.ch gia?"
(The Task of the Translator", 1921), o^ng co^' ga('ng ddu+a ra bo^. khung cho
y' nghi~ cu?a mi`nh, ve^` Y' tu+o+?ng, vie^.n da^~n tru+o+`ng ho+.p Mallarme'
va` mo^.t ngo^n ngu+~ tho+ tu+. do, thoa't ra kho?i chu+'c na(ng truye^`n
tho^ng cu?a no'.
La`m sao ma` mo^.t quan nie^.m mang ti'nh Bie^?u tu+o+.ng ve^` ngo^n ngu+~ la.i
co' the^? giao lu+u ho`a gia?i vo+'i chu? nghi~a duy va^.t li.ch su+? cu?a
Benjamin o+? giai ddoa.n sau ddo', ddie^`u na`y tha^.t kho^ng ro~ ra`ng, nhu+ng
Benjamin duy tri` [quan ddie^?m], ra(`ng mo^.t ca^y ca^`u co' the^? xa^y
du+.ng, "tuy nhie^n, ca^y ca^`u na`y co' the^? ca(ng tha(?ng, va` mang ti'nh
va^'n na.n". Trong nhu+~ng tie^?u lua^.n va(n ho.c cu?a tha^.p nie^n 1930, o^ng
dda~ mo+ ho^` cho tha^'y mo^.t ca^y ca^`u nhu+ va^.y, hi`nh da'ng cu?a no' ra
la`m sao\. O^ng no'i, trong Proust, trong Kafka, trong nhu+~ng nha` Sie^u
thu+.c, tu+` ngu+~ ru't lui kho?i su+. ta.o y' nghi~a trong cung ca'ch
tru+o+?ng gia? va` la^'y la.i quye^`n na(ng so+ kho+?i mang ti'nh ddie^.u bo^.
cu?a no' (the word retreats from signification in the "bourgeois" sense and
resumes its elementary, gestural power). Do ddo', trong "To`a La^u DDa`i", hai
phu. ta' cu?a Tra('c ddi.a vie^n K. die^~n ra ca'i tra.ng tha'i ba`o thai chu+a
sinh, ba(`ng ca'ch khoanh tro`n cha^n tay ba^'t cu+' lu'c na`o ma` ho. co'
the^? la`m ddu+o+.c, cuo^.n mi`nh nhu+ tra'i banh. DDie^.u bo^. la` "hi`nh
thu+'c to^'i thu+o+.ng theo ddo' su+. thu+.c co' the^? xua^'t hie^.n tru+o+'c
chu'ng ta trong mo^.t tho+`i dda.i bi. tu+o+'c ddoa.t tha^`n ho.c (theological
doctrine)."
Tho+`i Adam, tu+` ngu+~ va` ddie^.u bo^. [du`ng dde^?] go.i te^n [su+. va^.t]
la` nhu+ nhau\. Ro^`i sau ddo', ngo^n ngu+~ dda~ tra?i qua mo^.t sa ddo.a da`i,
ma` [tha'p] Babel chi? la` mo^.t giai ddoa.n. Nhie^.m vu. cu?a tha^`n ho.c la`
kho^i phu.c tu+` ngu+~, vo+'i ta^'t ca? quye^`n na(ng ba('t chu+o+'c ba?n go^'c
cu?a no', tu+` nhu+~ng ba?n va(n thie^ng lie^ng ma` no' co`n ddu+o+.c gi`n
giu+~ o+? trong ddo'. Nhie^.m vu. cu?a phe^ bi`nh thie^'t ye^'u cu~ng kho^ng
kha'c, bo+?i vi` ca'c ngo^n ngu+~ sa ddo.a, trong toa`n the^? nhu+~ng y'
hu+o+'ng cu?a chu'ng, va^~n co' the^? chi? cho chu'ng ta hu+o+'ng ve^` ca'i
ngo^n ngu+~ thua^`n khie^'t kia\. Do ddo', nghi.ch ly' o+? trong "Nhie^.m vu.
cu?a ngu+o+`i di.ch thua^.t" la`: di.ch thua^.t co`n cao ho+n ca? ba?n chi'nh,
theo nghi~a, no' ra ddie^.u bo^. ve^` phi'a ca'i ngo^n ngu+~ tie^`n-Babel.
Bejamin co' vie^'t mo^.t so^' ba`i ve^` khoa chie^m tinh, chu'ng la` nhu+~ng
ddo^'i tro.ng ca^`n thie^'t so vo+'i nhu+~ng gi` o^ng vie^'t ve^` trie^'t ly'
ngo^n ngu+~. Khoa chie^m tinh ma` chu'ng ta co' nga`y nay, o^ng no'i, la` mo^.t
va(n ba?n suy thoa'i cu?a mo^.t ne^`n tri thu+'c co^? xu+a, o+? nhu+~ng tho+`i
dda.i ma` kha? na(ng ba('t chu+o+'c, co`n ma.nh me~, cho phe'p nhu+~ng tu+o+ng
u+'ng mo^ pho?ng (imitative), co' thu+.c, giu+~a ddo+`i ngu+o+`i va` chuye^?n
ddo^.ng cu?a nhu+~ng vi` sao\. Nga`y nay chi? tre? con la` co`n giu+~ ddu+o+.c,
va` dda'p u+'ng ddu+o+.c vo+'i the^' gio+'i, ba(`ng mo^.t quye^`n na(ng ba('t
chu+o+'c co' the^? so sa'nh ddu+o+.c [vo+'i nhu+~ng tho+`i dda.i ke^? tre^n].
Trong nhu+~ng tie^?u lua^.n ti'nh tu+` 1933, Benjamin pha'c tha?o mo^.t ly'
thuye^'t ve^` ngo^n ngu+~ du+.a tre^n su+. mo^ pho?ng (mimesis). Ngo^n ngu+~
tho+`i Adam mang ti'nh tu+o+.ng thanh, o^ng no'i; nhu+~ng tu+` ddo^`ng nghi~a
trong nhu+~ng ngo^n ngu+~ kha'c nhau, tuy kho^ng ddo.c le^n nhu+ nhau, hoa(.c
tro^ng kho^ng gio^'ng nhau (ly' thuye^'t na`y ddu+o+.c su+? du.ng cho ca? ngo^n
ngu+~ no'i cu~ng nhu+ vie^'t), chu'ng co' nhu+~ng tu+o+ng tu+. "phi ca?m quan",
nhu+~ng tu+o+ng tu+. ma` tu+` ddo' chu'ng co' y' nghi~a, nhu+ nhu+~ng ly'
thuye^'t "huye^`n bi'", hay "tha^`n ho.c", ve^` ngo^n ngu+~, luo^n luo^n nhi`n
nha^.n. Nhu+~ng tu+` "ba'nh mi`", "pain", "Brot", "xleb", ma(.c du` be^` ngoa`i
kha'c ha(?n nhau, nhu+ng chu'ng gio^'ng nhau, o+? mu+'c ddo^. sa^u xa ho+n,
[bo+?i vi` trong chu'ng dda~] cu+u mang Y' tu+o+?ng ve^` ba'nh mi`. ( DDe^? co'
the^? thuye^'t phu.c chu'ng ta ve^` mo^.t ddie^`u mo+ ho^` nhu+ va^.y, Benjamin
cha('c la` pha?i va^.n du.ng he^'t quye^`n na(ng cu?a mi`nh). Ngo^n ngu+~,
pha't trie^?n to^'i thuo+.ng cu?a kha? na(ng ba('t chu+o+'c, mang trong chi'nh
no' mo^.t thu+ kho^' nhu+~ng tu+o+ng tu+. phi ca?m quan ddo'. Vie^.c ddo.c co'
tie^`m na(ng tro+? tha`nh mo^.t thu+' kinh nghie^.m mo+ mo`ng, mo+? cho chu'ng
ta co~i vo^ thu+'c chung cu?a loa`i ngu+o+`i: co~i ngo^n ngu+~, mie^`n y'
tu+o+?ng.
Tie^'p ca^.n ngo^n ngu+~ cu?a Benjamin hoa`n toa`n tra^.t ba?n le^` so vo+'i
khoa ho.c ngo^n ngu+~ the^' ky? 20, nhu+ng no' ban cho o^ng mo^.t lo^'i ddi
vu+o+ng gia? va`o the^' gio+'i cu?a huye^`n thoa.i va` ngu. ngo^n, dda(.c
bie^.t la`, (nhu+ o^ng ca?m nha^.n ddu+o+.c ddie^`u na`y), no' ddu+a o^ng to+'i
ga^`n "the^' gio+'i dda^`m la^`y" ban so+, ha^`u nhu+ tru+o+'c khi co' con
ngu+o+`i, cu?a Kafka\. Mo^.t ca'ch ddo.c mie^.t ma`i Kafka dda~ dde^? da^'u
a^'n kho^ng phai mo+` tre^n nhu+~ng ba?n vie^'t sau cu`ng, bi quan, cu?a chi'nh
Benjamin.
3.
Ca^u chuye^.n ve^` "Thu+o+ng Xa'" dda.i kha'i nhu+ sau\.
Va`o cuo^'i tha^.p nie^n 1920 Benjamin thai nghe'n mo^.t ta'c pha^?m ddu+o+.c
go+.i hu+'ng tu+` nhu+~ng ha`nh lang, hai be^n co' cu+?a ha`ng buo^n ba'n,
tre^n co' ma'i che hi`nh cung cu?a Paris. No' dde^` ca^.p to+'i kinh nghie^.m
ddo^ thi.; no' se~ la` mo^.t va(n ba?n ve^` Ngu+o+`i DDe.p Ngu? Trong Ru+`ng,
mo^.t ca^u chuye^.n tha^`n tie^n mang ti'nh bie^.n chu+'ng, ddu+o+.c ke^? theo
kie^?u sie^u thu+.c, qua phu+o+ng pha'p da`n du+.ng ba(`ng nhu+~ng ddoa.n va(n
ma?nh mu'n. Gio^'ng nhu+ nu. ho^n cu?a vi. hoa`ng tu+?, no' se~ dda'nh thu+'c
qua^`n chu'ng A^u cha^u, ddo^'i die^.n vo+'i su+. thu+.c ve^` cuo^.c ddo+`i
cu?a ho. du+o+'i chu? nghi~a tu+ ba?n. No' se~ da`i co+~ chu+`ng na(m chu.c
trang; trong khi su+?a soa.n cho vie^.c vie^'t ba?n va(n tre^n, Benjamin ba('t
dda^`u la^'y nhu+~ng tri'ch da^~n, tu+` nhu+~ng gi` o^ng ddo.c, dde^? du+o+'i
nhu+~ng dda^`u dde^` nhu+ la` U Ua^'t, Tho+`i Trang, Bu.i Ba(.m. Nhu+ng khi
o^ng ddi'nh chu'ng la.i vo+'i nhau tha`nh mo^.t ba?n va(n, no' tro+? ne^n qua'
kho^?: tu+`ng phen ddi'nh la` tu+`ng phen the^m ghi chu', tri'ch da^~n. O^ng
ba`n nhu+~ng kho^'n kho' cu?a mi`nh vo+'i Adorno va` Max Horkheimer, ho.
thuye^'t phu.c o^ng, ra(`ng o^ng kho^ng the^? vie^'t ve^` chu? nghi~a tu+ ba?n
ma` kho^ng na('m vu+~ng tu+ tu+o+?ng cu?a Marx. The^' la`, y' tu+o+?ng ve^`
Ngu+o+`i DDe.p Ngu? Trong Ru+`ng ma^'t tie^u luo^n phong quang cu?a no'.
Va`o na(m 1934, Bejamin co' mo^.t chu+o+ng tri`nh mo+'i, dda^`y tham vo.ng va`
tra`n tre^` ti'nh trie^'t ho.c: du`ng ngay phu+o+ng pha'p da`n du+.ng tre^n,
o^ng va.ch ra con ddu+o+`ng tu+` thu+o+.ng ta^`ng ca^'u tru'c va(n ho'a cu?a
nu+o+'c Pha'p the^' ky? 19, tro+? la.i, to+'i nhu+~ng thu+o+ng pha^?m va`
quye^`n na(ng cu?a chu'ng, dde^? tro+? ne^n nhu+~ng ba'i va^.t. Khi nhu+~ng ghi
chu' cu?a o^ng tro+? tha`nh co^`ng ke^`nh, o^ng pha^n chu'ng tha`nh mo^.t he^.
tho^'ng ho^` so+ ti? mi? du+.a tre^n ba mu+o+i sa'u cuo^'n (convolutes, tu+`
tie^'ng DDu+'c, Konvolut, co' nghi~a la` sheaf, dossier, ho^` so+), vo+'i
nhu+~ng tu+` chi`a khoa' va` nhu+~ng ddo^'i chie^'u\. Du+o+'i tu+.a dde^`
"Paris, Thu? ddo^ cu?a the^' ky? 19", o^ng vie^'t mo^.t ba?n to'm lu+o+.c tu+
lie^.u ddu+o+.c sa('p xe^'p, ro^`i tri`nh cho Adorno (lu'c na`y ddang a(n
lu+o+ng cu?a Vie^.n Nghie^n cu+'u Xa~ ho^.i, va` theo mo^.t mu+'c ddo^. na`o
ddo', co' tra'ch nhie^.m vo+'i Vie^.n, khi ddo' dda~ ddu+o+.c Adorno va`
Horkheimer chuye^?n tu+` Frankfurt ta'i ddi.nh cu+ o+? New York).
Benjamin nha^.n ddu+o+.c nhu+~ng lo+`i phe^ bi`nh kha('c nghie^.t tu+` Adorno,
dde^'n no^~i o^ng quye^'t ddi.nh ta.m tho+`i dde^? du+. a'n qua mo^.t be^n, va`
ru't ra tu+` kho^'i lu+o+.ng ta`i lie^.u ddo' mo^.t cuo^'n sa'ch ve^`
Baudelaire\. Adorno ddu+o+.c coi mo^.t pha^`n cu?a cuo^'n sa'ch, va` to? ra
nghie^m nga(.t: chi? mo+'i ddu+a ra su+. kie^.n dde^? chu'ng tu+. no'i ve^`
chu'ng, chu+a ddu? ly' thuye^'t. Benjamin nhua^.n sa('c la.i, sau ddo', va`
ddu+o+.c ddo'n nha^.n no^`ng nhie^.t ho+n.
Baudelaire la` trung ta^m cu?a chu+o+ng tri`nh Thu+o+ng Xa' bo+?i vi`, du+o+'i
ma('t Benjamin, Baudelaire qua ta'c pha^?m "A'c Hoa" ("Les Fleurs du Mal"), la`
ngu+o+`i dda^`u tie^n kha'm pha' ra ddo^ thi. hie^.n dda.i: nhu+ mo^.t dde^`
ta`i cu?a thi ca\. (Benjamin hi`nh nhu+ lu'c ddo' chu+a ddo.c Wordsworth, la`
ngu+o+`i na(m mu+o+i na(m tru+o+'c ddo', dda~ vie^'t ve^` ca'i ca?m gia'c khi
la` mo^.t pha^`n trong dda'm ddo^ng tre^n ddu+o+`ng pho^': ba be^` bo^'n be^n
chi.u tra^.n tru+o+'c nhu+~ng ca'i nhi`n xie^n xe'o, va` bi. qua'ng ga` vi`
nhu+~ng ta^'m bie^?n qua?ng ca'o).
Tuy nhie^n, Baudelaire dda~ die^~n ta? kinh nghie^.m cu?a mi`nh ve^` tha`nh
pho^', ba(`ng a'm du. (allegory), mo^.t hi`nh thu+'c va(n ho.c lo^~i tho+`i,
ke^? tu+` tho+`i ky` Baroque\. Thi' du. nhu+ trong ba`i tho+ "Thie^n Nga",
o^ng a'm chi? nha` tho+ nhu+ la` mo^.t loa`i chim phong nha~, mo^.t con thie^n
nga, quo+` qua.ng tre^n he` pho^', kho^ng la`m sao xoa?i ca'nh dde^? bay vu't
le^n.
Ta.i sao Baudelaire cho.n hi`nh thu+'c a'm du.? Benjamin su+? du.ng "Tu+ Ba?n
Lua^.n" cu?a Marx dde^? gia?i thi'ch ca^u ho?i cu?a chi'nh mi`nh. Marx no'i,
su+. na^ng gia' ca? thi. tru+o+`ng tha`nh thu+o+'c ddo gia' tri. duy nha^'t
dda~ gia?n lu+o+.c thu+o+ng pha^?m tha`nh cha(?ng la` chi he^'t, ma` chi? la`
ky' hie^.u O^' mo^.t ky' hie^.u cu?a ca'i no' ba'n ra\. Du+o+'i su+. ngu+. tri.
cu?a thi. tru+o+`ng, va^.t the^? se~ tu+o+ng quan vo+'i gia' tri. thu+.c thu.
cu?a chu'ng mo^.t ca'ch ddo^.c ddoa'n cha(?ng kha'c na`o nhu+ tho+`i Baroque,
bie^?u tu+o+.ng so. ngu+o+`i tu+o+ng quan vo+'i [su+. kie^.n] con ngu+o+`i bi.
le^. thuo^.c va`o tho+`i gian, thi' du. va^.y\. Do ddo', ca'c bie^?u tu+o+.ng
ba^'t ngo+` quay ngu+o+.c ve^` mo^.t giai ddoa.n li.ch su+? du+o+'i da.ng
thu+o+ng pha^?m, la` nhu+~ng thu+' trong chu? nghi~a tu+ ba?n kho^ng co`n nhu+
da.ng be^` ngoa`i cu?a chu'ng, va` nhu+ Marx ca?nh ca'o, chu'ng chu+'a dda^`y
nhu+~ng te^' vi sie^u hi`nh va` nhu+~ng chi li tha^`n ho.c." Benjamin la^.p
lua^.n, a'm du. chi'nh la` phong ca'ch ddu'ng dda('n cho mo^.t tho+`i dda.i
thu+o+ng pha^?m.
Trong khi la`m vie^.c vo+'i cuo^'n sa'ch cha(?ng bao gio+` hoa`n ta^'t, ve^`
Baudelaire, Benjamin tie^'p tu.c nhu+~ng ghi chu' ve^` Thu+o+ng Xa', the^m vo^
nhu+~ng cuo^'n (convolutes). Sau chie^'n tranh, ngu+o+`i ta lo^i ra, tu+` cho^~
gia^'u gie^'m ta.i Thu+ vie^.n Quo^'c gia, mo^.t xa^'p da^`y chu+`ng chi'n
tra(m trang, bao go^`m nhu+~ng tri'ch da^~n, chu? ye^'u tu+` nhu+~ng nha` va(n
the^' ky? 19, nhu+ng cu~ng tu+` nhu+~ng ngu+o+`i ddu+o+ng tho+`i vo+'i
Benjamin, ddu+o+.c chia tha`nh tu+`ng nho'm, vo+'i nhu+~ng tie^u dde^`, xen
nhu+~ng bi`nh lua^.n, co^.ng nhu+~ng chu+o+ng tri`nh, nhu+~ng dde^` cu+o+ng
na`y no.. DDu+o+.c Rolf Tiedemann xua^'t ba?n na(m 1982, du+o+'i nhan dde^` la`
"Passagen-Werk". Ba?n di.ch cu?a Harvard, "Thu+o+ng Xa'', du`ng ba?n va(n cu?a
Tiedemann, nhu+ng bo? ddi ra^'t nhie^`u ta`i lie^.u la`m ne^`n va` khung bie^n
ta^.p, cu?a Benjamin. Ta^'t ca? nhu+~ng ddoa.n tie^'ng Pha'p dde^`u ddu+o+.c
di.ch qua tie^'ng Anh, co^.ng the^m nhu+~ng ghi chu' bo^? i'ch, va` tra`n
dda^`y hi`nh a?nh minh ho.a\. DDa^y la` mo^.t cuo^'n sa'ch ra^'t ba?nh, va`
trong ca'ch xu+? ly' nhu+~ng ddo^'i chie^'u phu+'c ta.p cu?a Benjamin cho
tha^'y: dda^y la` mo^.t tha('ng lo+.i cu?a ky~ thua^.t in tinh xa?o\.
Li.ch su+? cu?a "Thu+o+ng Xa'" O^' mo^.t li.ch su+? cu?a la^`n lu+~a, va`
nhu+~ng kho+?i dda^`u ho?ng ca(?ng, cu?a nhu+~ng lang thang trong nhu+~ng me^
lo^. thu+ kho^', ti`m kie^'m cho dde^'n trie^.t dde^?, ta^'t ca? nhu+~ng ne't
na`y ddu'ng la` dda(.c tru+ng cu?a mo^.t ti'nh khi' su+u ta^.p, xoay chuye^?n
co+ so+? ly' thuye^'t hoa`i hoa`i, cu?a su+. phe^ bi`nh qua' de^~ da`ng ga'nh
chi.u, va` thu+o+`ng cho ra(`ng, Benjamin kho^ng hie^?u chi'nh dda^`u o'c mi`nh
O^' li.ch su+? a^'y co' nghi~a, cuo^'n sa'ch chu'ng ta hie^.n co', co+ ba?n
pha?i la` do+? dang: do+? dang trong thai nghe'n, va` hie^?u theo nghi~a tho^ng
thu+o+`ng, kho' the^? go.i [dda^y] la`u. mo^.t cuo^'n sa'ch ddu+o+.c sa'ng
ta'c. Tiedemann so sa'nh no' nhu+ nhu+~ng va^.t lie^.u xa^y ca^'t mo^.t ca(n
nha`. Gia? du. nhu+ ca(n nha` ddu+o+.c xa^y ca^'t, thi` cha^'t keo ga('n bo'
a('t se~ la` tu+ tu+o+~ng cu?a Benjamin. Pha^`n lo+'n tu+ tu+o+?ng ddo' na(`m
du+o+'i da.ng nhu+~ng ddoa.n che^m va`o cu?a Benjamin, nhu+ng kho^ng pha?i lu'c
na`o chu'ng ta cu~ng bie^'t ca'ch la`m cho tu+ tu+o+?ng kia phu` ho+.p, hoa(.c
qua'n xuye^'n kho^'i va^.t lie^.u\.
Trong ti`nh tra.ng nhu+ va^.y, Tiedemann no'i, to^'t nha^'t la` chi? in nhu+~ng
tu+` cu?a rie^ng Benjamin, ga.t bo? nhu+~ng tri'ch da^~n. Nhu+ng y' ddi.nh cu?a
Bejanmin, tuy kho^ng tu+o+?ng, la`, to+'i mo^.t ddie^?m na`o ddo', lo+`i bi`nh
cu?a o^ng se~ ddu+o+.c a^m tha^`m ru't ra, dde^? cho ta`i lie^.u tri'ch da^~n
chi.u ddu+.ng toa`n the^? su+'c na(.ng cu?a ca^'u tru'c.
Trong mo^.t cuo^'n sa'ch chi? da^~n va`o na(m 1852, co' ddoa.n: Nhu+~ng vo`m
cung o+? Paris la` "nhu+~ng dda.i lo^. no^.i ..., nhu+~ng ha`nh lang tre^n co'
vo`m thuy? cung, mo+? ra tro.n mo^.t khu cao o^'c ... cha.y da`i hai be^n
ha`nh lang la` nhu+~ng gian ha`ng li.ch su+. nha^'t, mo^.t vo`m cung nhu+ the^'
la` mo^.t tha`nh pho^', mo^.t the^' gio+'i thu nho? la.i\." Vo`m thuy? tinh
mo+? ra ba^`u tro+`i, va` kie^'n tru'c ba(`ng the'p cu?a chu'ng cha(?ng bao
la^u ddu+o+.c nhu+~ng tha`nh pho^' Ta^y phu+o+ng kha'c ra^.p theo\. Tho+`i
hoa`ng kim cu?a nhu+~ng thu+o+ng xa' ke'o da`i to+'i cuo^'i the^' ky?, khi
chu'ng bi. nhu+~ng cu+?a ha`ng ba'ch hoa' la^'n a't.
Cuo^'n "Thu+o+ng Xa'" kho^ng he^` ddu+o+.c vie^'t ra theo y' hu+o+'ng: mo^.t
li.ch su+? kinh te^' (ma(.c du` mo^.t pha^`n trong tham vo.ng cu?a no', la`
ha`nh ddo^.ng su+?a sai, ddo^'i vo+'i toa`n the^? mo^n li.ch su+? kinh te^').
Mo^.t pha'c tha?o so+ kho+?i go+.i ra mo^.t hi`nh a?nh ra^'t gio^'ng nhu+ o+?
trong" Tho+`i tho+ a^'u o+? Berlin":
Ngu+o+`i ta bie^'t, Hy la.p co^? co' nhu+~ng no+i, con ddu+o+`ng ddu+a xuo^'ng
the^' gio+'i o+? be^n du+o+'i\. Tu+o+ng tu+., cuo^.c so^'ng [khi] thu+'c gia^'c
cu?a chu'ng ta, la` mo^.t vu`ng dda^'t ma`, o+? va`i ddie^?m che gia^'u na`o
ddo', ddu+a xuo^'ng the^' gio+'i o+? be^n du+o+'i O^' mo^.t vu`ng dda^'t dda^`y
nhu+~ng no+i cho^'n ki'n dda'o, tu+` ddo' nhu+~ng gia^'c mo+ tro^~i da^.y\.
Suo^'t nga`y, cha(?ng nghi ngo+` chi, chu'ng ta ddi ngang qua, nhu+ng vu+`a
mo+'i cho+.p ma('t, la` chu'ng ta ha(m ho+? mo` ma^~m con ddu+o+`ng tro+? la.i,
dde^? ma^'t mi`nh trong nhu+~ng ha`nh lang to^'i dden. Ban nga`y, me^ cung cu?a
nhu+~ng no+i cho^'n thi. tu+' gio^'ng nhu+ y' thu+'c; nhu+~ng vo`m cung ...
lo^'i xuo^'ng pho^' kho^ng da^'u hie^.u, kho^ng ba?ng chi? te^n ddu+o+`ng
(unremarked). Tuy nhie^n, dde^m dde^'n, du+o+'i kho^'i lu+o+.ng a^m u cu?a
nhu+~ng ca(n nha`, bo'ng dden da^`y dda(.c cu?a no' nho^ ra nhu+ dde do.a, va`
kha'ch bo^. ha`nh dde^m ra?o bu+o+'c O^' tru+` phi co' gan re~ va`o mo^.t ngo~
he.p.
Hai cuo^'n sa'ch Benjamin du`ng la`m khuo^n ma^~u: "Mo^.t ngu+o+`i nha` que^
o+? Paris", cu?a Louis Aragon, trong ddo' ta'c gia? tha^n a'i ca ngo+.i ha`nh
lang hy' vie^.n ("Passage de l'Ope'ra"), va` "Spazieren in Berlin" ("Lang thang
o+? Berlin"), cu?a Franz Hessel, cuo^'n na`y ta^.p trung va`o Kaisersgalerie
[Kaisers la` te^n mo^.t tha`nh pho^' o+? DDu+'c, no^?i tie^'ng vi` co' mo^.t
nha` tho+` tu+` ho^`i dda^`u tho+`i ky` Gothic O^' the^' ky? 13-14 O^' va`
mo^.t pho`ng tru+ng ba^`y tranh], va` quye^`n na(ng cu?a no': la`m so^'ng la.i
mo^.t tho+`i vang bo'ng. Trong cuo^'n sa'ch cu?a mi`nh, Benjamin mong la`m sao
na('m ba('t ddu+o+.c ca'i kinh nghie^.m lang thang o+? Paris giu+~a nhu+~ng
gian ha`ng, mo^.t kinh nghie^.m va^~n co' the^? ho^`i sinh ddu+o+.c, va`o
tho+`i cu?a o^ng, khi "nhu+~ng vo`m cung cha^'m pha' ddie^?m to^ ca?nh quang
ddo^ thi., nhu+ nhu+~ng hang ddo^.ng co`n giu+~ nhu+~ng bo^. xu+o+ng ho'a dda'
cu?a mo^.t loa`i qua'i thu' dda~ tuye^.t chu?ng: ddo' la` kha'ch tie^u thu.
tho+`i tie^`n-dde^' quo^'c cu?a chu? nghi~a tu+ ba?n, [la`] loa`i khu?ng long
cuo^'i cu`ng cu?a A^u cha^u\." Su+. ddo^?i mo+'i lo+'n lao cu?a Thu+o+ng Xa'
chi'nh la` da.ng thu+'c cu?a ta'c pha^?m. No' du+.a tre^n nguye^n ta('c da`n
du+.ng [cu?a ddie^.n a?nh], dda(.t nhu+~ng ddoa.n va(n thuo^.c qua' khu+' va`
hie^.n ta.i ca.nh ke^` nhau, vo+'i u+o+'c mong ra(`ng, chu'ng se~ nha'ng lu+?a
va` soi sa'ng cho nhau\. Thi' du. nhu+, ne^'u mu.c 2,1 cu?a cuo^'n L, chie^'u
ve^` vie^.c mo+? ra mo^.t vie^.n ba?o ta`ng nghe^. thua^.t o+? cung ddie^.n
Versailles va`o na(m 1837, ddu+o+.c ddo.c no^'i ke^'t vo+'i mu.c 2,4 cu?a
cuo^'n A, ve~ la.i su+. pha't trie^?n thu+o+ng xa' tha`nh nhu+~ng cu+?a ha`ng
ba'ch ho'a, nhu+ the^' la` trong tri' ngu+o+`i ddo.c ly' tu+o+?ng, se~ loe'
le^n su+. tu+o+ng tu+., "vie^.n ba?o ta`ng so vo+'i cu+?a ha`ng ba'ch ho'a,
thi` cu~ng gio^'ng nhu+ nghe^. pha^?m so vo+'i thu+o+ng pha^?m."
Theo Max Weber, ma^'t ti'n ngu+o+~ng va` bo? co~i thie^n dda`ng la` da^'u a^'n
cu?a the^' gio+'i hie^.n dda.i\. Benjamin nhi`n theo mo^.t go'c ddo^. kha'c:
chu? nghi~a tu+ ba?n dda~ ru ngu? ngu+o+`i ta, va` ho. chi? thu+'c gia^'c kho?i
co+n me^ ly ta^.p the^?, khi na`o ngu+o+`i ta la`m cho ho. hie^?u ddu+o+.c,
chuye^.n gi` dda~ xa^?y ra vo+'i ho.. Ca^u tie^u dde^` cu?a cuo^'n N, la` tu+`
Marx: "ca?i ta.o y' thu+'c CHI? go'i tro.n va`o ddie^`u ... thu+'c ti?nh the^'
gio+'i, kho?i co+n me^ tu+. tha^n." (The reform of consciousness consists
solely in .... the awakening of the world from its dream about itself").
Nhu+~ng gia^'c mo+ cu?a tho+`i ky` tu+ ba?n dda~ nha^.p the^? va`o thu+o+ng
pha^?m. Toa`n the^?, chu'ng ta.o ho^`n ma bo'ng que^', thay hi`nh ddo^?i da.ng
hoa`i hoa`i tu`y theo su+. tro^`i su.t cu?a tho+`i thu+o+.ng, [nhu+~ng thu+o+ng
pha^?m nhu+ the^' ddo'] ddu+o+.c ban cho dda'm ddo^ng, la` lu~ ti'n ddo^` me^
ly dda('m dduo^'i, nhu+ hie^.n tha^n cu?a nhu+~ng du.c vo.ng sa^u tha(?m nha^'t
o+? trong ho.. Ho^`n ma bo'ng que^' luo^n luo^n gia^'u go^'c ga'c cu?a no'
(vo^'n la` lao ddo^.ng bi. vong tha^n). Ho^`n ma bo'ng que^' vo+'i Benjamin
cu~ng gio^ng gio^'ng nhu+ y' he^. vo+'i Marx O^' mo^.t ma.ng nhu+~ng gian do^'i
co^ng co^.ng ddu+o+.c quye^`n na(ng cu?a tu+ ba?n duy tri`, nhu+ng no' ca`ng
gio^'ng ho+n [ne^'u so sa'nh vo+'i] su+. ta.o mo^.ng cu?a Freud, [khi no'] ta'c
ddo^.ng le^n ta^.p the^?, xa~ ho^.i\.
**
"To^i kho^ng ca^`n no'i ddie^`u chi\. Chi? ba^`y ra tho^i, " (I need'nt say
anything. Merely show," Benjamin no'i; va` o+? mo^.t cho^~ kha'c, "Y'u`tu+o+?ng
so vo+'i va^.t the^?, nhu+ tinh ha` so vo+'i nhu+~ng vi` sao\." Ne^'u bu+'c
kha?m cu?a nhu+~ng tri'ch da^~n ddu+o+.c thie^'t du+.ng ddu'ng dda('n, thi`
mo^.t da.ng thu+'c se~ xua^'t hie^.n, mo^.t da.ng thu+'c [co`n] ho+n [ca?]
to^?ng so^' nhu+~ng tha`nh pha^`n, nhu+ng kho^ng the^? hie^.n hu+~u ddo^.c
la^.p vo+'i ca'c tha`nh pha^`n ddo'. DDa^y la` ye^'u ti'nh cu?a mo^.t hi`nh
thu+'c mo+'i, trong ca'ch vie^'t duy va^.t li.ch su+? ma` Benjamin tin ra(`ng
o^ng ddang ha`nh xu+?.
DDie^`u la`m Adorno nga'n nga^?m ve^` du+. a'n va`o na(m 1935, ddo' la` nie^`m
tin cu?a Benjamin: ra(`ng chi? ca^`n la('p ghe'p nhu+~ng va^.t the^? (trong
tru+o+`ng ho+.p na`y, nhu+~ng tri'ch da^~n ta'ch ra kho?i ngu+~ ca?nh), la` co'
the^? tu+. no'i ve^` no'. O^ng vie^'t, "Benjamin o+? nga~ ba ddu+o+`ng, giu+~a
huye^`n thua^.t va` chu? nghi~a thu+.c chu+'ng." Va`o na(m 1948, Adorno dda~
co' di.p may ddu+o+.c ddo.c toa`n bo^. va(n ba?n "Thu+o+ng Xa'"u`, nhu+ng la.i
mo^.t la^`n nu+~a, to? ra nghi ngo+`, ra(`ng no' qua' nhe. ve^` ly' thuye^'t.
DDo^'i vo+'i nhu+~ng phe^ pha'n kie^?u tre^n, ca'ch tra? lo+`i cu?a Benjamin
la` pha't minh ra y' nie^.m ve^` hi`nh a?nh bie^.n chu+'ng O^' dde^? la`m
ddie^`u ddo', o^ng tro+? la.i vo+'i khoa bie^?u tu+o+.ng cu?a tho+`i ky`
Baroque O^' nhu+~ng y' tu+o+?ng dda.i die^.n ba(`ng hi`nh a?nh O^' va` a'm du.
theo kie^?u Baudelaire O^' su+. tu+o+ng ta'c, the interaction, cu?a y' tu+o+?ng
ddu+o+.c thay ba(`ng su+. tu+o+ng ta'c cu?a va^.t the^? la`m bie^?u tu+o+.ng.
A'm du., theo o^ng, co' the^? ddoa.t vai tro` cu?a tu+ tu+o+?ng tru+`u
tu+o+.ng.
Nhu+~ng va^.t the^? va` hi`nh tu+o+.ng (figures) o+? trong nhu+~ng thu+o+ng xa'
O^' nhu+~ng con ba.c, nhu+~ng ga'i ddie^'m, nhu+~ng ta^'m gu+o+ng soi, nhu+~ng
hi`nh tu+o+.ng ba(`ng sa'p, nhu+~ng con bu'p be^ cha.y ba(`ng da^y thie^`u O^'
(ddo^'i vo+'i Benjamin) la` nhu+~ng bie^?u tu+o+.ng (emblems), va` su+. tu+o+ng
ta'c giu+~a chu'ng ta.o ne^n nghi~a; nghi~a a'm du. na`y kho^ng ca^`n du nha^.p
ly' thuye^'t. Theo cu`ng nhu+~ng do`ng, nhu+~ng ma^?u ddoa.n cu?a ba?n va(n,
la^'y ra kho?i qua' khu+', dda(.t va`o trong da^~n tru+o+`ng (charged field),
cu?a hie^.n ta.i mang ti'nh li.ch su+?, chu'ng co' the^? u+'ng xu+? cha(?ng
kha'c chi nhu+~ng tha`nh pha^`n cu?a mo^.t hi`nh a?nh Sie^u thu+.c, tu+'c
tho+`i tu+o+ng ta'c dde^? pha't ra na(ng lu+o+.ng chi'nh tri.. (Benjamin
vie^'t, "Nhu+~ng bie^'n co^' quanh nha` su+? ho.c, va` trong ddo', o^ng tham
du+., se~ la`m ne^`n cho su+. tri`nh ba^`y li.ch su+? cu?a o^ng, nhu+ mo^.t
va(n ba?n vie^'t ba(`ng mo^.t thu+' mu+.c vo^ hi`nh."). Nhu+ va^.y, ca'c ma^?u
ddoa.n ta.o ne^n hi`nh a?nh bie^.n chu+'ng, [trong khi] va^.n ddo^.ng bie^.n
chu+'ng bi. ngu+ng ddo.ng trong khoa?nh kha('c, mo+? pho+i cho tha^?m sa't,
[dda^y la`] "phe'p bie^.n chu+'ng o+? ddie^?m ddu+'ng" ("dialectic at a
standstill"). Chi? nhu+~ng hi`nh a?nh bie^.n chu+'ng mo+'i la` nhu+~ng hi`nh
a?nh ddi'ch thu+.c.
Ly' thuye^'t la` the^' ddo', khe'o le'o dda^'y, va` la` ddie^`u cuo^'n sa'ch,
be^` sa^u mang ti'nh pha?n ly' thuye^'t cu?a Benjamin, hu+o+'ng vo.ng. Nhu+ng
vo+'i nhu+~ng ddo^.c gia? kho^ng bi. ly' thuye^'t kia thuye^'t phu.c, ddo^'i
vo+'i ddo^.c gia? ma` nhu+~ng hi`nh a?nh hie^.n hu+~u kia cha(?ng bao gio+`
tro+? tha`nh so^'ng ddo^.ng nhu+ trong gia? thuye^'t, nhu+~ng ddo^.c gia? co'
le~ cha(?ng tie^'p thu lo^'i tu+. su+. chu? cho^'t ve^` gia^'c ngu? trie^`n
mie^n cu?a chu? nghi~a tu+ ba?n, tie^'p theo la` bi`nh minh cu?a chu? nghi~a
xa~ ho^.i: ddo^'i vo+'i ddo^.c gia? ddo', cuo^'n "Thu+o+ng Xa'" co' gi` dde^?
co^'ng hie^'n?
Danh sa'ch nga('n ngu?i trong nhu+~ng thu+' co^'ng hie^'n se~ go^`m: mo^.t kho
ba'u nhu+~ng tho^ng tin ky` la. ve^` Paris; vo^ va`n nhu+~ng tri'ch da^~n go+.i
suy tu+, su+. thu hoa.ch cu?a mo^.t tri' tue^. sa('c be'n va` dda(.c di. bu?a
lu+o+'i qua ha`ng nga`n cuo^'n sa'ch; nhu+~ng nha^.n xe't co^ ddo.ng, ddu+o+.c
ma`i giu~a dde^? a'nh le^n, sa('c nu+o+'c nhu+ cha^m ngo^n, va` ha^`u he^'t
nhu+~ng chu? dde^` u+u a'i cu?a Benjamin (thi' du.: "ma.i da^m co' the^? ddo`i
ddu+o+.c coi la` 'lao ddo^.ng', va`o lu'c ma` lao ddo^.ng tro+? tha`nh ma.i
da^m." (Prostitution can lay claim to being 'work' the moment work becomes
prostitution."); va` nhu+~ng thoa'ng nhi`n cu?a Benjamin, khi o^ng ddu`a gio+~n
vo+'i mo^.t ca'ch nhi`n mo+'i ve^` chi'nh mi`nh: nhu+ la` mo^.t nha` su+u ta^.p
nhu+~ng "tu+` chi`a kho'a trong mo^.t cuo^'n tu+` ddie^?n bi' ma^.t," ngu+o+`i
bie^n soa.n cuo^'n "ba'ch khoa huye^`n a?o". Ba^'t thi`nh li`nh, Benjamin,
ddo^.c gia? nha^.p tha^'t cu?a mo^.t tha`nh pho^' a'm du., co' ve? ga^`n gu.i
vo+'i ngu+o+`i ddo^`ng tho+`i cu?a o^ng, la` Jorge Luis Borges, nha` ngu. ngo^n
ve^` mo^.t vu~ tru. ddu+o+.c vie^'t la.i\.
Tu+` mo^.t khoa?ng ca'ch, tuye^.t ta'c cu?a Benjamin, ky` cu.c thay, go+.i
nho+' mo^.t ddie^u ta`n lo+'n lao kha'c cu?a va(n ho.c the^' ky? 20, "Thi
khu'c" ("Cantos"), cu?a Pound. Ca? hai ta'c pha^?m dde^`u ddu+o+.c chie^'t ra
tu+` nhu+~ng na(m tha'ng ddo.c sa'ch theo kie^?u cu' vo. (jackdaw reading). Ca?
hai dde^`u ddu+o+.c du+.ng ne^n tu+` nhu+~ng ma^?u ddoa.n va` nhu+~ng tri'ch
da^~n, va` trung tha`nh vo+'i mo^.t tha^?m my~ ho.c hie^.n dda.i ba^.c cao,
ve^` hi`nh a?nh va` da`n du+.ng. Ca? hai dde^`u co' tham vo.ng kinh te^' va`
dde^`u na(`m du+o+'i su+. chu+'ng gia'm cu?a nhu+~ng nha` kinh te^' (mo^.t be^n
la` Marx, va` mo^.t be^n la` Gesell va` Douglas). Ca? hai ta'c gia? dde^`u co'
dda^`u tu+ va`o trong nhu+~ng nga`nh co^? ho.c, va` ca? hai dde^`u dda'nh gia'
qua' cao su+. thi'ch nghi cu?a chu'ng ddo^'i vo+'i tho+`i dda.i cu?a chi'nh
ho.. Cha(?ng ngu+o+`i na`o bie^'t, khi na`o thi` du+`ng. Va` ca? hai, sau cu`ng
dde^`u tie^u ma vi` con qua'i va^.t la` chu? nghi~a pha't xi't. Vo+'i Benjamin,
la` mo^.t ke^'t cu.c bi dda't. Vo+'i Pound, o^ nhu.c.
So^' pha^.n cu?a "Thi Khu'c": chi? ddu+o+.c tri'ch da^~n ddu+a va`o tuye^?n
ta^.p, ca'i co`n la.i cu+' the^' ma` a^m tha^`m bi. bo? ro+i\. So^' pha^.n cu?a
"Thu+o+ng Xa'" cha('c cu~ng tu+o+ng tu+.. Ngu+o+`i ta co' the^? tie^n ddoa'n,
ve^` nhu+~ng a^'n ba?n da`nh cho sinh vie^n, ru't ra chu? ye^'u la` tu+` Cuo^'n
B ["Tho+`i Trang"), H ("Ke? Su+u Ta^.p), I ("No^.i Tha^'t"), J ("Baudelaire"),
K ("Tha`nh Pho^' Mo^.ng"), N ("Tri Thu+'c Lua^.n "), va` Y ("Nhie^'p A?nh"),
trong ddo', nhu+~ng tri'ch da^~n se~ bi. ca('t bo? chi? co`n to^'i thie^?u va`
ha^`u he^'t va(n ba?n so't la.i se~ la` do chi'nh Benjamin vie^'t.
DDo' cha('c kho^ng pha?i hoa`n toa`n la` mo^.t ddie^`u xa^'u\.
4.
Pha.m vi nhu+~ng dde^` ta`i quan ta^m ddu+o+.c tri`nh ba^`y trong "Tuye^?n
Ta^.p" thi` ro^.ng. Ngoa`i nhu+~ng ba?n va(n ddu+o+.c ba`n to+'i o+? trong ba`i
ddie^?m sa'ch na`y, co`n co' tuye^?n the^m nhu+~ng ba`i vie^'t thuo+? mo+'i
kho+?i nghie^.p, ro~ ne't duy ta^m, ve^` gia'o du.c; nhie^`u tie^?u lua^.n phe^
bi`nh va(n ho.c, go^`m ca? hai tie^?u lua^.n da`i ve^` Goethe, mo^.t da^~n
gia?i ve^` cuo^'n tie^?u thuye^'t "Tu+o+ng khi' tu+o+ng ca^`u" ("The Elective
Affinities"), mo^.t to^?ng quan ba^.c tha^`y ve^` su+. nghie^.p cu?a Goethe;
nhu+~ng tuy` bu't, dde^` ta`i dda da.ng, ve^` trie^'t ho.c (lua^.n ly', sie^u
hi`nh, my~ ho.c, trie^'t ho.c ve^` ngo^n ngu+~, trie^'t ho.c ve^` li.ch su+?);
nhu+~ng tie^?u lua^.n ve^` su+ pha.m, ve^` sa'ch tre? em, ve^` ddo^` cho+i,
mo^.t ba`i ra^'t lo^i cuo^'n ve^` thu' cho+i sa'ch cu?a ba?n tha^n ta'c gia?;
va` ddu? thu+' ba`i vie^'t ve^` du li.ch, va` nhu+~ng chuye^'n la~ng du va`o
co~i gia? tu+o+?ng. Tie^?u lua^.n ve^` "Tu+o+ng khi' tu+o+ng ca^`u" su+`ng
su+~ng nhu+ mo^.t phong ca'ch cho+i ky` di.: Mo^.t tru+o+`ng ca tru+~ ti`nh
ddo^.c ta^'u, ba(`ng mo^.t va(n phong cao sang, te^' nhi. tuye^.t vo+`i, ngo+.i
ca ti`nh ye^u va` ca'i dde.p, huye^`n thoa.i va` so^' me^.nh, gio.ng bo^?ng
cho't vo't nho+` mo^'i thanh khi' nga^`m ma` Benjamin nhi`n ra giu+~a lo+'p
lang cu?a cuo^'n tie^?u thuye^'t ke^? tre^n, va` cuo^.c ti`nh tay tu+ dda('m
dduo^'i, bi ha`i ma` vo+. cho^`ng o^ng bi. ma('c mi'u\.
Ta^.p thu+' ba va` la` ta^.p cho't cu?a "Tuye^?n Ta^.p" pha?i to+'i mu`a xua^n
na(m 2002 mo+'i ddu+o+.c xua^'t ba?n. Se~ bao go^`m nhu+~ng ba?n to'm ta('t
cu?a Benjamin, ve^` "Thu+o+ng Xa'", va`o nhu+~ng na(m 1935, 1938, va` 1939;
"Nghe^. Pha^?m", qua hai ba?n va(n; "Ngu+o+`i ke^? chuye^.n"; "Mo^.t tho+`i
tho+ a^'u o+? Berlin"; "Nhu+~ng lua^.n dde^` ve^` Quan nie^.m Li.ch su+?"
("Theses on the Concept of History"), va` mo^.t so^' thu+ chi`a kho'a trao
ddo^?i giu+~a Adorno va` Scholem, trong co' ca? la' thu+ quan tro.ng va`o na(m
1938, ve^` Kafka\.
Di.ch thua^.t o+? Ta^.p 1 va` 2, la` do nhie^`u ngu+o+`i, va` tuye^.t ha?o\.
Ne^'u pha?i ke^? mo^.t ngu+o+`i kie^.t xua^'t thi` ddo' la` Rodney Livingstone,
do hie^.u qua? ki'n dda'o O^' thay ddo^?i va(n phong va` gio.ng ddie^.u - dde^?
ghi da^'u con ddu+o+`ng pha't trie^?n cu?a Benjamin nhu+ mo^.t nha` va(n.
Nhu+~ng chu' thi'ch cu~ng ga^`n dda.t tie^u chua^?n cao ddo', nhu+ng kho^ng
ba(`ng. Tho^ng tin ve^` nhu+~ng nha^n va^.t ma` Benjamin nha('c to+'i, ddo^i
khi bi. lo^~i tho+`i (nhu+ vo+'i Robert Walser) hay kho^ng ddu'ng: nie^n dda.i
ve^` Karl Korsch - la` ngu+o+`i ma` Benjamin du+.a va`o ra^'t nhie^`u, trong
vie^.c ti`m hie^?u Marx (Korsch bi. khai tru+` kho?i DDa?ng Co^.ng sa?n DDu+'c
vi` nhu+~ng quan ddie^?m le^.ch la.c) - ddu+o+.c ghi la` 1892-1939, trong khi
ddu'ng ra pha?i la` 1886-1961. Co' mo^.t so^' la^`m la^~n ve^` tu+` Hy la.p va`
La tinh.
Mo^.t va`i lo^'i ha`nh xu+? cu?a nho'm bie^n ta^.p va` di.ch thua^.t cu~ng ga^y
tha('c ma('c. Benjamin co' tho'i quen vie^'t nhu+~ng ddoa.n da`i nhie^`u trang:
le~ ra di.ch gia? pha?i tu+. tie^.n nga('t chu'ng ra\. DDo^i khi, hai ba?n
tha?o cu?a cu`ng mo^.t va(n ba?n ddu+o+.c ddu+a ca? va`o sa'ch ma` kho^ng ne^u
ro~ ly' do\. Nhu+~ng ba?n di.ch hie^.n hu+~u tu+` nhu+~ng va(n ba?n DDu+'c ma`
Benjamin tri'ch da^~n, ddu+o+.c nho'm bie^n ta^.p su+? du.ng, ro~ ra`ng kho^ng
dda.t tie^u chua^?n.
**
Walter Bejamin la` ai\? Mo^.t trie^'t gia\? Mo^.t nha` phe^ bi`nh? Mo^.t su+?
gia\? Hay "chi? la`" mo^.t nha` va(n?
Ca^u tra? lo+`i hay nha^'t co' le~ la` cu?a Hannah Arendt: o^ng ta la` mo^.t
"trong so^' nhu+~ng ngu+o+`i kho^ng the^? xe^'p loa.i ... la` nhu+~ng ngu+o+`i
co' ta'c pha^?m kho^ng ho+.p vo+'i tra^.t tu+. ddang co', ma` cu~ng cha(?ng
ddu+a ra mo^.t the^? loa.i mo+'i na`o\."
Ca'ch tie^'p ca^.n ddo^.c dda'o cu?a o^ng O^' to+'i vo+'i mo^.t dde^` ta`i
kho^ng theo lo^'i tha(?ng ba(ng, ma` ddi xie^n tu+` mo^.t go'c ddo^., bu+o+'c
tu+`ng ba^.c, tu+` mo^.t to^?ng ke^'t qui mo^ dda~ hoa`n ha?o, to+'i ba^.c ke^'
tie^'p O^' khie^'n ngu+o+`i ta nha^.n ra ngay, vi` cha(?ng ai ba('t chu+o+'c
no^?i, vo+'i tri' tue^. sa('c be'n, vo+'i kie^'n thu+'c nhe. mang, va` vo+'i
mo^.t va(n phong chi'nh xa'c va` su'c ti'ch tuye^.t vo+`i, dda~ co' la^`n o^ng
dda`nh kho^ng da'm nghi~ ve^` mi`nh, la` gia'o su+ tie^'n si~. La`m sao to+'i
ddu+o+.c su+. thu+.c ve^` tho+`i dda.i cu?a chu'ng ta, ddo' la` co^'t lo~i du+.
a'n cu?a o^ng, va` no' ddu+o+.c nha^'n ma.nh bo+?i mo^.t tu+ tu+o+?ng, ma`
Bejamin nha^.n tha^'y, dda~ ddu+o+.c die^~n ta? bo+?i Goethe: la`m ba^.t ra
nhu+~ng su+. kie^.n, theo kie^?u na`y: nhu+~ng su+. kie^.n se~ la` ly' thuye^'t
cu?a chi'nh chu'ng.
Cuo^'n sa'ch "Thu+o+ng Xa'", cho du` chu'ng ta dda'nh gia' no' nhu+ the^' na`o
O^' ddie^u ta`n, tha^'t ba.i, mo^.t du+. a'n ba^'t kha?, impossible project O^'
dde^` nghi. mo^.t ddu+o+`ng lo^'i mo+'i, dde^? vie^'t ve^` mo^.t ne^`n va(n
minh: su+? du.ng nhu+~ng ra'c ru+o+?i la`m cha^'t lie^.u, thay vi` nhu+~ng
nghe^. pha^?m cu?a ca'i ne^`n va(n minh ddo'u`; li.ch su+? tu+` dda'y thay vi`
li.ch su+? tu+` ddi?nh. Va` lo+`i ke^u go.i cu?a Benjamin (trong "Nhu+~ng
lua^.n dde^`" - "Theses"), cho mo^.t li.ch su+? xoa'y va`o ddau kho^? cu?a
nhu+~ng ngu+o+`i thua, thay vi` tha`nh tu+.u cu?a nhu+~ng ke? tha('ng: lo+`i
ke^u go.i na`y mang dda^`y ti'nh tie^n tri, ve^` cung ca'ch ma` vie^.c vie^'t
su+? ba('t dda^`u nghi~ ve^` chi'nh no', trong qua~ng ddo+`i [co`n la.i nga('n
ngu?i cu?a chu'ng] ta\.
Jennifer Tran chuye^?n ngu+~ ba`i vie^'t cu?a Coetzee, "The Marvels of Walter
Benjamin", tre^n to+` "DDie^?m sa'ch New York", so^' dde^` nga`y 11.1.2001).
==============================================================================
DDIE^?M SA'CH
===================================24=========================================
Nhu+~ng Ca^y Co. Da.i
(DDo.c Gio' Ngu+o+.c cu?a La^m Chu+o+ng va`
Ti`nh Ca Con Du'i cu?a Nguye^~n Thi. Tha?o An)
pha^`n (2)
"Ma^'y na(m tru+o+'c, trong mo^.t tra^.n football, khi cha'u to^i ddang o^m
qua? bo'ng ca` na cha.y thu.t ma.ng, ddo^.t nhie^n co' tha(`ng xo^ng to+'i ca?n
ddu+o+`ng. Kho^ng tra'nh ki.p, no' te' xa^'p. Lo+~ tro+'n, dda'm ca^`u thu?
ddang ru+o+.t theo he^'t to^'c ddo^. cu~ng te' do^`n cu.c tre^n mi`nh no'. Khi
mo.i ngu+o+`i dda~ ddu+'ng da^.y, tha(`ng cha'u to^i va^~n kho^ng nhu'c nhi'ch.
Tai na.n la`m no' cha^'n thu+o+ng ma(.t, lo.t xu+o+ng cha^n va` khuy?u tay\.
Tra?i qua mo^.t tho+`i gian tri. lie^.u ca? ve^` ta^m ly', gia ddi`nh chi. to^i
mo+'i co' cuo^.c so^'ng bi`nh thu+o+`ng. Sau, tha(`ng cha'u cu~ng tro+? la.i
tru+o+`ng vo+'i ca'i cha^n ca? quy?nh. Tu+o+?ng dda~ ye^n, ai ngo+` so'ng gio'
mo+'i ba('t dda^`u khi no' bie^'t ye^u\. Nha('m lu'c cha('c a(n, tha(`ng cha'u
to^i to? ti`nh. Kho^ng ngo+` con ba.n ho.c ha`ng nga`y tha^n thie^'t nhu+ ddo^i
ti`nh nha^n tu+` cho^'i mo^.t ca'ch tha(?ng thu+`ng. Tuye^.t vo.ng no' nhu+ te'
the^m la^`n nu+~a, xem chu+`ng co`n na(.ng ho+n la^`n tru+o+'c. No' kho^ng oa'n
con ba.n, cu+' ha^.n ddo^i cha^n ta^.t nguye^`n. DDo^i lu'c qua^?n tri', no'
tu+. tu+?, may ddu+o+.c ngu+o+`i nha` pha't hie^.n. Tu+` ddo', no' bo? ho.c, ru
ru' o+? nha`, cho+` co+ ho^.i\. Khuye^n gia?i ma^'y cu~ng kho^ng ddu+o+.c, chi.
ho. to^i dda`nh nghi? la`m, o+? nha` coi chu+`ng con."
(Ti`nh Ca Con Du'i)
"So+n Ca va` me`o ngu? chung, me`o na(`m trong lo`ng, go^'i dda^`u le^n ca'nh
tay no' nhu+ mo^.t ddu+'a em cu+ng. No' thu+o+`ng vuo^'t ve, nhie^`u lu'c co`n
ho^n le^n ca'i mu~i ddo? ho^`ng cu?a me`o nu+~a\.
O^ng La^m no'i: "Con kho^ng ddu+o+.c ho^n me`o\."
"Why\?" No' ho?i\.
O^ng La^m kho^ng thi'ch lo^'i ho?i co^.c lo^'c theo kie^?u ngu+o+`i My~."
(Gio' Ngu+o+.c)
Ca? hai truye^.n nga('n dde^`u ba('t dda^`u ba(`ng mo^.t ddu+'a tre?. Va` mo^.t
con va^.t.
Trong mo^.t ba`i vie^'t ve^` cuo^'n "Cha`ng Kho+`" cu?a Dostoievsky, Walter
Benjamin cho ra(`ng, tu+` trong tra('ng nha^'t dde^? die^~n ta? cuo^.c so^'ng
o+? trong su+. ba^'t tu+? cu?a no' la`: tuo^?i tre?. Thie^'u thie^n nhie^n va`
tho+`i tho+ a^'u, nha^n loa.i ke^? nhu+ tie^u\. Trong "Ti`nh Ca", ddu+'a con
trai muo^'n nha^.p va`o thie^n nhie^n va` con ngu+o+`i o+? xu+' ngu+o+`i\.
Tha^'t ba.i, vi` ca'i tro` cho+i ma` no' cho.n lu+.a dde^? ho^.i nha^.p vo^'n
ddo`i ho?i su+'c ma.nh va` ba.o ddo^.ng. Ca? hai, no' dde^`u kho^ng co', kho^ng
the^? na`o co'. O+? trong "Gio' Ngu+o+.c", ddu+'a tre? ho^n me`o, ngu+o+`i bo^'
no'i kho^ng ddu+o+.c, vi` ho^n me`o se~ bi. be^.nh lao\. DDu+'a be' kho^ng tin,
vi` lao la` do vi tru`ng, kho^ng pha?i do ho^n me`o\. O^ng bo^', kho' ti'nh
ho+n ddu+'a nho?, theo nghi~a, ngu+o+`i gia` la` mo^.t ddu+'a tre? kho' ti'nh.
Su+. kho' ti'nh cu?a o^ng co`n nhie^`u nguye^n nha^n kha'c nu+~a\. Co^ be' u't
So+n Ca nghi ngo+` kha? na(ng hie^?u bie^'t cu?a o^ng bo^', ma^'y co^ chi.,
thay vi` nghi ngo+`, to? ra thu+o+ng ha.i o^ng. Ne^'u cu+' ddo.c theo kie^?u
"tha(?ng ba(ng", ba'm cha(.t du+~ kie^.n, ngu+o+`i ddo.c cu~ng se~ ve^` hu`a
vo+'i co^ be' So+n Ca, ma^'y co^ chi., va` luo^n ca? co^ gia'o cu?a So+n Ca,
va` se~ la('c dda^`u "tuye^.t vo.ng", tru+o+'c hy vo.ng cu?a o^ng bo^' ve^` co^
u't: o^ng se~ da^.y no' theo y' cu?a o^ng. Da.y con tu+` thuo+? co`n tho+ ...
Ma^'y ddu+'a con lo+'n, o^ng coi nhu+ sa('p vuo^.t ra kho?i ta^`m tay ro^`i\.
Theo to^i, pha?i vu+o+.t le^n tre^n nhu+~ng du+~ kie^.n, dde^? ti`m hie^?u
nhu+~ng nha^n va^.t cu?a La^m Chu+o+ng. Con me`o Snowball cu?a So+n Ca tha^.t
kho' la`m cho o^ng La^m "go+.i nho+'" ve^` mo^.t qua~ng ddo+`i cu~, co' con
me`o Mie^u Nu+~. Tha`nh thu+?, ddu+`ng tin ra(`ng o^ng La^m dda~ thu+.c su+.
nghi~ ra(`ng "nhu+~ng ddu+'a tre?" dda~ vuo^.t kho?i o^ng. Va` cu~ng ddu+`ng
cho ra(`ng, o^ng La^m la` mo^.t tru+o+`ng ho+.p "he^'t thuo^'c chu+~a".
Nhu+ng tha^'t ba.i la^`n dda^`u cu?a ddu+'a con trai chu+a khu?ng khie^'p
ba(`ng la^`n thu+' nhi`: no' bi. tha^'t ti`nh vi` ca'i cha^n que`. DDe^? chu+~a
tri. (ca'i cha^n que`, duye^n do dda^`u tie^n cu?a mo.i tha?m ho.a): chi? co'
ma^.t ga^'u, va` pha?i thu+' thie^.t. Va` ca'ch thu+? la` pha?i la^'y chi'nh
tha^n mi`nh ra dde^? thu+?.
Hie^.n tu+o+.ng nuo^i ga^'u la^'y ma^.t hie^.n ddang lan tra`n o+? Vie^.t Nam.
Theo ba'o Lao DDo^.ng [ddie^.n tu+?], so^' nga`y 15.3.2001, rie^ng ta.i Ha`
No^.i, pha't hie^.n 157 ho^. nuo^i ga^'u "ta.i gia". To^i kho^ng tin, Ti`nh Ca
[ddu+o+.c vie^'t dde^?] gio'ng le^n mo^.t ho^`i chuo^ng ba'o ddo^.ng ve^` mo^.t
tha?m ho.a mo^i sinh, nhu+ng du` i't du` nhie^`u, nhu+~ng ngu+o+`i du li.ch la`
nguo^`n co+n cu?a tha?m ho.a\. DDu? thu+' tha?m ho.a\. Muo^'n a(n thi.t so^'ng,
thi.t tu+o+i, ve^` Vie^.t Nam. Muo^'n co' ma^.t ga^'u thie^.t, ve^` Vie^.t Nam.
Rie^ng chuye^.n tha^'t ti`nh, ngu+o+`i ke^? cho ra(`ng, thuo^'c chi'nh la`
tho+`i gian, dda^u ca^`n ma^.t ga^'u\.
O+? ca? hai truye^.n, chuye^'n tro+? ve^` que^ hu+o+ng, mo^.t thu+.c su+. xa^?y
ra, mo^.t o+? trong dda^`u ngu+o+`i tu` nga`y na`o, la` mo^.t cuo^.c truy ti`m,
mo^.t con thu', ga^'u dde^? la^'y ma^.t chu+~a ve^'t thu+o+ng mo+'i, va` me`o,
dde^? chu+~a tri. ve^'t thu+o+ng cu~, nguo^`n co+n cu?a mo.i ha(`n ho.c. Trong
"Ti`nh Ca", tro+? ve^` que^ hu+o+ng kie^'m ma^.t ga^'u, la` dde^? chu+~a tri.
cho ddu+'a con trai\. Trong "Gio' Ngu+o+.c", o^ng bo^' tro+? la.i vo+'i nhu+~ng
nga`y tu` (vo+'i con me`o o+? trong nha` tu`), la` dde^? chu+~a tri. cho chi'nh
o^ng. Kho^ng pha?i cho ddu+'a nho?. Nhu+~ng ddo^'i thoa.i giu+~a o^ng bo^' va`
ma^'y co^ con ga'i o+? ddoa.n mo+? dda^`u "Gio' Ngu+o+.c" tie^'p theo sau
ddoa.n tri'ch da^~n, cho tha^'y, o^ng mo+'i la` ngu+o+`i bi. cha^'n thu+o+ng
na(.ng ne^`. Ca? hai truye^.n dde^`u ba('t dda^`u tu+` mo^.t ti`nh huo^'ng o+?
ha?i ngoa.i, va` sau ddo' chuye^?n ve^` Vie^.t Nam, nhu+ la` mo^.t gia?i
pha'p, dde^? tra? lo+`i cho va^'n na.n ho^.i nha^.p.
Ca'ch ke^? o+? trong hai truye^.n nga('n kha'c nhau\. O+? "Ti`nh Ca", ngu+o+`i
ke^? chuye^.n o+? ngoa`i ca^u chuye^.n ddu+o+.c ke^?. No' mang ho+i hu+o+'ng
thu+' truye^.n co^? (conte), trong khi o+? "Gio' Ngu+o+.c", ngu+o+`i ke^?
nha^.p va`o trong truye^.n. DDa^y la` truye^.n nga('n, theo kie^?u ba^y gio+`.
O+? "Ti`nh Ca", chuuye^.n tro+? ve^` Vie^.t Nam, nha^n the^? ti`m ma^.t ga^'u,
die^~n ra he^'t su+'c tu+. nhie^n. O+? "Gio' Ngu+o+.c", mo^'i no^'i giu+~a con
me`o ha?i ngoa.i va` con me`o o+? trong tu`, la` nga^`m.
Co' ma^'y chi tie^'t ve^` ca'ch du`ng tu+` trong "Ti`nh Ca" co' the^? ga^y chu'
y' o+? no+i ddo^.c gia? (bo'ng, thay vi` banh; kho^ng tra'nh ki.p thay vi`
kho^ng ki.p ne'; te' do^`n cu.c thay vi` nga~ tha`nh mo^.t ddo^'ng...). Theo
to^i, ta'c gia? quen su+? du.ng ca? hai do`ng ngo^n tu+` nam va` ba('c, va` ba`
su+? du.ng ba^'t cu+' tu+` na`o, ba('c hoa(.c nam, ma` ba` ca?m tha^'y quen
thuo^.c, trong ta^`m tay, khi ddang vie^'t.
[Xin ddu+o+.c mo+? ngoa(.c o+? dda^y, dde^? ke^? ve^` mo^.t ca^u chuye^.n dda~
tu+`ng xa^?y ra o+? ha?i ngoa.i\. O+? Canada, co' nghe^` ba('t tru`n, hay ba('t
giun. Tre^n ca'c ba'o ddi.a phu+o+ng, nhu+~ng ma^~u qua?ng ca'o thu+o+`ng du`ng
tu+` tru`n: Ca^`n ngu+o+`i ba('t tru`n, Co' xe chuye^n cho+? ngu+o+`i ddi ba('t
tru`n. Va` mo^.t o^ng cho^`ng dda~ ba('t be? vo+.: Kho^ng ddu+o+.c no'i ddi
ba('t tru`n, ma` pha?i no'i ddi ba('t giun].
Lie^.u co' the^? coi, dda^y la` mo^.t tha'ch ddo^', ddo^'i vo+'i nhu+~ng nha`
va(n ngu+o+`i Vie^.t o+? ha?i ngoa.i: la`m sao xo'a nho`a da^'u ve^'t ddi.a
phu+o+ng, trong va(n cu?a mi`nh, khie^'n ngu+o+`i ddo.c kho^ng the^? nha^.n ra,
ta'c gia? sinh tru+o+?ng ta.i mie^`n nam, mie^`n trung, hay la` mie^`n ba('c?
Va` dda^y co' pha?i va^~n na(`m trong va^'n na.n "ddie^?m va` die^.n", cu?a
"va(n chu+o+ng"?
(co`n tie^'p)
Nguye^~n Quo^'c Tru..
===================================25=========================================
DDo.c ta'c pha^?m mo+'i cu?a Ngo^ The^' Vinh:
Cu+?u Long Ca.n Do`ng - Bie^?n DDo^ng Da^.y So'ng
Tu+.a dde^` cu?a ta'c pha^?m, tu+. no' dda~ mang hai chu? dde^` lo+'n: Cu+?u
Long ca.n do`ng, Bie^?n DDo^ng da^.y so'ng. DDa^y kho^ng pha?i la` tu+.a dde^`
thi'ch ho+.p cho mo^.t cuo^'n tie^?u thuye^'t, nhu+ng chi? khi na`o ddo.c xong
ta^.p truye^.n, ga^'p sa'ch la.i vo+'i bao no^~i nie^`m xu'c ca?m da^ng le^n
trong lo`ng, ngu+o+`i ddo.c mo+'i tha^'y du.ng ta^m cu?a ta'c gia?. O^ng muo^'n
gu+?i dde^'n ngu+o+`i ddo.c, kho^ng chi? la` nhu+~ng ta^m ti`nh kha('c khoa?i,
thie^'t tha ma` co`n la` tie^'ng ke^u tha^'t thanh cu?a mo^.t loa`i chim ba'o
ba~o ve^` mo^.t tha?m ho.a kinh hoa`ng ddang to+'i, se~ to+'i, nhu+ng giu+~a
mo^.t khung ca?nh ngo^?n ngang qua' nhie^`u va^'n dde^` pha?i toan ti'nh hie^.n
nay, ne^n ro~ ra`ng tha?m ho.a na`y chu+a ddu+o+.c ma^'y ai chu' y' to+'i\.
Thu+.c ra, ne^'u ca^`n xe^'p loa.i thi` Cu+?u Long Ca.n Do`ng, Bie^?n DDo^ng
Da^.y So'ng ne^n xe^'p va`o loa.i tie^?u thuye^'t tu+ lie^.u (roman
documentaire) gio^'ng nhu+ be^n nga`nh ki.ch dda~ co' nhu+~ng vo+? ki.ch tu+
lie^.u (the'a^tre documentaire) dda~ mo^.t tho+`i la`m so^i ddo^.ng sa^n kha^'u
the^' gio+'i\. Thu+.c cha^'t cu?a nhu+~ng ta'c pha^?m va(n nghe^. co' di'nh
da^'p nhie^`u dde^'n va^'n dde^` tu+ lie^.u na`y chi'nh ra chi? la` mo^.t thu?
pha'p chuye^?n ho'a nhu+~ng du+~ kie^.n li.ch su+? va`o no^.i dung ta'c pha^?m
tho^ng qua tri' tu+o+?ng tu+o+.ng cu?a ta'c gia? dde^? minh ho.a the^m nhu+~ng
chi tie^'t cu. the^? cho nhu+~ng va^'n dde^` ma` ta'c gia? muo^'n dde^` ca^.p .
Trong va(n ho.c Vie^.t nam, nhu+~ng ta'c pha^?m cu?a Nguye^~n Trie^.u Lua^.t
nhu+ Ngu+o+.c DDu+o+`ng Tru+o+`ng Thi, Ba` Chu'a Che`, Chu'a Tri.nh Kha?i,
Ra('n Ba'o Oa'n v.v... theo to^i la` nhu+~ng tie^?u thuye^'t the^? hie^.n ra^'t
ro~ ne't ve^` the^? loa.i tie^?u thuye^'t na`y\. Nhu+ng du` sao thi` dda^'y
va^~n chi? la` pha^`n hi`nh thu+'c be^n ngoa`i trong khi no^.i dung ta'c pha^?m
mo+'i la` pha^`n dda'ng ke^?. Ngu+o+`i ddo.c khi ga^'p sa'ch la.i, ha(?n ai
cu~ng chia xe? vo+'i o^ng ve^` mo^.t chuye^.n cha(?ng dda(.ng ddu+`ng: va^'n
dde^` ne^u trong ta'c pha^?m kho^ng chi? la` nhu+~ng va^'n dde^` ta^m ti`nh
muo^n thuo+? cu?a con ngu+o+`i ma` ta thu+o+`ng tha^'y trong nhu+~ng bo^.
tie^?u thuye^'t, nhu+ng o+? dda^y la` nhu+~ng chuye^.n thie^'t tha^n dde^'n
ddo+`i so^'ng, dde^'n su+. sinh to^`n cu?a ha`ng tra(m trie^.u con ngu+o+`i
thuo^.c ba^?y quo^'c gia trong vu`ng DDo^ng Nam A'. Ma` nhu+ va^.y thi` ha`
co+' pha?i go` bo' nhu+~ng suy tu+o+?ng, nhu+~ng ddi, nhu+~ng so^'ng, nhu+~ng
vo^'n hie^?u bie^'t do^`i da`o phong phu' cu?a mi`nh va`o khuo^n kho^? cu?a
tie^?u thuye^'t thua^`n tu'y\. Ngo^ The^' Vinh do ddo' dda~ dde^? cho ngo`i
bu't cu?a mi`nh xuo^i cha^?y theo nhu ca^`u cu?a su+. thuye^'t phu.c ve^`
nhu+~ng ddie^`u ma` o^ng muo^'n gu+?i ga^'m dde^'n ngu+o+`i ddo.c. Tre^n hai
muo+i ba chu+o+ng sa'ch da`n tra?i ra^'t nhie^`u va^'n dde^` thuo^.c ve^`
thie^n nhie^n, ve^` con ngu+o+`i, ve^` ta^m ti`nh thao thu+'c cu?a nhie^`u
nha^n va^.t ddie^?n hi`nh, ve^` mo^i tru+o+`ng so^'ng va` ca? nhu+~ng mu+u toan
chi'nh tri., ta^'t ca? dda~ ddu+o+.c ta'c gia? dda~ tri`nh ba`y khi thi`
du+o+'i da.ng nhu+~ng trang bie^n kha?o cu+.c ky` phong phu' ve^` li.ch su+?,
ve^` phong tu.c, ve^` ti'n ngu+o+~ng hay ta^.p qua'n cu?a nhie^`u bo^. to^.c,
khi thi` la` nhu+~ng du+~ kie^.n, nhu+~ng con so^', nhu+~ng tho^'ng ke^ khoa
ho.c chi'nh xa'c, va` dda(.c bie^.t lo^i cuo^'n ho+n ca?, la` nhu+~ng trang du
ky' sinh ddo^.ng, dda^`y ma^`u sa('c cu?a nhie^`u mie^`n dda^'t la. tre^n cao
nguye^n, tre^n ddo^`ng ba(`ng, trong ru+`ng sa^u nu'i tha(?m hay ngoa`i dda.i
du+o+ng, nhu+~ng trang ghi che'p tuye^.t vo+`i ddo^'i vo+'i nhu+~ng ai chu+a
co' di.p ddi va` so^'ng. Tuy nhie^n du` dda da.ng ca'ch na`o thi` ngu+o+`i
ddo.c va^~n nhi`n tha^'y du.ng y' cu?a ta'c gia?, ddo' la` su+. to^?ng ho+.p
cu?a nhie^`u thu? pha'p ca^`n thie^'t dde^? vu+`a ta(ng hie^.u lu+.c cu?a
cuo^'n sa'ch, vu+`a dde^? cho nhu+~ng nha^n va^.t tie^?u thuye^'t cu?a o^ng
da^~n da('t ngu+o+`i ddo.c ddi va`o nhu+~ng u+o+'c mo+, nhu+~ng khao kha't va`
nhu+~ng nguye^.n vo.ng cu?a con ngu+o+`i ve^` nhu+~ng chuye^.n thie^'t tha^n
dde^'n ddo+`i so^'ng, dde^'n su+. sinh to^`n cu?a nhie^`u da^n to^.c trong
ddo', di~ nhie^n co' Vie^.t Nam. Ba(`ng mo^.t gio.ng va(n he^'t su+'c ddo+n
gia?n nhu+ng co' su+'c ta^.p trung cao ddo^., Ngo^ The^' Vinh dda~ su+? du.ng
nhu+~ng nha^n va^.t cu?a mi`nh la`m hu+o+'ng da^~n vie^n ddu+a ngu+o+`i ddo.c
ddi qua nhu+~ng cuo^.c ha`nh tri`nh ky` thu', tu+` qua' khu+' xa xa(m dde^'n
thu+.c te^' hie^.n ta.i sinh ddo^.ng, dde^? tu+` ddo', ngu+o+`i ddo.c bo^~ng
tha^'y no^?i ba^.t le^n mo^.t ddie^`u co+ ba?n: Ho., nhu+~ng nha^n va^.t tie^?u
thuye^'t cu?a Ngo^ The^' Vinh, nhu+ o^ng Kha('c, nhu+ ba'c si~ Duy, nhu+ Cao,
nhu+ Ho^., nhu+ DDie^`n, Thua^.n, Be' Tu+ v.v... nhu+~ng chuye^n vie^n khoa
ho.c thua^`n tu'y kho^ng nhu+~ng chi? ddang ha`nh su+? co^ng ta'c chuye^n mo^n
cu?a mi`nh ma` chi'nh ho. dda~ tro+? tha`nh nhu+~ng ngu+o+`i li'nh tie^`n phong
ddang xo^ng va`o mo^.t ma(.t tra^.n mo+'i\.
DDo' la` ma(.t tra^.n dda^'u tranh sinh to^`n co' a?nh hu+o+?ng to+'i tu+o+ng
lai da^n to^.c tre^n ca? ha`ng tra(m na(m trong mo^.t cuo^.c chie^'n ro^.ng
lo+'n, cuo^.c chie^'n ve^` mo^i sinh, cuo^.c chie^'n ve^` chu? quye^`n dda^'t
nu+o+'c, cuo^.c chie^'n gia`nh la.i dda^'t so^'ng so^'ng cho nhie^`u the^' he^.
con cha'u chu'ng ta\. Vo+'i kinh nghie^.m gia` da(.n va` tri`nh ddo^. chuye^n
mo^n phong phu' ddu+o+.c ha^'p thu. tu+` nhu+~ng ngo^i tru+o+`ng danh tie^'ng
nha^'t the^' gio+'i, su+. lo la('ng va` thao thu+'c cu?a ho. kha(?ng ddi.nh
kho^ng pha?i la` nhu+~ng ca'i gi` xa xo^i phu` phie^'m nhu+ng chi'nh la`
nhu+~ng va^'n dde^` nghie^m tu'c va` ca^'p ba'ch khie^'n cho ngu+o+`i ddo.c
pha?i quan ta^m. Cha(?ng ha.n nhu+: "Theo tin ba'o Tuo^?i Tre? tu+` trong
nu+o+'c, mu+o+`i nga`y tru+o+'c Gia'ng sinh, ngu+ phu? Nguye^~n va(n Cho+n va`
vo+. cu+ ngu. ta.i huye^.n La^'p Vo` ti?nh DDo^`ng tha'p dda~ lu+o+'i ddu+o+.c
mo^.t con ca' dduo^'i kho^?ng lo^` tre^n so^ng Tie^`n, ddoa.n giu+~a hai xa~
Ta^n My~ va` Ta^n Kha'nh Trung. Con ca' dduo^'i co' chie^`u da`i ho+n 4 me't,
ngang 2 me't va` na(.ng to+'i 270 ki'. Ca' DDuo^'i hay Selachian, te^n khoa
ho.c la` Chondrichthyes, thuo^.c loa`i ca' su.n - Cartilaginous fishes go^`m
ca'c gio^'ng ca' ma^.p, ca' nha'm, ca' dduo^'i va` la` ca' nu+o+'c ma(.n. DDa^y
cu~ng la` la^`n dda^`u tie^n ngu+ da^n DDo^`ng ba(`ng so^ng Cu+?u Long lu+o+'i
ddu+o+.c mo^.t con ca' nu+o+'c ma(.n lo+'n nhu+ va^.y ra^'t xa bie^?n va` tre^n
mo^.t khu'c so^ng na(`m sa^u trong dda^'t lie^`n (trang 343). Ro^`i ta'c gia?
vie^'t tie^'p: "Nhu+ng co' bie^'t dda^u, nie^`m vui dda~ na(`m trong thie^n tai
nhu+ lo+`i tho+ Nguye^~n DDi`nh Toa`n, bo+?i vi` khi ma` nu+o+'c so^ng Cu+?u
Long xuo^'ng mu+'c tha^'p nha^'t so vo+'i 73 na(m tro+? la.i dda^y va` co' no+i
mu+.c nu+o+'c so^ng chu+a ddu+o+.c hai thu+o+'c ga^y sa.t lo+? hai be^n bo+`
la`m thie^.t ha.i nha` cu+?a va` ca? nha^n ma.ng. Nhie^`u chuye^n gia Vie^.t
Nam o+? ngoa.i quo^'c va` ca? trong nu+o+'c dda~ le^n tie^'ng ba'o ddo^.ng ve^`
hie^?m ho.a ha.n ha'n vo+'i so^ng Cu+?u Long co' the^? ca.n do`ng do ca'c co^ng
tri`nh xa^y dda^.p nga(n nu+o+'c cu?a ca'c quo^'c gia thu+o+.ng nguo^`n Tha'i,
La`o va` nha^'t la` chuo^~i ta'm con dda^.p ba^.c the^`m kho^?ng lo^` Va^n Nam,
Trung Hoa ma` la^u nay cha'nh quye^`n Ha` No^.i va^~n kho^ng he^` le^n tie^'ng
pha?n ddo^'i\. Va` khi mo^.t con ca' dduo^'i nu+o+'c ma(.n lo+'n nhu+ va^.y co'
the^? va`o to+'i DDo^`ng Tha'p thi` ddo' la` ba'o hie^.u na.n nga^.p ma(.n salt
intrusion dda~ va`o ra^'t sa^u trong vu`ng cha^u tho^?, no+i vo^'n la` dda^'t
cu?a "su+~a va` ma^.t ngo.t" hay ddu'ngho+n vu`ng dda^'t cu?a "phu` sa, lu'a
ga.o, ca^y tra'i va` to^m ca' dda^`y ddo^`ng..." ( trang 347).
DDo^'i vo+'i to^i, dda^y kho^ng chi? la` mo^.t trang sinh ddo^.ng na(`m trong
mo^.t cuo^'n tie^?u thuye^'t gia? tu+o+?ng vi` thu+.c te^' co`n su+`ng su+~ng
o+? ddo'. Ta'c gia? cho bie^'t: "Tu+` nhu+~ng na(m 70, Trung Hoa dda~ co' ke^'
hoa.ch xa^y mo^.t chuo^~i 8 con dda^.p - Mekong Cascade - tre^n thu+o+.ng
nguo^`n nhu+ng do thie^'u nga^n sa'ch ne^n ma~i to+'i na(m 80, con dda^.p
dda^`u tie^n Manwan cao 99 me't mo+'i ddu+o+.c kho+?i co^ng . DDa^.p cha('n
ngang khu'c so^ng giu+~a hai ngo.n nu'i vo+'i bu+'c tu+o+`ng tha`nh cao 35
ta^`ng va` 13 na(m sau mo+'i xa^y xong (trang 57). Con dda^.p thu+' hai DDa.i
Chie^'u So+n - Dachaoshan - cu~ng dda~ ddu+o+.c kho+?i co^ng na(m 1996, se~
to+'i con dda^.p thu+' ba Ca?nh Ho^`ng - Jinghong - chu? ye^'u xua^'t ca?ng
ddie^.n sang Tha'i Lan. Con dda^.p thu+' tu+ Xiaowan cao 248 m, ddu+o+.c coi
la` con dda^.p me. - mother dam - trong chuo^~i 8 con dda^.p ba^.c the^`m du+.
tru` xa^y xong tru+o+'c tha^.p nie^n thu+' nha^'t cu?a the^' ky? 21 (trang 58).
Va`o na(m 1993 do mo^.t hie^.n tu+o+.ng ddu+o+.c coi la` ba^'t thu+o+`ng xa^?y
ra khi mu+.c nu+o+'c con so^ng Mekong ddo^.t ngo^.t tu.t tha^'p xuo^'ng ma`
kho^ng va`o mu`a kho^, chi? lu'c ddo' ngu+o+`i ta mo+'i bie^'t la` do a?nh
hu+o+?ng cu?a con dda^.p Manwan (trang 59).
So^ng ca.n do`ng vo^'n dda~ la` mo^.t tha?m ho.a\. Na.n o^ nhie^~m cu~ng
cha(?ng ke'm kinh hoa`ng ho+n. Ta'c gia? cho bie^'t: "Tu+` Nu+~u U+o+'c to+'i
California, tu+` Tha'i Lan qua La`o, Cam Bo^'t sang dde^'n Vie^.t Nam xuo^'ng
to+'i mu~i Ca` Ma^u, ddi to+'i dda^u Cao cu~ng tha^'y tra`n nga^.p ca'c mo'n
ha`ng Trung Hoa . Co' bao nhie^u trong so^' ca'c mo'n ha`ng a^'y xua^'t pha't
tu+` nhu+~ng khu che^' xua^'t ti?nh Va^n Nam do.c hai bo+` con so^ng Mekong?
Con so^ng vo^'n trinh nguye^n trong suo^'t ca? nga`n na(m a^'y ddang co'
nhu+~ng ddo^?i thay tha^.t mau cho'ng. Vo+'i 28 khu ha^`m mo? ddang ddu+o+.c
trie^.t dde^? khai tha'c no+i thu+o+.ng nguo^`n con so^ng Mekong, trong ddo'
co' ca? nhu+~ng mo? chi`, mo? ke~m la` nguo^`n o^ nhie^~m na(.ng ne^` nha^'t.
(trang 246). Con chim ba'o ba~o Ngo^ The^' Vinh dda~ ddu+a ra hi`nh a?nh bi
thu+o+ng cu?a tha?m ki.ch Minamata be^n Nha^.t Ba?n dde^? minh ho.a cho tu+o+ng
lai dden to^'i cu?a ddo^`ng ba(`ng So^ng Cu+?u:
"Va`o nhu+~ng na(m 50 o+? Nha^.t, da^n la`ng Minamata bo^~ng nhie^n chu+'ng
kie^'n mo^.t hie^.n tu+o+.ng la.: nhu+~ng con me`o ba('t dda^`u nha^?y mu'a
ddie^n cuo^`ng, le^n co+n co gia^.t ro^`i sau ddo' la` che^'t . Sau me`o to+'i
ngu+o+`i, phu. nu+~ sinh qua'i thai, tre? sinh ra so^'ng so't thi` cu~ng bi.
di. ta^.t ba^?m sinh va` che^'t da^`n... ddo' la` do co^ng ty ho'a cha^'t
Chisso dda~ ddo^? ca'c cha^'t phe^' tha?i ky~ nghe^. co' thu?y nga^n xuo^'ng
vi.nh Minamata ta.o ra mo^.t chu ky` nhie^~m ddo^.c tru+o+'c he^'t tre^n ca'c
loa.i rong ta?o to^m ca'; tie^'p theo la` ca'c ddo^.ng va^.t nhu+ me`o va` da^n
cu+ so^'ng trong vu`ng bi. nhie^~m ddo^.c gia'n tie^'p do a(n pha?i ha?i sa?n
co' ha`m lu+o+.ng thu?y nga^n ra^'t cao\. Tumoko Uemura nhu+ mo^.t ddie^?n
hi`nh, mo^.t thie^'u nie^n 17 tuo^?i ta.i la`ng Minamata ngay tu+` lu'c sinh ra
dda~ mu` lo`a ca^m ddie^'c co qua('p bie^'n da.ng kho^ng co`n la` hi`nh
ngu+o+`i\. Tumoko so^'ng nhu+ ca^y co?, hoa`n toa`n tro^ng nho+` va`o ba` me.
ta^m ho^`n thi` dde.p dde~ va` vo^ cu`ng a^?n nha^~n nhu+ng cu~ng ra^'t can
tru+o+`ng pha^'n dda^'u cho nha^n pha^?m va` su+. so^'ng co`n cu?a ddu+'a
con... No more Minamata\. Nha('c la.i ta^'n tha?m ki.ch a^'y nhu+ ddie^`u ta^m
nie^.m cu?a mo^~i ngu+o+`i da^n ddang cu+ ngu. no+i lu+u vu+.c so^ng Mekong,
khi ma` mo^~i nga`y chu'ng ta pha?i so^'ng vo+'i ddu? loa.i nu+o+'c tha?i ddo^?
xuo^'ng tu+` ca'c khu ky~ nghe^. kho^?ng lo^` Va^n Nam va` ca? tu+` Tha'i Lan.
(trang 513,514).
Tu+` bie^n gio+'i phi'a ta^y cu?a dda^'t nu+o+'c vo+'i nhu+~ng va^'n dde^` cu?a
ddo^`ng ba(`ng so^ng Cu+?u Long, bu+o+'c qua bie^n gio+'i phi'a ddo^ng, kho^ng
the^? kho^ng nha('c to+'i va^'n dde^` chu? quye^`n va` bie^n gio+'i la~nh
ha?i\.Tham vo.ng tie^'n chie^'m bie^?n DDo^ng la` ddie^`u Trung Quo^'c kho^ng
bao gio+` da^'u gie^'m. "Gio+? ta^'m ba?n ddo^` Asia Pacific mo+'i nha^'t cu?a
National Graphic, mo^.t co+ so+? ma` tru+o+'c dda^y Kham (mo^.t nha^n va^.t
cu?a Ngo^ The^' Vinh dda~ tu+`ng tra?i qua ha^`u he^'t ca'c bie^'n co^' lo+'n
lao tre^n dda^'t nu+o+'c) va^~n tin la` co' uy ti'n vo+'i ti'nh khoa ho.c vo^
tu+, nhu+ng Kham dda~ kho^ng ne'n ddu+o+.c su+. bu+.c bo^.i\. Khi ve~ vu`ng
bie^?n DDo^ng, ca? khu vu+.c ma` ho. go.i la` South China Sea ga^`n nhu+ hoa`n
toa`n gio^'ng vo+'i ranh gio+'i li.ch su+? lu+o+~i Ro^`ng cu?a Trung Hoa vo+'i
o^m tro.n ca? hai qua^`n dda?o Hoa`ng Sa va` Tru+o+`ng Sa\. Va` Kham cu~ng dda~
kho^ng nga.c nhie^n khi tha^'y cu~ng tre^n ta^'m ba?n ddo^` a^'y ca? ranh
gio+'i xu+' Ta^y Ta.ng bi. xo'a nho`a trong ca'i tra^.t tu+. me^nh mo^ng cu?a
lu.c ddi.a nu+o+'c Trung Hoa (trang 368). ...Rie^ng ta.i mie^`n Ba('c, ca'c
ca^'p la~nh dda.o DDa?ng Co^.ng Sa?n Vie^.t Nam cha(?ng nhu+~ng kho^ng co'
mo^.t tie^'ng no'i ddo`i chu? quye^`n co`n tu+. nguye^.n da^ng ca? hai qua^`n
dda?o Hoa`ng Sa va` Tru+o+`ng Sa cho Ba('c Kinh. Bu+'c co^ng ha`m ngoa.i giao
14-09-58 gu+?i Trung Hoa cu?a cha'nh phu? Vie^.t Nam Da^n Chu? Co^.ng Ho`a do
thu? tu+o+'ng Pha.m va(n DDo^`ng ky' vo+'i no^.i dung "ta'n tha`nh ba?n tuye^n
bo^' nga`y 4-9-58 cu?a chi'nh phu? Co^.ng Ho`a Nha^n Da^n Trung Quo^'c quye^'t
ddi.nh ve^` ha?i pha^.n cu?a Trung Quo^'c" Mu+o+`i ta'm na(m sau, ba'o Sa`i
Go`n Gia?i Pho'ng 05-1976, va^~n tie^'p tu.c be^nh vu+.c cho no^.i dung ky`
qua'i cu?a bu+'c co^ng ha`m a^'y: "Vie^.t Nam Trung Quo^'c la` hai nu+o+'c anh
em, so^ng lie^`n so^ng, nu'i lie^`n nu'i\. Trung Quo^'c vi~ dda.i ddo^'i vo+'i
chu'ng ta kho^ng chi? la` ngu+o+`i ddo^`ng chi' ma` co`n la` ngu+o+`i tha^`y
tin ca^?n, dda~ cu+u mang chu'ng ta nhie^.t ti`nh dde^? chu'ng ta co' ddu+o+.c
nga`y ho^m nay, thi` chu? quye^`n Hoa`ng Sa thuo^.c Trung Quo^'c hay thuo^.c ta
cu~ng va^.y tho^i\. Khi na`o chu'ng ta muo^'n nha^.n la.i qua^`n dda?o na`y
Trung Quo^'c se~ sa(~n sa`ng giao la.i". Nhu+ng chi'nh ngu+o+`i ddo^`ng chi'
va` ngu+o+`i tha^`y tin ca^?n a^'y, 14 na(m sau (14-03-88) kho^ng nhu+~ng dda~
kho^ng tra? Hoa`ng Sa ma` co`n du`ng vo~ lu+.c cu+o+~ng chie^'m luo^n ca'c
dda?o Tru+o+`ng Sa cu?a ngu+o+`i ddo^`ng chi' Vie^.t Nam anh em. Chi? trong
mo^.t tra^.n ha?i chie^'n nga('n, ho. dda~ ba('n chi`m ta^`u ha?i qua^n Vie^.t
Nam, ta`n sa't kho^ng nu+o+ng tay ngo't 100 thu?y thu? Vie^.t tre^n bie^?n
DDo^ng thuo^.c vu`ng la~nh ha?i Vie^.t Nam. (trang 375, 376) .
Co^ng ba(`ng ma` no'i, chuye^.n cha^'p nha^.n chu? quye^`n Hoa`ng Sa va`
Tru+o+`ng Sa la` cu?a Trung Quo^'c va`o na(m 1958 la` mo^.t du+~ kie^.n dden
to^'i cu?a li.ch su+?, tuy nhie^n no' dda~ na(`m trong qua' khu+'. Tra^.n ha?i
chie^'n xa^?y ra o+? Bie^?n DDo^ng trong tha'ng 3 na(m 1988 vo+'i su+. hy sinh
cu?a ngo't 100 thu?y thu? Vie^.t Nam nhu+ ta'c gia? dda~ tri`nh ba^`y o+?
tre^n, cu`ng vo+'i nhu+~ng tin tu+'c Vie^.t Nam xa^y ca^'t ddo^`n lu~y tre^n
mo^.t pha^`n cu?a nhu+~ng ho`n dda?o na`y va`o tha^.p nie^n 90 cu~ng dda~
chu+'ng to? nha` nu+o+'c Co^.ng Sa?n Vie^.t Nam ddang co^' ga('ng giu+~ gi`n
chu? quye^`n la~nh tho^? khi bi. ngoa.i bang la^'n chie^'m. DDa~ co' nhu+~ng
cuo^.c thu+o+ng tha?o gay go giu+~a pha'i ddoa`n hai nu+o+'c ve^` va^'n dde^`
chu? quye^`n Bie^?n DDo^ng, va` ga^`n dda^y nha^'t theo tin ba'o chi', cuo^.c
dda`m pha'n la~nh ha?i tu+` 8 dde^'n 12 tha'ng 9-2000 dda~ ddi dde^'n be^'
ta('c, hai be^n kho^ng dda.t ddu+o+.c su+. tho?a thua^.n na`o du` hu+'a he.n
se~ va^~n co`n tie^'p tu.c trong tu+o+ng lai\. No'i cho ddu'ng, cuo^.c dda`m
pha'n ve^` la~nh ha?i na`y ddu+o+ng nhie^n la` se~ pha?i gay go vi` phi'a Trung
Quo^'c ha(?n se~ du+.a tre^n bu+'c co^ng ha`m ngoa.i giao do Thu? Tu+o+'ng
Pha.m va(n DDo^`ng dda~ ky' nga`y 14-9-1958 dde^? la`m la^.p tru+o+`ng thu+o+ng
tha?o\. DDa^y la` mo^.t he^. lu.y cu?a qua' khu+' ma` nha` nu+o+'c VN hie^.n
nay pha?i ga'nh va'c. Nhu+ng to^i mong mo?i ra(`ng se~ cha(?ng vi` the^' ma` VN
la.i pha?i co' nhu+~ng nhu+o+.ng bo^. na`o kha'c dde^? ca'c cuo^.c thu+o+ng
thuye^'t sau na`y co' co+ ho^.i thoa't ra kho?i ddu+o+.c su+. be^' ta('c. Trong
ta^m kha?m cu?a ngu+o+`i Vie^.t Nam thi` Hoa`ng Sa va` Tru+o+`ng Sa la` thuo^.c
la~nh tho^? Vie^.t Nam. Ba^'t cu+' mo^.t su+. nhu+o+.ng bo^. na`o du` lo+'n hay
nho? cu~ng dde^`u se~ dde^? la.i cho the^' he^. con cha'u chu'ng ta mai sau
nhu+~ng di lu.y ma` ta'c ha.i cu?a no' kho^ng bie^'t dda^u ma` lu+o+`ng
tru+o+'c ddu+o+.c. Mo.i ngu+o+`i Vie^.t Nam du` la` o+? trong hay ngoa`i
nu+o+'c, theo to^i nghi~, do ddo' ca^`n pha?i theo do~i cha(.t che~ ho+n nu+~a
ve^` va^'n dde^` na`y dde^? bie^?u du+o+ng y' chi' cu+o+ng quye^'t gi`n giu+~
dde^'n cu`ng tu+`ng ta^'c dda^'t di sa?n cu?a tie^`n nha^n.
Bie^?n DDo^ng dda~ da^.y so'ng, nhu+ng ddo' kho^ng pha?i la` la^`n dda^`u\.
Chi'nh phu? va` Qua^n lu+.c VNCH cu~ng dda~ tu+`ng quye^'t ta^m giu+~ vu+~ng
chu? quye^`n Vie^.t Nam tru+o+'c tham vo.ng kho^ng ngu+ng nghi? cu?a ba'
quye^`n Trung Quo^'c. Nha` va(n Ngo^ The^' Vinh dda~ ghi la.i nhu+~ng do`ng tuy
nga('n ngu?i nhu+ng vo^ cu`ng ca?m xu'c nhu+ sau:
"Kham nguye^n la` ha.m tru+o+?ng cu?a mo^.t trong 4 chie^'n ha.m cu~ ky~ cu?a
My~ dde^? la.i tu+` tho+`i The^' chie^'n Thu+' Hai, tham du+. tra^.n ha?i
chie^'n ta.i Hoa`ng Sa na(m 1974 cho^'ng mo^.t ha.m ddo^.i ddo^ng dda?o cu?a
Trung Quo^'c vo+'i nhu+~ng pho'ng pha'o ha.m Kronstadt co' trang bi. ho?a
tie^~n ta^`m xa la.i co' ca? pha?n lu+.c co+ Mig 21 ye^?m tro+. tre^n kho^ng .
Chi'nh anh la` nha^n chu+'ng ma'u va` nu+o+'c ma('t cu?a nhu+~ng con ta^`u
Vie^.t Nam chie^'n dda^'u ddo+n ddo^.c tre^n Bie^?n DDo^ng, chu+'ng kie^'n
lo`ng ye^u nu+o+'c vo^ ha.n, y' chi' quye^'t tu+? cu~ng nhu+ su+. hy sinh du~ng
ca?m vo^ bo+` cu?a ca'c ddo^`ng ddo^.i, nha^'t la` cu?a thu?y thu? ddoa`n tre^n
con ta^`u Nha^.t Ta?o o+? nhu+~ng gio+` phu't cuo^'i cu`ng, y' chi' sa('t the'p
kho^ng chi.u buo^ng tay su'ng dde^? ro+`i con ta^`u dda('m. Ho. dda~ la`
nhu+~ng thu?y thu? ta^.n trung vo+'i nu+o+'c ma` vi. quo^'c vong tha^n,... Kham
va` nhu+~ng ngu+o+`i li'nh dda~ dda'nh mo^.t tra^.n dda'nh he^'t su+'c mi`nh,
vo+'i no^~i ua^'t ha^.n cu?a ca? nga`n na(m no^ le^.: ho. dda~ tru't he^'t ho?a
lu+.c va`o dda^`u ddi.ch, dda~ ba('n dde^'n vie^n dda.n cuo^'i cu`ng cho to+'i
khi ta^'t ca? ca'c da`n dda.i pha'o ba^'t khie^?n du.ng. Ho. chi? co`n cho+`
le^.nh cho ca'c con ta^`u hu+o+'ng ve^` Hoa`ng Sa chua^?n bi. u?i le^n dda?o,
du`ng xa'c ta^`u va` xa'c mi`nh dde^? la`m chu+'ng ti'ch chu? quye^`n."' (trang
365) .
Nhu+ va^.y, cha(.n do`ng so^ng Cu+?u, la^'n chie^'m bie^?n DDo^ng, ca'i kha't
vo.ng ba`nh tru+o+'ng nga`n ddo+`i cu?a phu+o+ng Ba('c, kho^ng co`n chi?
thua^`n tu'y mang hi`nh thu+'c cu?a ddoa`n qua^n o^` a.t Nam tie^'n nhu+ trong
qua' khu+' cu?a li.ch su+? ma` the^? hie^.n trong mo^.t tra^.n ddi.a mo+'i,
tra^.n ddi.a mo^i sinh co' su+'c ta`n pha' ma~nh lie^.t, la^u da`i va` khu?ng
khie^'p ho+n. DDo' la` ddie^`u ma` ngu+o+`i Vie^.t Nam, dda(.c bie^.t la`
gio+'i tre?, ca? trong la^~n ngoa`i nu+o+'c pha?i ghi nho+' na(`m lo`ng. Cu.
the^? va` thie^'t thu+.c ho+n the^' nu+~a, Ngo^ The^' Vinh dda~ gu+?i dde^'n
gio+'i tre? mo^.t tho^ng ddie^.p hay tha^n a'i ho+n, mo^.t lo+`i ke^u go.i,
nha('n nhu? qua nha^n va^.t Kham: "Kham dda~ ddo^.ng vie^n lo+'p ngu+o+`i tre?,
kho^ng pha?i la` sung va`o qua^n ddo^.i chi' nguye^.n ca^`m su'ng ra tra^'n
giu+~ ca'c ha?i dda?o ma` la` chua^?n bi. mo^.t ddo^.i ngu~ tri' tue^. trong
mo.i la~nh vu+.c khoa ho.c, dda(.c bie^.t la` ca'c nga`nh ha?i du+o+ng ho.c,
ddi.a cha^'t, mo^i sinh va` ca? ve^` Lua^.t Bie^?n, Quo^'c te^' Co^ng pha'p.
Ho. se~ la` tha`nh vie^n kho^ng the^? thie^'u tre^n ca'c ba`n ho^.i nghi. hay
tru+o+'c ca'c To`a a'n Quo^'c te^' trong tu+o+ng lai\." (trang 371)... "rie^ng
Kham dda~ khuye^'n khi'ch ddu+'a con trai ra^'t xua^'t sa('c cu?a anh, thay vi`
ho.c Y khoa o+? UCSF nay chuye^?n qua ho.c Lua^.t o+? Stanford chuye^n ve^`
Quo^'c te^' Co^ng pha'p va` Lua^.t Ha`ng Ha?i\. Anh co' nie^`m tin sa('t dda'
la` cho du` vu`ng bie^?n, vu`ng dda?o dda~ bi. Trung Co^.ng du`ng vo~ lu+.c
cu+o+~ng chie^'m va` pha?i ma^'t bao nhie^u na(m nu+~a thi` so+'m muo^.n cu~ng
"Cha^u ve^` Hie^.p Pho^'" (trang 371).
Trong mo^.t la^`n tie^'p xu'c, ta'c gia? dda~ no'i vo+'i to^i, vo+'i su+. nha~
nha(.n la` khi vie^'t ta'c pha^?m na`y, o^ng chi? coi nhu+ mo^.t vie^.c la`m
go+.i y', mo^.t ti'n hie^.u chuye^?n dde^'n nhie^`u gio+'i, dda(.c bie^.t la`
gio+'i tre?, mong ho. quan ta^m ho+n dde^'n mo^.t va^'n dde^` ma` trong bo^'i
ca?nh chi'nh tri. trong nu+o+'c va` ngoa`i nu+o+'c hie^.n nay, va^~n co`n ddang
bi. lu mo+`. To^i thi` kho^ng nghi~ nhu+ va^.y . To^i cho ra(`ng o^ng dda~
ddo'ng go'p ho+n the^' ra^'t nhie^`u sau khi dda~ ta^.n du.ng ta^m su+'c va`o
vie^.c hoa`n ta^'t ta'c pha^?m kha' ddo^` so^. na`y\. O^ng dda~ co^'ng hie^'n
cho ngu+o+`i ddo.c nhu+~ng trang bu't ky' cu+.c ky` dde.p dde~, dda~ da`n tra?i
trong ta'c pha^?m mo^.t kho^'i lu+o+.ng tho^ng tin vo^ cu`ng phong phu' ve^`
li.ch su+?, ve^` nha^n va(n, ve^` mo^i sinh, ve^` ca'c va^'n dde^` chi'nh tri.
quo^'c te^' trong toa`n vu`ng DDo^ng Nam A'. Va` tre^n he^'t, o^ng dda~ gio'ng
le^n ddu+o+.c mo^.t tie^'ng chuo^ng tuy co' the^? va^~n co`n la` mo^.t trong
nhu+~ng tie^'ng chuo^ng ddo+n le? cu`ng vo+'i Nho'm Ba.n Cu+?u Long cu?a o^ng,
nhu+ng vo^ cu`ng ki.p tho+`i va` ca^`n thie^'t ve^` nhu+~ng va^'n dde^` vo^
cu`ng tro.ng dda.i cu?a tu+o+ng lai dda^'t nu+o+'c, tu+o+ng lai cu?a ca'c the^'
he^. con cha'u chu'ng ta\.
Trong cu+o+ng vi. cu?a mo^.t ngu+o+`i ddo.c, to^i pha?i ca'm o+n ta'c gia? dda~
mang cho to^i ra^'t nhie^`u kie^'n thu+'c ve^` nhu+~ng va^'n dde^` ma` to^i
kho^ng co' ddie^`u kie^.n dde^? nghie^n cu+'u hay dda`o sa^u, the^m va`o ddo'
la` nhu+~ng xu'c ca?m, nhu+~ng bu`i ngu`i, nhu+~ng xo't xa, nhu+~ng nie^`m
ha~nh die^.n cu~ng nhu+ tu?i ho^? tre^n ca'c cha(.ng ddu+o+`ng li.ch su+? dda~
qua cu?a dda^'t nu+o+'c cu~ng nhu+ cu?a nhu+~ng tha^.p nie^n trong tu+o+ng lai
ga^`n gu~i sa('p to+'i\. To^i cu~ng ddo'n nha^.n ddu+o+.c tu+` no+i o^ng mo^.t
mo^'i quan ta^m vo^ cu`ng sa^u xa ve^` tinh tha^`n lie^n ddo+'i tra'ch nhie^.m
cu?a ba^'t cu+' ai co`n nha^.n mi`nh la` ngu+o+`i Vie^.t Nam, va` to^i mong
mo?i ta^'t ca? mo.i ngu+o+`i ha~y cu`ng to^i chia xe? ddie^`u.u a^'y ba(`ng
ca'ch ti`m ddo.c ta'c pha^?m mo+'i na`y cu?a nha` va(n Ngo^ The^' Vinh do nha`
Va(n Nghe^. o+? Nam Cali a^'n ha`nh.
Nha^.t Tie^'n
(California tha'ng 9, na(m 2000)
*tri'ch DDie^?m Sa'ch, Nha^n Va(n.
===================================26=========================================
Nhu+~ng Ho.a Hi`nh Ho^`i Sinh cu?a Nguye^n
Tru+o+`ng DDinh
To^i nghe CD cu?a Nguye^n, "DDe^m Nhi`n Ma^y Tra('ng Bay", va`o mo^.t buo^?i
chie^`u nhe. gio'. Nhu+~ng do`ng nha.c cu?a Nguye^n nhu+ tranh ho.a hi`nh bay
phie^u la~ng tre^n nhu+~ng khung de^.t ma^y - vu`ng cung tu+. sa('c ma`u cu?a
dde^m di~ va~ng thao thu+'c. Nhu+~ng a^m vo.ng xie^'t cha?y kho^ng ngu+`ng cu?a
DDe^m Ha't Lo+`i Thie^n Thu, Khi Ma(.t Tro+`i DDa~ Ta('t, DDe^m Nhi`n Ma^y
Tra('ng Bay, DDe^m Xuo^i Do`ng Ky' U+'c, Gia^'c Ngu? Chu+a Ye^n, DDe^m Hoang
Lie^u, Bi`nh Minh Bo'ng To^'i Nga`n Na(m, DDe^m Ho^n Ma(.t Tro+`i, DDe^m Mu+a
Mu`a Thao Thu+'c... dde^'n tu+` co~i ma^y tra('ng cu?a Nguye^n.
"chuye^.n buo^`n nga`y xu+a ngo+~ dda~ que^n
mo^.t la^`n ngo^`i nghe mu+a nha('c te^n" (dnmtb)
"em rong re^u xuo^i do`ng ky' u+'c
dde^m so^ng ddu+a ta va`o thao thu+'c" (dxdku)
"di~ va~ng mang tim re^u rong
so'ng cuo^'n co+n ddau ngu+o+.c do`ng" (dhltt)
"ddo+`i - mo^.t gio`ng so^ng em cuo^'n qua
va`o no^~i buo^`n rie^ng ta vo+'i ta" (dnmtb)
To^i nghie^.m suy tu+` gia^'c ngu? dde^m chi'nh mi`nh, to^i tha^'y Nguye^n nhu+
ddu+o+`ng da`i tru`ng kho+i theo ha.t tra('ng gio' cu?a ky' u+'c, cu?a tho+`i
tho+ a^'u, cu?a cho^'n cu~ que^ nha`, cu?a xo't xa ti`nh ye^u, cu?a ky? nie^.m
tho+`i gian, cu?a nhu+~ng vo`ng cung no+i Tra.i ca^'m Chimawan, cu?a suy tu+
tha^n pha^.n, cu?a do`ng phu` du cuo^.c ddo+`i\...
"chi? la` mo^.t ho^m nha('m ma('t tha^'y ta quay ve^`
vo+'i co^.i nguo^`n xu+a trong gia^'c ngu? la~ng que^n tho+`i gian" (gncy)
"dde^m hu+ vo^, va` em trong gia^'c mo+ ve^`
ddo^i mo^i tho+m nu. ho^n thie^n thu ta'i te^
vang trong tim lo+`i ye^u thu+o+ng se~ chu+a la^`n no'i
chuye^.n nga`y xu+a ngu? vu`i tre^n ca'nh la' ro+i
chuye^.n ba^y gio+` - la`n ma^y bay khua^'t xa ta^`m vo+'i
chuye^.n mai na`y mi.t mu` su+o+ng gia(ng cuo^'i tro+`i
.....
pho^' phu+o+`ng kho^ng em so?i dda' ha('t hiu buo^`n
nhu+~ng ha`ng ca^y cho+ vo+ trong chie^`u gio' cuo^'n
ma~i co`n trong nhau ye^u thu+o+ng hao ga^`y
ma~i co`n trong ta, em o+i, vo+i dda^`y dda('ng cay" (dhl)
To^i ddie^.p khu'c lo+`i nha.c cu?a Nguye^n tu+` nhu+~ng hu+ tu+o+?ng cu?a
so'ng ddie^.u va` du+ a^m vang cu?a ta^m tu+\. Sa('c ngu+~ trong "Ma^y Tra('ng
Bay" cu?a Nguye^n nhu+ la` ba?n la^.p ddie^.u co' khai pha' mo+'i cu?a mo^.t
Thanh Ta^m Tuye^`n thu+' hai\. Vo+'i to^i, Nguye^n nhu+ la` chie^'c bo'ng soi
bo'ng cu?a mo^.t Mai Tha?o ho'a hi`nh.
"ho+~i a'nh na('ng va`ng ta('t !
ta ddu+a ta dde^'n no+i nghi`n na(m vo+'i dda^'t tro+`i
ro^`i mo^.t la^`n ho'a tha^n (co+n) mu+a ro+i tre^n ca(n pha^`n phu` sinh cu?a
the^' nha^n" (bmbtnn)
"ngu? ye^n ddi ho+~i a'nh ma(.t tro+`i dde^? tho^i ddo^'t cha'y ta^m linh
va` xin bo'ng to^'i tro+? ve^`
mo^.t dde^m ta bo^~ng ho^`i sinh" (dhmt)
To^i mo^ng lung tro^i tre^n do`ng nha.c cu?a Nguye^n, vo.ng nghe la^`n nu+~a
va` la^`n nu+~a nhu+~ng tie^'ng ha't ma^y bay tu+` ky' u+'c nhu+ gio' tro+`i
dda da.ng ra'o rie^'t cha.y tre^n tha?m ma^y\. Nha.c cu?a Nguye^n, ma.n lu+o+'i
nhe. vu+o+ng cu?a lo+`i, vu+o+`n hoa dda^m no+? cu?a y', cu`ng u+o+m xie^'t con
ta`u rong ddu+a ve^` ta^.n cu`ng thi-nha.c-co~i, no+i a^?n hi`nh dda the^? cu?a
vu`ng suy tu+ mie^'t, va^~n bay\... va^~n ho.a the^?... va^~n ray ru+'t dda^m
chie^`u\... "khuya nao, hoa`i ca?m nga^y ngo^ mi`nh, nghie^.m ra, ho^`n nhie^n
dda'nh ma^'t, tu+` suy tu+ ve^`" (dnmtb).
"tre^n xa'c la' va`ng ro+i chie^`u nay
nghe na(m tha'ng vu.t xa ta^`m tay
chi? mo^.t chie^`u ngo^`i ye^n tru+o+'c sa^n
nhi`n ngu+o+`i ve^` buo^`n vu+o+ng bu+o+'c cha^n
la` mo^.t ddo+`i ho^`n nghe ba~o da^ng" (dnmtb)
Nguye^n vo+'i ddam me^ thao thu+'c cu?a ca'i go.i tu+-duy-nghe^.-thua^.t nhu+
ca'nh ma^y mo^.t ma`u dda~ dde^'n nghi`n la^`n tu+` vu+.c tra('ng vo^ cu`ng,
dda~ khe~ lo+`i tu+` nhu+~ng ba^'n rung cu?a ca?m ti'nh nu+?a khuya la.nh. To^i
bay theo la`n ddie^.u, la^.p the^? ddi ti`m to^i trong tie^`m thu+'c qua lo+`i
nha.c phu` sinh cu?a Nguye^n.
"dda~ co' la^`n to^i bu+o+'c cha^n linh ho^`n ve^` mi.t mu` tho+ a^'u to^i
bie^'t co' loa`i hoa no+? nga't hu+o+ng tre^n tu+`ng mo^. pha^`n cu?a ddo+'n
ddau" (bmbtnn)
"se~ co' la^`n to^i cho^'n xu+a im ngo^`i cu`ng muo^.n phie^`n ca^m ni'n nghe
ra nhu+~ng ddu+o+`ng quen dda~ lu'c ddu+a to^i va`o cuo^.c vui cho+i tu+? sinh"
(bmbtnn)
To^i tha^'y Nguye^n nhu+ ddang ho^n ma(.t tro+`i dde^m trong vo`ng tay nho?
"go^'i dda^`u le^n hy vo.ng thi` tha^`m tre^n mo^` di~ va~ng" (ttt). To^i
tha^'y Nguye^n trong hoang lie^u tha^n pha^.n, va^~n thao thu+'c vo+'i gia^y
dda`n, va^~n mie^.t ma`i to^ ve~ nhu+~ng ho.a hi`nh cuo^`n cuo^.n ddam me^ cho
ti`nh ye^u khi "bie^'t ti`nh ye^u la` ca^`u vo`ng hie^.n ra sau co+n mu+a,
du+o+'i a'nh tra(ng va`o mo^.t mu`a-dde^m-thao thu+'c" (dmmtt).
"dde^m hoang lie^u, ti`m em tre^n phi'm du+o+ng ca^`m
ru ddam me^ vu`i sa^u co+n ddau tha'ng na(m" (dhl)
"khe'p khung tro+`i thu+o+ng nho+' le^n mo^i
gieo cung tra^`m va`o na(m tha'ng tro^i
ddu+a em va`o pho^i phai la~ng que^n mo^.t ddo+`i" (dhltt)
"dde^m, co' nhi.p tho+`i gian la('ng im
ru ddo^i mo^i kho^ phai ne't cu+o+`i
dde^m, co' em tra(ng ra(`m ky' u+'c
soi khuye^'t linh ho^`n ta, mo^.t tro+`i ddo+n co^i" (dmmtt)
Tie^'ng ha't cu?a Nguye^n nhu+ ddang so^'ng ba^.t tu+` nghie^.t nga~ tho+`i
gian trong to^i, tu+` dde^m mu+a nha('c te^n di~ va~ng "em" que^ hu+o+ng, tu+`
tie^'ng dda`n ddu+o+`ng ta(ng, tu+` loa`i hoa co' linh ho^`n thu+' hai\...
Ta^'t ca? hiu qua.nh la. tre^n ca'i nhi`n ma^y tra('ng tu+` nhu+~ng dde^m
tha^.t xinh, tha^.t mo+, tha^.t ddau, tha^.t tha^n quen trong tie^`m thu+'c
cu?a mo^.t ngu+o+`i lu+u vong - "khi ma(.t tro+`i dda~ ta('t, ba`ng hoa`ng
nho+' mi`nh dda~ so^'ng no+i xu+' ngu+o+`i la^u ho+n be^n nha`. va` ba('t
dda^`u ye^u que^ hu+o+ng nhu+ ye^u mo^.t ngu+o+`i ti`nh, dda~ lia` xa\... dda~
khua^'t... (dnmtb).
"ne^n ta xin ye^u em
ye^u ba(`ng co~i lo`ng thie^'t tha
ne^n ta xin ye^u em
ye^u ba(`ng mo^.t ddo+`i xo't xa
ne^n ta muo^'n ye^u em
nhu+ co+n gio' ye^u ma^y
xin ye^u em nga`y mai
ho+n ye^u em nga`y nay
em, gio+` dda^y dda~ he^'t ro^`i, ddo+`i chi? co' rie^ng to^i
em, gio+` em dda~ xa ro^`i, sao (sao) mu+a va^~n co`n ro+i
o^i, no^`ng a^'m dda~ phai ro^`i, cho+' dde^? le^. hoen u+o+'t mi
o^i, ye^u thu+o+ng dda~ he^'t ro^`i, ta chi? co`n lo+`i pha^n ly" (kmtdt)
Qua nhu+~ng da.t da`o du du+o+ng cung ddie^.u, to^i tha^'y Nguye^n vo+'i dde^m
trong lo`ng vu+`a cho+.t sa'ng, nhu+ dda~ co' la^`n bi. phu? dda('p sau ma`n
suy tu+ vo+'i nhu+~ng con ta`u di~ va~ng, ma` chi'nh Nguye^n dda~ la(.ng hiu
dde^? ti`m ve^` chi'nh mi`nh tre^n vu`ng vu~ tru. tra('ng. Tie^'ng ha't Nguye^n
dda~ ddan ke^'t tu+`ng bie^n gio+'i suy tu+o+?ng, tu+` dde^m tru+o+'c cho ho^m
nay va` nga`y mai, tu+` a'nh ma`u va` ma^y the^? thie^n nhie^n, mie^n man ddo+n
de^.t cho tro.n cu`ng gia^'c ngu? chu+a ye^n. Ta^'t ca? va` ta^'t ca?... trong
Nguye^n ma~i thao thu+'c tu+` nhu+~ng khu'c suy tu+ ga^`y vu.n khi "cho.n
ngo^`i trong bo'ng dde^m dde^? ngo+.i ca ma(.t tro+`i ru+.c ro+~ tim mi`nh, vi`
nha^.n cha^n ca'i che^'t va` ti`nh ye^u la` hai ddie^`u tuye^.t ddo^'i sau
cu`ng. mo^.t, tuye^.t ddo^'i thuo^.c ve^` mi`nh. mo^.t, tuye^.t ddo^'i kho^ng
thuo^.c ve^` mi`nh, khi mi`nh tuye^.t ddo^'i thuo^.c ve^` mo^.t ngu+o+`i kha'c"
(dhl).
"nhu+~ng gio`ng so^ng tro^i xa co^.i nguo^`n
nhu+~ng vo`ng tay co^ ddo+n nie^`m mong muo^'n
co' co`n kho^ng em, co+n mu+a linh ho^`n
co' co`n kho^ng em trong tim mo^.t ve^'t thu+o+ng" (dhl)
"dde^m, co' do`ng so^ng trong ma('t em
tro^i, ddu+a ta rong re^u tha'ng nga`y
dde^m, co' co+n mu+a mu`a thao thu+'c
la`m tu+`ng gio.t buo^`n ro+i le^n ngo'n tay
.....
dde^m, co' nhi.p tho+`i gian la('ng im
ru ddo^i mo^i kho^ phai ne't cu+o+`i
dde^m, co' em tra(ng ra(`m ky' u+'c
soi khuye^'t linh ho^`n ta, mo^.t tro+`i ddo+n co^i" (dmmtt)
Tu+` tie^'ng ha't cu?a Nguye^n, dda~ cuo^'n hu't tim to^i da die^'t mo^.t lo+`i
ru tu+` que^ nha`, ngo.t hoang vu, ngan nga't mo^.t que^ hu+o+ng mie^`n xa
kho+i, tha^.t chung, tha^.t rie^ng, trong mo^~i ngu+o+`i con xa xu+' - "em ho?i
to^i ve^` que^ hu+o+ng. to^i se~ chia cu`ng em nhu+~ng ddie^`u kho^ng no'i go'i
ki'n trong tim, nhu+~ng dde^m da`i gia^'c ngu? chu+a ye^n, va` nhu+~ng bu+o+'c
cha^n cha^.p chu+~ng cho khoa?ng ca'ch the^m ga^`n, giu+~a hai bo+` dda.i
du+o+ng" (gncy). Lo+`i Nguye^n thie^'t tha go+?i dde^'n nhu+~ng ai co`n ddo'
dde^? ca?m giao, dde^? nho+' ve^` nhu+~ng ngu+o+`i me. gia` tu+` tru`ng kho+i
bie^?n va('ng. Nhu+~ng chie^'c ta`u ky' u+'c trong "DDe^m Nhi`n Ma^y Tra('ng
Bay" ddu+a to^i ti`m ve^` nguo^`n cu~, co+n thao thu+'c dde^? vu+o+n to+'i tu+`
kie^'p xu+a ( ma` vo+'i Nguye^n, que^ hu+o+ng tuo^?i tre? nhu+ mo^.t ti`nh
nha^n) dde^? truy ti`m tu+` tie^`m thu+'c no+i co' tie^'ng ru tha^.t di.u va`
nga`n a^m man ma'c trong ddo+`i\.
"co' dde^m ta na(`m mie^n man trong gia^'c ngu?
tha^'y ta quay ve^` cho^'n cu~, cha^n bu+o+'c vo^ tu+
na^`y la` ddu+o+`ng xu+a, pho^' xa' hoang va('ng xa la.
ta ti`m ve^` dda^y, hay trong gia^'c ngu? ta dda~ mo+
.....
co' dde^m ta na(`m hoang mang sau gia^'c ngu?
bo^~ng nghe trong mi`nh sao va^~n co' nhu+~ng u+u tu+
nhie^`u la^`n the`m nghe ca^u ha't ca dao thuo+? na`o
lo+`i me. hie^`n ru cho ta gia^'c ngu? trong bi`nh ye^n" (gncy)
Tro^i cu`ng gio`ng nha.c thao thu+'c cha?y, to^i theo tie^'ng ha't Nguye^n
dde^? tha^'y tre^n ca'i nhi`n ve^` ma^y tra('ng, tu+` gia^'c mo^.ng chu+a ye^n,
tu+` co^.i nguo^`n tha^.t hie^`n tha^.t sa^u va` tha^.t ddau o+? ngu+o+`i
nghe^. si~ dda ca?m nhu+ Nguye^n. Va` to^i say hoang vo+'i nhu+~ng ddan tay
nha.c ddie^.u trong gia^'c chie^`u rong ddu+a ve^` di~ va~ng cu?a Nguye^n trong
nhu+~ng nga`y da.y ca'c em be' ha't ca trong ca'c lo+'p ho.c o+? Tra.i ca^'m
Chimawan - "nhu+~ng tie^'ng cu+o+`i pha le^, nhu+~ng gio.ng ha't thie^n tha^`n
dda~ mang to^i xuo^i do`ng ky' u+'c ma(ng non, xo'a nho`a ha`ng ra`o dde^m dden
cu?a kie^'p ngu+o+`i lu+u vong, da^~u co' la` khoa?nh kha('c" (dxdku).
"em rong re^u xuo^i gio`ng ky' u+'c
dde^m so^ng ddu+a ta va`o thao thu+'c
du` cuo^.c ddo+`i la` nie^`m ba(ng gia'
ye^u nhau cho na('ng chan ho`a tim ta
se~ co' lu'c bo^~ng tha^'y no^~i dda('ng cay da^ng tra`n
se~ co' lu'c cho+'i vo+'i giu+~a gio' ma^y ho+.p tan
se~ co' lu'c bo^~ng tha^'y gia^'c mo+ ta nho? be'
se~ co' lu'c ba~o to^' va^~n kho^ng no+i cho+? che
ha~y bu+o+'c dde^'n, bu+o+'c dde^'n, bu+o+'c dde^'n be^n nhau tha^.t ga^`n
se~ tha^'y nhu+~ng na('ng a^'m vo+'i ye^u thu+o+ng tra`n da^ng
ha~y cu'i xuo^'ng dde^? tha^'y chung quanh ta nho? be'
ha~y cu'i xuo^'ng dde^? tha^'y u+o+'c mo+ vu.t le^n cao" (dxdku)
Tie^'ng nha.c cu?a Nguye^n quye^.n xie^'t trong lo`ng khi to^i chi? bie^'t co'
to^i va` nha.c. Gio`ng u+u tu+ mie^n mie^'t cha?y, tro^i mang me^nh ddu+a to^i
va`o mo^.t co~i ngo+`i cu?a Nguye^n. To^i tha^'y, trong vo`ng tra('ng cu?a
Nguye^n, ma^y kho^ng ngu+`ng ta.o hi`nh phu` dung dda the^?, ha.t mo^.t ma`u
nhu+ su+o+ng. To^i tha^'y to^i tro+? ve^` tu+` tie^`m thu+'c, cu?a ho^`n, cu?a
tho+, cu?a nha.c, go~ cu+?a mo+`i chi'nh mi`nh tu+` nhu+~ng
ray-ru+'t-ru+ng-ru+ng-ddo^`ng-ddie^.u\. Gio`ng ma^y tra('ng ho^m nay cu?a
Nguye^n se~ ho'a hi`nh la`m la`n ma^y tra('ng nga`y mai cu?a
Mo^.t-su+.-chung-ke^'t-tro+?-ve^` cu`ng thie^n nhie^n. Va` co' nhe~ o+? ddo',
ma^y tra('ng u+o+'c mo+ cu?a Nguye^n se~ la` mo^.t co~i tha^.t di.u la~ng,
tha^.t bi`nh ye^n. Ca'i bi`nh ye^n cu?a Nguye^n ra^'t gia?n ddo+n, kho^ng
tho+`i gian, kho^ng u+u phie^`n, phie^u la~ng nhu+ ma^y nhu+ gio' vo+'i chi?
mo^.t ma`u tra('ng loe' thie^n thu\...
"ddo^i khi thu+'c gia^'c, ngo+ nga'c xem chung quanh mi`nh
sao ta va^~n tha^'y bo'ng to^'i va^y quanh vo^ ti`nh
ddo^i khi ta muo^'n ta tro+? ve^` vo+'i thie^n nhie^n
cho nhu+~ng dde^m da`i vo^~ ve^` gia^'c ngu? chu+a ye^n
.....
chi? la` mo^.t ho^m nha('m ma('t tha^'y ta quay ve^`
ta ve^` ti`m ta trong gia^'c ngu? la~ng que^n tho+`i gian" (gncy)
Tru+o+`ng DDinh
*Webpage gio+'i thie^.u CD "DDe^m Nhi`n Ma^y Tra('ng Bay"
http://www.saomai.org/NPN/Dem.htm
===================================25=========================================
Cirque du Soleil
(ddie^?m tin va(n ho'a nghe^. thua^.t)
Saltimbanques,
Sau buo^?i tri`nh die^~n (1984 ) do chi'nh phu? ba?o tro+. mu+`ng 450 na(m
Jacques Cartier dda(.t cha^n dde^'n Canada, to^i va^~n theo do~i va` luo^n vui
lu'c nha^.n tin ca'c ba.n .
Tu+` dde^m bie^?u die^~n vo+'i 800 cho^~ ngo^`i o+? ti?nh nho? Gaspe' (Quebec)
Saltimbanques dda~ tu+. hoa.ch ddi.nh chuye^'n phie^u lu+u ky` thu' .
Xuye^n suo^'t 8 ti?nh trong nu+o+'c tro.n hai na(m . DDoa`n da(.c bie^.t
du+`ng cha^n o+? Vancouver nha^n tua^`n ho^.i trie^~n la~m . Hi' tru+o+`ng
dda^`y cha^.t . Ba~i dda^.u xe khoe ro~ lu+o+.ng ba?ng so^' Ba('c My~
ddo^? ve^` tu+` kha('p no+i Quebec, Ontario, Alberta, California, Seattle,
Chicago ... na(m 1986, la^`n dda^`u tie^n Cirque du Soleil nha^.n gia?i
nghe^. thua^.t quo^'c te^' -- DDa`i vo`ng ma(.t tro+`i ru+.c ro+~ qu'a !
Suo^'t 3 na(m Saltimbanques vie^'ng nu+o+'c la'ng gie^`ng Hoa Ky` va` lu+u
tri`nh Cha^u A^u, to^i dda~ co^' giu+~ lie^n la.c vo+'i ca'c ba.n qua trung
gian tho^ng ti'n . Vui cha`o buo^?i ra ma('t Alegría va` khi tro+? la.i
Dallas (Texas ) ddoa`n tha^.t xu+'ng vo`ng Quidam . No^~ lu+.c kho^ng
ngu+`ng, ca'c ba.n la^.p sa`n "O" ta.i Bellagio Las Vegas . Cu`ng na(m,
Orlando (Florida) ddu+o+.c cho.n die^~n ta^.p La Nouba .
No'i dde^'n Cirque du Soleil la` no'i dde^'n ky? lu.c va` dda(.c thu`
khai tho^ng nha.c thua^.t hoa`n vu~ -- Saltimbanques dda.t ddo^. chi'nh
xa'c tu+` nguye^n ta('c kho^? luye^.n, ky? lua^.t, su+. tinh xa?o, cu`ng
su+'c sa'ng ta.o trong thua^.t ddu da^y, duye^.t la^~n mu'a de?o, du.ng cu.
va` tha^?m my~, kho^ng que^n mu+o+i phu't bie^'m ha`i . Phe'p nha.c ghi -
ca'ch a^m la.i do ca'c ta`i danh Andrew Lloyd Webber, Michael Flatley : Lord
of the Dance, va` co' ca? Tina Turner chuye^n ta^m cha(m so'c --
Saltimbanques tha^.t ha`o hoa !
15 na(m sau, Saltimbanques dda~ ddu+a "Journey of Man/Passages" mu+`ng thie^n
nie^n ky? cu`ng chu'ng to^i . Mo^.t ke^'t ho+.p ha`i ho`a giu+~a "Mystère"
va` "O" qua nhu+~ng thu+o+'c lie^.u IMAX . Cha^'t lie^.u da`n du+.ng
xoay quanh 4 nguye^n to^' nu+o+'c, dda^'t, kho^ng khi' va` lu+?a . Co^ng
phu, thoa't ma.ch !
Mai na`y co' di.p to^i se~ trao ddo^?i chi tie^'t ho+n ve^` [... " Cuo^.c
ha`nh tri`nh nha^n loa.i " . Pho^i thai theo tie^'ng tro^'ng Taiko do^`n
da^.p, nhi.p dda^.p ne^n su+. so^'ng ; tie^'p y' 3 chie^'c chi`a khoa' ;
ke^'t thu'c vo+'i ca'ch ngu+o+`i dda`n o^ng qua(ng cao chie^'c mu~ le^n kho^ng
... ] Saltimbanques nhe' .
Bie^'t Cirque du Soleil ga('n lie^`n vo+'i ca'c gia?i thu+o+?ng quo^'c te^':
Emmy, Drama Desk, Bambi and ACE awards, Gemeaux and Felix trophies, Rose d'Or
de Montreux, de Monte Carlo, de Demain (France), de Vérone (Italy), de Gênes
(Italy), va` the Wuhan International Acrobatic Art Festival (China) .
Tha'n phu.c ta`i nghe^. , to^i do` hie^?u nhu+~ng nha^n va^.t quan tro.ng ,
ca^.t lu+.c, chi? ra ma(.t trong ca'c buo^?i so+, phu'c kha?o . Kho+?i,
Reed Smoot gia?i dda.o die^~n nhie^'p a?nh phim ta`i lie^.u Bi' ma^.t Kim
Tu+. Tha'p (National Geographic - Mysteries of Egypt), Frank Marshall ngu+o+`i
chi.u tra'ch nhie^.m quay bo^. phim tu+ lie^.u Nagano Winter Olympics . Chi?
dda.o mu'a, Debra Brown va` Sylvie Fréchette tu+`ng ddoa.t huy chu+o+ng
va`ng the^' va^.n ho^.i . Nha.c soa.n, ho+.p bo+?i René Dupéré va` Enoit
Jutras vo+'i hai gia?i nha^'t tu+` nha.c vie^.n Montre'al, gia?i danh du+.
trong Ho^.i nha.c Quo^'c te^' Monte Carlo 1996 ... Ta^'t ca? dda~ cu`ng
Saltimbanques qua 4 lu.c ddi.a vo+'i 9 chu+o+ng tri`nh ta^`m vo'c :
Alegría ,The Baroque Odyssey, Quidam, Nouvelle Expérience, Mystère, "O",
Saltimbanco , La Nouba, Dralion .
" Dralion ", phe'p a^?n du. ne^n tu+` ghe'p cu?a Dragon va` Lion -- Nha(`m
gia?i ddi.nh thu' vui so^'ng o+? ddo+`i dda^`y nhu+~ng ba^'t ngo+` ? hay ca^u
chuye^.n tho+`i gian giu+?a qu'a khu+' - tu+o+ng lai ?
Dralion dda~ nhu+ ngo`i pha'o no^? do`n khi ke^'t ho+.p xie^'c Trung hoa
truye^`n tho^'ng va` ma.ch nu+o+'c nga^`m cho+.t vo+? cu?a nha.c - thua^.t
ddu da^y hie^.n dda.i . La^`n ddo', CBC pha't ra(`ng tie^'ng vo^~ tay
ta'n thu+o+?ng Cirque du Soileil ddu? la`m ru'ng ddo^.ng mo^.t go'c tu+o+`ng
Ba('c Kinh . Tuye^.t ddie^.u !
Nho+' mo^.t chie^`u oi bu+'c va` dde^m bu+`ng so^'ng cu?a 1989,
Saltimbanques dda(.c bie^.t tri`nh die^~n Saltimbanco o+? Ottawa , ca'i no^i
chi'nh tri. cu?a Canada tru+o+'c khi du+.ng le^`u ta^.n Cha^u A'- Tha'i
Bi`nh Du+o+ng . Tu+` a^'y, to^i kho^ng que^n ddu+o+.c ca'c ba.n .
Tro^?i dda^`u KUMBALAWE', la('ng tie^'ng AMAZONIA :
" Il y a dans la ville des hommes, des femmes et des enfants. Il y a dans la
ville celui qui a beaucoup. Celui qui n'a rien: celui qui s'arrange, celui qui
de'range . Il y a dans la ville celui qui a des yeux et qui ne voit pas, des
oreilles mais qui n'entend pas.
Dans la ville il y a les laisse's pour compte et les he'ros de la me'merde
quotidienne . Il y a dans la ville toute cette faune qui, du clochard a`
l'artiste peintre, en passant par l'amuseur public, enchante notre monde en
voie de de'senchantement .
Et puis, il y a dans la ville les SALTIMBANQUES... EN PISTE ! "
[Trong tha`nh pho^' cu?a ca'c nam, nu+~ va` tre? em. Tha`nh pho^' co' ke?
a^'p dda^`y . Ke? tra('ng tay : Ke? ma(.c lo`ng, ke? a^u lo . Tha`nh pho^'
dda^`y nhu+~ng ma('t nha('m, tai ngo+ .
Trong tha`nh pho^' co' da^n vo^ thu+`a nha^.n, va` nhu+~ng anh hu`ng cu?a
tu+`ng nga`y thu+? tha'ch .
Tha`nh pho^' ho^.i loa.n tu+` lu~ vo^ co^ng ro^~i nghe^` dde^'n tho+. ve~ ,
cu`ng ke? die^~n tro` tru+o+'c co^ng chu'ng, me^ hoa(.c the^' gio+'i cu?a
chu'ng mi`nh qua ca'ch tan a?o tu+o+?ng .
Va` ro^`i, trong tha`nh pho^' NHU+~NG TAY NHA`O LO^.N .... NHA^.P VU~
DDA`I ! ]
Men nghe^. thua^.t tha^'m da^`n . To^i choa'ng thie^'p . Ne^`n nha.c POKINOI
va` lL SOGNO DI VOLARE nhu+ chie^'c ga.ch ddo? du+o+'i do`ng nha^.n ddi.nh
cu?a MINOGUE " Politics is a theater of illusion " . Cha^.p cho+`n bo'ng
ca'c ba.n xoay vo`ng, bay nha?y, tha? lo?ng theo nhi.p ca^`u da^y,
nhu+~ng ca'nh tay ddan quye^.n tre^n kho^ng , trong sa`n nu+o+'c . O`a vo+~
nhu+~ng tra`ng pha'o tay kho^ng du+'t .
Choa`ng ma('t, RIDEAU cha^.m la('ng, da(.t di`u -- Ma`n ha. .
Ha`o quang to?a sa'ng tre^n nhu+~ng khuo^n ma(.t ddang cuo^'i cha`o kha'n
gia? vu+o+'ng va^'t da'ng he^` cu?a ca'c chi'nh tri. gia ddang gi'o
chie^`u na`o theo chie^`u a^'y (acrobat) . HORE'RE' UKUNDE' !
Saltimbanques tuye^.t vo+`i giu+~a dda`i vo`ng ta la.i he.n tin nhau .
Tra^n tro.ng
Le^ Vu~ Thu'y A'i, Canada
2001
Ellenle@globalserve.net
==============================================================================
D I E^~N DD A` N V A( N H O. C / N G H E^. T H U A^. T
===================================26=========================================
NGA^~U HU+'NG VE^` PHA^N TA^M HO.C
Nguye^~n Ddu+'c Tu`ng
Tu+o+ng thu+'c
Chu'ng ta thu+o+`ng ca?m nha^.n ba(`ng suy nghi~. Vie^.c gi` xa?y ra ne^'u
chu'ng ta suy nghi~ ba(`ng ca?m nha^.n? Ha.nh phu'c la` ca?m nha^.n. Ne^'u co'
ngu+o+`i ho?i: anh so^'ng the^' na`o, anh tra? lo+`i ra sao\? Anh thay ddo^?i
kho^? ddau ha.nh phu'c ba(`ng ca'ch thay ddo^?i ca?m gia'c cua? anh, hay ddo^?i
thay suy nghi~?
Anh so^'ng trong mo^.t the^' gio+'i dda^`y ma`u sa('c. Nhie^`u ddo^.ng va^.t
chi? bie^'t co' hai ma`u dden tra('ng. Ca?m thu+'c cu?a chu'ng ve^` ddu+o+`ng
ne't ra sao\? Anh nhi`n ba(`ng ma('t, va` tho^ng tin ddu+o+.c tie^'p nha^.n o+?
na~o\. Ma^'t ddi ca(.p ma('t, anh co' tha^'y ba(`ng ca'ch kha'c kho^ng? Anh
tro` chuye^.n vo+'i mo^.t ngu+o+`i ba.n, dda(`ng sau la` tie^'ng nha.c tu+`
ma'y thu thanh va(?ng ra\.Lo+`i ddo^'i thoa.i la` hi`nh ( figure), tie^'ng
nha.c la` ne^`n hay ca?nh( ground). Bo^~ng mo^.t giai ddie^.u tro^~i le^n, giai
ddie^.u cua? mo^.t ba`i ha't anh tu+`ng ye^u thi'ch, dda~ la^u chu+a ddu+o+.c
nghe la.i\. Trong phu't cho^'c, tie^'ng nha.c kia la` hi`nh tu+o+.ng, lo+`i
cua? ba.n chi? co`n la` ca?nh .
Nhie^`u ngu+o+`i dda~ tha^'y qua bu+'c hi`nh lo. hoa va` nho+' ma~i: thoa.t
nhi`n, anh tha^'y mo^.t lo. hoa tra('ng tre^n ne^`n dden. Thoa('t mo^.t ca'i,
anh la.i tha^'y hai gu+o+ng ma(.t nhi`n nhau, ca('t tre^n mo^.t ne^`n tra('ng.
Su+. tha^.t o+? dda^u\?
DDo.c mo^.t ba`i tho+: ba`i tho+ la` hi`nh tu+o+.ng, ta^m ho^`n nha` tho+ la`
ne^`n ca?nh. Thoa'ng mo^.t ca'i, ta^m ho^`n tro^~i le^n giai ddie^.u, tro+?
tha`nh hi`nh, ba`i tho+ chi`m la('ng va`o ho+.p a^m, tro+? tha`nh ca?nh.
Chu'ng ta ti`m ca'ch nhi`n la.i the^' gio+'i\. Hi vo.ng ba(`ng ca'ch ddo',
chu+~a la`nh nhu+~ng ve^'t thu+o+ng. Ve^'t thu+o+ng na`o\? Ca^`u nguye^.n, tin
tu+o+?ng va`o Thu+o+.ng dde^', thu' to^.i va` tha thu+' cho ngu+o+`i kha'c,
tham thie^`n va^n va^n la` nhu+~ng phu+o+ng ca'ch kha'c nhau\. Phu+o+ng ca'ch
cua? tho+ dda^u\?
Tho+ vu+o+.t le^n tre^n chi? la` mo^.t hi`nh thu+'c nghe^. thua^.t. Mo+? ma('t
nhi`n va` nha('m ma('t tha^'y\. Tho+ ddo^?i hi`nh ra ca?nh va` ddo^?i ca?nh ra
hi`nh.Tho+ no^'i tay va`o qua' khu+' dde^? bie^'n no' tha`nh qua' khu+' cu?a
qua' khu+'. Vi` nga`y mai chi? ddu+o+.c so^'ng tro.n ve.n khi qua' khu+' dda~
hoa`n ta^'t.
Tho+ la` tie^'ng no'i cua? mo^.t ddu+'a tre?. Tie^'ng no'i be^n ngoa`i ma` ta
dda~ ho.c tu+` lu'c ba^.p be. cho dde^'n tuo^?i lo+'n kho^n, tro` chuye^.n,
die^~n thuye^'t, la` mo^.t ngo^n ngu+~ ddo^?i thay\. Nhu+ng co' mo^.t tie^'ng
no'i kha'c, be^n trong, phi tho+`i gian, xua^'t hie^.n mo^.t la^`n va` vi~nh
vie^~n o+? la.i trong ta\. Tie^'ng no'i bi' ma^.t a^'y la` con ddu+o+`ng ddo^.c
dda.o ddu+a ta va`o ddo+`i\.
Khi nha^n ca'ch va` ba?n nga~ cua? mo^.t ngu+o+`i bi. be? ga~y, du+o+'i nhu+~ng
cha^'n thu+o+ng tinh tha^`n, ke? ngu+o+`i lo+'n kia gu.c nga~, va` ddu+'a tre?
trong lo`ng anh bu+o+'c ra, no'i tie^'ng no'i nguye^n thu?y cua? mi`nh, kho^ng
ai hie^?u\. Tie^'ng no'i a^'y gia`u nha.c ddie^.u va` hi`nh a?nh.
Ha~y tu+o?ng tu+o+.ng ca'ch kha'c: anh ddi to+'i mo^.t ha`nh tinh la., o+? ddo'
nhu+~ng 'ngu+o+`i'tre^n ha`nh tinh du`ng mo^.t ngo^n ngu+~ kha'c.
Anh ho?i: ' cho to^i xin mo^.t co^'c nu+o+'c'
Va` ddu+o+.c tra? lo+`i: ' ba.n bu+o+'c qua dda'm ma^y'
DDa'm ma^y na`o\? Bu+o+'c ra sao\? DDa'm ma^y trong vu~ng nu+o+'c cha(ng?
DDo^i khi su+. tha^.t ddu+o+.c ti`m tha^'y, nhu+ the^', trong mo^.t cuo^.c
chuye^.n tro` du+o+'i ta`n ca^y, ddi be^n ca.nh mo^.t ngu+o+`i ba.n. Khi o+?
cuo^'i bia` ru+`ng kia, tru+o+'c lu'c chia tay, mo^.t co+n mu+a mua` ha.
to+'i\.
Nguye^~n DDu+'c Tu`ng
tungducnguyen@sprint.ca
===================================27=========================================
Thu+ Gu+?i Mo^.t Nha` Tho+ Tre?
Rainer Maria Rilke
Pha.m Thi. Hoa`i di.ch
---
Rome, nga`y 29 tha'ng mu+o+`i 1903
O^ng tha^n ki'nh,
To^i nha^.n ddu+o+.c bu+'c thu+ dde^` nga`y 29 tha'ng ta'm cu?a o^ng o+?
Florenz, va` ma~i ho^m nay - hai tha'ng sau - mo+'i tra? lo+`i o^ng ddu+o+.c.
Mong o^ng thu+' lo^~i cho su+. cha^.m tre^~ na`y, - nhu+ng to^i kho^ng u+a
vie^'t thu+ do.c ddu+o+`ng, vi` vie^'t mo^.t la' thu+ dda^u chi? ca^`n du.ng
cu. to^'i thie^?u, to^i ca^`n nhie^`u ho+n the^': mo^.t chu't ye^n ti~nh va`
co^ ddo+n, va` mo^.t khoa?nh kha('c kho^ng qua' xa la..
Chu'ng to^i dde^'n Rome khoa?ng sa'u tua^`n tru+o+'c, va`o lu'c tha`nh Rome
co`n va('ng ve?, no'ng bu+'c, pha't so^'t, va` the^m va`o ddo' la` nhu+~ng kho'
kha(n thu+.c te^' trong sinh hoa.t, khie^'n chu'ng to^i ma~i kho^ng ddu+o+.c
ye^n o^?n va` cho^'n tha phu+o+ng vo+'i no^~i thie^'u que^ hu+o+ng dde` na(.ng
tri~u\.
Ngoa`i ra pha?i ke^? the^m la` Rome (ne^'u ta chu+a quen) nhu+~ng nga`y dda^`u
buo^`n ngo^.t nga.t: ca'i kho^ng khi' ba?o ta`ng u a'm va` ke'm sinh ddo^.ng
ma` tha`nh pho^' na`y tho+? ra, ddo^'ng di~ va~ng (nuo^i so^'ng mo^.t hie^.n
ta.i nho? nhoi) ma` no' moi ra va` ga('ng gu+o+.ng ba?o to^`n, ro^`i ma^'y
thu+' dda~ bie^'n da.ng va` hu+ ho?ng ddo' la.i ddu+o+.c no^'ng le^n vo^ ta^.n
bo+?i nhu+~ng ho.c gia? va` ca'c nha` ngu+~ ho.c tro+. lu+.c cu`ng dda'm du
li.ch thu+o+`ng le^. hu`a theo, ma^'y thu+' ddo' cha(?ng qua la` to^`n ddo.ng
nga^~u nhie^n cu?a mo^.t tho+`i va` cu'a mo^.t su+. so^'ng kho^ng pha?i la`
kho^ng ne^n la` va` su+. so^'ng cu?a chu'ng ta\. Cuo^'i cu`ng, sau ma^'y tua^`n
lie^n tu.c kha'ng cu+., tuy co`n lu'ng tu'ng ddo^i chu't, ta la.i tha^'y ta
ti`m ve^` chi'nh mi`nh, va` tu+. nhu?: Kho^ng, no+i dda^y cha(?ng nhie^`u ca'i
dde.p ho+n no+i na`o, va` he^'t tha?y nhu+~ng thu+' dda~ qua bao tay the^m
ne^'m va` ca?i bie^n ma` ca'c the^' he^. dde^`u ma~i ngu+o+~ng mo^. kia, chu'ng
cha(?ng nghia~ ly' gi` he^'t, cha(?ng la` gi` he^'t, chu'ng vo^ ho^`n va` vo^
gia' tri.; - nhu+ng no+i dda^y nhie^`u ca'i dde.p, bo+?i le~ mo.i no+i dde^`u
nhie^`u ca'i dde.p. Nhu+~ng do`ng nu+o+'c vo^ cu`ng so^'ng ddo^.ng tu'a qua
ma'ng co^? va`o tha`nh lo+'n, nha?y mu'a no+i nhu+~ng vo`i phun ba(`ng dda'
tra('ng tre^n bao nhie^u qua?ng tru+o+`ng va` to?a va`o nhu+~ng be^? chu+'a
ro^.ng the^nh thang, chu'ng ra`o ra.t ban nga`y va` ra`o ra.t lu'c dde^m ve^`,
dde^m o+? dda^y me^nh mo^ng, dda^`y sao va` mi.n me^`m trong gio'. Va` nhu+~ng
khu vu+o+`n, nhu+~ng dda.i lo^. kho^ng the^? na`o que^n, va` nhu+~ng ba^.c
thang theo y' tu+o+?ng cu?a Michelangelo, nhu+~ng ba^.c thang xa^y theo ma^~u
nu+o+'c cha?y xuo^i, - do`ng ddo^? ro^.ng ra~i va` mo^~i ba^.c la.i sinh ra
mo^.t ba^.c nhu+ mo^~i lo+'p so'ng sinh ra tu+` mo^.t lo+'p so'ng. Ta thu
nha(.t ba?n tha^n qua nhu+~ng a^'n tu+o+.ng a^'y, ho^`i la.i chi'nh mi`nh tu+`
ddo^'ng ngo^`n ngo^.n dda^`y ddo`i ho?i ddang no'i na(ng va` mu'a me'p kia (o^i
no' la('m mo^`m la`m sao!), va` ho.c da^`n ca'ch nha^.n ra nhu+~ng ddie^`u
ra^'t i't o?i chu+'a ddu+.ng su+. vi~nh cu+?u ma` ta ye^u va` su+. co^ ddo+n
ma` ta co' the^? khe~ kha`ng tham du+..
Hie^.n ta.i to^i va^~n o+? trong tha`nh, tre^n ddo^`i Kapitol, ca'ch ta'c
pha^?m cu?a Marc Aurel kho^ng xa, bu+'c tu+o+.ng ky. si~ dde.p nha^'t co`n la.i
cu?a nghe^. thua^.t La Ma~; nhu+ng va`i tua^`n nu+~a to^i se~ do.n dde^'n mo^.t
cho^~ ye^n ti~nh va` thanh dda.m, mo^.t ca(n la^`u gio' co^?, khua^'t sa^u
trong mo^.t co^ng vie^n, xa la'nh cho^'n pho^' phu+o+`ng cu`ng nhu+~ng o^`n a`o
va` nga^~u nhie^n cu?a no'.
To^i se~ o+? ddo' suo^'t mu`a ddo^ng, vui vo+'i su+. ye^n ti~nh lo+'n lao va`
cho+` no' ban cho nhu+~ng gio+` to^'t la`nh va` ca^`n ma^~n... To^i se~ vie^'t
da`i ho+n cho o^ng va` se~ no'i ve^` bu+'c thu+ cu?a o^ng khi dde^'n ddo', la`
no+i to^i ddu+o+.c thoa?i ma'i nhu+ o+? nha` mi`nh ho+n. Ho^m nay vie^.c cu?a
to^i (le~ ra to^i ne^n la`m so+'m ho+n mo+'i pha?i) chi? la` ba'o la.i cho o^ng
ra(`ng cuo^'n sa'ch o^ng nha('c dde^'n trong thu+ (co' dda(ng nhu+~ng ta'c
pha^?m cu?a o^ng) dda~ kho^ng dde^'n tay to^i\. No' co' quay ve^` cho^~ o^ng
kho^ng, co' the^? la` tu+` Worpswede cha(ng? (Vi`: bu+u kie^.n kho^ng ddu+o+.c
phe'p chuye^?n tie^'p ra nu+o+'c ngoa`i). Co' le~ dda^'y la` tru+o+`ng ho+.p
kha? di~ nha^'t va` to^i ra^'t mong la` nhu+ va^.y\. Hy vo.ng no' dda~ kho^ng
tha^'t la.c - dda'ng tie^'c dda^'y kho^ng pha?i la` tru+o+`ng ho+.p ngoa.i le^.
trong ti`nh tra.ng bu+u ddie^.n o+? Y'.
Ne^'u kho^ng, cha('c cha('n to^i dda~ vui lo`ng ddo'n nha^.n cuo^'n sa'ch ddo'
(nhu+ ta^'t ca? nhu+~ng gi` mang da^'u hie^.u cu?a o^ng); va` to^i se~ luo^n
ddo.c, ddo.c la.i va` so^'ng cu`ng nhu+~ng do`ng tho+ mo+'i cu?a o^ng (ne^'u
ddu+o+.c o^ng tin ca^.y) vo+'i ta^'t ca? kha? na(ng va` nhie^.t ti`nh. Cha`o
o^ng va` chu'c o^ng mo.i ddie^`u\.
Rainer Maria Rilke
Pha.m Thi. Hoa`i di.ch
(ianbui gio+'i thie^.u)
===================================28=========================================
==============================================================================
T R U Y E^.N N G A(' N / T U` Y B U' T
==================================29==========================================
bie^?n dda^`m
mai ninh
Ca'nh co^?ng sa('t sa'ng nay ke^u ri't va` na(.ng ne^` ho+n du+o+'i la`n mu+a
bu.i a^?m. To^i chu+a ki.p bu+o+'c ra le^` ddu+o+`ng co' tie^'ng go.i gia^.t
sau lu+ng: - Mai anh ve^`? Nga^.p ngu+`ng va`i gia^y to^i mo+'i quay la.i\. Ha`
co`n a'o ngu? tra('ng ddu+'ng du+o+'i vo`m cu+?a cong, nhu+~ng cha^.u ca^y tha?
la' xanh va` ti'm tre^n ma'i to'c co^ go^.i u+o+'t. a'nh dde`n va`ng di.u a^'m
cu'ng sa'ng tu+` ha`nh lang sau lu+ng. Ca^u ho?i cu?a Ha` va^~n la` ca^u
thu+o+`ng le^. nhu+ng du+o+`ng nhu+ la^`n na`y co^ thu+.c su+. ddo+.i to^i tra?
lo+`i\. DDo^i ma('t tro`n ca`ng to, xoa'y ho?i\. Kho^ng, to^i nhie^`u tu+o+?ng
tu+o+.ng qua' tho^i\. Ha` va^~n nhu+ mo.i nga`y, ngu+o+`i dda`n ba` cu?a mo.i
nga`y, dda^u gi` kha'c. To^i dda'p: - u+`, nga`y mai\. Vu+`a vo^.i va`ng xoay
ngu+o+`i khe'p ca'nh co^?ng, trong dda^`u to^i cha^.p cho+`n: - Co' the^?. Khi
cho chie^'c chi`a khoa' mo+? cu+?a xe dda^.u be^n le^`, to^i la.i nghe mi`nh
tu+. ho?i: - Nga`y mai\... hay bao gio+`? Nhu+~ng tu.m la' ngo^ ddo^`ng va`ng
u'a ddang cuo^.n va^`n tre^n con ddu+o+`ng co`n va('ng. To^i nha^'n ma.nh ga,
chie^'c xe pho'ng ddi, lao theo dda'm la' bo^'c bay tan ta'c va` ca'nh a'o
na`ng va^~y go.i\. Bo'ng lu.a ti'm cho+.t a^?n cho+.t hie^.n giu+~a ha`ng ca^y
tro+ ca`nh trong ba^`u tro+`i chu+a ki.p sa'ng.
Kho^ng khi' ha^`m ru+o+.u kho^ng no'ng la('m nhu+ng a^?m. Nhu+~ng lu'c tie^'ng
nha.c cho+.t im ba(.t, ngo^`i sa't tu+o+`ng to^i chu+`ng nghe ra nu+o+'c vo^~
phi'a ngoa`i, dda^.p va`o ne^`n dda' hoa du+.ng tre^n nhu+~ng tru. go^~ tho^ng
ddo'ng co.c du+o+'i nu+o+'c ca? ma^'y tra(m na(m. Qua^`y ru+o+.u na(`m sa^u
trong go'c, du+o+'i mo^.t vo`ng cung tuo^n nhung tha^~m tu+` tra^`n, ga('n
dda^`y ma(.t na. ddu? hi`nh thu`, co' ca'i tra('ng tinh, tro`n xoe vo+'i ca(.p
ma('t nga^y tho+ nho? nhu+~ng gio.t le^., co' ca'i u?ng dden tro+.n tru+`ng
quy? quye^.t du+o+'i mo^.t mo+' kha(n bo'ng xanh ro+`n chen ma`u ddo? ma'u\.
Ma(.t na. tha^`y thuo^'c khoa(`m mo?, ddeo ki'nh tro`n ngoa`i hai ho^'c ma('t
treo ga^`n mo^.t khuo^n ma(.t co^ng nu+o+ng tuye^.t vo+`i vo+'i ma'i to'c tu?a
cao nhu+~ng lo^ng chim ngu~ sa('c dda^`y kim tuye^'n o'ng a'nh. Ho^m to^i mo+'i
dde^'n, tha(`ng ba.n dda~ da(.n, i't nha^'t ma`y pha?i to+'i qua'n ru+o+.u a^'y
mo^.t la^`n tru+o+'c khi ro+`i Venise\. Ha('n chi? nheo ma('t kho^ng no'i ro~
ddie^`u gi`. DDa~ chi'n gio+` to^'i, qua'n va^~n va('ng. Ba ga~ thanh nie^n y'
ddang cho+i ba`i nhu+ng kho^ng o^`n a`o la('m. o+? qua^`y, hai ngu+o+`i dda`n
o^ng DDu+'c to con ta'n ti?nh co^ ga'i ro't ru+o+.u, gio.ng tie^'ng Anh ro^`
ro^` cu+'ng ddu.c. Co^ ga'i ra ngo^`i tru+o+'c qua^`y, va('t ve?o tre^n chie^'c
ghe^' dda^?u cao, son pha^'n ru+.c ma`u, qua^`n so.t nga('n ta^.n bo+` mo^ng
tro`n tri~nh, thi?nh thoa?ng ha^'c tie^'ng cu+o+`i ha(ng ha('c.
DDa~ ca.n hai ly scotch, hu't da(m ddie^'u thuo^'c, va^~n tha^'y ngoa`i ca'i
qua^`y quye^'n ru~ ve? ma qua'i kia cha(?ng co' gi` la., to^i tha^'t vo.ng
ddi.nh ddu+'ng da^.y ddi ra\. Bo^~ng tie^'ng ngu+o+`i o^`n a`o va` ca'nh cu+?a
mo+? tung. Mo^.t toa'n ngu+o+`i y phu.c hoa' trang cu+o+`i ddu`a xo^ dda^?y
bu+o+'c va`o\. Kho^ng khi' ddo^.t nhie^n bu`ng le^n vo+'i mu`i ru+o+.u no^`ng,
tie^'ng nha.c va` gio.ng ho^ le^ ro^.n ra~, cu`ng tie^'ng va?i vo'c cha.m nhau
so^.t soa.t. DDa so^' dde^`u ddeo ma(.t na., to^i cho+.t nho+' ra ga^`n dde^'n
nga`y ho^.i gia? trang no^?i tie^'ng nha^'t cu?a tha`nh pho^' le^nh dde^nh
so^ng nu+o+'c na`y\. Ba ga~ thanh nie^n dda~ de.p ba`n ba`i, ba^'y gio+` to^i
mo+'i dde^? y' dde^'n te^n tre? nha^'t, ddo^. ho+n hai mu+o+i vo+'i khuo^n
ma(.t nho.n va` ca(.p ma('t dden du+~ da(`n du+o+'i vo`ng cha^n ma`y bu+`a
ba~i\. Ha('n ca^`m ly ru+o+.u la('c ngu+o+`i theo ddie^.u nha.c, ba^'t ngo+`
ddu+'ng la.i, nhi`n su+~ng ra cu+?a va`o, dda^?y mo^.t tie^'ng ke^u kha`n. Hai
ngu+o+`i dda`n ba` vu+`a bu+o+'c qua ngu+o+~ng cu+?a\. Mo^.t ngu+o+`i a'o va`ng
vie^`n xanh lo^.ng la^~y, ma(.t na. tra('ng mi.n ma`ng vo+'i hai vo`ng ma('t
to^ xa'm xe^'ch to+'i mang tai, mu~ dden cao ro^.ng va`nh, ddie^?m nhu+~ng
ngo^i sao ru+.c va`ng vu+o+ng gia?.
To^i nga^?n ngu+o+`i khi nha^.n ra na`ng, thie^'u phu. dda~ cu`ng dde^'n
Venise, tre^n chuye^'n ta`u dde^m hai ho^m tru+o+'c. Na`ng chi? qua`ng chie^'c
a'o choa`ng ti'm, mo^.t thu+' lu.a tha^.t o'ng a? du+o+'i sa('c dde`n. Na`ng
kho^ng che ma(.t, ma'i to'c a'nh na^u co^.t la.i ba(`ng mo^.t vo`ng hoa
tra('ng. Ngu+o+`i dda`n ba` a'o va`ng ddu+'ng du+`ng mo^.t phu't du+o+`ng dde^?
mo.i ngu+o+`i co' tho+`i gian chu' y' dde^'n su+. xua^'t hie^.n cu?a mi`nh.
Mo^.t va`i tie^'ng tra^`m tro^` huy't sa'o no^?i le^n. Sau va`nh mie^.ng ho+?
cong ye^?u ddie^.u cu?a ma(.t na., lo^. hai ba chie^'c ra(ng tra('ng sa'ng.
Ngu+o+`i dda`n ba` cha^`m cha^.m lu+o+'t va`o\. To^i ddu+'ng ga^`n nghe ma^'y
chuo^~i ha.t pha le^ lo'ng la'nh ma`u, treo lo?ng tu+` va`nh mu~ tra'i sang
pha?i cha.m va`o nhau theo tu+`ng bu+o+'c ddi, vang nhu+~ng tie^'ng reo lanh
canh trong tre?o\. Thie^'u phu. ddu+o+`ng be^. bao nhie^u thi` na`ng ca`ng
da'ng ve? ngo+~ nga`ng khe'p ne'p, tay ba'm va`o ca'nh a'o ba` a^'y\. Mo^.t ga~
dda`n o^ng ddi gia^`y u?ng ddo'ng dda^`y ddinh ba.c, gia? trang trong y phu.c
toa`n dden ra`ng tha('t lu+ng to ba?n, ma(.t na. do+i choa('t cheo, bo^. ti.ch
nghie^ng ngu+o+`i ho^n tay thie^'u phu.. Ba` ba^.t tie^'ng cu+o+`i khanh
kha'ch, quay sang vo^~ nhe. le^n tay na`ng nhu+ dde^? gio+'i thie^.u vo+'i mo.i
ngu+o+`i\. Na`ng e de` dda?o ma('t chung quanh, thoa'ng a'nh nga.c nhie^n khi
tha^'y to^i ddu+'ng du+.a bo+` tu+o+`ng. To^i dda~ ddi.nh ra ve^`, tu+. nhie^n
ngo^`i tro+? la.i nhi`n theo hai ngu+o+`i dda`n ba` a^'y ddi ve^` qua^`y
ru+o+.u\. Thi?nh thoa?ng tha^'p thoa'ng bo'ng lu.a va`ng la^'p la'nh va` gio.ng
cu+o+`i thie^'u phu. vang vang ddu`a co+.t. Kho^ng khi' trong ha^`m ca`ng lu'c
ca`ng no'ng ho+n, nhie^`u ngu+o+`i ba('t dda^`u co+?i bo? ma(.t na.. Nhu+~ng
ma'i to'c, khuo^n ma(.t tha^.t dda`n ba` trang ddie^?m ru+.c ro+~ chuye^?n
ddo^.ng ky` a?o la^~n lo^.n trong a'nh dde`n mo^.ng mi., du+o+'i nhu+~ng ma(.t
na. cho+`n vo+`n tre^n ta^'m ma`n nhung ddo?. Trong men ca'c ly ru+o+.u ke^'
tie^'p to^i de^~ da`ng nha^.p cuo^.c, ke^` ca^.n vo+'i nhu+~ng gu+o+ng ma(.t
a^'y\. Co. sa't va?i lu.a, da thi.t, ro^.n ra`ng giu+~a tie^'ng nha.c lu'c
bu`ng bu`ng do^`n da^.p, lu'c mo+n tro+'n me^ muo^.i\. Ta^'t ca? dda(.c que^.n
trong kho'i thuo^'c cuo^.n tro`n du+o+'i vo`m tra^`n dda'.
Khi to^i dde^'n ga^`n qua^`y ru+o+.u thi` cu`ng lu'c a^'y ga~ thanh nie^n cho+i
ba`i nga? nghie^ng bu+o+'c to+'i tru+o+'c na`ng. Ga~ ngoe.o dda^`u cu+o+`i
co+.t, o^, bella mia, ngu+o+`i dde.p cu?a to^i! Mo^.t tay vo+`n le^n vuo^'t
dduo^i to'c nho?. Na`ng lu`i gia^.t la.i, vo`ng hoa tra('ng buo^.c lo+i tre^n
to'c tuo^.t theo nhu+~ng ngo'n tay da`i nho.n cu?a ga~ thanh nie^n. Ha('n gio+
le^n khoa'i chi', ke^u oa'c nhu+ qua.. To^i va` thie^'u phu. cu`ng vo^.i va`ng
bu+o+'c dde^'n. Ga~ ta xo^ dda^?y to^i, la lo^'i nhu+ng ro^`i cu~ng dang ra,
tung vo`ng hoa le^n tra^`n va` chu.p hu+'ng. Na`ng no'i nho? ba(`ng tie^'ng
Pha'p vo+'i thie^'u phu., Je m'en vais, to^i ve^` dda^y\. Tu+. nhie^n to^i
nhi`n va`o hai vu`ng ma('t xa'm, con ngu+o+i trong xanh cu?a ngu+o+`i dda`n ba`
a'o va`ng dda(`ng sau ro.i tha(?ng la.i, tia nhi`n nu+?a do` xe't nu+?a gie^~u
co+.t. Nhu+ng ba` ta kho^ng to? y' nga(n ca?n khi to^i cu`ng na`ng ra cu+?a,
co`n ngoa'i tro^ng theo\.
Be^'n Rialto ca? nga`y ta^'p na^.p tu+ng bu+`ng nhu+ the^', nhu+ng giu+~a mu`a
ddo^ng ne^n ga^`n nu+?a dde^m dda~ chi`m va`o im la(.ng. Mo^.t va`i qua'n a(n
co`n la^'p la'nh a'nh dde`n trong lo+'p su+o+ng tra('ng da^ng le^n tu+` con
kinh lo+'n. Cha(?ng ma^'y cho^'c tu+.a nhu+ kho'i lan la^'n va`o bo+`, lie^'m
phu? ca'c ma(.t nha` co^? ki'nh va` luo^`n xuo^'ng nhu+~ng ca^y ca^`u ga.ch
nho?. Chie^'c vaporetto cuo^'i cu`ng co`n dda^.u o+? be^'n, thoa'ng tha^'y
bo'ng ngu+o+`i, la'i thuye^`n le^n tie^'ng go.i\. Ba^'y gio+` to^i mo+'i ho?i:
- Co^ o+? dda^u\? Na`ng dda'p: -Khu nha` ha't Fenice\. Ro^`i nga^.p ngu+`ng: -
Ne^'u kho^ng phie^`n, anh ddu+a to^i ve^` dde^'n ddo' ddu+o+.c cha(ng?
To^i vo^.i va`ng:
- DDu+o+.c chu+', nhu+ng ca^`n ddi thuye^`n kho^ng?
- Cha(?ng xa dda^u, chu'ng mi`nh co' the^? ddi bo^., the`m kho^ng khi' qua'.
Hai chu+~ chu'ng mi`nh trong gio.ng na`ng tha^n ma^.t la., to^i la^ng la^ng
nghi~, nha` ha't Fenice kho^ng bie^'t o+? dda^u, la.y tro+`i no' ra^'t xa,
tuo^'t be^n kia ca'i tha`nh pho^' bo^~ng du+ng lu'c na`y tro+? tha`nh co?n con.
To^i sa(~n sa`ng ddi theo ta` a'o ti'm me^`m ma.i, tra?i tha^.t nhie^`u con
ddu+o+`ng, qua tra(m ca^y ca^`u cha.m tro^? muo^n hi`nh va.n ve?, ba(ng ngang
nhu+~ng con la.ch chi chi't ma` do`ng nu+o+'c chi? co`n la` mo^.t gia?i tha.ch
dda^~m to^'i trong dde^m. Chu'ng to^i bu+o+'c dde^`u be^n nhau, tie^'ng go't
gia^`y khe~ vang tre^n nhu+~ng vie^n ga.ch lo^`i lo~m cu~ mo`n. Thi?nh thoa?ng
va`i ba ngu+o+`i tro+` ra tu+` hie^.u a(n hay qua'n bar nho?. Gio.ng cu+o+`i
no'i ru'c ri'ch, chu+`ng nhu+ kho^ng the^? thoa't cao vi` bi. giam la.i giu+~a
tu+o+`ng dda' dinh thu+. hay nhu+~ng ngo^i nha` vie^`n hai be^n con ddu+o+`ng
quanh co qua' he.p. Ca`ng xa bo+` kinh lo+'n, su+o+ng la~ng dda~ng ho+n, lu+?ng
lo+ tre^n ma'i ngo'i va` nhu+~ng ngo.n ca^y trong co^ng tru+o+`ng nho?. To+'i
ga^`n khu San Fantin cho+.t co' tie^'ng phong ca^`m no^?i le^n tu+` la.ch
nu+o+'c lo.t giu+~a hai da~y nha` ma`u tu+o+`ng va`ng vie^`n nhu+~ng o^ cu+?a
xa'm. Na`ng vo^.i bu+o+'c le^n chie^'c ca^`u ga^`n dda^'y, ga~ che`o gondole
nga^?ng le^n cu+o+`i va^~y tay, ca^'t ngay lo+`i ca ti`nh tu+'. Chie^'c
thuye^`n lu+o+'t qua du+o+'i ca^`u ro^`i xa da^`n cu`ng gio.ng ha't tan bie^'n
va`o bo'ng to^'i be^n kia con la.ch he.p la.i da^`n. Na`u.ng tu+.a va`o nhu+~ng
thanh sa('t uo^'n cong cu?a tha`nh ca^`u, ke'o vo`ng ma?nh voan tra('ng qua^'n
quanh co^?. Ye^n la(.ng tu+` na~y dde^'n nay, bo^~ng nhie^n no'i:
- Anh du li.ch mo^.t mi`nh.
To^i la('c dda^`u:
- Kho^ng, to^i dde^'n la`m vie^.c va`i nga`y\.
ro^`i tie^'p:
- Venise chu+`ng quen thuo^.c la('m vo+'i co^\.
Na`ng no'i nho?, nhu+ chi? cho mi`nh:
- Va^ng, tu+.a mo^.t ga('n bo'.
To^i nga('m da'ng na`ng me^`m cu'i nghie^ng do`ng nu+o+'c:
- Co^ thu+o+`ng dde^'n dda^y mu`a ddo^ng?
Na`ng mi?m nu. cu+o+`i mo^ng lung nhu+ng dda'p tha^.t go.n, kho^ng di'nh da'ng
gi` to+'i ca^u ho?i:
- Tha(m Me'lisa\.
- o^`, Me'lisa, ngu+o+`i dda`n ba` a'o va`ng.
Na`ng cho+'p ma('t xa'c ddi.nh. Du+o+'i a'nh dde`n lo^`ng chie^'u xuo^'ng tu+`
hai dda^`u ca^`u, ba^y gio+` to^i mo+'i nhi`n ky~ gu+o+ng ma(.t ddu+o+`ng ne't
di.u da`ng nhu+ng ho+i ga^`y, du` chie^'c ca(`m lo^. chu't gi` cu+o+ng nghi.,
mie^.ng khi cu+o+`i la.i thoa'ng tre? tho+\. ...n tu+o+.ng nha^'t la` nu+o+'c
da tra('ng xanh la`m no^?i ba^.t tru~ng ma('t dden sa^u vo+'i hai ddo^`ng tu+?
long lanh. Tha^.t ra to^i dda~ xao ddo^.ng bo+?i ca(.p ma('t na`y tu+` lu'c
ddu+'ng vo+'i Ha` tre^n sa^n ga to^'i a^'y\. Ha` li'u lo da(.n do`, va^~n
nhu+~ng lo+`i tra(m la^`n nhu+ mo^.t khi to^i ddi co^ng ta'c xa, ro^`i kie^~ng
cha^n choa`ng tay qua co^?. To^i cu'i ho^n Ha` tu+` gia~ nhu+ng ma('t bo^~ng
cha.m pha?i a'nh nhi`n vu+`a lu+o+'t qua cu?a na`ng, ngu+o+`i dda`n ba` ma?nh
mai trong chie^'c a'o da. dden vo+'i ma'i to'c ca`i cao qua' ga'y co`n lo'ng
la'nh nhu+~ng bu.i mu+a vu+`a ddi to+'i\. To^i dda^?y Ha` ra ve^` khi tie^'ng
chuo^ng ba'o hie^.u ta`u sa('p cha.y\. Ha` quay bu+o+'c co`n ngoa?nh la.i da(.n
vo+'i: - Nho+' cho.n ca'i ma(.t na. tha^.t nhie^`u ma`u cho em. Leo le^n bu+.c
thang ta`u to^i vu+`a ga^.t dda^`u: - Ye^n ta^m, Signora, vu+`a dda?o ma('t
ti`m, nhu+ng chie^'c a'o da. dden dda~ bie^'n ddi va`o mo^.t toa na`o ddo'.
Kho^ng ngo+`, giu+~a kho^ng gian hu+ a?o su+o+ng mu` nu+?a dde^m, tre^n co~i
so^ng nu+o+'c, dda' co^? mo+ ho^` na`y to^i la.i ddu+'ng be^n na`ng, tha^.t
ga^`n, co+ ho^` cha.m ca? va`o vuo^ng kha(n tra('ng cu+' chu+.c bay theo la`n
gio' no^?i ddu+a tu+` bie^?n. To^i ddi.nh no'i mo^.t ca^u gi` tha^.t nhe., la.i
tho^i\. Na`ng la(.ng ye^n, quay ngu+o+`i xuo^'ng ca^`u, ta` a'o lu.a cuo^'n
theo bu+o+'c cha^n thoa(n thoa('t. Thoa'ng cho^'c bo'ng ti'm nhu+ bie^'n nhu+
hie^.n cha^'p cho+'i giu+~a ca'c ngo~ nga'ch ddu+o+`ng ddi la^?n khua^'t. To^i
co' the^? ddi nhanh dde^? ba('t ki.p na`ng nhu+ng to^a^i cha^.m la.i, bo^~ng
tha^'y na`ng nhu+ con bu+o+'m dde^m tro+? ve^` giu+~a ga.ch dda' a^?m ddu.c
cu?a bie^?n dda^`m dde^? ti`m mo^.t nhu.y hoa dda~ ma^'t. Cuo^'i cu`ng na`ng
cu~ng du+`ng la.i tru+o+'c mo^.t khung co^?ng nho?, sau ddo' la` khoa?ng sa^n
vuo^ng mu` mo+` du+o+'i a'nh dde`n treo\. Tha^'p thoa'ng be^n tra'i co' chie^'c
ca^`u thang cong lu+o+.n le^n mo^.t ha`nh lang nhi`n xuo^'ng sa^n qua ha`ng
co^.t tro`n tha(?ng ta('p. Na`ng nghie^ng ngu+o+`i, to'c dda~ u+o+'t su+o+ng,
chi`a tay cho to^i:
- Ca'm o+n anh.
To^i na('m nhu+~ng ngo'n tay me^`m ho?i nho?:
- Chu'ng ta se~ ga(.p la.i\?
- Anh muo^'n the^'?
Vuo^'t nhe. ba`n tay va^~n chu+a ru't ve^`, to^i no'i:
- Ngay tu+` tre^n sa^n ga\.
Hai vie^`n ma('t cho+'p nhanh, na`ng cu+o+`i ro^`i ba^'t cho+.t dda(`m la.i,
ve? nga^~m nghi~:
- Co`n o+? dda^y, anh ha~y ga(.p Me'lisa\.
DDo+.i na`ng bu+o+'c le^n ca^`u thang va` mo^.t o^ cu+?a sau ha`nh lang ba^.t
sa'ng to^i mo+'i quay ddi\. Nha('m hu+o+'ng ra con kinh lo+'n to^i lu+~ng
thu+~ng tre^n ddu+o+`ng ve^` kha'ch sa.n, la~ng dda~ng trong dda^`u tu+. ho?i,
sao na`ng nha('c ma~i Me'lisa\? Qua ma^'y khu pho^' to^i ca?m tu+o+?ng ca'nh
bu+o+'m dde^m va^~n cha^.p cho+`n tru+o+'c ma('t.
Chie^`u ho^m sau to^i tro+? la.i co^?ng sa^n a^'y\. a'nh sa'ng cuo^'i nga`y
vu+`a ddu? la`m no^?i nhu+~ng ne't kha('c cha.m tre^n tha`nh lan can va`
nhu+~ng co^.t go^~ bo.c ha`nh lang cu?a ta^`ng la^`u\. Qua? chuo^ng treo chi?
leng keng ba tie^'ng dda~ co' mo^.t ngu+o+`i dda`n o^ng ma^.p ma.p nho^' ra
tu+` ca'nh cu+?a khua^'t du+o+'i ca^`u thang. o^ng ta mo+`i to^i bu+o+'c le^n
nhu+~ng bu+.c ga.ch, vu+`a to+'i dda^`u ha`nh lang dda~ nghe vo.ng tie^'ng vi~
ca^`m ke'o mo^.t gio`ng ro^`i ngu+`ng la.i\. Ngu+o+`i dda`n o^ng mo+? mo^.t
ca'nh cu+?a ddi va`o, ra da^'u ba?o ddo+.i\. To^i ngu+?ng nhi`n ma'i tra^`n
cong ma` ma`u me`, ne't ve~ hi`nh ngu+o+`i bay lu+o+.n trong nhu+~ng gia?i ma^y
dda~ i't nhie^`u phai nha.t. Me'lisa xua^'t hie^.n o+? ngu+o+~ng cu+?a vo+'i
mo^.t tha(`ng be' ddo^. ho+n mu+o+`i tuo^?i a(n ma(.c te^` chi?nh tay xa'ch
ho^.p ddu+.ng dda`n. Thie^'u phu. ma'i to'c hung ddo? ma`u la' thu a^'y ddu'ng
la` Me'lisa, vi` to^i nha^.n ra ngay a'nh ma('t xanh trong che^' gie^~u o+?
ha^`m ru+o+.u\. Me'lisa tre? ho+n to^i nghi~, du` ba^y gio+` nhe. nha`ng trong
bo^. qua^`n a'o ddo+n gia?n va^~n cu`ng ca'i da'ng dda`i ca'c. Khuo^n ma(.t
pha^'n son ky~ lu+o+~ng, mo^.t ngu+o+`i tu+`ng tra?i va` quye^'n ru~. Me'lisa
nheo ma('t, cu+o+`i ra^'t tu+o+i nhu+ the^? bie^'t ra(`ng to^i se~ dde^'n. To^i
chu+a ki.p ho?i, Me'lisa dda~ no'i ngay ba(`ng tie^'ng Pha'p, gio.ng ddu`ng
ddu.c, ke'o da`i:
- Co^ a^'y sang Murano xem thu?y tinh, mai mo+'i ve^`.
Ro^`i kho^ng dde^? to^i pha?n u+'ng dda~ tie^'p:
- Nhu+ng anh uo^'ng ru+o+.u vo+'i to^i chu+'?
Ca(n pho`ng kha'ch ra^'t ro^.ng, tu+o+`ng xanh nha.t tre^n sa`n go^~ na^u
bo'ng, Ngo^i nha` tha^.t xu+a nhu+ng ca'ch ba`i tri' trong ca(n pho`ng ha`i
hoa` giu+~a cu~ va` mo+'i\. Chie^'c du+o+ng ca^`m ca.nh cu+?a so^? treo ma`n
tra('ng mo?ng manh va` ca^y vi~ ca^`m tre^n ca'i ba`n cha^n cong ga^`n dda^'y\.
Qua vo`ng ly trong suo^'t, hai con ma('t Me'lisa luo^n luo^n cu+o+`i, gio.ng
no'i la` la. ba^y gio+` quen tai tro+? ne^n a^'m a'p. To^i nga` nga` trong men
ru+o+.u Amazone dda(.c bie^.t o+? vu`ng na`y, ddo? dda^.m da^.y tho+m va`
ma.nh. To^i nga^y nga^y trong ca'ch no'i chuye^.n tu+. nhie^n dda^.m dda` chen
nhu+~ng tie^'ng cu+o+`i pha' le^n khanh kha'ch cu?a Me'lisa\. Khi tie^~n to^i
ra ve^`, du+o+'i cha^n chie^'c ca^`u thang, mo^.t nu+?a dda~ chi`m trong bo'ng
to^'i, Me'lisa ddu+a tay na('m co^? a'o cu?a to^i, ddo^i mo^i dda^`y a'p mo^.t
nu. ho^n ddu? la^u dde^? to^i ba`ng hoa`ng hi't ta^'t ca? mu`i nu+o+'c hoa va`
tha^n the^? a^'m trong su+o+ng la.nh. Va` to^i la^ng la^ng tro+? ve^` kha'ch
sa.n, ho+i no^`ng cu`ng gio.ng cu+o+`i Me'lisa tra`n vang trong nhu+~ng pho^'
ddu+o+`ng quanh co nhu+ thu+.c nhu+ hu+\. Nhu+ng dde^'n cha^n chie^'c ca^`u
dde^m qua, bo^~ng mo^.t bo'ng a'o ti'm tu+.a tu+` con la.ch bay le^n cu`ng
tie^'ng ha't la(?ng lo+ cu?a ga~ che`o thuye^`n, to^i du+`ng su+~ng hoang mang.
Ho^m sau vu+`a o+? pho`ng ho.p ra, co^ tie^'p ta^n ddu+a cho to+` gia^'y nho?
ky' te^n Me'lisa, he.n to^i ra ngay be^'n San Marco\. DDa^`u buo^?i tru+a
na('ng ru+.c tre^n ta^'t ca? tha`nh pho^'. Na('ng mu`a ddo^ng hanh sa'ng
nhu+~ng ma(.t nha` dda^`y ma`u sa('c hai bo+` kinh. Me'lisa va` na`ng ddang
xe^'p ha`ng xuo^'ng vaporetto\. To^i ngo+~ nga`ng tru+o+'c hi`nh a?nh na`ng
trong ta^'m a'o da. dden va` chie^'c vali nho? nhu+ o+? sa^n ga\. Trong a'nh
sa'ng ban nga`y na`ng ca`ng mo?ng manh tu+.a thie^'u nu+~ be^n ca.nh Me'lisa
cao lo+'n chu+~ng cha.c vo+'i a'o lo^ng ma`u thu'. Khi nha^.n ra to^i na`ng
ra^'t nga.c nhie^n, ma('t mo+? to va` ddo^i mo^i ma^'y ma'y\. Me'lisa lu`i ra
nhu+o+`ng cho^~. Nhu+~ng ngu+o+`i la'i thuye^`n o^`n a? giu.c kha'ch. Na`ng
no'i:
- To^i co' vie^.c ba^'t ngo+` pha?i ve^` tru+o+'c. Bie^'t dda^u la.i ga(.p anh
dda^u ddo'.
ro^`i ga^.t dda^`u ra da^'u vo+'i Me'lisa\. To^i kho^ng tho^'t ddu+o+.c ca^u
gi` nhi`n theo, na`ng dde^'n ddu+'ng o+? dda^`u ta`u, nhu+~ng so+.i to'c ngang
vai bay nhe.. Be^n kia cu+?a kinh ro^.ng, na('ng nho'a ba.c tre^n hai ddi?nh
tro`n Salute su+`ng su+~ng, ma('t to^i nhoa` xa'm. Me'lisa bo^~ng cha.y ba(ng
xuo^'ng thuye^`n, o^m cha(.t vai na`ng, thi` tha^`m ddie^`u gi` ddo', ro^`i
ho^n le^n tra'n, le^n ma' tha^.t dda(`m tha('m va` sau ddo' pho+'t nhe. le^n
mo^i\.
To^'i ho^m a^'y to^i va`o qua'n ru+o+.u, ddi qua bao pho^' dde^m vo+'i Me'lisa,
ro^`i cuo^'i cu`ng o+? la.i ca(n pho`ng ngu? cu?a na`ng tro^ng xuo^'ng vu+o+`n
ca^y nho?u`. Tha^n the^? Me'lisa tra`n dda^`y, me^ ru+.c, ma~n khai\. Na`ng
cuo^'n to^i va`o trong tha(m tha(?m ba.o vu~ cu?a ru+`ng sa^u, loa`i thu' hoang
ga^`m le^n trong cuo^.c qua^`n tha?o cha(?ng nu+o+ng tha dde^? ro^`i do^'c
he^'t ho+i tho+?, ha^'t nhau ra, li.m ddi sau cuo^.c chie^'n. Khi to^i mo+?
ma('t sa'ng ho^m sau co' tie^'ng chim ho't rung ru'c du+o+'i ma'i ngo'i\. Tia
ma(.t tro+`i len nhe. qua ta^'m ma`n mo+? he', chie^'u va`o chie^'c ma(.t na.
nhie^`u ma`u lo^.ng la^~y treo tre^n tu+o+`ng. To^i bo^~ng nho+' to+'i lo+`i
Ha` da(.n, no^~i buo^`n ddo^.t chu.p xuo^'ng cu`ng su+. me^.t mo?i chu+a tan.
Lu'c to^i ddu+a mo'n qua`, Ha` tha^'t vo.ng tro^ng tha^'y\. Chie^'c ma(.t na.
dda~ mua trong buo^?i chie^`u tru+o+'c khi ro+`i Venise kho^ng ma`u me` ru+.c
ro+~. Khuo^n ma(.t ma`u ti'm tha^.t nha.t ga^`n nhu+ tra('ng, tru~ng ma('t ve~
hai vie^`n ti'm dda^.m pha chu't a'nh la^n tinh, ma'i to'c la` va`nh voan xanh
lung linh ca`i dda^`y hoa tra('ng. Lo`ng to^i nao nao a^n ha^.n khi Ha` ddem
ca^'t chie^'c ho^.p va`o tu?. Gia' to^i ddem ve^` ma(.t na. nhu+ cu?a Me'lisa,
Ha` se~ ha`i lo`ng. Me'lisa buo^ng tha?, dda('m chi`m va` lo^.ng la^~y dda~
tie^~n to^i ra be^'n ta`u\. Ca? hai kho^ng no'i lo+`i tu+` gia~. Trong suo^'t
ba nga`y co`n la.i, ddo^i la^`n Me'lisa dde^` ca^.p dde^'n na`ng nhu+ng chi?
thoa'ng qua\. Mo^.t buo^?i chie^`u, chu'ng to^i sa('p su+?a ra kho?i pho`ng
kha'ch, o^ng gia` be'o ma^.p ddem le^n nhu+~ng qua^`n a'o tie^.m gia(.t vu+`a
giao\. To^i va` Me'lisa cu`ng nhi`n va`o chie^'c a'o choa`ng ti'm. Me'lisa
ca^`m la^'y ngay, ddi ve^` phia' cu+?a so^? co`n ha('t tia na('ng cuo^'i, gio+
cao nga('m nghia', ro^`i di.u nhe. o^m sa't va`o ngu+o+`i, chu+`ng nhu+ kho^ng
co`n bie^'t co' to^i ddu+'ng ddo'. Bo^~ng nhie^n tha^'y la.i ta^'m a'o na`ng
to^i nao nao xu'c ddo^.ng, ddo^`ng tho+`i cu+? chi? Me'lisa la.i la`m to^i
la^'n ca^'n la. lu`ng, nhu+ lu'c hai ngu+o+`i ho. chia tay o+? be^'n thuye^`n.
Me'lisa cha(?ng bao gio+` go.i te^n na`ng, chi? la` Co^ a^'y, Elle, Elle,
tie^'ng ke^u la.nh lu`ng, xa va('ng nhu+ng cu`ng lu'c nhu+ chi? ddi.nh va`
chie^'m hu+~u\. Tu+` khi tro+? ve^`, trong nhu+~ng nu+?a khuya cho+.t thu+'c,
be^n ca.nh Ha` to^i nho+' Me'lisa, nhu+ng da^`n da^`n ddo^i ma('t va` gio.ng
no'i di.u da`ng cu?a na`ng ca`ng nga`y ca`ng hie^.n ro~ trong bo'ng to^'i\. Du`
the^', to^i cha(?ng go.i Me'lisa, cu~ng kho^ng ddi ti`m ca'nh bu+o+'m ti'm
dde^m su+o+ng.
Nhu+ng vo^ ti`nh to^i dda~ ga(.p la.i na`ng ma^'y tha'ng sau trong buo^?i
tie^.c nha` ngu+o+`i ba.n. Va` la^`n na`y, vu+`a cha.m ma('t, chu'ng to^i
bie^'t ra(`ng se~ ro+i va`o tay nhau\. Kho^ng the^? na`o kha'c. Thoa't ra kho?i
khung ca?nh co^? xu+a, le^nh dde^nh bie^?n dda^`m huye^`n a?o, hi`nh a?nh na`ng
cu~ng ddo^?i thay trong kho^ng gian mo+'i\. To^i da^`n da^`n kha'm pha' mo^.t
ngu+o+`i dda`n ba` ho^`n ha^.u, di.u tra^`m, tho^ng minh nhu+ng la~ng dda~ng.
Chu'ng to^i cha(?ng ga(.p nhau thu+o+`ng. Na`ng o+? ca'ch xa, va` to^i co`n Ha`
vo+'i a^n ti`nh nhie^`u na(m. Nhu+ng nhu+~ng la^`n to^i dde^'n ti`m na`ng no+i
vu`ng bie^?n tra`n xa'm ca't mi.n va` nhu+~ng vu~ng dda^`m dda^`y vo? so` la^'p
la'nh la` to^i ta'ch ro+`i thu+.c ta.i\. Ngay ca? a^n a'i vo+'i na`ng cu~ng vo^
cu`ng kha'c la., tha^n the^? mong manh nhu+ng dda(`m tha('m da die^'t, me^
muo^.i dde^'n ta^.n cu`ng. Mo^~i la^`n buo^ng nhau ra, to^i muo^'n dde^m say
tra`n nga^.p va` a'nh sa'ng ban nga`y la` ddie^`u kho^ng ca^`n thie^'t. Lu'c
a^'y na`ng tha? ro+i chie^'c ga'y ma?nh mai tuo^n ta^.n dda'y lu+ng di.u da`ng,
o^m ca'nh tay to^i ti`m nhi.p tho+?. Nhie^`u la^`n, ve^` sa'ng, to^i su+~ng
so+` nhi`n xuo^'ng khuo^n ma(.t na`ng thie^m thie^'p su+. tra^`m la('ng cu?a
ma(.t na. ti'm mi.n dda~ ddem ve^`. To^i loay hoay so^'ng giu+~a hai the^'
gio+'i, mo^.t Ha` nga(n na('p, qua' thuo^.c tu+`ng pha^`n thi.t da va` tho'i
quen nha`m qua^?n theo vo`ng tho+`i gian, va` na`ng, mo+? ra cho to^i nhu+~ng
trao ddo^?i be'n nha.y, chu.p ba('t su+. tinh kho^i o+? mo^~i ddie^`u trong
cuo^.c so^'ng. Nhu+ng la. lu`ng giu+~a to^i vo+'i na`ng va^~n co' mo^.t khoa?ng
ca'ch. Sau nhu+~ng gio+` phu't chia nhau tha^n xa'c, na`ng hu't to^i va`o hai
con ma('t tinh anh hie^?u bie^'t, ba`n ta'n gia?i dda'p mo.i thu+', va(n hoa',
ddo+`i so^'ng trong tre^u co+.t, nghi.ch ddu`a\. Chu'ng to^i co' the^? no'i
vo+'i nhau ca? nhu+~ng va^'n dde^`, u+u tu+ trong co^ng vie^.c. Nhu+ng khoa?ng
ca'ch o+? mo^~i mo^.t ddie^`u, na`ng cha(?ng bao gio+` ho?i to^i ve^` ma?ng
ddo+`i rie^ng khi to^i ro+`i ca(n nha` ven bie^?n a^'y\. Le~ ddu+o+ng nhie^n,
nhu+ the^', to^i cu~ng kho^ng the^? ddo`i ho?i ddie^`u ngu+o+.c la.i\. Pha^`n
na`o ddo', no' cho to^i ca?m gia'c ddu+o+.c phie^u bo^`ng trong mo^.t co~i
ddo+`i huye^`n hoa(.c. To^i lo+i kho+i trong a?o tu+o+?ng bi`nh ye^n, tra'nh
bi. tru+.c die^.n ha(`ng nga`y vo+'i ta^'m gu+o+ng ma` phia' be^n kia la` hi`nh
a?nh Ha` lu'c na`o cu~ng sa(~n ddo', be^`n bi? im li`m, nhu+ khuo^n ma(.t nga`n
na(m va^~n the^' cu?a chi'nh to^i\.
To^i tu+. lu+`a mi`nh trong su+. ye^n lo`ng ta.m bo+. nhu+ va^.y cho dde^'n
mo^.t buo^?i chie^`u\. Ha` va'c o+? dda^u ve^` mo^.t ta^'m gu+o+ng co^? ba?o
to^i treo le^n bu+'c tu+o+`ng giu+~a ha`nh lang. Xong Ha` mo+? tu? la^'y
chie^'c ma(.t na. ca`i tre^n dda^`u gu+o+ng, nga('m nghi'a quay qua quay la.i,
ga^.t gu`:
- Ky` nhi?, no' gia?n di. the^' sao ba^y gio+` treo le^n la.i thu hu't la., anh
tha^'y the^' kho^ng?
To^i muo^'n ba?o, to^i tha^'y chu+', chi? co' Ha` kho^ng nha^.n ra ddie^`u ddo'
ngay tu+` dda^`u\. Ca^u ho?i cu?a Ha` vo^ ti`nh de^`nh le^n trong to^i no^~i
gi` buo^`n, na?n. To^'i a^'y bu+o+'c qua, ngu+?ng nhi`n, to^i gia^.t mi`nh,
ddo^i ma('t ti'm buo^`n theo sa^u dda('m. Co+n mu+a ddo^? xuo^'ng sa^`m sa^.p
tu+` chie^`u, tha?ng tho^'t. Trong khi Ha` ngu? me^ man, ho+i tho+? ma.nh vo^
tu+, to^i thao thu+'c. Cu+' nha('m ma('t la.i la` tu+o+?ng chu+`ng co' tie^'ng
a'o lu.a ddang lu+o+'t va`o pho`ng ddem theo mo^.t mu`i hu+o+ng, kho^ng pha?i
a^?m no^`ng cu?a la.ch nu+o+'c luo^`n du+o+'i cha^n ca^`u dda' ma` la` gio'
bie^?n ma(.n tho^?i ve^` tu+` no+i na`ng o+?. La^`n dda^`u tie^n to^i nho+'
na`ng xa xo't. Ta.i sao co' khoa?ng ca'ch. Vi` sao ngoa`i lu'c dde^m to^'i
dda('m chi`m trong nhau, na`ng chu+a tu+`ng no'i ye^u to^i\. Na`ng vu`ng cha.y
ba(ng tre^n ba~i ca't co+.n dda^`y da^'u bie^?n, khi to^i muo^'n o^m na`ng
trong vo`ng tay giu+~a ban nga`y\. Lu'c du+`ng la.i, gu+o+ng ma(.t ddo^.t
nhie^n me^nh mang kho' ta? ma` to^i chi? nha^.n ra ddu+o+.c mo^.t ddie^`u la`
no^~i buo^`n. Kho^ng hie^?u na`ng ra sao nhu+~ng nga`y to^i kho^ng co' ddo'.
Sau ga(.p go+~ vo^.i va`ng, to^i quay ve^` so^'ng tro`n tra'ch nhie^.m ddo+`i
thu+o+`ng vo+'i Ha`. Co`n vo+'i na`ng, vu+`a ro+`i xa nhau to^i la` ngu+o+`i
la. ma(.t. Mo^.t ti`nh nha^n ho+` hu+~ng, kho^ng xe? chia ddo+`i so^'ng,
cha(?ng sa(n so'c a^u lo\. Nhu+~ng da(`n va(.t a^'y ddu+o+.c ba`o chu+~a\. Co'
the^? na`ng kho^ng ye^u ne^n chu+a he^` ba('t to^i tra?i ro~ lo`ng mi`nh hay
cho.n lu+.a\. Na`ng cha(?ng ddo`i, sao to^i pha?i xe' mi`nh ra\. Cu+' tie^'p
tu.c cuo^.c so^'ng tra^.t tu+. bao na(m khi bie^'t mi`nh kho^ng the^? ca('t
ddu+'t ra`ng buo^.c vo+'i Ha`, hu+o+?ng la^'y su+. an la`nh cu?a gio+` hu+u
chie^'n. Nhu+ng co~i bi`nh ye^n na`y ddang nga^`m co+n ba~o bie^?n. DDe^m nay
to^i ba`ng hoa`ng nho+' dda'y ma('t sa^u tu+o+ng pha?n tie^'ng no'i co' lu'c
nhe. ha^~ng nhu+ kho^ng dde^? ngu+o+`i nghe tha^'y\. La`n da na`ng xanh xao
du+o+'i nhu+~ng so+.i to'c vu.t ca('t nga('n cu~n co+~n tu+.a ddoa.n tuye^.t
mo^.t ddie^`u gi`, kho^ng gia?i thi'ch. Gio' la.i dda^.p a^`m a^`m va`o ca'c
ca'nh cu+?a\. Bie^'t dda^u, no+i xa xo^i kia, nhu+~ng ddo+.t so'ng bie^?n ddang
bu`ng le^n cuo^'n hu't ra kho+i ta^'m tha^n mong manh va` ta^m ho^`n co^ ddo+n
la. lu`ng a^'y\. DDe^? to^i cha(?ng ki.p no'i ra no^~i nhu+'c ddau vi` i'ch
ky?, vo^ ti`nh.
Sa'u gio+` sa'ng, ma'y ca` phe^ ddang u`ng u.c nhu+~ng gio.t cuo^'i cu`ng thi`
chuo^ng ddie^.n thoa.i\. To^i vo^.i nha^'c le^n, gia^.t mi`nh, Me'lisa be^n kia
dda^`u gia^y, va^~n ca'i gio.ng kha`n tha^'p nhu+ng run ra^?y:
- DDe^'n ngay ddi, so+. co^ a^'y kho^ng qua kho?i\.
To^i nga^?n ngo+:
- Chuye^.n gi` kho^ng qua kho?i\?
Me'lisa lo^`ng le^n:
- Quelle question, co`n ho?i! Co^ a^'y be^.nh na(.ng bao na(m, cha(?ng le~ anh
kho^ng bie^'t.
To^i muo^'n gu.c xuo^'ng, tha^~n tho+`:
- Na`ng co' no'i gi` dda^u\.
Tie^'ng Me'lisa dda^`y pha^~n no^. va` nu+o+'c ma('t:
- Ngu.y bie^.n. Ba^'t nha^n. Bie^'t the^' to^i dda~ nga(n ca?n khi co^ a^'y cho
bie^'t hai ngu+o+`i ga(.p la.i nhau\. To^i cu+' ddinh ninh anh giu'p na`ng
so^'ng vui nhu+~ng nga`y co`n la.i\.
Du+.a va`o tha`nh bo^`n ru+?a che'n, chie^'c ddie^.n thoa.i ti't ti't trong
tay, dda^`u o'c to^i choa'ng va'ng. Me'lisa dda~ ga'c ma'y tu+. lu'c na`o\.
Me'lisa ddo^.t nhie^n tu+` qua' khu+' hie^.n ra su+`ng su+~ng nhu+ vi. tha^`n
khoa'c a'o va`ng tu+o+i, tay gio+ bu'a ta.. Ba^'y la^u nay, tha?ng hoa(.c vo^
ti`nh nha('c to+'i ngu+o+`i dda`n ba` me^ hoa(.c na`y na`ng thu+o+`ng pho+'t
nhanh vo+'i nu. cu+o+`i bi' a^?n, nhu+ the^? lie^n he^. giu+~a ho. la` co~i
rie^ng cha(?ng the^? chia se?. To^i tha('c ma('c nhu+ng cu~ng kho^ng muo^'n
no'i dde^'n Me'lisa\. Nhu+~ng dde^m ru+o+.u ha^`m va` ho+i tho+? hu+.c no^`ng
ga^'p ru't trong ca(n pho`ng nhi`n xuo^'ng sa^n vu+o+`n quye^'n ru~ a^'y la`
vu`ng su+o+ng mu` ma` to^i co^' ti`nh cho^'i tu+` a'm a?nh.
Ha` bi. dda'nh thu+'c, nga'i ngu? bu+o+'c ra, ca`u nha`u:
- Ai go.i gi` sa'ng so+'m?
To^i vo^.i no'i, to^i pha?i ddi dda^y\. Ha` mo+? to ma('t nga.c nhie^n, la('c
dda^`u\. DDie^`u gi` to^i co' can dda?m no'i ra vo+'i Ha`, vo+'i Me'lisa, va`
vo+'i na`ng ba^y gio+`, dde^`u dda~ muo^.n.
Mai Ninh
==================================31==========================================
Ca'i ke.p to'c
Tha?o Tra^`n
Be' ve^` dde^'n que^ thi` ngu+o+`i ta dda~ bo? ngoa.i vo^ ho`m, vi. su+ tru.
tri` cu?a chu`a la`ng ddang tu.ng kinh, ma^'y ca^.u va` di` u't qui` tru+o+'c
linh cu+~u\. Chi? thie^'u ca^.u tu+\. Nhi`n a?nh ngoa.i tre^n ba`n tho+` vong,
nu+o+'c ma('t Be' tra`o ra, mo+. ba cha.y ra na('m tay Be', mo+. cu~ng kho'c,
no'i:
-Ngoa.i ddi bi`nh ye^n la('m. Ca^.u ba ru+o+'c tha^`y tu.ng kinh Di DDa` cho
ngoa.i\. Ngoa.i ddi nhu+ ngu+o+`i ta ddi ngu? va^.y\.
Nha` ngoa.i o+? cuo^'i xo'm, ven bo+` so^ng Tra` Ta^n, nu+o+'c lu'c na`o cu~ng
ddu.c nga^`u phu` sa\. Do`ng so^ng khu'c na`y be^n lo+? be^n bo^`i; mu`a he`
hoa lu.c bi`nh ddua nhau no+?, ti'm nga('t tho+`i tho+ a^'u cu?a Be'. Ngoa`i
ra, co`n co' ngoa.i, ca^.u ba, tu+, sa'u va` di` u't; ro^`i co' the^m mo+. ba\.
Be' nhi`n quanh, ba` con lo^'i xo'm dde^`u co' ma(.t, dda so^' nga`y tru+o+'c
la` ta' ddie^`n cu?a ngoa.i\. Be' la(.ng le~ vo^ buo^`ng trong, ngo' quanh
buo^`ng. Kia la` ca'i ru+o+ng go^~ du+o+'i ga^`m giu+o+`ng ngoa.i, tru+o+'c khi
ddi ta^.p ke^'t, ca^.u tu+ dda~ ddo'ng cho Be'. Tho^?i so+ lo+'p bu.i, Be'
ho^`i ho^.p mo+? cho^'t, nhi`n va`o trong ru+o+ng, nho+' tu+`ng mo'n ddo^`
cho+i nga`y nho?. Cha(?ng co`n mo'n na`o nguye^n la`nh, Be'u` bie^'t.
Be' la^'y ra ca'i ke.p to'c ba(`ng nhu+.a, na('m cha(.t trong tay, nghe la.i
tie^'ng thi` tha^`m cu?a ngoa.i:
-Con a`, ngoa.i chu+a co' tie^`n, dde^? cho+` mu`a sa^`u rie^ng na(m nay ngoa.i
ba'n ro^`i ngoa.i mua cho con.
-Ngoa.i nho+' nghen, ngoa.i pha?i mua cho con ca'i ke.p gio^'ng nhu+ cu?a con
Na con mo+'i chi.u a`.
U+`, ngoa.i nho+' ro^`i\.
Mu`a sa^`u rie^ng na(m ddo', tra'i chu+a ki.p chi'n thi` lu~ tra`n ve^`. Con
so^ng Tra` Ta^n hie^`n ho`a nhu+ va^.y ma` cu~ng hu`a theo co+n lu~. Lu~ ru't
ddi, dde^? la.i ca'i ddo'i, cho ca? ngu+o+`i la^~n va^.t.
Lu'c ddo' Be' qua' nho? dde^? hie^?u nhu+~ng no^~i lo a^u cu?a ngu+o+`i lo+'n.
Be' suo^'t nga`y ngo^`i kho'c, ddo`i cho ba(`ng ddu+o+.c ca'i ke.p to'c ngoa.i
hu+'a mua\.
Bu+~a ddo' ngoa.i ddi cho+. Ba Du+`a\. Be' ra bo+` so^ng ngo^`i tu+` sa'ng
dde^'n chie^`u kho^ng chi.u vo^ a(n co+m nhu+'t ddi.nh cho+` ngoa.i ve^`.
Va` dde^m ddo' Be' ngu? ngon la`nh vo+'i ca'i ke.p to'c mo+'i tinh tre^n
dda^`u\.
Sau ddo', Be' tu+` bie^.t que^ ngoa.i, ve^` que^ no^.i\. Co+m no a'o a^'m
nhu+ng cay dda('ng ddeo dda(?ng trong nu. cu+o+`i, trong no^~i nho+' que^
ngoa.i\.
Ma^'y ba` co^ chi? so+. Be' chia gia ta`i ne^n ca`ng ghe't Be'.
Co' tie^'ng mo+. ba go.i ra dde^? tang cho ngoa.i\. DDa^.y cha(.t ca'i ru+o+ng,
Be' tu+o+?ng nhu+ mi`nh vu+`a dda^.y cha(.t tuo^?i tho+ cu?a mi`nh. Nhu+~ng
mo'n ddo^` cho+i na`y, nga`y na`o lo'c co'c cha.y theo tu+`ng no^~i vui cu?a
Be'. Nga`y ve^` no^.i, Be' lie^.ng ca'i ke.p to'c vo^ xo' nha`, vu+'t con bu'p
be^ ga~y tay vo^ bo^` lu'a, va` bo? ca'i ru+o+ng la(n lo'c ngoa`i cho`i vi.t.
Be' ddi ro^`i, ngoa.i lu+o+.m he^'t mo.i thu+' va` ddem ca^'t vo^ buo^`ng. Be'
kho'c tha`nh tie^'ng, ngoa.i o+i, ngoa.i o+i ...
Tu+` ddo' Be' kho^ng co' di.p na`o ve^` que^ ngoa.i\. La^u la^u mo+. Ba ddi
cho+. Cai La^.y ghe' qua nha` no^.i, ddem cho Be' mo^.t va`i thu+' tra'i ca^y,
mo^.t chu`m o^?i se? ... Nghe mo+. ke^?, ca^y o^?i se? gia` nua o+? cuo^'i
vu+o+`n va^~n cho Be' tra'i, dda~ bi. bom che? la`m ddo^i, va^.y ma` no' va^~n
so^'ng, tra'i va^~n chi'n mo.ng, kho^ng ai a(n, la^u la^u mo+. ba ve^` tha^'y
no', la.i nho+' Be'. Ca^.u mo+. ba lu'c na`y dda~ ta?n cu+ qua cu` lao Ta^n
Phong ...
Bu+~a nay, o+? qua' xa, Be' dda`nh tu+. ho?i mi`nh, kho^ng hie^?u con so^ng
Tra` Ta^n ba^y gio+` ra sao\. Co' co`n mo^.t ddu+'a be' na`o vo^ ta^m dde^'n
no^~i, cu+' na(`ng na(.c ddo`i cho ddu+o+.c mo^.t chie^'c ke.p to'c, ddu'ng
va`o mo^.t co+n lu~ lo+'n...
Tha?o Tra^`n
==================================32==========================================
DDo'n ngu+o+`i tu+` nghi`n tru`ng.
Bo^' ba?o me. ti'nh la~ng ma.n do+? ho+i, va(n chu+o+ng nu+?a mu`a, dda(.t te^n
con ga'i la` My, tu+o+?ng gi`, chi? la` con ta(`m. Con ga'i me. da`i ngu+o+`i,
ti'nh qua'i, te^n Tha My la` la., cu~ng tho^ng minh, ne^n ba.n trai co' ve?
nhie^`u ho+n ba.n ga'i\.
My ra tru+o+`ng thi` ye^u\. Anh ho.c o+? DDu+'c; Lua^.t ru+`ng; cao me't ta'm;
qua^`n bo` ga^'u so+`n; a'o lo^ng ma`u bo^. ddo^.i\. DDe^m ba mu+o+i te^'t, anh
lu+`ng lu+~ng tru+o+'c cu+?a\. Bo.n con trai lu+o+`m nguy't nhau tru+o+'c ddo'
ca? tie^'ng ddo^`ng ho^` tu+. ddo^.ng nhu+o+`ng ghe^' cho anh. My ra ban co^ng
ddu+'ng, u` tai kho^ng pha?i vi` tie^'ng pha'o ma` vi` kho'c.
Anh hay dde`o My ddi cho+i tre^n ca'i Mipha ma`u ba.c tha tu+` DDu+'c ve^`.
Poocbaga cao, vu+`a vo+'i ddo^i cha^n da`i ngoa(~ng cu?a My, nhu+ng la.i kho^ng
cho+? na(.ng ddu+o+.c. My ngo^`i sau, quay qua quay la.i lie^n tu.c mo^~i lu'c
ga(.p ba.n tre^n pho^'. Ba.n My ba?o xo't cho ca'i xe\. "Anh Kha'nh dde`o ma`y
ddi cho+i the^' cha('c ba ba?y hai mo^'t nga`y ca'i Mipha ga^~y". My chi?
cu+o+`i, cu+o+`i nhu+ the^' ke^? tu+` sau ho^m giao thu+`a ra ban co^ng ddu+'ng
kho'c. Cu+o+`i khi cu`ng anh dde^'n xem ca'i nha` bo^' me. hai be^n go'p tie^`n
ta^.u cho\. Cu+o+`i ca? khi tie^~n anh ngoa`i sa^n bay\. Anh sang A'o thu+.c
ta^.p sa'u tha'ng. Ve^` the^' na`o cu~ng co' mo^.t khoa?n dde^? mo^ng ma' la.i
ca'i nha` tru+o+'c khi cu+o+'i\.
Tu+` A'o, anh qua My~ tha(m ba` co^\. Va` vie^'t thu+ ve^` ke^? vie^.c anh co'
the? xanh. Ba(`ng ca'ch ma` o^ng em con ba` co^ ga` cho\. Hai na(m nu+~a anh
co' the^? ly ho^n, va` anh se~ ve^` khi na`o he^'t ca^'m va^.n dde^? ddo'n My\.
"Anh hu+'a!" DDe^m, My na(`m he^'t sa^'p la.i ngu+?a\. Nghe giu+o+`ng me. co.t
ke.t, co.t ke.t. Bie^'t bao gio+` My~ tho^i ca^'m va^.n ha? gio+`i\.
Buo^?i chie^`u me. anh dde^'n cho+i, than nha` ba^'n, xin gu+?i la.i pha^`n
tie^`n bo^' me. dda~ go'p mua nha` cho hai ddu+'a dde^? la^'y la.i ca'i nha`
cho anh con ca?. Kho^ng tha^'y o^ng anh cu?a anh o+?. Me. tho+? da`i: "DDe^'n
nha` ngu+o+`i ta thu+a thu+a tho^i con a.!" Ro^`i ddu+a My tie^`n cha(?ng
bie^'t me. da`nh du.m tu+` bao gio+` ba?o mua la^'y ca'i xe\. Da.o na`y con
ga'i Ha` No^.i ke^'t mini Nha^.t.
Ca'i xe mua ddo^. a^'y My ddi dda~ ta~ ra ro^`i\. Con em ga'i co' ngu+o+`i ye^u
la`m o+? sa^n bay ba`n: "Mua xe ma'y ddi chi.. Mua em cho tie^`n. Tho+`i buo^?i
na`y ddi xe dda.p chi? to^? hi't bu.i, la.i toa`n ho?ng vie^.c". My la('c. Hai
ddu+'a em cu+o+`i: "Ba` chi. mi`nh trung tha`nh vo+'i mo^'t. The^' na`o mo^'t
cu~ng quay la.i vo+'i ba` na`y\. Nhu+ ca'i qua^`n loe nga`y xu+a dda^'y\."
Tha(`ng em theo dda`: "Ma` ba` My nha` mi`nh cu~ng nga`y ca`ng mo^'t. Y nhu+
ma^'y co^ ngu+o+`i ma^~u\. Tre^n du+o+'i nhu+ nhau tru+o+'c sau nhu+ mo^.t
nhi`n cha(?ng bie^'t sa('p dde^'n hay sa('p ddi\..." Me. kho^ng no'i gi`,
nhu+ng nhi`n kie^?u gi` kho^ng bie^'t ma` hai ddu+'a ddo^.t nhie^n im pha(ng
pha('c.
...The^' ma` ro^`i My~ bo? ca^'m va^.n. Buo^?i chie^`u tan ho.p, co^ thu? thu+
go.i vo+'i\. "Chi. My chi. My! Co' ddie^.n thoa.i!" La.i co`n ddu+'ng be^n My
thi` tha^`m: "Anh Kha'nh go.i tu+` My~ ha? chi.?" Mo^.t gio.ng dda`n o^ng quen
la('m. La^u la('m ro^`i\... "Anh vu+`a ve^`. Mai anh se~ to+'i tha(m em va` hai
ba'c." My ru`ng mi`nh. Kho^ng pha?i "anh sa('p ve^`"..."Hai ba'c!?"...
Me. nhe. nha`ng: "Kha'nh ngo^`i cho+i no'i chuye^.n vo+'i My nhe'." Ro^`i ca^`m
to+` ba'o va`o pho`ng trong. Hai ddu+'a em ddo^`ng thanh cha`o ra^m ran: "Anh
Kha'nh ddi tu+ ba?n ve^` ma` kho^ng ddu+o+.c ma`u mo+~ nhu+ ho^`i ho.c o+? xa~
ho^.i chu? nghi~a nhi?!" Ro^`i cu~ng le^n xe ma'y pho+'i\.
Anh nga^.p ngu+`ng ba?o sao nga^`n a^'y na(m ma` My va^~n nhu+ xu+a\. My
cu+o+`i: "Ga^`n nhu+ xu+a tho^i anh." Ro^`i so^~ sa`ng: "Pha?i anh muo^'n ho?i
ta.i sao My la`m ba` co^ dde^'n ta^.n gio+` ddu'ng kho^ng? Ta.i vi` My la` con
ta(`m. Con ta(`m a^'y ma`..." My cu+o+`i khanh kha'ch, nghe nhu+ tie^'ng ba't
vo+~. Anh cu~ng cu+o+`i, ho+i ngo+ nga'c.
Me. lu.c ddu.c la`m gi` o+? pho`ng trong. My im ba(.t. "Ta.i sao\? U+`! Ta.i
sao\? Hay tha^.t! Cha(?ng le~ chi? vi` muo^'n cho+` nhau\?"
1.2.1999
Le^ Minh Ha`
==================================31==========================================
Kho^ng Bo'ng
Ha~y nhi`n xuo^'ng ma(.t ddu+o+`ng hay tre^n mo^.t bu+'c tu+o+`ng na`o ddo' khi
mo^.t mi`nh ddi tre^n ddu+o+`ng va('ng va`o dde^m. Mo^.t mi`nh, va`o dde^m.
Ha~y ti`m bo'ng cu?a chi'nh mi`nh. Ne^'u ba.n chi? tha^'y mo^.t ca'i bo'ng,
ddie^`u na`y dda~ la` mo^.t ddie^`u may ma('n ro^`i dda^'y, thu+' nu+~a.,
pha?i dde^? y' ky~, ddu+`ng cha.y, dde^? xem ca'i bo'ng ddo' co' ddu'ng la`
ca'i bo'ng cu?a ba.n dda~ che khua^'t mo^.t nguo^`n sa'ng na`o ddo' dde^?
hie^.n tre^n mo^.t va^.t kha'c hay kho^ng? Nhie^`u khi ba.n kho^ng ddo^.i no'n
ma` ca'i bo'ng ddo' co' no'n, hoa(.c ba.n to'c da`i ma` ca'i bo'ng la.i tro.c
lo'c, thi` coi nhu+ ba.n dda~ ba('t dda^`u tha^'y hie^.n tu+o+.ng ro^`i ddo'\.
La.i nu+~a trong tru+o+`ng ho+.p ba.n kho^ng tha^'y ca'i bo'ng cu?a mi`nh dda^u
nu+~a, ma` co`n nghe ro~ tie^'ng bu+o+'c cu?a mi`nh va` nhi`n quanh thi` tha^'y
ddu? ca'c bo'ng ca^y, bo'ng va^.t, tru+` ... bo'ng cu?a ba.n, thi` ba.n o+i,
ha~y ddo.c ky~ nhu+~ng gio`ng chu+~ sau dda^y:
Ha('n la` ngu+o+`i luo^n ddo^'i xu+? vo+'i mo.i ngu+o+`i nhu+ nga`y mai ho. se~
ro+`i ha('n ra ddi bie^.t ti'ch, nhu+ng la.i luo^n luo^n muo^'n ngu+o+`i kha'c
coi ha('n nhu+ ma~i ma~i co`n la.i tre^n co~i ddo+`i na`y\. Nhu+ va^.y ha('n
nghi~ la` mi`nh se~ kho^ng dde^? ai ba^.n ro^.n vi` ha('n, nhu+ng ngu+o+.c
la.i, ha('n luo^n luo^n gi`n giu+~ ddu+o+.c ti`nh ca?m to^'t ddo^'i vo+'i mo.i
ngu+o+`i\. Ngu+o+`i quen thu+o+`ng no'i ra(`ng ha('n so^'ng nhu+ mo^.t chie^'c
bo'ng.
Cu~ng ddu+o+.c ddi, cho dde^'n mo^.t nga`y ca'i bo'ng ddo' bie^'t ye^u\.
Ha('n dda~ la` ca'i bo'ng thi` ngu+o+`i ha('n ye^u la.i la` mo^.t "ngu+o+`i"
kho^ng co' bo'ng nha^'t ddi.nh. Na`ng dde^'n ro^`i ddi kho^ng dde^? la.i ky'
u+'c, vi` khi ha('n nuo^'i tie^'c muo^'n mo+? hi`nh ra coi la.i thi` cho^~
cu?a na`ng tre^n ddo' dda~ ddu+o+.c thay ba(`ng mo^.t ca'i bo'ng kha'c ra^'t
la., nhu+~ng ca'i bo'ng ddo' thay ddo^?i mo^.t ca'ch nga^~u hu+'ng.
Linh mu.c cho ra(`ng ga~ bi. qui? a'm, nhu+ng ne^'u qua? va^.y, thi` qui? nu+~
na`y cu~ng cha(?ng la`m gi` qua' qua('t, "no'" chi? co' to^.i la` kho^ng bie^'t
mi`nh la` ai, hoa(.c tha^'y mi`nh la` ta^'t ca? mo.i ngu+o+`i\. Su+ o^ng nhi`n
ha('n ro^`i chi? nie^.m Pha^.t, va` cho ra(`ng ha('n dda~ bi. chu+o+'ng
nghie^.p ddo.a va`o trong co~i vo^ minh. Ha('n chi? la.y ta., ma` kho^ng ma?y
may suy nghi~\.
Mo^.t chie^'c bo'ng so^'ng giu+~a lo`ng ddo+`i dde^? ddi ti`m mo^.t va^.t the^?
kho^ng co' bo'ng, cu~ng co`n ddu+o+.c ddi, cho dde^'n mo^.t nga`y ha('n ga(.p
ddu+o+.c mo^.t trie^'t gia phu` thu?y ky` di.\.
Trie^'t gia phu` thu?y ddo', sau khi nghe lo+`i kha^?n khoa?n cu?a ha('n dda~
cha^'p nha^.n lo+`i nguye^.n ca^`u ti`m ngu+o+`i ye^u thu+.c ta.i cu?a ha('n,
vo+'i ddie^`u kie^.n ha('n pha?i hoa`n tha`nh 3 ddie^`u sau:
- Tu+` bo? ti'n ngu+o+~ng
- Tu+` bo? dda^'t nu+o+'c
- Tu+` bo? gia ddi`nh
Ti'n ngu+o+~ng la` ddie^`u ha('n so^'ng vo+'i, nhu+ng kho^ng cho, vi` va^.y
ha('n cha^'p nha^.n ddie^`u na`y mo^.t ca'ch de^~ da`ng, linh mu.c va` su+ o^ng
bie^'n ma^'t trong ca'i bo'ng. Ddie^`u thu+' hai, ha('n cho la` co`n de^~ da`ng
ho+n nu+~a, vi` khi ranh gio+'i quo^'c gia dda~ bi. pha', ha('n se~ bie^'t
tha`nh con ngu+o+`i quo^'c te^', hoa(.c bie^'t dda^u chu+`ng, vu~ tru. nu+~a,
dda^'t nu+o+'c cu~ng bie^'n trong ca'i bo'ng. Chi? co`n gia ddi`nh, ha('n
kho^ng the^? nha^~n ta^m bo? cha, bo? me., nhu+ng anh em ho. ha`ng thi` de^~
tho^i\. Cho dde^'n nga`y me. ha('n ma^'t thi` ha('n kho^ng co`n kie^n nha^~n
ddu+o+.c nu+~a, ha('n dde^'n ti`m ga(.p vi. trie^'t gia phu` thu?y va` ddo^`ng
y' dde^? tu+` bo? mo^'i lie^n he^. gia ddi`nh, tu+` ddo' ca'i bo'ng ma^'t ca?
gia ddi`nh.
Sau khi vi. trie^'t gia phu` thu?y ddu+o+.c toa.i y', o^ng ta la`m bu`a chu'
dde^? cho na`ng kho^ng bo'ng tro+? ve^` vo+'i ha('n. Ba^y gio+` ddi ddu+o+`ng
dde^m ngu+o+`i ta co`n co' the^? ga(.p la.i na`ng va` ha('n, va` lu'c ddo' la`
lu'c ba.n se~ tha^'y bo'ng mi`nh hie^.n ra mo^.t ca'ch la. lu`ng ro^`i tu+.
nhie^n bie^'n ma^'t.
Pha.m The^' Ddi.nh
phamthedinhaus@netscape.net
==================================32==========================================
Sa^u Ru+o+.u
/* Nguye^n ta'c An Alcoholic Case
Cu?a Francis Scott Key Fitzgerald
Tu+` The Oxford Book American Short Stories
Do Joyce Carol Oates bie^n soa.n */
Gio+'i thie^.u ta'c gia?:(*)
Francis Scott Key Fitzgerald (1896-1940) sinh nga`y 24, tha'ng 9 na(m 1896 ta.i
St. Paul, Minnesota\. Cha me. o^ng tuy nghe`o nhu+ng co' ddi.a vi. trong xa~
ho^.i\. Do`ng ho. be^n no^.i o^ng tu+`ng co' ngu+o+`i la` ta'c gia? ba`i
quo^'c ca no^?i tie^'ng cu?a Hoa Ky`, the Star-Spangled Banner (1). Nho+` su+.
giu'p ddo+~ cu?a ngu+o+`i co^ Fitzgerald mo+'i co' ddu? kha? na(ng theo ho.c
tru+o+`ng tu+ va` dde^'n na(m 1913 thi` va`o Princeton University\. Ma~i lo
la('ng ve^` cho^~ ddu+'ng cu?a mi`nh ddo^'i vo+'i xa~ ho^.i be^n ngoa`i gio+'i
sinh vie^n, o^ng que^n ha(?n tha^n pha^.n mi`nh co`n ngo^`i tre^n ghe^' nha`
tru+o+`ng. Tuy nhie^n, o^ng co' ddo'ng go'p cho hai to+` ba'o, The Tiger va`
Nassau Lit, do nha` tru+o+`ng xua^'t ba?n, va` The Triangle Club Shows. O^ng
co`n ddu+o+.c dde^` cu+? va`o The Cottage Club, no+i ta.o cho o^ng mo^.t ddi.a
vi. xa~ ho^.i ma` o^ng ha(`ng mo+ u+o+'c\.
Na(m 1917 Fitzgerald bo? ho.c va` gia nha^.p qua^n ddo^.i\. Sau khi tru'ng
tuye^?n ca'c ky` thi dda(.c bie^.t, o^ng ddu+o+.c phong trung u'y\. Lu'c
ddo'ng qua^n o+? Alabama o^ng ga(.p go+~, ye^u ddu+o+ng va` ddi'nh ho^n cu`ng
Zelda Sayre ta.i Montgomery\. Co^ la` con ga'i vi. tha^?m pha'n toa` a'n to^'i
cao Alabama\. O^ng tu+`ng mie^u ta? ngu+o+`i ye^u cu?a mi`nh la` "ngu+o+`i con
ga'i dde.p nha^'t Alabama va` Georgia\."
Trong tho+`i gian ta.i ngu~, Fitzgerald dda~ hoa`n ta^'t quye^?n tie^?u
thuye^'t ma` o^ng dda~ kho+?i su+. vie^'t tu+` khi co`n ho.c o+? Princeton va`
gu+?i ba?n tha?o cho nha` xua^'t ba?n Charles Scribner's Sons, nhu+ng bi. tu+`
cho^'i ma(.c du` bie^n ta^.p vie^n no^?i tie^'ng Charles Perkins nha^.n ra va(n
ta`i dda^`y hu+'a he.n cu?a Fitzgerald. Sau khi gia?i ngu~ va`o dda^`u na(m
1919, o^ng ve^` New York, va`i tha'ng sau la`m vie^.c cho mo^.t ha~ng qua?ng
ca'o\. DDo'ng go'p dda'ng ke^? cu?a o^ng cho ha~ng na`y la` gia?i thu+o+?ng
vie^'t kha^?u hie^.u cho co^ng ty gia(.t giu~ o+? Muscatine, Iowa "We keep you
clean in Muscatine\." Cu`ng tho+`i gian a^'y, ve^` dde^m o^ng vie^'t truye^.n
gu+?i dde^'n ca'c ta.p chi', nhu+ng mo.i no^? lu+.c chi? nha^.n ve^` ho+n mo^.t
tra(m la' thu+ tu+` cho^'i\.
Trong lu'c va(n nghie^.p cu?a Fitzgerald hoa`n toa`n tha^'t ba.i ve^` ta`i
cha'nh, Zelda tu+` ho^n, va` va`o tha'ng 7 na(m 1919 o^ng tro+? ve^` St. Paul
dde^? vie^'t la.i quye^?n tie^?u thuye^'t dda^`u tie^n cu?a mi`nh du+o+'i tu+.a
dde^` This Side of Paradise, ta'c pha^?m no'i ve^` lu+'a tuo^?i va` the^' he^.
cu?a o^ng. La^`n na`y quye^?n tie^?u thuye^'t ddu+o+.c Scribner cha^'p nha^.n
va` xua^'t ba?n va`o tha'ng 3 na(m 1920, lu'c Fitzgerald chi? vu+`a hai mu+o+i
ba tuo^?i\. Theo sau su+. tha`nh co^ng nhanh cho'ng a^'y, ca'c ta'c pha^?m cu?a
o^ng la^`n lu+o+.t ddu+o+.c a^'n ha`nh, Flappers and Philosophers (1921), Tales
of the Jazz Age (1922), quye^?n tie^?u thuye^'t thu+' hai cu?a Fitzgerald, The
Beautiful and Damned (1922), chu+a ke^? vo^ so^' ta'c pha^?m xua^'t sa('c kha'c
nhu+ ho+.p tuye^?n va(n tho+ Babylon Revisited, Winter Dream, The Diamond as
Big as the Ritz. Lo+.i tu+'c cu?a Fitzgerald khoa?ng $20,000 mo^.t na(m khi
quye^?n tie^?u thuye^'t dda^`u tie^n cu?a o^ng xua^'t ba?n.
Sau khi Fitzgerald tro+? tha`nh nha` va(n no^?i tie^'ng, o^ng va` Zelda ha`n
ga('n la.i chuye^.n ti`nh va` tha`nh ho^n ta.i New York va`o tha'ng 4 na(m
1920. Ngay tho+`i ddie^?m a^'y, New York xa hoa tra'ng le^. la` mu.c tie^u
cu?a ha`ng va.n ngu+o+`i tre? tuo^?i mang dda^`y hoa`i ba?o trong ta^'t ca?
mo.i li~nh vu+.c chuye^n mo^n va` kinh doanh giao di.ch. Khi nha('c ve^` nga`y
tha'ng na`y, Fitzgerald dda~ tho^' lo^. "chu'ng to^i nhu+ nhu+~ng ddu+'a tre?
la.c va`o nha` chu+'a tho'c kho^?ng lo^`, no+i chu+a tu+`ng ddu+o+.c ai pha't
hie^.n dde^'n." Trong mo^.t tha^.p nie^n ma` gio+'i tre? ga(.t ha'i ddu+o+.c
nie^`m u+o+'c mo+ cu?a da^n Hoa Ky`, Fitzgerald tu+` mo^.t ngu+o+`i o^m a^'p
nhie^`u mo+ mo^.ng tro+? tha`nh kie^?u ma^~u cho u+o+'c mo+ a^'y, ddo^`ng
tho+`i la` ngu+o+`i dda~ hoa'n ddo^?i u+o+'c mo+ a^'y tha`nh su+. tha^.t (In a
decade in which youth captured the imagination of the American people,
Fitzgerald the dreamer became Fitzgerald the exemplar of dreams and America\'s
interpreter of those dreams.)
Na(m 1924 Fitzgerald va` Zelda ve^` sinh so^'ng o+? Pha'p, ta.i dda^y quye^?n
tie^?u thuye^'t xua^'t chu'ng The Great Gatsby ddu+o+.c xua^'t ba?n 1925.
Tuye^.t ta'c The Great Gatsby dda~ ddu+o+.c ca'c ha~ng phim Hollywood da`n
du+.ng (2), va` ga^`n dda^y nha^'t va`o nga`y 20 tha'ng 12 na(m 1999 la^`n
dda^`u tie^n The Great Gatsby ddu+o+.c ra ma('t tre^n sa^n kha^'u Metropolitan
Opera ta.i New York (3). Ngoa`i ra ta'c pha^?m co`n ddu+o+.c thu thanh va`o
bo^. su+u ta^.p The Great Gatsby cu?a John Harbison (4). Va`o nhu+~ng na(m
cuo^'i cu?a tha^.p nie^n 20, cuo^.c ddo+`i Fitzgerald ddi va`o be^' ta('c vo^
vo.ng khie^'n o^ng cha(?ng sa'ng ta'c ddu+o+.c gi`, va` Zelda, sau tho+`i gian
kho^? luye^.n dde^? hoa`n my~ con ddu+o+`ng nghe^. thua^.t cu?a mi`nh, cu?a
mo^.t vu~ co^ng ballet, ba` bi. khu?ng khoa?ng tinh tha^`n dde^'n ddo^. pha?i
cho^n vu`i suo^'t cuo^.c ddo+`i co`n la.i trong be^.nh vie^.n ta^m tha^`n.
Tender of The Night la` quye^?n tie^?u thuye^'t cuo^'i cu`ng cu?a Fitzgerald
ddu+o+.c hoa`n ta^'t va` a^'n ha`nh 1934. Sau ddo' o^ng ve^` Hollywood vie^'t
truye^.n phim. Lu'c ddang vie^'t The Last Tycoon, co+n ddau tim a'c ti'nh
dda^`u tie^n cu?a o^ng xua^'t hie^.n (he suffered the first of two heart
attacks). The^' la` The Last Tycoon dang do+~ kho^ng hoa`n ta^'t vi`
Fitzgerald tu+` gia~ co~i ddo+`i nga`y 21, tha'ng 12 na(m 1940, khi o^ng vu+`a
bo^'n mu+o+i bo^'n tuo^?i\. Sau khi nha` va(n qua ddo+`i, mo^.t so^' ta'c
pha^?m cu?a o^ng la^`n lu+o+.t ddu+o+.c xua^'t ba?n, The Last Tycoon (1944),
ta'c pha^?m va(n xuo^i (prose) mang tu+.a dde^` Crack-Up (1945).
Ca^u chuye^.n nga('n du+o+'i dda^y ddu+o+.c Esquire a^'n ha`nh dda^`u na(m
1937. Ta'ch ro+`i ha(?n die^~n bie^'n thay ddo^?i ddo^.t ngo^.t va` lo^'i ke^?
chuye^.n thu hu't, ca^u chuye^.n va^~n co' su+'c quye^'n ru~ me^ hoa(.c, va`
co`n ddu+o+.c xem nhu+ mo^.t tu+ lie^.u ve^` lo^'i tu+. pha^n ti'ch dda^`y
thu+o+ng ta^m (apart from its fluid, gripping narrative, it is fascinating as a
document of rueful self-analysis). Chu'ng ta tha^'y o+? dda^y hi`nh a?nh tay
nghie^.n ru+o+.u, cha`ng ho.a si~ hoa.t hi`nh no^?i tie^'ng, ngu+o+`i nghe^.
si~ bi. so^' kie^'p kho^? a?i cu?a mi`nh dda`y ddo.a du+o+'i ca'i nhi`n cu?a
co^ y ta', ngu+o+`i cha(m so'c cho ha('n. DDa^y la` ta'c pha^?m ddu+o+.c
vie^'t tha^.t ddo+n so+ va` i't mang cha^'t u?y mi. u+o+'t a't nha^'t trong
so^' 178 truye^.n nga('n cu?a Fitzgerald. Co' the^? no'i, ca^u chuye^.n
du+o+'i dda^y chu+a ha(?n dda~ bi. que^n la~ng.
**********
- Buo^ng ra cho to^i, la`m o+n ddi\.
- DDu+`ng uo^'ng nu+~a\. DDu+a chai cho to^i mau\.
- To^i dda~ ba?o to^i se~ ti?nh ta'o ddu+a co^ ma`\.
- Ne^'u o^ng co`n la`m nhu+ the^', mai kia ve^` nha` se~ ra sao ?
- La`m o+n tra? cho to^i\. To^i hu+'a chu+`a nu+?a chai cho co^\.
- Ca? dde^m gia(`ng co vo+'i o^ng me^.t nhu+`\. U+`, muo^'n uo^'ng thi` uo^'ng
cho che^'t ddi\.
- Co^ uo^'ng bia nhe' ?
- Kho^ng ! to^i kho^ng thi'ch ru+o+.u bia gi` ca?\. Tro+`i o+i ! la.i nhi`n
o^ng say su+a nu+~a\.
- Va^.y to^i uo^'ng coca cola nhe'\.
Ngu+o+`i con ga'i da^.m cha^n, na`ng ho?i:
- O^ng kho^ng tin tu+o+?ng ddie^`u gi` sao ?
- Cha(?ng co' gi` dda'ng dde^? tin tu+o+?ng\. La`m o+n, ddo^? ro^`i ne`\.
Na`ng qua' tuye^.t vo.ng, cha(?ng kham no^?i nu+~a vi` te^n say su+a na`y he^'t
thuo^'c chu+~a\. Ho. gia(`ng co the^m mo^.t lu'c, sau ddo' ha('n ngo^`i tay
o^m dda^`u tha^.t la^u tru+o+'c khi chu+.c quay la.i\. Na`ng lie^`n no'i:
- Mo^.t la^`n nu+~a o^ng co`n gia`nh gia^.t vo+'i to^i, to^i se~ qua(?ng chai
ru+o+.u na`y vo^ tu+o+`ng tu+'c kha('c\. To^i se~ qua(?ng ngay le^n tu+o+`ng
men trong buo^`ng ta('m.
- Thi` to^i bi. dda.p le^n ma?nh chai, hoa(.c co^\.
- Va^.y o^ng bo? ra ddi\. O^ng dda~ hu+'a vo+'i to^i ...
Thi`nh li`nh na`ng buo^ng chai ru+o+.u tha^.t ma.nh. Vuo^.t kho?i tay na`ng,
chai ru+o+.u loe' a'nh sa'ng hai ma`u ddo? va` dden cu`ng ha`ng chu+~ SIR
GALAHAD, DISTILLED LOUISVILLE GIN. DDo^'ng ma?nh chai tung toe' tre^n ne^`n
nha`\. Sau mo^.t lu'c ta^'t ca? ro+i va`o im la(.ng, na`ng ba('t dda^`u lo
la('ng, so+. bu+o+'c va`o buo^`ng ta('m va` bi. ddu+'t cha^n. Na`ng cu+' cu'i
xuo^'ng nga^?ng le^n, vu+`a ddo.c quye^?n tie^?u thuye^'t Cuo^'n Theo Chie^`u
Gio' (Gone With the Wind), ca^u chuye^.n vie^'t ve^` nhu+~ng ddie^`u tuye^.t
dde.p xa?y ra tho+`i xa xu+a, vu+`a tro^ng chu+`ng ha('n. Na`ng dda~ buo^`n
ngu?, khi na~y na`ng nhi`n le^n tha^'y ha('n kho'c, tro^ng ha('n nhu+ la~o gia`
ngu+o+`i Do Tha'i ma` na`ng cha(m nom da.o tru+o+'c o+? California\. Na`ng
na?n co^ng vie^.c na`y qua' ro^`i, nhu+ng la.i nghi~ "Ne^'u kho^ng ca?m me^'n
ha('n co' le~ mi`nh dda~ bo? cuo^.c." Lu+o+ng ta^m ray ru+'t khie^'n na`ng
ddu+'ng da^.y dda(.t chie^'c ghe^' tru+o+'c cu+?a buo^`ng ta('m. Na`ng muo^'n
ngu? la^'y su+'c vi` ha('n thu+o+`ng ba('t na`ng da^.y so+'m dde^? la^'y to+`
ba'o co' tu+o+`ng thua^.t ca'c tra^.n dda^'u Yale-Harvard cho ha('n, va` dde^'n
gio+` na`y na`ng co`n chu+a ddu+o+.c ve^` nha` nghi? ngo+i\. Lu'c tru+a, tha^n
nha^n ha('n dde^'n tha(m, va` na`ng pha?i cho+` be^n ngoa`i\. Tro+`i se la.nh
ma` na`ng cha(?ng ki.p choa`ng the^m chie^'c a'o len be^n ngoa`i bo^. ddo^`ng
phu.c. Ha('n ngo^`i ngu? ga^.t go+` be^n chie^'c tu? con nhie^`u nga(n, cha^n
quy` mo^.t go^'i\. Na`ng khoa'c chie^'c a'o choa`ng le^n vai ha('n va` dde^'n
ngo^`i tre^n chie^'c ghe^' ngu+.a\. Co+n buo^`n ngu? dda~ qua, na`ng co`n
nhie^`u vie^.c pha?i theo do~i tre^n ma^'y ta^'m ddo^` bie^?u\. Na`ng ca^`m
ca^y bu't ghi xuo^'ng.
* Nhi.p 120
* Ho+i tho+? 25
* Nhie^.t ddo^. 98-98.4-98.2
* Ghi chu': Gia^.t chai ru+o+.u\. Ne'm be^? na't.
Xong na`ng la.i su+?a, "Gia(`ng co la`m ro+i chai ru+o+.u, be^.nh nha^n ho+i
kho' kha(n," va` ghi the^m va`o ba?n ba'o ca'o cu?a mi`nh "To^i kho^ng bao
gio+` muo^'n tro^ng nom be^.nh nha^n nghie^.n ru+o+.u la^`n nu+~a\." Vie^'t
the^' nhu+ng na`ng chu+a co' y' ddi.nh a^'y\. Na`ng bie^'t mi`nh se~ thu+'c
da^.y lu'c ba?y gio+`, do.n de.p sa.ch se~ tru+o+'c khi ha('n ti?nh gia^'c.
Khi ngo^`i xuo^'ng ghe^', na`ng nga('m nhi`n khuo^n ma(.t tra('ng nho+.t nha.t
va` me^.t la? cu?a ha('n. Na`ng dde^'m ho+i tho+? cu?a ha('n la^`n nu+~a, va`
tu+. ho?i sao dde^'n no^ng no^?i na`y\. Sa'ng nay ha('n tha^.t ngoan ngoa~n,
dda~ ve~ mo^.t so^' hi`nh hoa.t ho.a cho ddo+~ buo^`n cha'n sau ddo' co`n mang
cho na`ng. Na`ng du+. ddi.nh se~ ddo'ng khung treo trong pho`ng mi`nh. Na`ng
nho+' co^? tay o^'m tong cu?a ha('n khi va(.n tay na`ng, lo+`i ghe^ go+'m ha('n
tho^'t ra va` ca^u no'i cu?a ba'c si~ ba?o ha('n ho^m qua, "o^ng la` ngu+o+`i
ra^'t tu+? te^' dda`ng hoa`ng, ddu+`ng tu+. ha`nh ha. mi`nh nhu+ the^'\."
Na`ng qua' me^.t mo?i cha(?ng muo^'n lau do.n ca'c ma?nh vo+~ trong buo^`ng
ta('m vi` na`ng co`n cho+` ho+i tho+? cu?a ha('n ddie^`u hoa` tro+? la.i va`
di`u ha('n le^n giu+o+`ng, nhu+ng sau ddo' na`ng quye^'t ddi.nh lau do.n
tru+o+'c. Na`ng quy` go^'i ti`m ca'c ma?nh vo+~\, nghi~ ngo+.i "Le~ ra mi`nh
dda^u ca^`n la`m ddie^`u na`y\. Le~ ra ha('n dda^u pha?i nhu+ the^'\." Ba^'t
ma~n, na`ng ddu+'ng da^.y nhi`n ha('n. Ne't ma(.t ga^`y nhom, mu~i pha't ra
tie^'ng nga'y nghe nhu+ tie^'ng tho+? da`i, ba^'t an. Ba'c si~ dda~ la('c
dda^`u mo^.t ca'ch chi? co' o^ng ta mo+'i hie^?u ddu+o+.c, nhu+ng gia'c quan
cho na`ng bie^'t tru+o+`ng ho+.p cu?a ha('n tha^.t su+. ngoa`i kha? na(ng cu?a
na`ng. Ho+n nu+~a, tre^n ta^'m danh thie^'p cu?a na`ng ghi ro~ ra`ng lo+`i
khuye^n nhu? cu?a dda`ng chi. "Sa^u ru+o+.u, xin mie^~n." (No Alcoholics.).
Na`ng dda~ co^' ga('ng la`m he^'t tra'ch nhie^.m cu?a mi`nh. Nho+' lu'c na`ng
va` ha('n gia(`ng co vo+'i nhau ve^` chai ru+o+.u, ha('n dda~ du+`ng la.i va`i
gia^y ho?i na`ng co' ddau khi tay va va`o cu+?a\. Na`ng dda~ gia^.n do^~i tra?
lo+`i, " Cha(?ng ca^`n bie^'t o^ng nghi~ sao ve^` mi`nh. O^ng pha?i hie^?u
ngu+o+`i kha'c no'i ve^` o^ng the^' na`o chu+'\.
Ca'c ma?nh vo+~ ddu+o+.c nha(.t sa.ch se~, na`ng ti`m ca^y cho^?i que't ky~
la^`n nu+~a\. Na`ng cha(?ng hie^?u vi` sao ha('n ra no^ng no^?i na`y\. Tre^n
ba`n la`m vie^.c cu?a ha('n co`n bu+'c hi`nh ngu+o+`i vo+. tre? va` hai tha(`ng
con kha'u khi?nh, dda~ na(m na(m qua ro^`i ... Na`ng da'n mie^'ng ba(ng keo
va`o cho^~ tay bi. ddu+'t khi nha(.t ca'c ma?nh vo+~ va` quye^'t ddi.nh tu+`
dda^y ve^` sau kho^ng cha(m so'c be^.nh nha^n nghie^`n ru+o+.u nu+~a\.
Na`ng bu+o+'c le^n xe, ngo^`i phi'a sau no+i da`nh cho da^n da ma`u vi` te^n
pha' pha'ch na`o ddo' dda~ dda^.p cu+?a ki'nh xe la`m na`ng lo so+. ma?nh nu+'t
va(ng tru'ng mi`nh. Tro+`i dda~ to^'i khie^'n na`ng kho^ng the^? ddo^?i ta^'m
chi phie^'u be^.nh nha^n vu+`a tra? lu+o+ng. Trong tu'i na`ng chi? co`n vo?n
ve.n hai mu+o+i sa'u xu\. Hai co^ y ta' quen bie^'t ddu+'ng ddo+.i ngay ha`nh
lang va(n pho`ng ba` Hixson.
- Co^ ddang nha^.n be^.nh gi` the^' ?
- Nghie^.n ru+o+.u\. (alcoholic case)
- Nho+' ro^`i ! ba` Gretta Hawks co' no'i cho to^i bie^'t, co^ ddang cha(m so'c
o^ng ho.a si~ hoa.t hi`nh pha?i kho^ng ?
- Thu+a va^ng.
- O^ng a^'y qua^.y la('m ho+? ?
- Chu+a la`m phie^`n gi` to^i ca?\. Mi`nh ddu+`ng ne^n vo+ ddu~a ca? na('m.
- DDu+`ng gia^.n nghe, to^i nghe ddo^`n tho^i ma`\. Nghe no'i ma^'y tay say
su+a muo^'n gio+~n ma(.t vo+'i mi`nh\.
- Im ddi ! (Be quiet)
Na`ng na.t ngang va` nga.c nhie^n ve^` no^~i bu+.c do.c vo^ co+' cu?a mi`nh.
Lu'c sau ba` Hixson bu+o+'c ra ba?o hai co^ y ta' cho+` gia^y la't va` ra
hie^.u cho na`ng theo va`o pho`ng. Ba` pha^n tra^`n.
- To^i tha^.t ti`nh kho^ng muo^'n giao ma^'y ngu+o+`i tre? tuo^?i tru+o+`ng
ho+.p nhu+ the^' na`y dda^u\. Nha^.n ddie^.n thoa.i cu?a co^ to^i lo qua'\.
- Thu+a ba`, chu+a dde^'n no^~i na`o\. Tha^.t ra, o^ng a^'y cha(?ng bie^'t
mi`nh muo^'n gi` va` cu~ng chu+a la`m phie^`n dde^'n to^i\. Ca? nga`y qua o^ng
a^'y ra^'t ngoan ngoa~n, co`n ve~ cho to^i ...
Ba` Hixson ddu+a tay thoa(n thoa('t le^n cho^`ng ho^` so+\.
- To^i kho^ng muo^'n giao co^ ca na`y\. Tho^i dde^? ddo^?i ngu+o+`i kha'c cho
co^\. DDa^y ro^`i, nha^.n o^ng T.B ddu+o+.c kho^ng ?
DDie^.n thoa.i reng kho^ng ngu+`ng. Ba` Hixson ca^`m o^'ng nghe, tu+` to^'n:
- To^i se~ co^' ga('ng he^'t mo.i ca'ch, nhu+ng pha?i do ba'c si~ quye^'t
ddi.nh nu+~a ... Ngoa`i kha? na(ng cu?a to^i ro^`i ... O^`, Hattie ddo' ho+?
? kho^ng ddu+o+.c dda^u\. Ne`, chi. bie^'t co^ y ta' na`o co' kinh nghie^.m
vo+'i be^.nh nha^n nghie^`n ru+o+.u kho^ng ? Mo^.t be^.nh nha^n o+? kha'ch sa.n
Forest Park ddang ca^`n ngu+o+`i dde^'n giu'p. Tho^i nhe', nho+' go.i ngay cho
to^i\.
Ba` dda(.t o^'ng nghe xuo^'ng.
- O^ng a^'y sao ? No'i nghe coi, kho^ng ddu+'ng dda('n ho+? ?
- Kho^ng pha?i, o^ng a^'y chi? giu+~ tay to^i kho^ng cho to^i chi'ch thuo^'c.
Ba` Hixso ca`u nha`u\.
- Tro+`i, tha^.t la` te^n vo^ du.ng. DDa'ng cho va`o nha` thu+o+ng ddie^n
he^'t ca? lu~\. Ne`, to^i giao cho co^ ca kha'c de^~ da`ng ho+n. Cha(m so'c
mo^.t ba` cu. nhe'\.
DDie^.n thoa.i la.i reng.
- O^`, Hattie ddo' ho+? ? ddu+o+.c kho^ng ? co^ Svensen thi` sao ? Co^ a^'y
ddu? kha? na(ng cha(m so'c ma^'y te^n sa^u ru+o+.u ma` ... Va^.y Josephine
Markham thi` sao ? DDu+a ma'y cho co^ a^'y du`m to^i\. Jo ! co^ la`m o+n
nha^.n du`m ca na`y nhe'\. Mo^.t ho.a si~ no^?i tie^'ng ddo'\. To^i kho^ng
ro~, ddo' la` be^.nh nha^n cu?a ba'c si~ Carter, va` o^ng ta se~ co' ma(.t
khoa?ng mu+o+`i gio+`\.
Chu+`ng nhu+ cuo^.c ddie^.n dda`m se~ ke'o da`i kho^ng ngu+`ng.
- To^i hie^?u ta^m tra.ng cu?a co^\. Kho^ng gi` nguy hie^?m ca?, chi? ho+i
kho' kha(n ti' ma` tho^i\. DDu+o+.c ro^`i, dde^? to^i ti`m ngu+o+`i kha'c
va^.y\. Kho^ng sao, ca'm o+n nhe'\.
Ba` Hixson cu'p ma'y va` ghi che'p vo^.i va`ng xuo^'ng cuo^'n so^? tru+o+'c
ma(.t. Ba` la` mo^.t ngu+o+`i vo+'i dda^`y ddu? na(ng lu+.c, dda~ tu+`ng la`m
y ta' va` tra?i qua nhie^`u tru+o+`ng ho+.p to^`i te^. nha^'t. Ba` ha~nh
die^.n, thu+.c te^', tu+`ng la` mo^.t ba'c si~ ta^.p su+. la`m vie^.c sie^ng
na(ng no^? lu+.c, nhu+ng bi. to^?n thu+o+ng vi` ca'c ba'c si~ no^.i tru' va`
so^' be^.nh nha^n dda^`u tie^n cu?a ba` cho ra(`ng ba` ca^`n pha?i qua the^m
va`i khoa' hua^'n luye^.n ngay la^.p tu+'c vi` lo^'i phu.c vu. ngu+o+`i lo+'n
tuo^?i cu?a ba` co`n non no+'t. Ba` ddu+'ng da^.y\.
- Tha^.t ti`nh co^ muo^'n ca na`o no'i to^i nghe ? To^i dda~ ba?o co^ ve^`
mo^.t cu. ba`\.
DDo^i ma('t co^ y ta' sa'ng le^n trong vu`ng suy nghi~, ho^`i tu+o+?ng la.i
cuo^.n phim no'i ve^` cuo^.c ddo+`i cu?a Pasteur va` sa'ch vie^'t ve^` Florence
Nightingale khi ho. co`n la` sinh vie^n tru+o+`ng thuo^'c. Vo+'i nie^`m kie^u
ha~nh cu?a mi`nh, ho. da^`m mu+a da~i na('ng va` ca? ba(ng mi`nh trong su+o+ng
tuye^'t ta.i Philadelphia General, ha~nh die^.n ve^` chie^'c a'o choa`ng mo+'i
tinh kho^i cu?a ngu+o+`i ddang cha^.p chu+~ng bu+o+'c va`o nghe^` du+o+'i lo+'p
a'o khoa'c lo^ng khi hu+o+'ng dde^'n buo^?i da. vu~\. Na`ng tra? lo+`i giu+~a
tie^'ng reng cho'i tai cu?a ho^`i chuo^ng vang tu+` chie^'c ma'y ddie^.n
thoa.i\.
- To^i ... To^i muo^'n nha^.n la.i ca na`y\. Ne^'u ba` chu+a ti`m ddu+o+.c ai
thi` xin giao cho to^i\.
- Co^ la`m to^i pha't ddie^n ma^'t. Nu+?a phu't tru+o+'c ba?o kho^ng nha^.n
ma^'y te^n say ru+o+.u, nu+?a phu't sau la.i ddo^?i y'\.
- Co' le~ to^i dda'nh gia' su+. kho' kha(n ve^` co^ng vie^.c na`y ho+i qua'
dda'ng. Tha^.t ti`nh, to^i nghi~ mi`nh co' the^? giu'p o^ng a^'y\.
- Tu`y co^\. Nhu+ng ne^'u o^ng a^'y co`n ha`nh hung co^ la^`n nu+~a thi` ...
- Kho^ng sao\. Nhi`n tay to^i ne`, to^i cho+i bo'ng ro^? o+? Waynesboro High
hai na(m lie^`n. To^i ddu? su+'c cha(m so'c o^ng a^'y ma`\.
Ba` Hixson nhi`n na`ng ho^`i la^u, ddoa.n ba?o:
- Tho^i ddu+o+.c, nhu+ng ne^n nho+' ddu+`ng bao gio+` tin va`o ma^'y te^n say
su+a ca?\. Ru+o+.u no'i chu+' kho^ng pha?i ha('n no'i dda^u ma` tin, vi` ha('n
no'i va^.y nhu+ng cha(?ng pha?i va^.y (But just remember that nothing they say
when they\'re drunk is what they mean when they\'re sober). To^i tra?i qua
nhie^`u ro^`i\. Nho+' xe^'p dda(.t da(.n do` ngu+o+`i la`m trong nha` co'
chuye^.n thi` mi`nh co`n nho+` ho. tie^'p tay\. Cha(?ng the^? na`o bie^'t
tru+o+'c chuye^.n gi` se~ xa~y ra\. Mo^.t so^' sa^u ru+o+.u tuy say nhu+ng
co`n dda(`m tha('m, mo^.t so^' chuye^n mo^n qua^.y pha' le` nhe`\. No'i chung
tho^'i tha ca? lu~ (some alcoholics are pleasants and some of them are not, but
all of them can be rotten.)
- To^i se~ ghi nho+'\.
Na`ng bu+o+'c ra cu+?a khi tro+`i ve^` dde^m trong va('t, mu+a tuye^'t ro+i
nghie^ng nhe` nhe. khie^'n mo^.t vu`ng tra('ng the^nh thang giu+~a ba^`u tro+`i
xanh dden mi.t mu`\. Chie^'c xe khi na~y ddu+a na`ng xuo^'ng, tro+` dde^'n.
Ki'nh xe bi. vo+~ the^m va`i khung cu+?a\. Ngu+o+`i ta`i xe^' ddang bu+.c
do.c, ha(m he ne^'u to'm ddu+o+.c lu~ tre? se~ da^`n cho chu'ng mo^.t tra^.n
ne^n tha^n. Na`ng bie^'t ngu+o+`i ta`i xe^' chi? pha`n na`n vu vo+, nhu+ng
na`ng cu+' ngo+~ o^ng ta ca'u ki?nh ve^` ma^'y te^n say su+a\. Na`ng xuo^'ng
xe, bu+o+'c nhanh ve^` kha'ch sa.n. Gio' la.nh la`m na`ng run ra^?y\. Na`ng
pha?i cha(m so'c cho ha('n vi` cha(?ng ai nha^.n, vi` lo`ng ta^.n tu.y va` ba?n
na(ng nghe^` nghie^.p cu?a mi`nh. Ngu+o+`i ta`i gio?i trong li?nh vu+.c na`y,
ai cu~ng thi'ch thu' nha^.n co^ng vie^.c kho' kha(n ma` ngu+o+`i kha'c tu+`
cho^'i\. Na`ng go~ cu+?a\. Ha('n bu+o+'c ra, trong bo^. qua^`n a'o li.ch
su+., co`n the^m chie^'c mu~ qua? du+a (a derby hat). Ha('n ngu+o+.ng nga^.p.
- Cha`o co^, co^ tro+? ve^` hay qua'\. To^i thu+'c da^.y ho^`i la^u va` muo^'n
ra ngoa`i mo^.t lu'c. Co^ ti`m ddu+o+.c y ta' tru+.c dde^m cho to^i chu+a ?
- To^i tru+.c dde^m ddu+o+.c va` quye^'t ddi.nh tru+.c o+? dda^y ca? nga`y
dde^m hai mu+o+i bo^'n tie^'ng.
Ha('n mi?m cu+o+`i o^n hoa`\.
- Lu'c nhi`n co^ ddi, tha^m ta^m to^i nghi~ the^' na`o co^ cu~ng quay ve^`\.
Ti`m du`m to^i chie^'c kim ca`i khuy trong ma^'y chie^'c ho^.p dda(`ng kia\.
Du` sao, to^i cu+' so+. co^ bo? ddi luo^n.
- To^i cu~ng du+. ddi.nh nhu+ the^'\.
- Co^ nhi`n le^n ba`n kia\. To^i vu+`a ve~ the^m mo^.t so^' hoa.t ho.a ... ve~
co^ ddo'\.
- O^ng ddi ga(.p ai gio+` na`y ?
- Thu+ ky' rie^ng cu?a to^?ng tho^'ng. To^i vu.ng ve^` dde^'n gio+` chu+a
chua^?n bi. xong, ddi.nh bo? cuo^.c thi` co^ ve^`\. Co^ co' the^? go.i du`m
to^i mo^.t ly ru+o+.u tra('ng ?
- Mo^.t ly tho^i nhe'\.
Va`o buo^`ng ta('m na`ng nha^.n ra ve? nho+.t nha.t tre^n ma(.t ha('n va` co`n
ngu+?i ra mu`i ke.o ba.c ha` la^~n vo+'i ru+o+.u trong ho+i tho+? ha('n. Na`ng
ho?i:
- O^ng ve^` ngay kho^ng ? mu+o+`i gio+` ba'c si~ se~ dde^'n ddo'\.
- Kho^ng, co^ pha?i ddi vo+'i to^i\.
- To^i ? a(n ma(.c va^`y ddi dda^u ?
- The^' ... to^i kho^ng ddi !
- To^'t, va^.y mo+`i le^n giu+o+`ng ngay, ddo' la` no+i cho^'n tha^m ti`nh cu?a
o^ng. Nga`y mai o^ng ga(.p ho. kho^ng ddu+o+.c sao ?
- Di~ nhie^n kho^ng.
Na`ng bu+o+'c theo, ddu+a tay tha('t ca` va.t cho ha('n. Nhi`n chie^'c a'o
nha(n nheo, na`ng ba?o\.
- Sao kho^ng thay a'o kha'c. A(n ma(.c nha(n nheo va^`y ddi ga(.p ai ?
- DDu+o+.c ro^`i ! nhu+ng dde^? to^i la`m mo^.t mi`nh.
- Sao kho^ng cho to^i giu'p ? Nhie^.m vu. cu?a to^i ma`\.
- U+` ! muo^'n la`m gi` la`m ddi !
- Ne`, ddu+`ng va(.n tay to^i ... ro^`i la.i no'i xin lo^~i\.
- DDu+`ng lo, kho^ng ddau dda^u, ti' co^ se~ tha^'y\.
Na`ng chua^?n bi. xong na`o a'o ma(ng to^, a'o khi?, va` chie^'c so+ mi u?i
tha^.t tha(?ng, nhu+ng chu+a ki.p tro`ng chie^'c a'o va`o dda^`u ha('n thi`
ha('n ri't ddie^'u thuo^'c ca^u gio+`\. Ha('n ba?o\.
- Nhi`n dda^y ! mo^.t hai ba !
Na`ng vo^.i ke'o chie^'c a'o lo't cu?a ha('n ra, ddu'ng lu'c ha('n a^'n ma.nh
dda^`u lu+?a ddo? nhu+ muo^'n lu.i va`o tim pho^?i, dda^m ma.nh va`o phie^'n
kim loa.i nho? ba(`ng ddo^`ng xu be^n su+o+`n tra'i cu?a ha('n. Ha('n ke^u
le^n "u'i ddau !" khi tia lu+?a toe' ro+i xuo^'ng bu.ng.
"DDe^'n gio+` chu+o+'ng" (Now was the time to be hard\-boiled), na`ng tu+.
ba?o\. Na`ng bie^'t ha('n co' ba chie^'c huy chu+o+ng tu+` tho+`i tham chie^'n
ma` ha('n ca^'t giu+~ trong ho^.p nu+~ trang, nhu+ng ba?n tha^n na`ng cu~ng
tu+`ng ma.o hie^?m nhie^`u phen, chu+'ng lao pho^?i hay la^y lang no+i a^'y,
ddo^i khi ga(.p pha?i ca(n be^.nh ghe^ go+'m ho+n ma` na`ng kho^ng he^` hay
bie^'t, va` na`ng cha(?ng bao gio+` tha thu+' cho vi. ba'c si~ dda~ da^'u
die^'m kho^ng ba'o cho na`ng bie^'t tru+o+'c. Na`ng ho?i ba(`ng gio.ng o^n
to^`n khi lau chu`i cho ha('n:
- Ve^'t thu+o+ng khie^'n o^ng ddau ddo+'n la('m ho+? ? Kho^ng la`nh no^?i sao
?
- Kho^ng bao gio+` ! bo.c ddo^`ng ddo'\.
- Nhu+ng cu~ng dda^u pha?i la` ly' do dde^? o^ng tu+. ha`nh ha. mi`nh.
Ha('n ddu+a ddo^i ma('t na^u nhi`n na`ng ddau ddo+'n, ca'ch bie^.t va` la.c
lo~ng. Trong mo^.t gia^y nga('n ngu?i ha('n ra da^'u cho na`ng bie^'t u+o+'c
nguye^.n cu?a mi`nh "sa(~n lo`ng ddo'n nha^.n ca'i che^'t" (He signaled to her
in one second, his Will to Die), va` ba(`ng ta^'t ca? qua' tri`nh ddu+o+.c
hua^'n luye^.n dda`o ta.o va` kinh nghie^.m rie^ng na`ng tha^'u hie^?u ddu+o+.c
mi`nh hoa`n toa`n ba^'t lu+.c, cha(?ng the^? la`m ba^'t cu+' ddie^`u gi` dde^?
ca?m hoa' ddu+o+.c ha('n. Ha('n ddu+'ng da^.y vu+~ng va`ng mo^.t mi`nh,
hu+o+'ng ddo^i ma('t ve^` phi'a tru+o+'c.
- Co' to^i o+? dda^y, o^ng ddu+`ng ho`ng ro+' va`o chai ru+o+.u !
No'i du+'t ca^u, na`ng nha^.n ra cha(?ng pha?i ha('n ddang ti`m kie^'m chai
ru+o+.u nhu+ na`ng nghi~\. Ha('n nhi`n tru+`ng tru+`ng ve^` phi'a go'c buo^`ng
ta('m no+i na`ng ne'm chai ru+o+.u khi sa'ng na`y\. Na`ng cha(m chu' theo do~i
gu+o+ng ma(.t dde.p cu?a ha('n, ye^'u o+'t nhu+ng bu+o+'ng bi?nh, na`ng so+.
ha~i cha(?ng da'm nhu'c nhi'ch nu+?a bu+o+'c vi` hie^?u tu+? tha^`n ddang
hie^.n die^.n no+i a^'y\. Na`ng bie^'t ddu+o+.c tha^`n che^'t, na`ng nghe ve^`
ddie^`u a^'y, ngu+?i ra ddie^`u a^'y kho^ng chu't nha^`m la^~n, nhu+ng na`ng
chu+a tu+`ng bao gio+` chu+'ng kie^'n ddu+o+.c gio+` phu't tha^`n che^'t go~
cu+?a ba^'t cu+' ai\. Na`ng tu+. hie^?u, ngu+o+`i dda`n o^ng tru+o+'c ma(.t
mi`nh ddang ddo^'i die^.n vo+'i tu+? tha^`n no+i go'c tu+o+`ng trong buo^`ng
ta('m. Tha^`n che^'t ddu+'ng ye^n la.nh lu`ng nhi`n ha('n ho tie^'ng ho ye^'u
o+'t to^.i ti`nh, kha.c ra chu't ddo.a dda`y oan khie^n, ddoa.n chu`i va`o
qua^`n. A'nh cho+'p cho+.t loe' mo^.t ma`u the^ lu+o+ng, ra.n nu+'t tie^'ng
ke^u khe~ kha`ng vu.n vo+~ trong nu+?a khoa?nh kha('c, nhu+ la`m ba(`ng chu+'ng
cho ddo^.ng ta'c cuo^'i cu`ng cu?a ddo+`i ha('n. (She knew death - she heard
it, she smelt its unmistakable odor, but she had never seen it before it
entered into anyone, and she knew this man saw it in the corner of his
bathroom: that it was standing there looking at him while he spit from a feeble
cough and rubbed the result into the braid of his trousers. It shone there ...
crackling for a moment as evidence of the last gesture he ever made\.).
Sa'ng ho^m sau, na`ng co^' gia?i thi'ch cho ba` Hixson.
- Xin dda^`u ha`ng, kho^ng ca^`n bie^'t mi`nh dda~ co^' ga('ng ta^.n su+'c co+~
na`o cu~ng cha(?ng the^? vu+o+.t qua no^?i\. Ha('n va(.n tay to^i ddau
ddie^'ng dde^'n khi ke'o ra ddu+o+.c mo+'i tho^i\. Nhu+ng to^i kho^ng ma`ng,
kho^ng ke^?\. Chi? buo^`n mo^.t ddie^`u, mi`nh tha^.t su+. vo^ phu+o+ng
cha(?ng cu+'u giu'p ddu+o+.c ho.\. To^i cu+.c lo`ng cha'n na?n, cuo^'i cu`ng
bao co^' ga('ng no^~ lu+.c dde^`u co^ng toi\.
Nguye^.t Trinh chuye^?n ngu+~
vtruong@nova.umuc.edu
Feb. 22, 2001
* Ho+n nu+?a chi tie^'t la^'y tu+` The Great Gatsby, by F. Scott Fitzgerald
1. Francis Scott Key (1780-1843), author of The Star Spangled Banner
(http://www.kn.pacbell.com/wired/fil/pages/listthenatimr.html)
2. 1974, do dda.o die^~n Jack Clayton (03/01/1921 - 02/26/1995) va` ca'c ta`i
tu+? Robert Redford, Mia Farrow, Sam Waterston 2000, do dda.o die^~n Robert
Markowitz va` ca'c ta`i tu+? Mira Sorvino, Toby Stephens
3. http://www.schirmer.com/composers/harbison_gatsby.html
Du+o+'i dda^y la` tri'ch da^~n cuo^.c pho?ng va^'n giu+~a pho'ng vie^n Paul
Solman cu?a dda`i WGBH-Boston va` ca'c nha` nghe^. thua^.t dda~ thu+.c hie^.n
vo+? ki.ch Opera hie^.n dda.i The Great Gatsby.
http://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/jan-june00/gatsby_1-6.html
Paul Solman: A^m nha.c trong vo+? ki.ch The Great Gatsby ddu+o+.c o^ng soa.n
theo tie^'t ta^'u va` lo^'i tri`nh ba`y tha^.t mo+'i la.\. DDo' co' pha?i la`
thu+? tha'ch to ta't ddo^'i vo+'i o^ng khi chuye^?n the^? quye^?n tie^?u
thuye^'t qua lo^'i vie^'t ddo^.c dda'o cu?a Fitzgerald. (Harbison's Gatsby is
full of new music sung in new ways. The great challenge: How to transpose
Fitzgerald's famous writing style).
Nha` soa.n nha.c John Harbison (Composer): Ngo^n ngu+~ tuye^.t vo+`i nha^'t
cu?a tie^?u thuye^'t kho^ng pha?i chi? o+? lo+`i no'i tre^n mo^i nha^n va^.t
trong ca^u chuye^.n. Ma` ddo' la` tri`nh tu+. cu?a su+. chuye^?n bie^'n khe'o
le'o, lie^n ho+.p va` ca'ch die^~n ta? so^'ng ddo^.ng. Ta^'t ca? ca'ch ddie^`u
pho^'i ha`i hoa` a^'y mo+'i tha^.t su+. ta.o ne^n tie^'ng no'i tu+` no^.i ta^m
nha^n va^.t (The most beautiful language in the novel is not in the characters'
mouths; it's in the transitional and connective and descriptive material. And
it's only occasionally that can be moved over into the characters' speeches
themselves.).
Paul Solman: DDie^`u kho' kha(n la` la`m the^' na`o khie^'n kha'n gia? la`m
quen ddu+o+.c vo+'i ne^`n a^m nha.c mo+'i me? la. lu`ng. Co' pha?i ca'ch
ddo^?i mo+'i na`y ca^`n nhie^`u tho+`i gian gio+'i thie^.u dde^? thuye^'t phu.c
kha'n gia? va` ddie^`u na`y tu`y thuo^.c nha^'t thie^'t va`o kha? na(ng cu?a
ngu+o+`i nghe^. si~\. (how hard it is to create an appetite for modern music
when audiences can feast on Mozart instead. Do you think almost any new
artwork needs repetition before an audience really gets it. And that means the
artists themselves must make the case\.)
DDa.o die^~n nghe^. thua^.t va` sa^n kha^'u, nha` soa.n nha.c James Levine (The
Maestro, Artistic Director, Metropolitan Opera): DDo^'i vo+'i su+. chuye^?n
the^? sa^n kha^'u Opera ddu+a kha'n gia? tu+` gio`ng nha.c Mozart co^? ddie^?n
dde^'n gio`ng nha.c Opera hie^.n dda.i, tru+o+'c nha^'t pha?i tu+` ngu+o+`i
nha.c si~\. Nhie^.m vu. ho. la` pha?i bie^'t ye^u me^'n va` tin tu+o+?ng va`o
tu+`ng pha^`n mo^.t cu?a ta'c pha^?m, no^? lu+.c ti`m to`i khai tha'c ca'i
mo+'i la. va` bie^?u die^~n lie^n tu.c. Theo y' to^i, a^m nha.c se~ che^'t
da^`n mo`n ne^'u cu+' bi. la^.p ddi la^.p la.i nhu+~ng ddie^`u cu~ ri'ch nha`m
cha'n qua' quen thuo^.c vo+'i chu'ng ta (The musicians have to love and believe
in the piece and keep trying to find ways to schedule it, to perform it ... I
mean, the art form would die if all it was, was repeating something with which
we were already familiar.).
Paul Solman: A^m nha.c mo+'i la. cu?a Harbison trong vo+? opera The Great
Gatsby dda~ ga^y nhie^`u su+. chu' y'\. Du+o+'i ca'i nhi`n cu?a mo^.t dda.o
die^~n, o^ng co' nghi~ dda^y la` da^'u hie^.u dda^`y khi'ch le^. ddo^'i vo+'i
ne^`n ki.ch opera trong thi. tru+o+`ng a^m nha.c hie^.n dda.i\. (Harbison's
Gatsby has received for an opera a huge amount of attention. And for director
Mark Lamos, at least, that is further evidence of encouraging uptick in the
market for modern music).
DDa.o die^~n Mark Lamos (Director): Da^'u hie^.u kha? quan cho tha^'y hie^.n
nay nhie^`u nha` sa?n xua^'t dda~ uy? tha'c cho ca'c soa.n gia? (composer)
sa'ng ta'c nhu+~ng ki.ch ba?n Opera tho+`i dda.i\. To^i tu+`ng da`n du+.ng
nhie^`u vo+~ ki.ch opera hie^.n dda.i na`y o+? St. Louis, va` lu'c na`o nha`
ha't cu~ng dda^`y a('p kha'n gia?\. Ho. nhu+ dda~ sa(?n sa`ng tham du+. va`o
cuo^.c phie^u lu+u\. Ho. ha`o hu+'ng cha^'p nha^.n ddie^`u mo+'i la. ma`
kho^ng ca^`n pha?i nghe qua tru+o+'c, cha(?ng ca^`n ho.c ho?i ghi nho+',
cha(?ng ca^`n pha?i tha^.t su+. bie^'t nhie^`u gi` ca?\. Ho. chi? vie^.c
ngo^`i xuo^'ng thong tha? va` la('ng nghe, du` chi? la` la^`n dda^`u tie^n.
Ta^'t ca? dda~ no'i le^n bu+o+'c tie^'n cu?a ne^`n va(n hoa' Hoa Ky` hie^.n nay
(The healthy things is more companies commissioning living American composers
to write new operas\. I do a new opera at the opera theater in St. Louis, the
place is packed. They\'re ready for an adventure\. They\'re eagerly accepting
a new work without having heard it before, without having a recording to study,
without having really knowing much more about it than they do when they just
sit down and hear it the first time\. That's saying a lot about American
culture right now.
4. http://www.schirmer.com/composers/harbison_works.html
Selections from from "The Great Gatsby"
Gatsby Etudes (1999)
for piano
Three etudes based on music from the opera
Gatsby Songs (1999)
for voice and piano
Fourteen popular songs, with lyrics by Murray Horwitz, from the opera
Remembering Gatsby (1985)
==================================32==========================================
Bu+'c Tu+o+`ng Co^' Cha^'p
Thu Thuye^`n
Co^ va` em Hu+o+ng lu'c na`o cu~ng la` ca(.p ba`i tru`ng. Thuo+? nho?, co'
la^`n Hu+o+ng nghi.ch bi. ba('t qua? tang. Em so+. ddo`n, cha.y va`o pho`ng
ta('m tro^'n\. Me. ca^`m cho^?i pha^'t tra^`n ddi "truy ki'ch". Tha^'y co^
ddang quay lu+ng cho+i ddo^` ha`ng, ba` vu.t cho mo^.t roi qua('n ddi't (chi?
vi` hai ddu+'a ma(.c bo^. ddo^` ma`u hoa ca` gio^'ng nhau!). Co^ gia^.t mi`nh
quay la.i\. Nhi`n khuo^n ma(.t a(n na(n cu?a me., co^ bie^'t me. la^`m, be`n
la(n ra a(n va.. The^' la` me. co^ pha?i thu+o+`ng co^ mo^.t qua? ba('p
nu+o+'ng, ly sa^m ba?o lu+o+.ng va` nu+?a mie^'ng o^ mai\. Ma~i dde^'n tuo^?i
da^.y thi`, me. co^ va^~n co`n mua qua^`n a'o cu`ng kie^?u, cu`ng ma`u\. Ma(.c
va`o, ba.n be` a'c mie^.ng cho.c: "Tro^ng chu'ng ma`y nhu+ hai ddu+'a tre?
mo+'i bu+o+'c ra kho?i vie^.n mo^` co^i\." Me. co^ bie^'t ddu+o+.c an u?i:
"Gio^'ng sinh ddo^i ca'c con a.." Tu+` ho^m ddo', me. mo+'i chi.u bo? tho'i
quen na`y!
Sang My~, cha me. anh chi. em ca? tha?y ta'm ngu+o+`i, mo^~i ngu+o+`i li`a
mo^.t nga?. Chi? co' Hu+o+ng va^~n chi.u kho' ru` ri` ddie^.n thoa.i vo+'i co^,
hai ngu+o+`i ca` ke^ tu+` chuye^.n cho^`ng ngu? nga'y be^? nha` dde^'n chuye^.n
con tro+? chu+'ng ddi tu+o+'t. Ngay ca? to+'i tha'ng, ddau bu.ng cu~ng ddem ra
ta? oa'n... The^' ma` tha`nh tho'i quen, kho^ng no'i chuye^.n no' ho^?ng cha^n
la`m sao/? Ro^`i no'i chuye^.n qua ddie^.n thoa.i cu~ng chu+a ddu?. Mo^~i ddo^.
He` sang, chi. em co^ go.i nhau o+i o+'i, he.n nga`y la`nh tha'ng to^'t ddu+a
ba^`u ddoa`n ddi Florida xa? ho+i\. DDe^? ma(.c lu~ con ni't cho+i chung, hai
chi. em ngo^`i no'i chuye^.n ddo+`i\. Nhu+~ng lu'c na`y, Hu+o+ng hay ta^m su+.:
"Em co' ca?m tu+o+?ng chi. em mi`nh la` hai ngu+o+`i duy nha^'t co`n la.i trong
nha`. Ca`ng nga`y ca`ng tha^'y xa ca'ch cha me. va` nhu+~ng anh chi. em
kha'c!". Co^ ca^'t gio.ng ke? ca?, pha^n ti'ch: "DDa^`u da^y mo^'i nho+., cu~ng
vi` kho^ng chi.u kho' lie^n la.c vo+'i nhau thu+o+`ng xuye^n. Kho^ng cu+' gi`
ba.n be`, ngu+o+`i ye^u\. Cha me. anh chi. em ruo^.t cu~ng va^.y\. Co^? nha^n
ba?o la`... la`... Xa Ma(.t Ca'ch Lo`ng ma`!" Mo^~i khi ba`n dde^'n gia ddi`nh,
co^ va` Hu+o+ng dde^`u bi. ke.t cu+'ng. Ma^'y la^`n hai co^ nghi~ ca'ch ke'o
gia ddi`nh la.i ga^`n nhu+ng cuo^'i cu`ng, nhu+~ng va^'n dde^`... kho^ng quan
tro.ng thu+o+`ng bi. que^n lu+?ng ngay sau khi ba`n ba.c!
DDu`ng mo^.t ca'i, cha co^ bi. tai bie^'n ma.ch ma'u na~o, pha?i na(`m nha`
thu+o+ng ca? tha'ng. O^ng nha(n ma(.t khi co^ go.i ddie^.n thoa.i ho?i tha(m,
"Bo^' so+. na(`m lie^.t trong be^.nh vie^.n co`n ho+n so+. che^'t con a.!".
Nghi~ sao, o^ng tho+? da`i: "Gia ddi`nh vo+. cho^`ng con ca'i ba^y gio+` mo^~i
ngu+o+`i mo^.t no+i, tha^.t kho' ddi tha(m. Ba^y gio+` bo^' chi? mong co' di.p
ga(.p la.i ca? nha` cu`ng mo^.t lu'c!". Co' le~ dda^y chi'nh la` co+ ho^.i cho
gia ddi`nh xi'ch va`o nhau\. Co^ nhanh nha^?u: "Tu+o+?ng gi` chu+' chuye^.n
ddo' de^~ tho^i\. Con se~ tu. ta^'t ca? la.i, chu.p mo^.t lo^ hi`nh, co' me.
va` sa'u anh chi. em. Bo^' ngo^`i giu+~a chu+ng ddu? mu+o+`i ngo'n tay ra
ngoa`i\." Ro^`i co^ cu+o+`i co+.t he.n bu+`a mo^.t nga`y ga(.p go+~ o+? Tie^?u
Sai`go`n cho bo^' vui\. No'i chuye^.n vo+'i bo^' xong, co^ ke^? y' ddi.nh cho
cho^`ng ro^`i ke^'t lua^.n: DDie^`u bo^' mong muo^'n qua' ddo+n gia?n. Kho^ng
la`m ddu+o+.c thi` tha^.t dda'ng tie^'c. Cho^`ng co^ ga^.t gu`, "Gia ddi`nh
lu'c na`y co`n ddo^ng ddu?, kho^ng lo ga(.p nhau, sau lo+~ co' chuye^.n gi`,
a(n na(n kho^ng ki.p. No'i da.i, kho^ng chu+`ng dda^y la` u+o+'c nguye^.n
cuo^'i cu?a bo^' dda^'y!"
To^'i, co^ go.i ddie^.n thoa.i mo^.t tua\. Ke^'t qua? kho^ng ma^'y kha? quan
nhu+ co^ tu+o+?ng. Co^ ra^`u ri~ ke^? le^? vo+'i Hu+o+ng:
"Ru? me. ddi, me. thoa'i tha'c ngay\."
Hu+o+ng ho?i:
"Me. co' no'i ta.i sao kho^ng?".
Sa(~n ddu+o+ng bu+.c mi`nh, gio.ng co^ da^'m da(?n:
"Ly' do na`o cu~ng va^.y\. Kho^ng ddi va^~n hoa`n kho^ng ddi!"
Tu+. nhie^n tha^'y mi`nh ga('t go?ng vo+'i em cu~ng ky`, co^ nho? gio.ng la.i:
"Thi` ba^.n va` me^.t a^'y ma`!".
"The^' co`n chi. Hoa`ng, anh A'nh?"
Co^ cu+o+`i gu+o+.ng:
"Chi. Hoa`ng pha?i tru+.c nha` thu+o+ng, kho^ng hu+'a cha('c. Co`n anh A'nh
thi` O^ ke^ ngay nhu+ng chi. nghi ca'i o^ng lo^ng bo^ng no'i "u+`" cho qua
chuye^.n."
Hu+o+ng an u?i:
"Me. kho^ng ddi thi` sa'u anh chi. em co^' ga(.p bo^' va^.y\. DDu+o+.c ngu+o+`i
na`o hay ngu+o+`i a^'y chi. a`!"
Co^ mie^~n cu+o+~ng ddo^`ng y'. Tru+o+'c khi dda(.t o^'ng nghe xuo^'ng co^
ca^?n tha^.n da(.n em:
"Ke'o ddu+o+.c anh A'nh, chi. Hoa`ng la` ta.m coi nhu+ dda^`y ddu?. Hai ddu+'a
o+? Cali, chi. giao cho Hu+o+ng. Em nho+' no'i so+'m ke?o chu'ng bo? ddi cho+i
hoang va`o nga`y ho^.i ngo^. thi` kho^'n!"
Hu+o+ng ddu`a:
"Nghe ro~ tra(m pha^`n tra(m. Xin tua^n le^.nh xe^'p!"
Co^ phi` cu+o+`i!
Tu+o+?ng mo.i su+. xuo^i buo^`m thua^.n gio', tha'ng sau Hu+o+ng ba'o hung tin:
Ma.c, em u't trai muo^'n cu`ng vo+. con ddi Me^~ Ta^y Co+ cho+i ddu'ng tua^`n
ca? nha` xum ho.p. Co^ ke^u a^`m le^n trong ddie^.n thoa.i: "Cho no' hay
tru+o+'c ma^'y tha'ng tro+`i dde^? co' thi` gio+` ti'nh toa'n va` thay ddo^?i
chu+o+ng tri`nh ddi cho+i ne^'u ca^`n. Gio+` la.i muo^'n ca'i gi` ky` va^.y/?
DDe^? chi. ke^u chi. Hoa`ng no'i chuye^.n vo+'i no'." (Trong nha`, Ma.c nga'n
nha^'t chi. Hoa`ng!). Hu+o+ng ddu+o+.c di.p, lo^`ng le^n ma('ng ru?a: "Nhie^`u
ngu+o+`i pha?i bo? tie^`n mua ve' ma'y bay dde^? ga(.p nhau co`n no' thi` co+m
mo+`i ta^.n mie^.ng, kho^ng pha?i le^ xa'c ddi dda^u, the^' ma` ba^y gio+` co`n
no^?i chu+o+'ng ba^'t tu+? kho^ng chi.u ngo^`i ye^n hu+o+?ng. Ca'i tha(`ng
ti`nh nghi~a to nhu+ ho^.t na\. Tra'i tim chui to.t xuo^'ng ddi't, cu+'t lo^.n
le^n dda^`u\... sau na`y con ca'i ddu+'a na`o cu~ng ba^'t hie^'u cho bie^'t
tha^n!". Co^ nhe. nha`ng khuye^n Hu+o+ng: "Cha('c Ma.c the^? na`o cu~ng co' ly'
do ra^'t chi'nh dda'ng. Mi`nh tho^ng ca?m cho no', Hu+o+ng a.! DDa`ng na`o
cu~ng la` em, tho^i ddo^. lu+o+.ng hi? xa? dde^? ddu+'c cho con ma`...". No'i
the^' nhu+ng co^ cu~ng no'ng tai la('m. To^.i nghie^.p cho bo^', con ca'i bo^'
the^' dda^'y, nuo^i cho lo+'n, ba^y gio+` muo^'n ga(.p cu~ng kho^ng xong. Tha?m
qua'!
May ghe^, chi. Hoa`ng kho^ng bie^'t dde ne.t nhu+~ng gi`, o^ng con trai u't
hoa?ng vi'a ddo^?i y', hu+'a se~ o+? nha` cho+` pho' ho^.i ba`n dda`o\. Co^
vu+`a tho+? ha('t xong la` lo ho^'i anh A'nh mua ve' ma'y bay\. Co^ go.i nha('c
anh nga`y mo^.t. La^`n na`o co^ cu~ng la toa'ng le^n:
"Tro+`i a.! Anh cho+` phu' li't tho^?i co`i mo+'i chi.u go.i ha~ng ha`ng kho^ng
sao dda^y!"
Anh co^ va^~n xue^` xo`a:
"Co`n o^'i tho+`i gio+`. Chu+a chi dda~ la la`ng!".
Co^ loay hoay va^'t va? nhu+ con thoi\. Vu+`a nghe tin anh mua ddu+o+.c ve'
thi` co^ nha^.n ddie^.n thu+ cu?a chi. Hoa`ng: "Te^n ddo^`ng nghie^.p nha^.n
lo+`i giu'p chi., bi. le^n ba`n mo^? ddu'ng tua^`n tru+.c. Cha('c kho^ng ddi
ddu+o+.c em a`!". Co^ nghe dde^'n dda^y, buo^ng ngu+o+`i dda'nh phi.ch xuo^'ng
dda^'t. Cha'n na?n. Chie^`u dde^'n, chi. co^ go.i ddie^.n thoa.i nha('n, "Mo+'i
kie^'m ra ddu+'a kha'c chi.u tru+.c du`m, nha^'t ddi.nh chi. se~ ddi ddu+o+.c."
Co^ co' ca?m tu+o+?ng ngo^`i tre^n chuye^'n xe dda^`y nhu+~ng mo^ dda^'t va`
o^? ga`. No' nho^`i co^ dde^'n ga^`n ddu+'t ho+i!
Cuo^'i cu`ng ca'i nga`y dde.p tro+`i a^'y ke^'t nu. ddo+m hoa: Bo^' co^ dda'p
ma'y bay xuo^'ng la` ddu+o+.c ca? nha` da`n ha`ng cho+` sa(~n. Thie^'u me.,
ma(.t bo^' to^'i la.i nhu+ng khi o^ng o^m ca'c con trong lo`ng, ddo^i ma('t
o^ng nhu+ co' lu+?a, sa'ng ru+.c. Co^ U't, con ga'i ru+o+.u cu?a o^ng, dde^`
nghi. ra co^ng vie^n ba'ch bo^. cho da~n ga^n. O^ng ddo^`ng y' ngay\. The^' la`
ma^'y anh chi. em ra co^ng vie^n ba`y tro` nho^' nha(ng, xe^'p ha`ng tu+` lo+'n
dde^'n nho? tuo^?i nha^'t coi co' kha'c tho+`i no^'i dduo^i cho+` tie^`n mu+`ng
tuo^?i/? Nhi`n nhu+~ng ma'i dda^`u cao tha^'p kho^ng dde^`u, em u't lo+'n xa'c
ho+n chi. ca?, anh lu`n ho+n em ca'i dda^`u\... Cha co^ o^m bu.ng cu+o+`i
nga^'t, ma'i to'c ba.c rung pha^'t pho+\. Ke'o the^m lu~ cha'u no^.i ngoa.i
cha^'t chung quanh o^ng, lo^ nho^ lo^'c nho^'c, ddo^ng nhu+ mo^.t ddo^.i bo'ng
ro^?. The^' la` ba^'m ma'y chu.p hi`nh loa.ch xoa.ch. Lu~ con ga'i chu.p vo+'i
bo^' rie^ng, lu~ con trai chu.p ta^'m kha'c, khuy`nh tay ga'c cha^n le^n go^'c
ca^y cho oai/ . Ro^`i bo^' ra chu.p hi`nh vo+'i ca? trai la^~n ga'i, o^ng
ngo^`i vo+'i ca'c cha'u no^.i ngoa.i\... ti'nh ra kho^ng thie^'u kie^?u na`o\.
Ta^'m na`o cu~ng tha^'y ba`n tay mu+o+`i ngo'n cu?a bo^' dda(.t tre^n ddu`i\.
O^ng he^? ha?, mo'm mie^.ng cu+o+`i ma~i!
Trong bu+~a co+m gia ddi`nh (ta.m go.i la` ddo^ng ddu?), co^ tie^'p cho cha
mo^.t mie^'ng na^'m ddo^ng co^, khe^` kha` nha('c: "Mo+'i nga`y na`o o+?
DDa`la.t, anh A'nh phi ca'i cha^'t gi` kho^ng bie^'t ma` la'i xe leo le^`,
to^ng he^'t ca^y mai na`y dde^'n ca^y mai kha'c. U't Tha'i ca? nga`y lang thang
vo+'i hai me. con cho' Mu+.c. Hu+o+ng thi` chuye^n mo^n vo^ be^'p phu. chi. Ba,
la`m chi. a^'y cu+' khen no' dda?m ddang. Nghe ma~i pha't nho^.t trong
bu.ng.... Chi. Hoa`ng ba^y gio+` co`i ngu+o+`i chi? vi` hay ddi bo^. ddi cho+..
Tay va'c gio? na(.ng, cha^n leo do^'c cao\. Nhi`n hai ba('p ddu`i chi. le^n
ga^n cuo^`n cuo^.n ma`... thu+o+ng vi` bie^'t chi. ra'ng tie^'t kie^.m dde^?
mua qua` cho+. cho lu~ con ni't." No'i dde^'n dda^y, co^ quay qua khoe cho^`ng:
"Anh bie^'t kho^ng? Chi. Hoa`ng ho^`i xu+a co`n la` tay vo^ ddi.ch cha.y bo^.,
chuye^n va'c roi ru+o+.t dda'nh Ma.c. Gio+` dda^y no' lo+'n tu+o+'ng, mo^.t
vo+. hai con, ddi ddu+'ng chu+~ng cha.c la.i the^m bo^. ria Hitler. Bo^' ba?o
cu~ng kho^ng da'm ga^y su+.!"
Chi. Hoa`ng cu+o+`i me'o mo'. Kho^ng tu+o+?ng tu+o+.ng ho^`i xu+a mi`nh du+~
ddo`n vo+'i Ma.c the^'. La^'y ca? co.c mu`ng pha.ng va`o cha^n em. Co.c mu`ng
ga~y la`m hai, em chi. vu+`a ddi ca` nha('c vu+`a kho'c. Ba^y gio+` con hu+,
chi. kho^ng no+~ ddo^.ng dde^'n so+.i to'c cu?a chu'ng! Nghi~ to+'i dda^y chi.
ru+ng ru+ng le^.. Nhu+~ng ky? nie^.m ca'ch dda^y ga^`n ba mu+o+i na(m ke'o ve^`
cu`ng vo+'i hi`nh a?nh nhu+~ng la(`n roi ha(`n tre^n lu+ng em. "Ve^'t thu+o+ng
lo`ng cu?a Ma.c cha? bie^'t co' co`n ra't?", Chi. tu+. ho?i\. Ro^`i chi. a^m
tha^`m nhi`n Ma.c ddang cu`ng ca? nha` tranh nhau nha('c la.i chuye^.n cu~,
lo`ng nga^.p tra`n mo^.t ca?m gia'c e^m dde^`m. Chi. tu+o+?ng tu+o+.ng mi`nh
nhu+ mo^.t con chim cha('p ca'nh bay qua' xa, me^.t mo?i ra~ ro+`i\. Ti`nh co+`
ti`m tha^'y dda`n. Bu+`ng nhu+.a so^'ng, du+.a va`o dda`n chim cu`ng lao
va`o\... Tie^'ng cu.ng ly ke'o chi. tro+? va`o\... ba`n a(n! Chi. ddu+a ly le^n
cao, tuye^n bo^': "Khi na`o muo^'n xum ho.p gia ddi`nh, no'i chi. mo^.t
tie^'ng, chi. se~ bo? he^'t co^ng vie^.c dde^? dde^'n vo+'i ca? nha`. Co' co+
ho^.i ngo^`i be^n nhau mo+'i tha^'y quy' nhu+~ng phu't gia^y kho^ng ai mua
no^?i\..." DDe^'n dda^y, gio.ng chi. nghe.n la.i\. Co^ cho+'p ddo^i ma('t
mo.ng: Nhu+~ng co^' ga('ng cu?a co^ dda~ ddu+o+.c dde^`n bu`!
Ma.c na^ng ly cu+o+`i cu+o+`i, "Cha('c chi. Hoa`ng va^~n bi. lu+o+ng ta^m ca('n
ve^` vu. dda'nh ddo`n em? Ho^`i ddo' em cha.y co`n do+?, sau vu. co.c mu`ng la`
chi. he^'t ru+o+.t no^?i em. Ha` ha`. Em co`n nho+' Te^'t na`o cu~ng thuo^?ng
tie^`n li` xi` cu?a chi. Hu+o+ng, chi. Thu\. Co`n cho^m tem su+u ta^`m cu?a
chi. Thu ddem ba'n nu+~a!". Co^ nghe dde^'n dda^y, la(.ng ngu+o+`i\. Nhu+~ng
bo^. tem cu?a co^ ho^`i ddo' kho^ng ca'nh ma` bay, co^ la^.t ca? ne^.m
giu+o+`ng kie^'m va^~n kho^ng ra\. Quay qua('t nhu+ ddie^n nhu+ loa.n. Ba^y
gio+` mo+'i lo`i ra thu? pha.m. Co^ nuo^'t mie^'ng co+m kho^ng vo^ no^?i\.
Nho+' dde^'n nhu+~ng nga`y kho' nho.c, bao nhie^u mo^` ho^i nu+o+'c ma('t bo?
va`o tu+`ng con tem hie^'m. DDo^.i na('ng ro`ng ra~ ddi xin bi` thu+ co' da'n
ddu? loa.i co` che^'t dde^? ddem ba'n cho da^n buo^n tem. Ro^`i nhu+~ng buo^?i
tru+a oi nu+.c, co^ nhoa`i ngu+o+`i dda`o dda^'t nho^? co? da.i trong vu+o+`n
nha`. DDu+o+.c me. tra? co^ng cho i't chu.c dde^? mua nhu+~ng bo^. tem ddo'ng
da^'u nga`y pha't ha`nh dda^`u tie^n. Cha('t chiu o+i la` cha('t chiu\. The^'
ma` no' va'c ca? mo+' ddi pha't ma.i ca'i so^.t. DDa~ va^.y, co`n chu+a cha('c
ba'n ddu+o+.c gia' mo+'i ddau chu+'! Co^ gu+o+.ng cu+o+`i cay dda('ng tu+. an
u?i\. Tho^i chuye^.n cu~ xi` mo^'c the^'ch, ba^y gio+` ma^'y con tem ddo' cu~ng
cha(?ng ddu+a qua ddu+o+.c to+'i My~. Bu.ng no'i the^' ma` lu+o+~i co^ sao cu+'
cha't le`?
Ta`n buo^?i tie^.c, ca? nha` chia tay bi.n ri.n o+? cu+?a ra^'t la^u\. Ma.c
la.i ga^`n co^\. Nga^`n ngu+` va`i phu't, Ma.c ru.t re` khoa'c tay le^n vai co^
sie^'t nhe., khe~ no'i: "Ca'm o+n chi. nhie^`u\. Em se~ kho^ng que^n nga`y ho^m
nay!". Co^ ddi.nh gio+ tay ddo'n em va`o lo`ng nhu+ng co' mo^.t su+'c ma.nh
vo^ hi`nh cha(.n la.i\. Co^ than tha^`m, "Kho^? qua'! Pha?i chi dda^y la`
Hu+o+ng thi` ddo+~ bie^'t ma^'y\." Vo+'i Ma.c, co^ va^~n co`n ha^.n ddu+'a em
ba^'t hie^'u, tha` ddi Me^~ Ta^y Co+ cho+i co`n ho+n o+? nha` ga(.p ngu+o+`i
tha^n. Sau ddo', la.i chen the^m nhu+~ng chuye^.n phu.: A(n ca('p tie^`n, ba'n
tem... Co^ tha^'y Ma.c lu'ng tu'ng dde^'n dda'ng thu+o+ng nhu+ng co^ va^~n cu'i
dda^`u, kho^ng dda'p tra? vo`ng tay cu?a em.
...
Ma'y bay ca^'t ca'nh va`o khoa?ng kho^ng gian dden qua'nh. Be^n trong, ngoa`i
tie^'ng ma'y bay i` a^`m, chi? co' tie^'ng tho+? da`i, lu`ng bu`ng o+? tai
co^\. Co^ nho+' buo^?i ga(.p go+~ nga('n ngu?i, nho+' khuo^n ma(.t tha^n ye^u
ba('t dda^`u he'o ta`n cu?a cha, nho+' da'ng da^'p, gio.ng cu+o+`i cu?a ca'c
anh chi. em va` dda(.c bie^.t la` vo`ng tay thu+o+ng ye^u cu?a Ma.c. Ca`ng soi
la.i lo`ng, ca`ng gia^.n mi`nh ta^m ddi.a he.p ho`i\. Bao la^u cu+' tu+o+?ng
"ddo^. lu+o+.ng" dda~ cha?y va`o tim, ho`a trong ma'u\. Hoa' ra no' chi?
ddu+o+.c co^ du`ng dde^? thoa pho+n pho+'t le^n mo^i la`m da'ng vo+'i ddo+`i!
Gu.c ma(.t va`o tay, co^ tu+o+?ng tu+o+.ng quay tro+? ngu+o+.c la.i ca?nh cu~.
Chu+a cha('c co^ dda~ pha' ddu+o+.c bu+'c tu+o+`ng co^' cha^'p dde^? o^m la^'y
Ma.c. Tu+`ng gio.t nu+o+'c ma('t ba^'t lu+.c cho+.t vo+~ ra tu+` khoe' ma('t
co^\...
Thu-thuye^`n
(4/2000)
==================================30==========================================
Truye^.n Ra^´t Nga(´n:
1. DDo^?i DDo+`i I.
La`ng to^i nghe`o la(´m, ne^n nha` na`o co´ con ga´i cu~ng dde^`u u+o+´c mo+
co´ mo+ co´ Re^? Vie^.t Kie^`u dde^´n ho?i\.
Nha` chi. cu~ng kho^ng ngoa.i le^.. Ma(.c du` ra^´t nghe`o, nhu+ng Ba chi.
kho^ng cho chi. gia~i na(´ng da^`m mu+a ma` chi? dde^? chi. quanh qua^?n
trong nha` la`m chu´t vie^.c nha` tho^i. Ba chi. muo^´n chi. the^m tra(´ng
da da`i to´c, dda(.ng co´ Vie^.t Kie^`u dde^´n ru+o+´c.
Mo^.t ho^m, co´ ngu+o+`i ha`ng xo´m da(´t mo^.t anh ba` con Vie^.t Kie^`u
tu+` DDu+´c sang cho+i\. Da´ng anh tha^´p tha^´p dden dden, ma(.t thi` ro^~
cha(`ng ro^~ chi.t. Anh cho bie^´t y´ ddi.nh muo^´n ho?i cu+o+´i chi., vi`
anh nghe ddo^`n chi. dde.p ne^´t la.i dde.p ngu+o+`i\. Ba chi. nghe the^´
thi` vui la(´m, tu+´c to^´c nha^.n lo+`i ma` kho^ng ca^`n ho?i qua y´ kie^´n
cu?a chi.. Sau ddo´ chi? no´i vo+´i chi. ra(`ng:
- DDe.p trai ddi bo^. cu~ng kho^ng ba(`ng ma(.t ro^~ ddi xe ho+i dda^u con.
Con pha?i thua^.n u+ng, tru+o+´c la` ddu+o+.c nha`n nha~ ta^´m tha^n, sau la`
dde^? cho Ba Me. va` ca´c em co´ co+ ho^.i ddu+o+.c ddo^?i ddo+`i vo+´i
ngu+o+`i ta\. DDo´ cu~ng la` ca´ch con ba´o hie^´u cho Ba Me..
Chi. kho^ng no´i gi`, chi? la(.ng le~ ga^.t dda^`u ro^`i va`o pho`ng.
DDa´m cu+o+´i dda´m ho?i ri`nh rang, sau ddo´ thi` chi. xua^´t ngoa.i theo
cho^`ng qua DDu+´c.
Nga`y chi. qua DDu+´c, to^i co´ bie^´t va` co´ ddie^.n thoa.i ho?i tha(m
chi., he.n chi. se~ dde^´n tha(m chi. sau\.
Ga^`n mo^.t na(m qua, ma~i dde^´n ho^m nay to^i mo+´i co´ di.p le^n tha(m
chi. bo+?i chi. o+? ca´ch to^i ca? ga^`n 600 ca^y so^´.
Chi. tie^´p to^i co´ mo^.t mi`nh vi` anh ddi la`m chu+a ve^`. Nhi`n chi.
ma` to^i nghe.n lo+`i\. Tru+o+´c ma(´t to^i ba^y gio+` la` mo^.t ngu+o+`i
dda`n ba` ga^`y ra.c, gia` nua xa^´u xi´, to´c tai luo^.m thuo^.m la.i co`n
mo´m. Tre^n ngu+o+`i la.i co´ nhie^`u ve^´t ba^`m ti´m.
- Chi. co´ vie^´t thu+ ve^` cho hai ba´c bie^´t kho^ng ?
- Vie^´t la`m gi` em, chi? la`m cho nha` the^m lo lai. cu~ng giu´p ddu+o+.c
chi. gi` dda^u. Va~ la.i, chi. ddang ddo^?i ddo+`i ma`, em kho^ng tha^´y
sao\?
No´i xong, chi. gu.c dda^`u va`o vai to^i, nu+´c no+? ......
2. DDo^?i DDo+`i II.
O+? Vie^.t Nam, nha` chi. co´ cu?a a(n cu?a dde^?, chi. la.i dde.p ngu+o+`i,
nhu+ng chi. no´i chi. pha?i sang nu+o+´c ngoa`i dde^? ti`m kie^´m ma`u
ho^`ng, cho+´ chi. o+? Vie^.t Nam thi` suo^´t ddo+`i cu~ng chi? tha^´y ma`u
dden. Bo+?i con trai quo^´c no^.i hie^.n nay ra^´t co´ nhie^`u ddie^`u
kie^.n a(n cho+i, hu+ ho?ng, bia o^m, nha^.u nhe.t no. kia\. Ne^n ne^´u o+?
Vie^.t Nam chi. se~ kho´ kie^´m ddu+o+.c mo^.t ta^´m cho^`ng to^´t dde^?
go+?i tha^n.
Chi. ddu+o+.c toa.i nguye^.n. chi. ddi du li.ch qua Ho`a Lan, sau ddo´ chi.
tro^´n qua DDu+´c o+? la^.u nha` Di` ruo^.t va` chi. dda~ quen ddu+o+.c anh,
mo^.t sinh vie^n my~ thua^.t sa(´p ra tru+o+`ng.
Ti`nh ca?m hai ngu+o+`i tie^´n ra^´t nhanh, anh ra^´t ye^u chi., anh chie^`u
chi. la(´m, chi. thi´ch gi` chi. muo^´n thu+´ gi` anh cu~ng ra´ng dda´p
u+´ng ddu+o+.c cho chi.. Ro^`i chi. co´ thai, anh pha?i bo? vie^.c ho.c
nu+?a chu+`ng dde^? ddi la`m nuo^i chi. nuo^i con va` lo gia^´y to+` cho
chi. Anh la`m ta^´t ba^.t, the^m gio+` the^m ca ddu? thu+´, khi ve^` dde^´n
nha` co`n pha?i phu. chi. na^´u co+m do.n de.p, vi` chi. than chi. hay bi.
nhu+´c dda^`u\. Chi. thu+o+`ng no´i vo+´i Di` cu?a chi.:
- Con ddo^´ Di` anh Tua^´n da´m bo? con, con co´ lu+`a do^´i a?nh chuye^.n
gi`, no´i ra a?nh cu~ng bo? qua\. Ma^´y la^`n ro^`i ddo´ Di`.
Di` chi. kho^ng no´i gi`, chi? khuye^n chi. ca^?n tha^.n kho^n khe´o mo.i
chuye^.n. Chi. da. da. ma` lo`ng nghi~ Di` la^?n tha^?n khe´o lo xa\.
Ga^`n sa(´p dde^´n nga`y sanh, chi. no´i vo+´i anh la` ddu+´a be´ kho^ng
pha?i la` ma´u mu? cu?a anh, ta´c gia? la` ai chi. cu~ng kho^ng bie^´t.
Anh ngo+~ nga`ng, dde^´n nu+o+´c na`y thi` anh kho^ng co`n nhi.n ddu+o+.c
nu+~a, anh xa´ch go´i bo? nha` ra ddi\. Chi. du+?ng du+ng, y? y la` anh se~
kho^ng da´m bo? chi. ddi la^u, la´t nu+~a ve^` kho^ng chu+`ng co`n pha?i
xin lo^~i chi..
La^`n na`y thi` chi. dda~ la^`m, anh tro^´n ddi luo^n kho^ng ve^`. Chi.
ba`ng hoa`ng vo^.i ddi ti`m kie^´m dde^? na(n ni?, kho^ng ga(.p. Anh , chi.
dda~ kho´c tha^.t nhie^`u\.
Nga`y chi. sanh, kho^ng co´ ai be^n ca.nh, ngay ca? Di` cu?a chi. cu~ng tu+`
chi. luo^n kho^ng nha^.n ba` con ho. ha`ng nu+~a\.
Sanh xong, chi. pha?i ddu+a con va`o vie^.n mo^` co^i vi` bi. tro+? ve^`
Vie^.t Nam bo+?i chi. chu+a xong gia^´y to+` o+? la.i ho+.p pha´p.
Nga`y le^n ma´y bay, co´ ngu+o+`i tha^´y da´ng chi. ddo^? da`i lie^u xie^u
tre^n ma(.t na(´ng chie^`u ga^`n ta(´t ro^`i bu+o+´c va`o pho`ng ca´ch ly,
ma^´t hu´t ... to^´i thui ......
Tu`y Bu´t
3. Vie^´t Nha^.t Ky´ Cho Me.
Nga`y ...Tha´ng ...Na(m...
Me. sinh ra trong mo^.t gia ddi`nh gia`u co´ la.i la` con mo^.t ne^n
ddu+o+.c cu+ng chie^`u he^´t mu+.c. Na(m Me. 3 tuo^?i thi` ba` ngoa.i bi.
bi.nh qua ddo+`i . Vo+´i no^~i ddau ma^´t ma´t a^´y ddo^´i vo+´i Me. lu´c
ddo´ va^~n chu+a ca?m nha^.n ddu+o+.c . Nga`y dda´m tang ba`, Me. va^~n vo^
tu+ cu+o+`i khi tha^´y ngu+o+`i nha` co^.t va`nh kha(n tra(´ng le^n dda^`u
cho mi`nh.
Nga`y ...Tha´ng...Na(m...
Ma~n tang ba` ngoa.i . Tha´ng sau o^ng ddu+a mo^.t ngu+o+`i dda`n ba` ve^`
nha` ro^`i no´i Me. go.i la` "Di`", o^ng co`n no´i vi` o^ng pha?i ddi la`m
a(n xa kho^ng co´ nhie^`u tho+`i gian cha(m so´c Me., tu+o+ng lai Di` se~
thay o^ng la`m vie^.c ddo´. Nhu+ng ngu+o+`i xu+a dda~ tu+`ng no´i: "Ma^y´
ddo+`i ba´nh ddu´c co´ xu+o+ng , ma^´y ddo+`i Di` Ghe? ma` thu+o+ng con
cho^`ng " . Tuy ba` ngoa.i ke^´ kho^ng cay nghie^.t va` a´c ddo^.c nhu+ Ta`o
Thi. trong chuye^.n Pha.m Co^ng - Cu´c Hoa nhu+ng cu~ng la`m cho cuo^.c
ddo+`i cu?a Me. thay ddo^?i\.
Nga`y ...Tha´ng...Na(m...
Mo+´i 10 tuo^?i ma` Me. dda~ quen vie^.c ddo^`ng a´ng , na^´u co+m, bo^?
cu?i\. Kho^ng lu´c na`o Me. ddu+o+.c no^ ddu`a vo+´i ca´c ba.n ddo^`ng lu+´a\.
He^´t pha?i la`m ca´i na`y dde^´n la`m ca´i kia , va^.y ma` va^~n bi.
tie^´ng chi` tie^´ng ba^´c. Pha?i chi ba` ngoa.i co`n so^´ng thi` Me. dda^u
bi. gia` tru+o+´c tuo^?i, ai nhi`n Me. cu~ng tu+o+?ng Me. dda~ 15-16 tuo^?i
ro^`i\. Me. vu+`a ga^`y vu+`a dden . O^ng ngoa.i ddi buo^n ma^´y tha´ng
tha^.m chi´ nu+?a na(m mo+´i ve^` mo^.t la^`n, la^`n na`o cu~ng mang so+n
hao` ha?i vi., ba`o ngu+ vi ca´ ve^` cho Me. ta^?m bo^?. Nhu+~ng thu+´ ddo´
Me. co´ khi na`o ddu+o+.c nhi`n tha^´y ddu+`ng no´i dde^´n a(n . Nga`y na`o
Me. cu~ng a(n ca´ lo`ng tong kho ma(.n va` chu´t canh ca(.n. Me. kho^ng da´m
than vo+´i o^ng vi` so+. o^ng buo^`n cu~ng nhu+ so+. nhu+~ng la(`n roi cu?a
Di` khi o^ng vu+a` bu+o+´c ra kho?i cu+?a .
Nga`y ...Tha´ng ...Na(m....
Chie^´n Tranh .
Me. bi. tha^´t la.c, theo gio`ng ngu+o+`i xo^ bo^`, Me. di ta?n va`o Nam
vo+´i gia ddi`nh o^ng chu´. O^ng hay tin vo^.i cha.y ddi ti`m Me. ve^`
nhu+ng lu´c ddo´ Nam - Ba('c dda~ chia ddo^i kho^ng ca´ch na`o ddi la.i\.
Nga`y...Tha´ng...Na(m...
Me. la^´y cho^`ng na(m 18 tuo^?i . Cuo^.c so^´ng lu+´a ddo^i vo+´i tra´ch
nhie^.m la`m da^u , la`m vo+. va` la`m me. cu?a Me. la.i ddo^? le^n vai
ga^`y cu?a Me..
Nga`y ...Tha´ng ...Na(m...
Mu`a He` ddo? lu+?a, ta^´t ca? mo.i ngu+o+`i dde^`u trong co+n khu?ng hoa?ng
kho^ng bie^´t so^´ pha^.n mi`nh va` dda^´t nu+o+´c ra sao\. O+? nha` Me.
ddu+´ng ngo^`i kho^ng ye^n, Me. lo cho Ba so+. Ba xa?y ra chuye^.n gi`
kho^ng.
Nga`y ...Tha´ng ...Na(m ...
Mie^`n Nam bi. ma^´t , Ba cu~ng nhu+ ca´c ba.n ddo^`ng nghie^.p ddu+o+.c ddi
"dde^´m li.ch" . Me. o+? nha` vo+´i 5 ddu+´a con tho+ va` o^ng ba` No^.i\.
DDo^i vai cu?a Me. vo^´n ga^`y nay ga^`y the^m. DDo^i ma(´t dda~ sa^u gio+`
the^m ve^´t ha(`n . Me. buo^n ga´nh ba´n bu+ng, la`m qua^`n qua^.t suo^´t
nga`y ma` va^~n bu+~a ddo´i bu+~a no, co`n pha?i lo tha(m nuo^i cho Ba .
DDo+`i so^´ng kho´ kha(n nho.c nha(`n nhu+ the^´ ma` chu+a bao gio+` tha^´y
Me. than me^.t hay tu?i tha^n cho so^´ pha^.n cu?a mi`nh .
Nga`y...Tha´ng...Na(m...
O^ng ngoa.i va`o Nam tha(m Me..
O^ng dda~ bi. pha´ sa?n, dda^´u to^´. Di` cu~ng dda~ bi. khu?ng hoa?ng
dde^´n ddo^. suy nhu+o+.c tha^`n kinh . Me. khuye^n O^ng va` Di` va`o Nam
so^´ng vo+´i Me. nhu+ng O^ng kho^ng chi.u\. O^ng kho^ng no+~ xa mie^`n Ba(´c
cu~ng nhu+ kho^ng no+~ xa que^, no+i ma` O^ng dda~ ga(´n bo´ ga^`n he^´t
cuo^.c ddo+`i\. Me. cha.y ddi vay ddu+o+.c cho O^ng 100 ddo^`ng ro^`i tie^~n
O^ng ra xe, ho^n O^ng. DDo´ cu~ng la` la^`n cuo^´i cu`ng Me. ga(.p O^ng.
Nga`y ...Tha´ng ...Na(m...
Ba ddu+o+.c tha? sau ga^`n 10 na(m tro+`i, kho^ng bie^´t trong nhu+~ng nga`y
ddo´ Ba dda~ so^´ng nhu+ the^´ na`o ma` gio+` tha^n the^? Ba ta`n ta. qua´
ddo^~i\.
Nga`y ... Tha´ng ...Na(m...
Gia DDi`nh du+`ng cha^n tre^n dda^´t kha´ch . DDa~ dde^´n be^´n bo+` tu+.
do. Nhu+ng ...
Ne^´u o+? ddo+`i kho^ng co´ chu+~ "nhu+ng" thi` hay bie^´t ma^´y\. Vu+`a
dde^´n xu+´ ngu+o+`i Me. pha?i va`o ca^´p cu+´u o+? nha` thu+o+ng. Ca? nha`
no´ng ruo^.t cho+` o+? ngoa`i vi` kho^ng bie^´t Me. bi.nh gi`. Khi ba´c si~
ra ba´o bi.nh tra.ng cu?a Me. khie^´n ca? nha` kinh hoa`ng : Me. bi. ung
thu+ bao tu+?, dda~ dde^´n giai ddoa.n cuo^´i .
Gio.ng no´i ddau lo`ng cu?a Ba cu+´ va(ng va(?ng be^n tai to^i " vu+o+´ng
va`o ung thu+ thi` kho^ng the^? so^´ng la^u ddu+o+.c, kho^ng bie^´t Me.
cu?a ca´c con se~ ddi lu´c na`o ". Tro+`i o+i, kho^ng .., kho^ng the^? na`o,
Chu´a o+i ! Xin ha~y cho Me. con hu+o+?ng ddie^`u ngoa.i le^. ....
Nguye^~n Ngu+. Bi`nh
latim@hotmail.com
==================================33==========================================
NU+?A VA^`NG TRA(NG XE^'
CHU SA LAN
Nguye^~n ngo^`i im. Ly ca` phe^ phin nho? tu+`ng gio.t cha^`m cha^.m. Thu+'
ba?y, sa'u gio+` chie^`u, na('ng hanh va`ng ro+i ro+'t tre^n ta`ng ca^y me xanh
la' ngoa`i ddu+o+`ng. Ru't ddie^'u thuo^'c Lucky, go~ nhe` nhe. le^n ma(.t
ba`n, thong tha? ddu+a le^n mie^.ng, anh ba^.t die^m. Kho'i thuo^'c la~ng
dda~ng trong kho^ng khi' a^?m u+o+'t. Tro+`i nhu+ muo^'n mu+a\. Tie^'ng sa^'m
ga^`m xa tha^.t xa\.
Nguye^~n khe~ tho+? da`i\. DDo+`i gia'o chu+'c cu?a ti?nh Bie^n Ho`a nha`n ha.,
bi`nh la(.ng, tro^'ng ro^~ng, nha`m cha'n. Nga`y hai buo^?i to+'i tru+o+`ng,
nhi`n tha^'y nhu+~ng khuo^n ma(.t quen thuo^.c. Nhai ddi nhai la.i ha(`ng nga`y
nhu+~ng lo+`i gia'o hua^'n ma` anh bie^'t se~ kho^ng co`n co' nhie^`u a?nh
hu+o+?ng vo+'i ho.c tro`. DDa'm ho.c tro` dde^. nhi., dde^. nha^'t ddang co'
nhie^`u lo a^u va` suy tu+ ho+n mo^n ho.c co^ng da^n gia'o du.c. DDa'm ho.c
tro` mo+'i lo+'n cu?a anh, chu'ng ba^.n ta^m ve^` chie^'n tranh. Ve^` ti`nh
ye^u\. Ba`n ta'n ve^` chuye^.n thi ro+'t pha?i bi. ba('t ddi li'nh. Chie^'n
tranh ddang tru`m phu? le^n toa`n dda^'t nu+o+'c. Nghe hoa`i hu?y tre^n dda`i
pha't thanh. DDo.c nhan nha?n tre^n ba'o chi'.
Nguye^~n ngu+o+'c nhi`n ngu+o+`i li'nh Bie^.t DDo^.ng Qua^n bu+o+'c va`o qua'n.
Bo^. qua^n phu.c ba.c ma`u\. DDo^i gia`y tra^.n la^'m bu`n. Ma'i to'c va`ng
cha'y\. Khuo^n ma(.t sa.m na('ng. DDo^i ma('t nga'c ngo+\. Ngu+o+`i li'nh
tra^.n tro^ng xa la., la.c loa`i\. Nguye^~n lie^n tu+o+?ng to+'i ba.n be`,
to+'i anh mi`nh. DDa^u ddo' no+i vu`ng he?o la'nh hoang vu\. DDa^u ddo' trong
ru+`ng ra^.m ngu't nga`n. DDa^u ddo' tre^n nu'i cao cho+'m cho+?. DDo^i ma('t
lo+` ddo+` thie^'u ngu?. Qua^`n a'o no^`ng mo^` ho^i la^u nga`y chu+a gia(.t.
Anh ngo^`i co ro trong ho^' ca' nha^n. Anh va^.t va~ du+o+'i co+n pha'o ki'ch.
Ngo^`i xuo^'ng ghe^' be^n ca.nh ngu+o+`i li'nh chie^'n ga^.t dda^`u cu+o+`i
cha`o Nguye^~n. Nu. cu+o+`i tha^.t buo^`n, tha^.t bo+ vo+\. Nguye^~n cu~ng
cu+o+`i ho?i:
-Anh tu+` dda^u to+'i\?
DDo^'t ddie^'u thuo^'c hi't ho+i da`i, ngu+o+`i li'nh Bie^.t DDo^.ng Qua^n
gio+ tay chi? va`o ra(.ng nu'i xa mo+`.
-Trong ddo'... Ba tha'ng mu+o+`i mo^.t nga`y\...
Nguye^~n cu+o+`i:
-Anh nho+' ky~...
Ngu+o+`i li'nh ga^.t dda^`u:
-To^i dde^'m tu+`ng nga`y\...
-Cha('c dda'nh nhau vo+'i Vie^.t Co^.ng du+~ la('m...
-Mo^~i nga`y\...
Nhi`n Nguye^~n gia^y la't ngu+o+`i li'nh no'i:
-Ne^'u kho^ng co' chi phie^`n to^i mo+`i anh ma^'y chai bia\...
-Ca'm o+n anh...
Ca^`m ly ca` phe^, Nguye^~n ngo^`i va`o ba`n cu?a ngu+o+`i li'nh.
-To^i te^n Hoa`ng...
-Nguye^~n...
Hoa`ng go.i hai chai 33. Ro't bia va`o ly anh nhi`n Nguye^~n:
-Mo+`i anh...
Hoa`ng ca.n ly\.
-O+? trong ru+`ng la^u qua' dda^m ra the`m ddu? thu+'. The`m to^ canh chua, ca'
kho to^., che'n co+m tra('ng...
DDo'n la^'y chai bia Hoa`ng cu+o+`i tie^'p:
-The`m to^ pho+? Pasteur, tha.ch che` Hie^?n Kha'nh... Pha?i ddi xa, ddi
la^u mi`nh mo+'i nho+' Sa`i Go`n... Anh o+? Sa`i Go`n?
Nguye^~n ga^.t dda^`u:
-La`m sao anh ddoa'n to^i o+? Sa`i Go`n?
Hoa`ng cu+o+`i na^ng ly bia\.
-To^i ngu+?i ddu+o+.c mu`i Sa`i Go`n no+i anh...
Hoa`ng ca.n ly\. Nguye^~n nha^.n tha^'y ngu+o+`i li'nh chie^'n mo+'i quen
du+o+`ng nhu+ uo^'ng kho^ng pha?i dde^? vui ma` dde^? say, dde^? que^n ddie^`u
gi` muo^'n nho+' hoa(.c dde^? ta^.n hu+o+?ng tho+`i gian qui' ba'u, nga('n
ngu?i no+i tha`nh pho^'.
Tro+`i to^'i\. Ngu+o+`i ddi la.i thu+a tho+'t. Uo^'ng ca.n ly bia Nguye^~n
mo+`i Hoa`ng ve^` ga'c tro. cu?a mi`nh uo^'ng tie^'p. Hoa`ng nha^.n lo+`i
kho^ng do du+.. Ta.t va`o tie^.m ta.p ho'a, Nguye^~n mua bia, thuo^'c la',
ma^'y con kho^ mu+.c, ma^'y tra'i bu+o+?i\.
Hai ngu+o+`i ngo^`i no+i lan can. A'nh tra(ng thu+o+.ng tua^`n mo^ng lung va`ng
ddo^?. Ca^y hoa`ng lan la^'t la^y trong gio' dde^m. Kho^ng gian im va('ng. Hai
ngu+o+`i im li`m uo^'ng. Chi? co' dda^`u thuo^'c cha'y ddo?. Nguye^~n lie^n
tu+o+?ng dde^'n hai ca^u tho+ cu?a thi si~ Bi'ch Khe^: "Ngo^`i suo^'t dde^m
tru+o+`ng kho^ng no'i na(ng. Nga^.m ngu`i che'n ru+o+.u a'nh va^`ng tra(ng..."
Hoa`ng cho+.t buo^ng tie^'ng tho+? da`i ha('t hiu\. Die^m que.t cha'y bu`ng.
Qua a'nh sa'ng mo+` mo+,u. Nguye^~n tha^'y ma('t ngu+o+`i ba.n mo+'i quen
du+o+`ng nhu+ co' le^..
-Anh cha('c dda~ ye^u\?
Hoa`ng ho?i\. Nguye^~n ga^.t dda^`u\. Uo^'ng ho+i bia, gio.ng anh cha^`m
cha^.m:
-Quen nhau tu+` trung ho.c. Lo+'n le^n ca`ng tha^'y ca'ch bie^.t. Du+o+`ng
nhu+ to^i vo+'i na`ng dde^`u ddo^?i thay\. Ro^`i cuo^.c ti`nh ddo^? vo+~
du` hai ddu+'a muo^'n ha`n ga('n. To^i nghi~ ha`n ga('n cu~ng vo^ i'ch.
Ro^`i na`ng ddi la^'y cho^`ng. The^' tho^i\...
Hoa`ng la.i tho+? da`i\. Tie^'ng tho+? da`i buo^`n, tha^.t buo^`n. Nguye^~n
kho^ng ddu? ngo^n tu+` dde^? die^~n ta? tie^'ng tho+? da`i na`y\. Hoa`ng ro't
bia dda^`y ly\. Anh ddu+a ly bia le^n nga('m nghi'a\. Anh uo^'ng ca.n ly\.
Suo^'t dde^m ddo' du+o+'i a'nh tra(ng thu+o+.ng tua^`n va`ng ddo^? tre^n a'o,
trong co+n say cha^.p cho+`n ga~y vo+~, Hoa`ng ke^? cho Nguye^~n nghe mo^.t
chuye^.n ti`nh...
Na('ng tru+a va`ng hu+.c. Gio' man ma't. Hoa`ng ddu+'ng no+i cha^n ddo^`i\.
DDo^'t thuo^'c. Hi't ho+i da`i\. Nha? kho'i tu+` tu+`, anh nhi`n quanh
qua^'t.Tru+o+'c ma(.t ra(.ng Tru+o+`ng So+n xanh mo+`. Sau lu+ng bie^?n me^nh
mo^ng. Be^n pha?i dda^`m Tra` O^? nu+o+'c xanh bie^ng bie^'c. Be^n pha?i con
ddu+o+`ng dda^'t ddo? uo^'n khu'c. Kho^ng gian ti~nh mi.ch. Ma'i ngo'i re^u
mo^'c cu?a ngo^i chu`a hie^.n ra\. Hoa`ng suy nghi~ ba^ng quo+\. Sau khi dda'nh
ba^.t Vie^.t Co^.ng ra kho?i la`ng Sa Huy`nh trung ddo^.i cu?a Hoa`ng ddo'ng
du+o+'i cha^n ddo^`i giu+~ an ninh cho to+'i khi na`o ti`nh hi`nh ye^n o^?n se~
ba`n giao la.i cho ddo+n vi. ba.n. Lu'c na`y chie^'n su+. dda~ ddi va`o giai
ddoa.n cuo^'i cu`ng cu?a to^?ng co^ng ki'ch Ma^.u Tha^n ddo+.t 2 ne^n anh co'
nhie^`u tho+`i gian ro^~i ra?nh. Uo^'ng ru+o+.u hoa`i cu~ng cha'n. Na(`m vo~ng
ddo.c sa'ch ba'o ma~i cu~ng cha'n, Hoa`ng muo^'n la`m gi` kha'c cho qua tho+`i
gio+`.
Anh ddi.nh le^n tha(m ngo^i chu`a cu?a la`ng Sa Huy`nh. Theo con ddu+o+`ng mo`n
anh thong tha? leo ddo^`i\. Co? mo.c um tu`m. Hoa da.i la^'m ta^'m. Tro+`i xanh
nga('t. Cho^'c sau anh le^n to+'i ddi?nh ddo^`i\. Ngo^i chu`a cu~ ky~ hie^.n
ro~. Chie^'c co^?ng xie^u ve.o\. Sa^n chu`a co? mo.c lan kha('p no+i\. Hoa`ng
ddi vo`ng qua be^n ho^ng. Anh du+`ng la.i no+i gie^'ng nu+o+'c. Ke'o mo^.t
ga`u\. Hoa`ng vo^'c nu+o+'c ru+?a ma(.t ro^`i ddu+a ga`u le^n uo^'ng.
-Mo^ Pha^.t...
Hoa`ng ngu+o+'c le^n. Na('ng ddo^? chan ho`a\. Trong ma`u na('ng lung linh
hie^?n hie^.n khuo^n ma(.t cu?a mo^.t ni co^ tre? tuo^?i\. DDu+o+`ng ne't
thanh tu', di.u da`ng. A'nh ma('t tha(m tha(?m, long lanh. Nu. cu+o+`i buo^`n,
tha^.t buo^`n. Hoa`ng ddu+'ng im, ta^m ho^`n be^`nh bo^`ng, tro^i no^?i va`o
vu`ng tro+`i xa la nga.t nga`o hu+o+ng pha^'n, co' la' co' hoa, co' co? co'
ca^y, a^m thanh thoa?ng ddu+a mo+ ho^`, gio.ng cu+o+`i ma^.t ngo.t.tra^`m a^'m,
thie^'t tha\.
-Mo^ Pha^.t...
Tie^'ng no'i cu?a ngu+o+`i ni co^ ddu+a Hoa`ng ra kho?i mo^.ng mo+\. Ho+i co'
ve? the.n thu`ng khi tha^'y ngu+o+`i li'nh chie^'n xa la. nhi`n mi`nh dda(m
dda(m, ngu+o+`i ni co^ ca^'t gio.ng tha'nh tho't:
-To^i mo+`i o^ng va`o trong chu`a du`ng che'n tra` va` dda`m dda.o cu`ng
su+ cu....
Hoa`ng la(?ng la(.ng ga^.t dda^`u bu+o+'c theo\.
-Thu+a\...Chu`a na`y te^n la` gi` thu+a ni co^\?
Hoa`ng ho?i nho?.
-Mo^ Pha^.t...Chu`a te^n Sa Huy`nh thu+a o^ng...
-Thu+a ni co^ pha'p danh la` gi`?
Ni co^ quay la.i nhi`n Hoa`ng mi?m cu+o+`i\. Ngu+o+`i li'nh Bie^.t DDo^.ng
Qua^n tru+o+?ng tha`nh trong kho'i lu+?a chie^'n tranh, ca?m tha^'y ta^m ho^`n
xuye^'n xao, rung ddo^.ng. Nu. cu+o+'i co' su+'c ma.nh ho+n qua? lu+.u dda.n
no^? ra hu?y pha' tu+`ng te^' ba`o trong co+ the^?. Hoa`ng nhu+ me^, co+n
thie^'p me^ ba(`n ba(.t cu?a ddo+`i li'nh kho^ ca(`n, bo.t be`o, nga('n ngu?i\.
-Thu+a o^ng...Pha'p danh cu?a ba^`n ni la` Sa Huy`nh...
-Thu+a ni co^\...To^i te^n Hoa`ng...To^i ddo'ng du+o+'i cha^n ddo^`i\...
Gio.ng no'i tra^`m a^'m song cha^'t chu+'a buo^`n ra^`u cu?a ni co^ Sa Huy`nh
vang vang trong na('ng:
-To^i bie^'t... Ma^'y ho^m tru+o+'c nghe su'ng no^? to^i so+. la('m. Sau
ddo' mo+'i ye^n ta^m vi` ddu+o+.c o^ng gia?i thoa't kho?i tay ke? vo^
tha^`n. To^i xin ca'm o+n o^ng... o^ng Hoa`ng...
Quay la.i nhi`n Hoa`ng tha^.t nhanh ro^`i ni co^ Sa Huy`nh cu'i dda^`u bu+o+'c.
Hai ngu+o+`i va`o ha^.u lie^u\.Vi. su+ tru. tri` ddu+'ng ddo'n no+i cu+?a\.
-Mo^ Pha^.t.Thay ma(.t ta^'t ca? ta(ng ni su+ sa~i trong chu`a, ba^`n ta(ng
xin ca'm o+n thi' chu? cu`ng ca'c chie^'n hu+~u dda~ gia?i thoa't cho mo.i
ngu+o+`i kho?i ba`n tay sa('t ma'u cu?a ke? vo^ tha^`n...
-Thu+a su+ cu.... To^i chi? la`m nhie^.m vu. cu?a mo^.t ngu+o+`i li'nh
tra^.n...
-Ba^`n ta(ng ki'nh mo+`i thi' chu? va`o ha^.u lie^u du`ng tra` va` dda`m
dda.o ma^'y ca^u\...
Su+ cu. mo+`i Hoa`ng ngo^`i\.Ni co^ Sa Huy`nh ddu+'ng ha^`u tra`.
-Thu+a su+ cu. to^i tha^'y chu`a du+o+`ng nhu+ kho^ng co' ai tru+`...
Hie^?u y' cu?a Hoa`ng, su+ cu. o^n to^`n gia?i thi'ch:
-Khi Vie^.t Co^.ng ve^` chie^'m la`ng chu'ng ba('t su+ thi` ca^`m su'ng
hoa(.c dda('p mo^ ga`i mi`n, co`n ni co^ pha?i khie^ng dda.n. Vi` the^'
co' ngu+o+`i bi. che^'t hoa(.c le'n lu't tro^'n ra vu`ng an ninh cu?a
quo^'c gia\. Chi? co`n ba^`n ta(ng va` ni co^ Sa Huy`nh kho^ng ddi ddu+o+.c
ne^n na^'n na' o+? la.i dda^y\... May co' o^ng cu`ng anh em to+'i ki.p lu'c
ne^'u kho^ng ba^`n ta(ng...
Su+ cu. tho+? da`i nhi`n ra khung cu+?a so^?. DDe`n da^`u mo+` mo+`. Hoa`ng
tha^'y ddo^i ma('t cu?a ni co^ Sa Huy`nh lung linh mo+` a?o trong go'c to^'i
tha^`m la(.ng. Kho^ng khi' ti.ch mi.ch, co^ lie^u, buo^`n te?. Tha^.t la^u su+
cu. mo+'i no'i:
-Ba^`n ta(ng mo+`i thi' chu? lu+u la.i chu`a dde^? du`ng bu+~a co+m chay
dda.m ba.c chie^`u nay\.
Hoa`ng nha^.n lo+`i kho^ng do du+.. Tro+`i xa^m xa^?m to^'i, ni co^ Sa Huy`nh
do.n le^n ba`n bu+~a co+m chay\. Trong lu'c a(n uo^'ng su+ cu. no'i cho Hoa`ng
bie^'t chu`a Sa Huy`nh thuo^.c thie^`n pha'i ma` to^? su+ sa'ng la^.p chi'nh
la` thie^`n su+ Vo^ Ngo^n Tho^ng. Hai ngu+o+`i mo^.t ta(ng, mo^.t tu.c; tuy
mo+'i ga(.p nhau song tro` chuye^.n ra^'t tu+o+ng dda('c. Su+ cu. to? ra kinh
nga.c cho su+. hie^?u bie^'t cu?a Hoa`ng ve^` trie^'t ly' Pha^.t gia'o, nha^'t
la` nhu+~ng giai thoa.i ly' thu' ve^` thie^`n. Ngu+o+.c la.i Hoa`ng cu~ng tha'n
phu.c nhu+~ng tu+ tu+o+?ng mo+'i me?, co+?i mo+? cu?a vi. su+ gia` khi no'i
to+'i khi'a ca.nh nha^.p the^' cu?a ke? tu ha`nh. Sau bu+~a co+m, la.i to+'i
tua^`n tra`. Hoa`ng lu+u la.i to+'i ga^`n nu+?a de^m mo+'i ra ve^`. Sa'ng mai
anh tro+? la.i chu`a mang theo na`o ga.o, muo^'i, dde`n nhang va` ca'c va^.t
du.ng linh tinh ma` anh bie^'t ni co^ Sa Huy`nh va` su+ cu. ra^'t ca^`n trong
cuo^.c so^'ng ha`ng nga`y\. Kho^ng muo^'n no'i mi`nh xua^'t tie^`n tu'i ra mua
ne^n Hoa`ng no'i la` cu?a anh em trong trung ddo^.i hu`n nhau la.i mua bie^'u
chu`a\. Su+ cu. hoan hi? thu nha^.n. Tu+` ddo' Hoa`ng tro+? tha`nh ngu+o+`i
kha'ch quen thuo^.c. Du` va^~n co`n khoa?ng ca'ch cu?a ke? tu ngu+o+`i tu.c
song ni co^ Sa Huy`nh va` Hoa`ng co' nhie^`u di.p tro` chuye^.n, tha(m ho?i
dde^? hie^?u bie^'t va` tho^ng ca?m vo+'i nhau\. Rie^ng Hoa`ng ca`ng ga^`n
gu~i, quen bie^'t, anh ca`ng ca?m tha^'y xao xuye^'n, luye^'n lu+u nhie^`u
ho+n. Ti`nh ca?m nhu+ co+n nu+o+'c lu~ mu`a mu+a theo tho+`i gian lo+'n
da^`n...
Ro^`i mo^.t buo^?i chie^`u, Hoa`ng le^n chu`a ga(.p su+ cu. ba'o tin ddo+n vi.
cu?a anh se~ ro+`i la`ng va`o sa'ng so+'m nga`y mai\. Su+ cu. o^n to^`n ba?o:
-Co' tu. tho+`i pha?i co' tan. Ca'i duye^n ho^.i ngo^. giu+~a ba^`n ta(ng
va` thi' chu? se~ la` mo^.t giai thoa.i\. Ba^`n ta(ng se~ ca^`u Pha^.t to^?
che cho+? cho thi' chu? tre^n bu+o+'c ddu+o+`ng chinh chie^'n...
No'i lo+`i ca?m ta. Hoa`ng xin phe'p su+ cu. ddi ga(.p ni co^ Sa Huy`nh dde^?
tu+` gia~. Vo`ng ra ha^.u lie^u Hoa`ng tha^'y ni co^ Sa Huy`nh ddang ddu+'ng
be^n gie^'ng nu+o+'c.
-Thu+a ni co^\...
-Da. o^ng Hoa`ng...
Ni co^ Sa Huy`nh ngu+o+'c nhi`n Hoa`ng. A'nh ma('t ngu+o+`i tha(m tha(?m.
-To^i bie^'t se~ co' nga`y o^ng ro+`i kho?i dda^y\...
-Thu+a ni co^\...Kho^ng bie^'t to^i co`n co' di.p na`o ga(.p la.i ni co^
kho^ng...
Ni co^ Sa Huy`nh cu'i dda^`u nhi`n xuo^'ng lo`ng gie^'ng nu+o+'c:
-To^i hie^?u\...
Gio.ng no'i cu?a ngu+o+`i ni co^ nho? nhu+ tie^'ng thi` tha^`m, tie^'ng nghe.n
nga`o\. Gio.ng no'i cu?a Hoa`ng nghe`n nghe.n tu+.a tie^'ng lo`ng ddang tho^?n
thu+'c:
-Thu+a ni co^\...Ne^'u kho^ng co' chi phie^`n to^i xin ddu+o+.c vie^'t thu+
tha(m ho?i\...
Ni co^ Sa Huy`nh im la(.ng. Tha'i ddo^. ba(n khoa(n, do du+..
-O^ng cu+' vie^'t...Pha^`n to^i\...To^i cha('c kho^ng the^? ho^`i a^m cho
o^ng ddu+o+.c. O^ng cu~ng hie^?u to^i la` mo^.t ke? tu ha`nh...
-Thu+a ni co^\... To^i hie^?u\...
Hoa`ng ddo^.t ngo^.t na('m la^'y ba`n tay cu?a ni co^ Sa Huy`nh. Ngu+o+`i ni
co^ dde^? ye^n. Hai ngu+o+`i nhi`n nhau\. Kho^ng gian im la(.ng. Tho+`i gian
ngu+`ng ddo^.ng. Ro^`i Hoa`ng cha^.m bu+o+'c xuo^'ng ddo^`i\. Ni co^ Sa Huy`nh
nhi`n theo bo'ng ngu+o+`i li'nh dda^`n khua^'t. Du+o+`ng nhu+ co' va`i gio.t
nu+o+'c ma('t nho? xuo^'ng lo`ng gie^'ng a^m u\...
Hoa`ng ngu+`ng ke^?. Nguye^~n tho+? da`i\. Anh tha^'y ma('t ngu+o+`i ba.n mo+'i
quen long lanh nga^'n le^.. Uo^'ng ho+i bia, ddo^'t ddie^'u thuo^'c, Hoa`ng
la^'y trong tu'i a'o tra^.n ra xa^'p thu+ va` quye^?n so^? tay\. Trao cho
Nguye^~n, anh cu+o+`i buo^`n:
-Ma^'y phong thu+ do to^i vie^'t, co`n quye^?n so^? la` nha^.t ky' cu?a ni
co^ Sa Huy`nh. Anh ddo.c ddi\...
Du+o+'i a'nh tra(ng thu+o+.ng tua^`n va`ng nha.t, qua a'nh dde`n da^`u lu` mu`:
Nguye^~n thu+'c tra('ng dde^m ddo.c thu+ cu?a Hoa`ng va` nha^.t ky' cu?a
ngu+o+`i ni co^\...
Bi`nh Long nga`y\... tha'ng... na(m... Thu+a ni co^\... Du`u. bie^'t se~ kho^ng
bao gio+` nha^.n ddu+o+.c thu+ ho^`i a^m cu?a ni co^\. Du` bie^'t nhu+~ng do`ng
chu+~ cu?a to^i se~ qua^'y ra^`y mo^.t ke? tu ha`nh nhu+ ni co^ hoa(.c se~
la`m xa'o tro^.n ddo+`i so^'ng bi`nh an, thanh tha?n cu?a mo^.t ngu+o+`i ddang
o+? trong cu+?a Pha^.t sa^n chu`a, to^i va^~n muo^'n vie^'t thu+ cho ni co^\.
To^i kho^ng the^? na`o cu+o+~ng cho^'ng, nga(n ca?n ddu+o+.c lo`ng mi`nh. Tu+`
khi ro+`i xa la`ng Sa Huy`nh to^i va^~n luo^n hoa`i mong mo^.t y' nghi~, tro+?
la.i cho^'n cu~ no+i xu+a, dde^? nga`y nga`y ngo^`i nghe su+ cu. thuye^'t
gia?ng trie^'t ly' thie^`n, nghe tie^'ng chuo^ng, tie^'ng tu.ng kinh e^m e^m,
nha^'t la` ddu+o+.c tha^'y la.i ni co, .nghe nu. cu+o+`i tha'nh tho't ho.a
hoa(`n la('m to^i mo+'i ddu+o+.c nghe, nhi`n nga('m ne't buo^`n ra^`u man ma'c
a^?n sau khuo^n ma(.t thanh tha?n, bi`nh an. DDa^`y tu+` bi cu?a ni co^\.
Nhu+~ng phu't gia^y hie^'m hoi\. Nhu+~ng ky? nie^.m qui' ba'u, kho^ng nhu+~ng
kho^ng nha.t nho`a, mo+` phai ma` ddo+`i ddo+`i hie^.n hu+~u trong ta^m ho^`n
to^i\. To^i cu+u mang, gi`n giu+~, a^'p o^m ky? nie^.m khi ngo^`i co ro trong
giao tho^ng ha`o\. Ngu+o+'c nhi`n va^`ng tra(ng xe^' qua dda^`u\. To^i tu+o+?ng
tu+o+.ng to+'i hi`nh bo'ng cu?a ni co^ trong lu'c go^'i dda^`u le^n ba lo^ ngu?
gia^'c ngu? dda^`y tro+? tra(n be^n ca.nh ho^'c dda' cu?a vu`ng Da^`u Tie^'ng
hoang vu\. To^i nho+' to+'i a'nh ma('t tha(m tha(?m, ga^y trong lo`ng to^i vo^
va`n xuye^'n xao, rung ddo^.ng. Thu+a ni co^\. Ngu+o+`i ta ba?o xa ma(.t ca'ch
lo`ng. Rie^ng to^, ca`ng xa chu+`ng na`o, to^i ca`ng ca?m tha^'y ga^`n chu+`ng
ddo', ga^`n nhu+ to^i va` ni co^ thu+o+`ng ddu+'ng be^n gie^'ng nu+o+'c
chuye^.n tro`....
Phu+o+'c Long... nga`y\... tha'ng... na(m... Thu+a ni co^\... La' thu+ thu+'
nha^'t gu+?i ddi dda~ la^u\. To^i kha('c khoa?i cho+` mong. To^i tha^'p tho?m
ngo'ng tro^ng. To^i cho+` tu+`ng nga`y\. To^i ddo+.i tu+`ng dde^m. To^i mong
tu+`ng phu't. To^i ngo'ng tu+`ng gia^y thu+ tra? lo+`i cu?a ni co^ du` to^i
bie^'t kho^ng co' chu't ma?y may hi vo.ng. To^i so^'ng trong mo^.ng tu+o+?ng.
DDe^m dde^m na(`m be^n bo+` ao, vu~ng nu+o+'c, nhi`n tro+`i sao la^'p la'nh,
to^i mo+, to^i mo^.ng, mo^.t ddo+`i so^'ng bi`nh ye^n, mo^.t ti`nh ye^u ma^.t
ngo.t chi'n muo^`i\. To^i cu~ng bie^'t ddo+`i li'nh gian trua^n, nga('n ngu?i,
cho ne^n chi? xin ddu+o+.c so^'ng mo^.t nga`y tro.n ve.n... Tro+? ve^` sau
nhu+~ng chuye^'n ha`nh qua^n to^i hi vo.ng nha^.n ddu+o+.c thu+ cu?a ni co^
nhu+ ddu+'a be' ngo^`i nha` cho+` me. ddi xa mang qua` ve^` cho mi`nh. Thu+a ni
co^\... To^i nho+' vo^ cu`ng bu+~a co+m chay vo+'i dda^.u hu~ kho\. Bu+~a co+m
tuy dda.m ba.c song dda^`y sa(n so'c, tuy nghe`o song gia`u ti`nh tu+. luye^'n
thu+o+ng. To^i nho+' che'n tra` cu'c, ma` mo^~i la^`n nhi`n va`o to^i tha^'y
khuo^n ma(.t cu?a ni co^ lung linh, nha.t mo+`. To^i nho+' to+'i la^`n tu+`
gia~, la^`n na('m tay dda^`u tie^n va` sau cu`ng. Ga^y trong lo`ng to^i nhu+~ng
me^ man, dda('m dduo^'i nga`n ddo+`i kho^ng the^? la~ng que^n...
Ban Me^ Thuo^.c... nga`y\... tha'ng... na(m... Thu+a ni co^\... Kho^ng bie^'t
to^i dda~ gu+?i cho ni co^ bao nhie^u thu+ ro^`i\. Co' le~ nhie^`u, nhie^`u
la('m, nhu+ lu+?a ddang nung na^'u tim to^i\. Mo^.t dde^m du+`ng qua^n be^n
tra?ng tranh me^nh mo^ng. Su+o+ng la.nh u+o+'t vai\. To^i ngo^`i bo' go^'i
nhi`n sao\. Y' tu+o+?ng bu+`ng cha'y nhu+ ho?a cha^u ddo^.t nhie^n ru+.c sa'ng
trong bo'ng to^'i tha^m u\. Ye^u\. To^i ye^u\... Thu+a ni co^\... To^i ye^u ni
co^ tu+`ng sa't na\. To^i ye^u trong tie^'ng hu' cu?a ho?a tie^~n 122 sa('p
no^? tre^n dda^`u\. To^i ye^u ni co^ trong tie^'ng su'ng M16. To^i ye^u ni co^
trong a'nh ho?a cha^u ba^.p bu`ng soi khuo^n ma(.t ho^'c ha'c, a'nh ma('t la.c
tha^`n so+. che^'t cu?a ngu+o+`i li'nh trong trung ddo^.i\. To^i ye^u ni co^
trong no^~i so+. che^'t dda^`y a('p ta^m na~o, khi so+` to+'i la`n da la.nh
nga('t, ddo^i ma('t mo+? tru+`ng cu?a ngu+o+`i li'nh be^n ca.nh. To^i ye^u ni
co^ trong no^~i nho+' thu+o+ng die^.u vo+.i, nhie^`u ho+n co+n mu+a ru+`ng cu?a
vu`ng cao nguye^n. To^i ye^u va` to^i nho+' ni co^ quay qua('t la. lu`ng, nho+'
mo^.t ngu+o+`i ye^u nga`n ddo+`i ca'ch nga(n, nho+' mo^.t ti`nh ye^u sao qua'
nghie^.t nga~, ddo`i ddoa.n. To^i ye^u mo^.t ke? tu ha`nh, nguye^.n da^ng
hie^'n ddo+`i mi`nh cho pha^.t pha'p nhie^.m ma^`u\. To^i ye^u la`m chi mo^.t
ngu+o+`i co' cuo^.c ddo+`i rie^ng bie^.t, ca'ch nga(n, kho^ng bao gio+` cu`ng
to^i chung bu+o+'c du` chi? la` mo^.t qua~ng ddu+o+`ng ddo+`i nga('n ngu?i\.
To^i chi? co' 1 mong u+o+'c nho? nhoi, tro+? la.i cho^'n xu+a, nhi`n tha^'y ni
co^ mo^.t la^`n ro^`i nga`n ddo+`i chia ca'ch.To^i kho^ng the^? qua^'y ra^`y ni
co^\. Chu'ng ta mo^~i ngu+o+`i mo^.t nga? ddo+`i dde^? so^'ng. Ni co^ se~
so^'ng bi`nh an trong a'nh sa'ng nhie^.m ma^`u cu?a ddu+'c Pha^.t. Pha^`n to^i,
to^i se~, to^i pha?i hoa`n tha`nh ca'i nghie^.p chie^'n binh cu?a mi`nh vo+'i
nie^`m co^ ddo+n ga(.m nha^'m tu+`ng nga`y, mo^.t ti`nh ye^u ma` mo^~i la^`n
nghi~ to+'i chi? bie^'t nga^.m ngu`i, xo't xa\...
Nguye^~n ga^'p thu+ la.i\. Anh ca?m tha^'y ma('t mi`nh cay cay\. Anh nga('m
nghi'a quye^?n nha^.t ky' cu?a ngu+o+`i ni co^\. Ngay chi'nh giu+~a quye^?n
nha^.t ky' hie^.n ra mo^.t lo^~ tro`n ba(`ng ngo'n tay va` bi. cha'y na'm
va`ng.
-Trong mo^.t la^`n ddu.ng ddo^. vo+'i Vie^.t co^.ng o+? Pleiku to^i bi.
ba('n ngay ngu+.c.Vie^n dda.n xuye^n qua quye^?n nha^.t ky' cu?a ni co^ Sa
Huy`nh ne^n to^i kho^ng che^'t ma` chi? bi. thu+o+ng na(.ng. To^i nghi~...
Hoa`ng bo? lu+?ng ca^u no'i\. Nguye^~n im la(.ng la^.t trang dda^`u cu?a
quye^?n nha^.t ky'...
-O^ng Hoa`ng...To^i go.i te^n o^ng nhie^`u la^`n, tha^.t nhie^`u la^`n...
To^i go.i te^n o^ng trong no^~i co^ ddo+n he'o u'a tu+`ng nga`y\. To^i go.i
te^n o^ng vo+'i nie^`m hiu qua.nh tro^'ng va('ng nga`y mo^.t lo+'n da^`n. To^i
nha('c tha^`m te^n o^ng trong tri' na~o, trong lu'c la^`n tra`ng ha.t. O^ng
dda~ ddi xa, tha^.t xa, ma` to^i tu+o+?ng chu+`ng nhu+ o^ng va^~n co`n quanh
qua^?n dda^u dda^y\. To^i tu+o+?ng nhu+ o^ng co`n ngo^`i tru+o+'c ma(.t to^i
trong bu+~a co+m chie^`u dda.m ba.c dda^.u hu~ muo^'i du+a\. O^ng ddi dde^?
la.i trong to^i chu't tro^'ng va('ng ma` ha`ng va.n ca^u kinh, ha`ng nga`n
tie^'ng ke^., ha`ng tra(m trang sa'ch Pha^.t kho^ng the^? la^'p dda^`y\. O^ng
ddi ro^`i to^i mo+'i bie^'t su+. hie^.n die^.n cu?a o^ng ca^`n thie^'t to+'i
mu+.c ddo^. na`o\. Co`n ai giu'p to^i du+.ng la.i chie^'c co^?ng chu`a xie^u
ve.o, nga? nghie^ng. Co`n ai xa'ch dda^`y lu nu+o+'c. Co`n ai lo+.p la.i ma'i
chu`a bi. do^.t. Co`n ai bu+?a cu?i\. Co`n ai cu`ng to^i tho^?i lu+?a na^'u
bu+~a co+m chie^`u\. Co`n ai ke^? cho to^i nghe ddo+`i chie^'n binh nhie^`u
hie^?m nguy gian kho^? ma` cu~ng nhie^`u so^i no^?i, ha`o hu+'ng...
O^ng Hoa`ng...O^ng ro+`i xa chu`a kho^ng la^u ma` to^i tu+o+?ng chu+`ng tho+`i
gian da`i ho+n mo^.t kalpa\.DDe^m dde^m ngo^`i ddo.c kinh, to^i dde^? ta^m
ho^`n mi`nh be^`nh bo^`ng, no^?i tro^i va`o mo^.ng mo+\. To^i nho+' to+'i a'nh
ma('t thie^'t tha, tri`u me^'n cu?a o^ng. A'nh ma('t no^`ng na`n ti`nh tu+.
ye^u thu+o+ng cu?a o^ng nhi`n to^i, khie^'n to^i ca?m tha^'y xuye^'n xao di.u
nhe.. O^ng Hoa`ng... O^ng dde^'n ro^`i o^ng ddi\. Song hi`nh a?nh cu?a o^ng
va^~n ha(`n ddo.ng trong ta^m tu+o+?ng cu?a ke? tu ha`nh na`y\. O^ng la`m to^i
nho+' to+'i qua~ng ddo+`i cu~ dda~ chi`m ma^'t theo tha'ng nga`y tu.ng kinh
nie^.m Pha^.t. Nhie^`u la^`n to^i ddu+'ng tru+o+'c tu+o+.ng Pha^.t to^? tu+`
bi, xin ngu+o+`i ban cho to^i su+'c ma.nh ha^`u giu'p to^i que^n o^ng, nhu+
to^i dda~ la~ng que^n qua' khu+', que^n ddi cuo^.c ddo+`i cu~. Than o^i\...
o^ng va^~n co`n dda^y, va^~n o+? trong to^i nhu+ mo^.t hie^.n hu+~u nga`n
ddo+`i kho^ng the^? bo^i xo'a\...
O^ng Hoa`ng... O^ng dde^'n ro^`i o^ng ddi\. O^ng dde^'n la`m xa'o tro^.n ddo+`i
so^'ng bi`nh an, thanh tha?n cu?a to^i\. O^ng gieo va`o ta^m ho^`n cu?a mo^.t
ke? tu ha`nh thu+' ti`nh ca?m mo+'i la., mo^.t ca?m gia'c kho^ng the^?, kho^ng
ngo^n tu+` dde^? die^~n ta?. Du` kho^ng no'i to^i va^~n tha^`m mong u+o+'c
ddu+o+.c ddo.c thu+ cu?a o^ng, ddo.c nhu+~ng do`ng chu+~ do o^ng vie^'t, ma`
to^i bie^'t o^ng se~ gu+?i ga^'m va`o ddo' tro.n ve.n ta^m ho^`n cu?a o^ng.
To^i u+o+'c ao ddu+o+.c nghe o^ng ke^? chuye^n ddo+`i li'nh, nhu+ tru+o+'c
dda^y to^i dda~ ngo^`i im la('ng nghe o^ng ke^? chuye^.n vui\. O^ng ddi dda~
la^u\. To^i cho+` mo?i mo`n. To^i ddo+.i hu.t ho+i\. To^i ngo'ng da`i co^?.
To^i tro^ng hoa`i ma` tin o^ng va^~n bie^.t nga`n a^m ti'n. To^i nghi~ cha('c
o^ng que^n. O^ng la`m sao nho+' to+'i ngo^i chu`a nho? be' vo^ danh, co' mo^.t
ngu+o+`i ddang a^m tha^`m, khoa('c khoa?i cho+` tin mo^.t ngu+o+`i\...
O^ng Hoa`ng... Ho^m nay su+ cu. go.i le^n trao cho xa^'p thu+ cu?a o^ng.
Ngu+o+`i cu~ng khuye^n to^i ha~y co^' ga('ng tu ha`nh ddu+`ng dde^? sa tha^n
va`o ti`nh nghie^.t. Da. da. ma^'y lo+`i to^i o^m xa^'p thu+ va`o ngu+.c ma`
nghe co~i lo`ng a^'m a'p. Du` cha^.m bu+o+'c to^i cu~ng nghe ddu+o+.c tu+`ng
bu+o+'c cha^n xo^n xao, nha?y mu'a trong lo`ng. To^i ddo.c tu+`ng chu+~. To^i
nuo^'t tu+`ng lo+`i\. Be^n tai to^i va(ng va(?ng gio.ng no'i tra^`m a^'m,
thie^'t tha\. To^i hi`nh dung dde^'n o^ng, ddang co ro ngu? be^n bo+` ao ho^'c
dda'. To^i tu+o+?ng dde^'n o^ng. To^i bie^'t o^ng ddang so^'ng trong no^~i co^
ddo+n ma` to^i ddang hu+'ng chi.u\. To^i bie^'t o^ng ddang ray ru+'t trong
no^~i nho+', cu~ng nhu+ to^i ddang oa(`n oa.i trong nie^`m thu+o+ng ma` to^i
co^' ga('ng que^n la~ng. Mo^.t ke? tu ha`nh nhu+ to^i kho^ng the^? dde^? cho
ti`nh ca?m qua^'y ra^`y\. To^i kho^ng the^? ye^u\. To^i kho^ng ddu+o+.c phe'p
ye^u o^ng, o^ng Hoa`ng, du` to^i bie^'t o^ng ye^u to^i\. To^i bie^'t ti`nh ye^u
cu?a o^ng me^nh mo^ng ho+n dda.i du+o+ng, ba't nga't ho+n tru+o+`ng giang,
ma.nh ho+n cuo^`ng phong, dai da(?ng ho+n tho+`i gian. Nhu+ng to^i la`m sao
dda^y o^ng Hoa`ng. To^i la`m sao dde^? tra? lo+`i ti`nh ye^u cu?a o^ng. To^i
kho^ng the^? bo? ngang con ddu+o+`ng to^i dda~, ddang, va` se~ ddi\. To^i
kho^ng the^? du+'t bo? cuo^.c ddo+`i ma` to^i dda~ cho.n lu+.a, mo^.t nguye^.n
ta^m la` ddem a'nh sa'ng nhie^.m ma^`u cu?a Pha^.t chie^'u ro.i kha('p no+i
ha^`u gia?i thoa't chu'ng sinh kho?i tra^`m lua^n be^? kho^?...
O^ng Hoa`ng....To^i nho+' o^ng trong no^~i nho+' muo^.n ma`ng, khi ngo^`i trong
ha^.u lie^u va('ng ve?, nhi`n a'nh tra(ng thu+o+.ng tua^`n ro.i qua khung cu+?a
so^?. To^i go.i te^n o^ng, o^ng Hoa`ng, go.i te^n o^ng hoa`i hu?y\. To^i ddo.c
thu+ o^ng nhie^`u la^`n. Ca`ng ddo.c to^i ca`ng ca?m tho^ng, ca`ng ca?m tho^ng,
to^i ca`ng xo't thu+o+ng o^ng, vi` cu~ng nhu+ o^ng to^i ddang o+? trong ti`nh
nghie^.t, thu+' ti`nh ca?m oa'i oa(m khie^'n mi`nh sa^`u ddau, que^n a(n
lu+o+`i ngu?, que^n ddi gio+` tu.ng kinh, phu't ca^`u nguye^.n. Ha(`ng dde^m
trong bo'ng to^'i la(.ng tha^`m to^i ngo^`i be^n cu+?a so^? tu+o+?ng to+'i
o^ng, nho+' dde^'n o^ng, hi`nh dung to+'i mo^.t ngu+o+`i a'o tra^.n ba.c ma`u,
su'ng tre^n vai, ddi giu+~a tro+`i mu` su+o+ng. O^ng co' nho+' dde^'n to^i
kho^ng o^ng Hoa`ng. O^ng co' go.i te^n to^i kho^ng o^ng Hoa`ng. To^i nho+' o^ng
tha^.t nhie^`u\. To^i go.i te^n o^ng hoa`i hu?y\. To^i ye^u o^ng, o^ng Hoa`ng.
To^i kha(?ng ddi.nh ddie^`u ddo'. To^i ye^u o^ng. Ti`nh ye^u to+'i tu+. nhie^n
nhu+ ma(.t tro+`i mo.c ro^`i la(.n, nhu+ tra(ng dda^`y ro^`i tra(ng khuye^'t,
nhu+ nga`y le^n chie^`u xuo^'ng. Than o^i\... To^i ba^.t kho'c khi bie^'t to^i
ye^u o^ng. To^i pha?i la`m sao dda^y o^ng Hoa`ng. Du` the^' na`o ddi cha(ng
nu+~a to^i cu~ng kho^ng the^? co+?i chie^'c a'o na^u so`ng ddang ma(.c dde^?
ye^u o^ng. To^i kho^ng the^? bo? con ddu+o+`ng to^i dda~ cho.n, mo^.t cho.n
lu+.a tha^.t ddau lo`ng. O^ng hie^?u cho to^i o^ng Hoa`ng. To^i ye^u o^ng, song
o^ng la.i la` ke? dde^'n sau, o^ng dde^'n qua' muo^.n trong ddo+`i to^i\. To^i
bie^'t o^ng kho^ng the^? que^n to^i, cu~ng nhu+ to^i kho^ng bao gio+` que^n
o^ng, ne^n to^i xin o^ng ha~y ddem ti`nh ye^u la`m tha`nh su+'c ma.nh giu'p
o^ng vu+o+.t qua mo.i hie^?m nguy tre^n bu+o+'c ddu+o+`ng chinh chie^'n. Pha^`n
to^i, to^i cu~ng se~, cu~ng pha?i ddi no^'t ddoa.n ddo+`i co`n la.i ma` hi`nh
bo'ng o^ng la` nie^`m an u?i cho to^i trong nhu+~ng lu'c muo^.n phie^`n. DDe^m
dde^m to^i ca^`u nguye^.n cho o^ng, ca^`u Pha^.t to^? tu+` bi mang cho o^ng
mo.i an la`nh dde^? nga`y na`o ddo' to^i ga(.p la.i o^ng...
Tro+`i hu+`ng ddo^ng khi Nguye^~n ddo.c to+'i trang cuo^'i cu`ng cu?a quye^~n
nha^.t ky'. Hoa`ng na(`m ngu? co ro\. Nguye^~n tho+? da`i nha('m ma('t. Khi anh
thu+'c da^.y Hoa`ng dda~ bo? ddi\. Tu+` ddo' anh kho^ng bao gio+` ga(.p la.i
ngu+o+`i li'nh te^n Hoa`ng nu+~a\.
Nguye^~n ngo^`i im tre^n chie^'c ba(ng dda' co^ng vie^n do.c theo bo+` so^ng
Ohio\. Ma(.t so^ng bo^'c mo+` mo+` su+o+ng. Nu+o+'c so^ng ddu.c phu` sa la(.ng
lo+` cha?y\. Bie^'n co^' 30-4-75 khie^'n anh tha`nh mo^.t ngu+o+`i xa xu+',
tha`nh mo^.t ke? lang thang mie^.t ma`i ti`m kie^'m nhu+~ng gi` dda~ ma^'t
tre^n xu+' so+? la. hoa('c. La. tu+`ng con ddu+o+`ng ha`ng ca^y\. La. tu+`ng
khu pho^' xo'm nha`. La. tu+`ng tie^'ng no'i te^n go.i\. Co`n dda^u so^ng
Hu+o+ng, so^ng Tre`m Tre.m, so^ng Tra` Khu'c, so^ng Ha`m Luo^ng, so^ng Sa`i
Go`n, so^ng DDo^`ng Nai\. Nguye^~n cho+.t nho+' to+'i hai ca^u ho` mo^.t
chie^`u na`o anh dda~ nghe tre^n do`ng so^ng Soa`i Ra.p. "Nha` Be` nu+o+'c
cha?y chia hai\... Ai ve^` Gia DDi.nh, DDo^`ng Nai thi` ve^`..."
Gio' la.nh se sa('t. Tro+`i ha('t hiu buo^`n. La' va`ng bay ta?n ma'c. Tuy
mo+'i giu+~a tha'ng mu+o+`i ma` du+o+`ng nhu+ mu`a ddo^ng dda~ ve^` tre^n vu`ng
cu+.c ba('c cu?a tie^?u bang Kentucky\. Nguye^~n kho^ng hie^?u sao mi`nh la.i
la.c to+'i tha`nh pho^' na`y
-Ta^m A^'n...tho^i ve^` con...cha('c ba mong me. con mi`nh la('m...
Nghe tie^'ng ngu+o+`i no'i ngo^n ngu+~ cu?a que^ hu+o+ng Nguye^~n quay
la.i\.Anh tha^'y mo^.t thie^'u phu. ddang na('m tay di`u ddu+'a be' ddi cha^.p
chu+~ng.
-Xin lo^~i ba` la` ngu+o+`i Vie^.t Nam?
Thie^'u phu. mi?m cu+o+`i nho? nhe.:
-Da....Thu+a o^ng to^i la` ngu+o+`i Vie^.t Nam. Cha('c o^ng cu~ng o+? trong
pho^' na`y\?
Nguye^~n la('c dda^`u:
-Thu+a ba` kho^ng... To^i tu+` xa to+'i\...
-Cha('c o^ng dde^'n tha(m ngu+o+`i quen?
-Thu+a ba` kho^ng... To^i ti`nh co+` ngang qua dda^y tha^'y phong ca?nh
dde.p ne^n du+`ng la.i ddo^i nga`y\... To^i sang My~ mo^.t mi`nh ne^n lang
thang kha('p no+i\...
Du+o+`ng nhu+ tho^ng ca?m va` a'i nga.i cho hoa`n ca?nh bo+ vo+ cu?a ngu+o+`i
ddo^`ng hu+o+ng, thie^'u phu. mi?m cu+o+`i:
-Ne^'u o^ng kho^ng nga.i to^i mo+`i o^ng dde^'n nha` du`ng bu+~a co+m
chie^`u\. Cho^`ng to^i ra^'t vui khi ga(.p ngu+o+`i ddo^`ng hu+o+ng...
-Da. ca'm o+n ba`. To^i\...
Nguye^~n nga^.p ngu+`ng. Hie^?u y,u` thie^'u phu. a^n ca^`n no'i:
-O^ng ddu+`ng nga.i\.Ga^`n ca? na(m ro^`i hai vo+. cho^`ng to^i kho^ng co'
ga(.p ngu+o+`i ddo^`ng hu+o+ng...
Nguye^~n nha^.n lo+`i\. Ra to+'i ba~i dda^.u, anh mo+`i thie^'u phu. le^n xe\.
Xe cha.y quanh co va`i nga? ddu+o+~ng ro^`i du+`ng tru+o+'c ngo^i nha` nho?,
cu~ ky~, na(`m khua^'t du+o+'i ta`ng ca^y ru+o+`m ra`.
-Nha` cu?a ngu+o+`i ba?o tro+. cho hai vo+. cho^`ng to^i o+? kho^ng ma^'t
tie^`n. Mo+`i anh va`o\...
Thie^'u phu. mo+? cu+?a\.
-So^ng Thu dda^'y u+\...
-Da.... Em xin lo^~i dde^? anh cho+`...
-Anh chi? so+. co' chuye^.n gi` xa?y ra\...
Nguye^~n cau ma`y\. Tie^'ng ngu+o+`i no'i nghe tha^.t quen. Mo^.t ngu+o+`i
dda`n o^ng mang ki'nh dden, tay ca^`m ga^.y cha^`m cha^.m bu+o+'c ra pho`ng
kha'ch. Nguye^~n nha^.n ra lie^`n. Vo'c da'ng ddo' .Khuo^n ma(.t ddo'. Anh
kho^ng bao gio+` que^n.
-Hoa`ng...Anh Hoa`ng...
-Anh la` ai ma` bie^'t to^i\...
Nguye^~n tho+? ho+i da`i:
-Nguye^~n... To^i la` Nguye^~n... Cha('c anh co`n nho+' dde^m na`o o+?
Bie^n Ho`a\... To^i vo+'i anh uo^'ng ru+o+.u ro^`i anh ke^? cho to^i nghe
chuye^.n ti`nh ye^u cu?a anh vo+'i ni co^ Sa Huy`nh...
DDang be^' con So^ng Thu, vo+. cu?a Hoa`ng quay la.i nhi`n ngu+o+`i kha'ch
mo+'i quen ro^`i cu'i dda^`u bu+o+'c va`o pho`ng ngu?.
-The^' u+\... Xin lo^~i to^i bi. mu` ne^n kho^ng nha^.n ra anh, anh
Nguye^~n...
Nguye^~n ga^.t dda^`u tu+o+i cu+o+`i:
-To^i ra^'t mu+`ng ddu+o+.c ga(.p la.i anh... Sau dde^m ddo' to^i thu+o+`ng
ba(n khoa(n ve^` anh...
Hoa`ng cu+o+`i\. Du` ba?y na(m xa ca'ch Nguye^~n nha^.n tha^'y Hoa`ng va^~n
co`n nguye^n ve.n nu. cu+o+`i\. Ngu+o+`i li'nh Bie^.t DDo^.ng Qua^n o^'m ye^'u
va` gia` nua ho+n xu+a nhie^`u la('m. Qua mo^.t cuo^.c ba~i be^? ho`a nu+o+ng
da^u ai la.i kho^ng ddo^?i thay\.
-Mo+`i anh Nguye^~n ngo^`i\...
So^ng Thu no'i ro^`i dda(.t xuo^'ng ba`n hai lon bia vo+'i hai ca'i ly\. Quay
sang Hoa`ng na`ng no'i vo+'i gio.ng tha^.t tri`u me^'n:
-Anh ngo^`i tie^'p anh Nguye^~n nghe anh. Em la`m co+m dda~i anh Nguye^~n.
Anh muo^'n a(n mo'n gi`. Em la`m bo` ta'i chanh tha^.t ngon cho anh say
mo^.t bu+~a\...
Hoa`ng cu+o+`i lo+'n no'i ddu`a:
-Em ddi.nh ho^'i lo^. anh pha?i kho^ng. Em muo^'n anh ke^? chuye^.n ti`nh
ngu+o+`i ni co^ cho em va` anh Nguye^~n nghe\...
So^ng Thu no'i trong lu'c bu+o+'c ra sau be^'p:
-Chuye^.n ni co^ Sa Huy`nh anh kho^ng ca^`n ke^? em cu~ng bie^'t ro^`i\...
Nguye^~n nhi`n Hoa`ng:
-Xin lo^~i anh. Chi. tro^ng quen la('m... Du+o+`ng nhu+ to^i co' tha^'y,
co' ga(.p chi. dda^u ddo' mo^.t la^`n...
Hoa`ng ga^.t dda^`u cu+o+`i:
-Mo+`i anh... Ba?y na(m ro^`i to^i mo+'i ga(.p la.i anh. Cha('c anh dda~
co' gia ddi`nh?
Nguye^~n cu+o+`i buo^`n:
-To^i mo+'i vu+`a hu+'a ho^n, ddi.nh cuo^'i na(m 75 se~ la`m dda'm cu+o+'i
xong mi`nh ti'nh kho^ng ba(`ng thie^n ha. ti'nh...
Hoa`ng uo^'ng ngu.m bia:
-To^i vo+'i So^ng Thu la^'y nhau ho^`i tha'ng 7 na(m 75... Anh vo+'i to^i
uo^'ng say dde^m nay ro^`i to^i ke^? tie^'p chuye^.n ti`nh ngu+o+`i ni co^
cho anh nghe\...
Hai ngu+o+`i ngo^`i nha('c la.i tho+`i gian sau tha'ng 4 na(m 75, o^n la.i qua'
khu+', ky? nie^.m. So^ng Thu do.n co+m xong mo+`i Hoa`ng va` Nguye^~n qua ba`n
a(n. Hoa`ng co' ve? vui mu+`ng khi ga(.p la.i Nguye^~n. So^ng Thu cu~ng va^.y\.
Vu+`a ga('p thu+'c a(n cho Hoa`ng, na`ng kho^ng ngo+'t ho?i han Nguye^~n ve^`
gia ddi`nh, cha me., anh chi. em....
DDe^m xuo^'ng. Du+o+`ng nhu+ tro+`i sa('p ba~o\. Gio' hu' ngoa`i sa^n. Do.n
de.p xong ba ngu+o+`i ra pho`ng kha'ch. Hoa`ng ngo^`i tu+.a lu+ng va`o va'ch
ca.nh lo` su+o+?i\. So^ng Thu ngo^`i nga? dda^`u va`o vai cho^`ng. Ca.nh na`ng,
be' Ta^m A^'n na(`m ngu? say\. Nguye^~n cu~ng ngo^`i tu+.a lu+ng va`o va'ch
ddo^'i die^.n vo+'i Hoa`ng. Lu+?a cha'y ti' ta'ch. Ca(n pho`ng kha'ch nho? a^'m
cu'ng. Uo^'ng ngu.m bia Hoa`ng tu+` tu+` ke^?:
-Vo+. to^i theo dda.o Pha^.t...
So^ng Thu xie^'t cha(.t ba`n tay Hoa`ng. Na`ng nhi`n cho^`ng vo+'i a'nh ma('t
long lanh, tha(m tha(?m, ngo+`i cha'y ti`nh tu+., no^`ng na`n ye^u thu+o+ng.
Hoa`ng cu'i nhi`n So^ng Thu\. Tuy anh kho^ng tha^'y ddu+o+.c gi` song Nguye^~n
co' ca?m tu+o+?ng tia nhi`n cu?a ba.n chu+'a ddu+.ng mo^.t ca?m tho^ng vo^ bo+`
va` chan chu+'a thu+o+ng ye^u\. Hai ngu+o+`i la` vo+. cho^`ng song qua^'n
qui't, luye^'n lu+u\. Kha('ng khi't nhau nhu+ ti`nh nha^n. Ho. qui' tro.ng nhau
tu+` lo+`i no'i\. Ho. me^ dda('m nhau trong dda^`u ma`y cuo^'i ma('t. Mo^~i
ngu+o+`i la` mo^.t ba?o va^.t vo^ gia' trong ma('t cu?a ngu+o+`i kia\...
-Tuy la`mo^.t ke? kho^ng co' dda.o song to^i tin va`o lua^.t nha^n qua?.
To^i nghi~ mo.i ha`nh ddo^.ng cu?a chu'ng ta du` nho? nha(.t, so+'m hay
muo^.n dde^`u ga^y ra ha^.u qua? se~ a?nh hu+o+?ng to+'i ddo+`i so^'ng cu?a
chu'ng ta trong tu+o+ng lai\. Chuye^.n ti`nh cu?a to^i vo+'i ni co^ Sa
Huy`nh dda~ a?nh hu+o+?ng bo+?i lua^.t nha^n qua?...
Hoa`ng nhi`n dda(m dda(m va`o a'nh lu+?a cha'y\. Qua' khu+' nhu+ tu+`ng trang
gia^'y ddu+o+.c la^.t cha^`m cha^.m.
-Sau dde^m ga(.p anh to^i tro+? ve^` ddo+n vi.. Sa^`u ddau, kho^? so+?,
tuye^.t vo.ng, to^i la(n xa? va`o chie^'n tra^.n nhu+ mo^.t ke? ddi ti`m
ca'i che^'t. Co' the^? no'i vo+'i to^i che^'t la` mo^.t gia?i thoa't. Ra
tra^.n to^i o^m dda.i lie^n cha.y tru+o+'c. La. lu`ng thay to^i kho^ng
che^'t ma` ca? trung ddo^.i cu?a to^i cu~ng va^.y\. Li'nh cu?a to^i cu`ng
la('m chi? bi. thu+o+ng tho^i\. Du+o+`ng nhu+ co' mo^.t su+'c ma.nh thie^ng
lie^ng ma^`u nhie^.m che cho+? cho to^i kho?i nguy hie^?m. Tu+` ddo' to^i
co' bie^.t danh Hoa`ng DDie^n. Sau mo^.t chie^'n tha('ng lo+'n ma` trung
ddo^.i cu?a to^i giu+~ pha^`n quan tro.ng, vi. tie^?u ddoa`n tru+o+~ng
dde^` nghi. vo+'i ca^'p tre^n cho to^i theo ho.c kho'a si~ quan ta.i Thu?
DDu+'c. Mo^.t na(m trong qua^n tru+o+`ng da`i ho+n mo^.t kalpa\...
Nguye^~n cu+o+`i nga('t lo+`i Hoa`ng:
-To^i nghe ni co^ Sa Huy`nh va` anh no'i to+'i danh tu+` kalpa song kho^ng
hie^?u ro~ la('m...
Hoa`ng mi?m cu+o+`i cu'i nhi`n vo+. ddang go^'i dda^`u va`o vai mi`nh:
-So^ng Thu\... Em la` ngu+o+`i theo dda.o Pha^.t va^.y em ha~y gia?i thi'ch
chu+~ kalpa cho anh Nguye^~n...
Ho+i cu+.a mi`nh So^ng Thu cu+o+`i no'i vo+'i Nguye^~n:
-Thu+a anh kalpa la` mo^.t ddo+n vi. ddo lu+o+`ng tho+`i gian trong trie^'t
ly' Pha^.t gia'o\. Chu+~ kalpa ta.m gia?i thi'ch nhu+ the^' na`y\. Mo^~i
mo^.t na(m co' mo^.t na`ng tie^n tre^n tro+`i bay xuo^'ng tra^`n the^'
du`ng va.t a'o que't le^n ta?ng dda' co' chie^`u da`i, ngang va` cao mo^.t
da(.m. Tho+`i gian ma` na`ng tie^n du`ng va.t a'o que't cho ta?ng dda'
ba(`ng vo+'i ma(.t dda^'t chi'nh la` kalpa\. Anh Nguye^~n gia`u tu+o+?ng
tu+o+.ng va^.y anh ha~y tu+o+?ng tu+o+.ng ra mo^.t kalpa da`i bao la^u\...
Nguye^~n cu+o+`i, uo^'ng ngu.m bia\. Gio.ng no'i cu?a Hoa`ng vang cha^.m va`
dde^`u:
-Nhu+~ng nga`y trong qua^n tru+o+`ng Thu? DDu+'c la` tho+`i gian da`i
nha^'t, kho^? nha^'t trong ddo+`i to^i\. To^i nho+' ni co^ Sa Huy`nh vo^
cu`ng. To^i nho+' na`ng dde^'n li.m ngu+o+`i\. To^i nho+' na`ng quay qua('t
ca? ta^m ho^`n. Buo^?i tru+a no+i ba~i ba('n. DDe^m di ha`nh. Hi`nh bo'ng
na`ng lung linh nha.t mo+`. Gio.ng no'i na`ng thoa?ng be^n tai\. A'nh ma('t
na`ng tha(m tha(?m di`u to^i va`o tro+`i mo^.ng mo+ die^~m a?o\. To^i go.i
tha^`m te^n na`ng. Hai chu+~ Sa Huy`nh ddu+o+.c to^i a^n ca^`n, na('n no't
kha('c le^n ba'ng su'ng, ddu+o+.c to^i vie^'t va`o go^'c ca^y ba`ng. Ba(`ng
ta^'t ca? ye^u thu+o+ng, qui' me^'n, to^i kha('c te^n na`ng va`o trong ta^m
na~o nga`y mo^.t mo?i mo`n, nho.c me^.t cu?a to^i\. Ni co^ Sa Huy`nh bie^'n
to^i tha`nh mo^.t ke? ti`nh-si-kha'-gia?-nha^'t-the^'-gian...
So^ng Thu cu+o+`i tha'nh tho't. Tie^'ng cu+o+`i vo+~ ra trong ha.nh phu'c.
Nguye^~n tha^`m tha('c ma('c ta.i sao na`ng kho^ng to? ra ghen tu+'c hoa(.c
ganh ti. vo+'i ngu+o+`i ni co^\. Du+o+`ng nhu+ na`ng ma~nh lie^.t tin tu+o+?ng
va`o ti`nh ye^u cu?a Hoa`ng ddo^'i vo+'i na`ng.
-To^i ddu+o+.c tro+? ve^` ddo+n vi. cu~ sau khi ma~n kho'a\. DDu+o+.c
tie^?u ddoa`n tru+o+?ng cho chi? huy dda.i ddo^.i, to^i dda'nh gia(.c nhu+
ddie^n. Trong vo`ng mo^.t na(m to^i ddu+o+.c tha(ng chu+'c le^n trung
u'y\. Khoa?ng cuo^'i na(m 74 tie^?u ddoa`n cu?a to^i ddu+o+.c le^.nh ta(ng
vie^.n cho vu`ng 1 chie^'n thua^.t ma` vu`ng tra'ch nhie^.m la` Bo^`ng
So+n. To^i ho^`i ho^.p, tha^'p tho?m vi` tro+? la.i no+i xu+a cho^'n cu~.
Du+o+`ng nhu+ to^i nghe tie^'ng ni co^ Sa Huy`nh go.i to^i trong na('ng
so+'m, trong gio' dde^m. DDu+'ng tre^n ngo.n ddo^`i cao su+o+ng mu` la~ng
dda~ng, to^i ngo'ng ve^` hu+o+'ng la`ng Sa Huy`nh, mu+o+`ng tu+o+.ng to+'i
ma'i chu`a re^u mo^'c, hi`nh bo'ng ngu+o+`i ni co^ thu+o+ng ye^u la(.ng le~
ra va`o, ca?m tha^'y lo`ng chu`ng xuo^'ng nhi.p buo^`n ta? to+i, no^~i
nho+' nhung ra~ ro+`i tha^n xa'c. Ti`nh hi`nh nga`y ca`ng the^m bi dda't.
Vie^.t co^.ng chie^'m ddo'ng kha('p no+i va` qua^n ta lui ve^` the^' thu?.
La`ng Sa Huy`nh cu~ng bi. lo.t va`o vo`ng kie^?m soa't cu?a ddi.ch. Ta^m
tu+ bi. nung na^'u vi` y' ddi.nh ga(.p la.i ni co^ Sa Huy`nh, to^i ti`m
tie^?u ddoa`n tru+o+?ng xin phe'p ddi Sa Huy`nh. Kho^ng nhu+~ng cha^'p
thua^.n o^ng ta co`n cho phe'p to^i da^~n dda.i ddo^.i ddi theo\. Kho^ng
co' ye^?m tro+. cu?a phi pha'o, vo+'i dda.n du+o+.c ga^`n ca.n to^i cu`ng
dda.i ddo^.i cha.y du+o+'i co+n mu+a pha'o, vu+o+.t qua la(`n dda.n AK
to+'i Sa Huy`nh. DDo'ng qua^n xong to^i cha.y le^n ddo^`i\. Ngo^i chu`a
ddo^? na't, va('ng tanh kho^ng bo'ng ngu+o+`i\. Ni co^ Sa Huy`nh kho^ng
co`n nu+~a\. Na`ng tro^i da.t ve^` dda^u, co`n so^'ng hay dda~ che^'t.
Ngo^`i tu+.a lu+ng va`o tha`nh gie^'ng nu+o+'c to^i nghe lo`ng mi`nh ba^.t
kho'c...
Tin di ta?n lan ra\. Tu+` Sa Huy`nh to^i cu`ng dda.i ddo^.i ru't ve^` Phu`
Ca't, ve^` Bi`nh DDi.nh ro^`i theo la`n so'ng di ta?n xuo^i ve^` Qui Nho+n. O+?
dda^u to^i cu~ng ho?i tha(m, ti`m kie^'m tin tu+'c ve^` ngu+o+`i ni co^\. Tuy
nhie^n na`ng nhu+ ca'nh chim ba.t nga`n vo+'i gio'. Qui Nho+n. Da^n tro^.n
vo+'i li'nh. Li'nh pha vo+'i da^n. DDu? mo.i tha`nh pha^`n da^n chu'ng. DDu?
mo.i sa('c li'nh la.c ddo+n vi., ma^'t ca^'p chi? huy, lang thang, la.c lo~ng.
Ta^'t ca? ba(`ng mo.i ca'ch, mo.i phu+o+ng tie^.n ro+`i kho?i tha`nh pho^'
sa('p su+?a lo.t va`o tay gia(.c co^.ng. Da(.n do` ngu+o+`i dda.i ddo^.i pho'
sa(~n sa`ng. Mang theo kha^?u M16 pho`ng tha^n, to^i ddi ti`m ni co^ Sa Huy`nh.
Ba~i bie^?n cha^.t ngu+o+`i\. Na('ng cha'y da\. Ngu+o+`i ngu+o+`i ngo^`i,
ddu+'ng na(`m, cho+` ddo+.i vo+'i hi vo.ng ta`u ha?i qua^n se~ ddo'n ho. va`o
Sa`i Go`n.
-O^ng Hoa`ng...
Tie^'ng go.i tha^.t nho?, nhu+ tan trong gio', trong tie^'ng o^`n a`o, nhu+ng
to^i nghe ddu+o+.c. Ta^m tu+ to^i cho+` nghe tie^'ng go.i na`y tu+`ng sa't na\.
Trong bo^. na^u so`ng nha^`u na't, ba^?n thi?u, khuo^n ma(.t bu.i ba(.m, hai
go` ma' xa.m na('ng, ni co^ Sa Huy`nh ddu+'ng bo+ vo+ giu+~a tro+`i tru+a
na('ng ga('t. A'nh ma('t tha(m tha(?m nhi`n to^i\. Tia nhi`n cu?a ngu+o+`i ni
co^ chie^'u ro.i mo^.t ddie^`u gia' tri. ho+n ngo.c nga` cha^u ba'u\. To^i ye^u
o^ng. To^i cho+` o^ng, ddo+.i o^ng, ti`m o^ng, kie^'m o^ng va` mu+`ng vui khi
ga(.p la.i o^ng. To^i o^m cha^`m la^'y ni co^ Sa Huy`nh. Na`ng gu.c dda^`u va`o
vai a'o tra^.n no^`ng kho'i su'ng va` mo^` ho^i\.
-O^ng Hoa`ng...
-Thu+a ni co^\...
Ni co^ Sa Huy`nh ngu+o+'c nhi`n. To^i ca?m tha^'y bao nhie^u kho^? so+?,
phie^`n muo^.n dda(`ng dda(~ng cu+u mang cho+.t tan bie^'n va`o nu. cu+o+`i
me^nh mo^ng ti`nh ca?m kho^ng the^? hie^?u, kho^ng the^? no'i ba(`ng ngo^n tu+`
tra^`n the^'.
-Thu+a ni co^ va^~n ma.nh?
To^i kho^ng bie^'t ho?i ca^u gi` kha'c ho+n. Ngu+o+`i ni co^ thi` tha^`m:
-Kho^ng... to^i bi. bi.nh na(.ng la('m...
-The^' u+\... To^i pha?i ddu+a ni co^ to+'i be^.nh vie^.n...
-Bi.nh cu?a to^i kho' chu+~a la('m...
-Ni co^ bi. bi.nh gi` va^.y\...
To^i ho?i vo+'i gio.ng tha^.t lo a^u\. Ni co^ Sa Huy`nh thi` tha^`m va`o tai
to^i\.
-Tu+o+ng tu+\...
Ba^.t cu+o+`i sung su+o+'ng to^i nhi`n va`o ma('t ngu+o+`i ni co^\.
-To^i cu~ng ga^`n che^'t vi` bi.nh na`y\...
Ni co^ Sa Huy`nh cu'i nhi`n xuo^'ng ro^`i no'i nho?:
-Su+ cu. ye^'u la('m. Tua^`n le^~ nay kho^ng co' co+m nu+o+'c gi` he^'t...
To^i ga^.t dda^`u na('m tay ngu+o+`i ni co^\.
-Ni co^ ddi vo+'i to^i ve^` cho^~ ddo'ng qua^n ro^`i to^i se~ ddu+a ni co^
va` su+ cu. ve^` Sa`i Go`n...
Vu+o+.t qua bao nhie^u nga`y ddo'i kho^?, che^'t cho'c, cuo^'i cu`ng to^i ddu+a
ni co^ Sa Huy`nh, su+ cu. va` binh si~ trong dda.i ddo^.i ve^` to+'i Vu~ng
Ta`u\. Tra?i qua bie^'n co^', ti`nh ca?m giu+~a to^i vo+'i ngu+o+`i ca`ng the^m
tha('m thie^'t, dda^.m dda`. Lie^n la.c ddu+o+.c vo+'i tie^?u ddoa`n to^i
ddu+o+.c le^.nh ke'o dda.i ddo^.i ve^` tra^'n ddo'ng Long Tha`nh, nga(n kho^ng
cho ddi.ch ta^'n co^ng thu? ddo^\. La^`n nu+~a chu'ng to^i pha?i chia li`a,
ca'ch xa va` co' the^? kho^ng bao gio+` ga(.p la.i\. DDu+'ng nhi`n ngu+o+`i
li'nh tra^.n le^ bu+o+'c tre^n con ddu+o+`ng nhu+.a, ni co^ Sa Huy`nh nghe
tra'i tim tri~u na(.ng gio.t sa^`u\.
-Hoa`ng...Hoa`ng o+i\...
Tie^'ng kho'c cu?a ngu+o+`i ni co^ ba^.t le^n qua la`n mo^i mi'm cha(.t.
Du` kho^ng so+. che^'t, du` li'nh ba('n to+'i lu'c he^'t dda.n, to^i va` dda.i
ddo^.i cu~ng kho^ng the^? ca?n ddu+o+.c ddi.ch. Tu+` Long Tha`nh, to^i cu`ng
dda.i ddo^.i cha.y bo^. ve^` Tha`nh Thu?y Ha.. Tra^.n dda'nh cuo^'i cu`ng
die^~n ra\. To^i bi. mu` ma('t vi` dda.n B40. Nhu+~ng ngu+o+`i li'nh may ma('n
kho^ng bi. thu+o+ng dda~ di`u to^i va` ddo^`ng ddo^.i bi. thu+o+ng vu+o+.t qua
so^ng ve^` Sa`i Go`n. Bie^'n co^' nga`y 30-4 xa?y ra\. Kho^ng co`n ca'ch na`o
ho+n, binh si~ du+o+'i quye^`n da^~n to^i xuo^'ng ta`u ra bie^?n...
Hoa`ng ngu+`ng ke^?. Kho^ng khi' im la(.ng tru+` tie^'ng lu+?a cha'y trong lo`
su+o+?i va` tie^'ng tho+? cu?a be' Ta^m A^'n. Uo^'ng ngu.m bia Hoa`ng no'i:
-So^ng Thu\...Em ha~y ke^? cho anh Nguye^~n nghe tie^'p ddoa.n cuo^'i
chuye^.n ti`nh cu?a anh vo+'i ni co^ Sa Huy`nh...
Hoa`ng la('c la('c vai vo+. nhu+ thu'c ho^'i\. So^ng Thu ngo^`i da^.y\. Gio.ng
no'i tha'nh tho't cu?a na`ng ho`a la^~n trong tie^'ng gio' hu' ngoa`i sa^n:
-Sau khi chia tay vo+'i Hoa`ng o+? Vu~ng Ta`u Sa Huy`nh so^'ng nhu+~ng
nga`y da^.t do+` mo^.ng tu+o+?ng. Na`ng lu+o+`i a(n bie^'ng ngu?, que^n
gio+` tu.ng kinh, ddo^'t nhang le^~ Pha^.t. Nga`y nga`y na`ng le^n Thi'ch
Ca Pha^.t DDa`i, ngo' mo^ng con ddu+o+`ng dda^~n ve^` Long Tha`nh, mo?i
ma('t hoa`i tro^ng mo^.t ngu+o+`i ddi ba.t nga`n xa\. Na`ng go.i te^n
ngu+o+`i ddo'. Na`ng kho'c a^m tha^`m, la(.ng le~. Ni co^ Sa Huy`nh ba^y
gio+` chi? la` ngu+o+`i, tha^.t ngu+o+`i, kho^? ddau vi` ti`nh. Na`ng nho+'
to+'i hai ca^u tho+: "Ta nho+' ngu+o+`i xa ca'ch nu'i so^ng... Ngu+o+`i xa
xa co' nho+' ta kho^ng..." Ba^y gio+` na`ng mo+'i tha^'m thi'a hai chu+~
ti`nh nghie^.t ma` su+ cu. co^' ga('ng gia?i thi'ch cho na`ng nghe\. Than
o^i\... Cha^.m ma^'t ro^`i, muo^.n qua' ro^`i\. Ngu+o+`i li'nh chie^'n te^n
Hoa`ng dda~ tro+? tha`nh mo^.t thu+.c the^?, mo^.t hie^.n hu+~u kho^ng
the^? bo^i xo'a\. Ro^`i na`ng pha?i la`m sao, pha?i la`m gi` khi ddo+`i
so^'ng tu ha`nh cu?a na`ng bi. xa'o tro^.n.khi ma` ca^u kinh tie^'ng ke^.
kho^ng co`n ddu? su+'c ma.nh dde^? la^'n a't tie^'ng cu+o+`i, gio.ng no'i
cu?a Hoa`ng. Hoa`ng o+i\...
Chie^`u nga`y mo^`ng mo^.t tha'ng na(m na(m mo^.t nga`n chi'n tra(m ba?y mu+o+i
la(m. Sa Huy`nh nho+' kho^ng bao gio+` que^n. Nga`y tha`nh pho^' Vu~ng Ta`u
ba('t dda^`u tha^'p thoa'ng bo'ng nhu+~ng ngu+o+`i li'nh xa la., vo^ ti`nh
ca?m. Sa Huy`nh bie^'t mi`nh pha?i ra ddi vi` kho^ng the^? so^'ng vo+'i nhu+~ng
ngu+o+`i ma` na`ng so+. ha~i\. Sa Huy`nh la(.ng le~ di`u su+ cu. xuo^'ng ba~i
bie^?n. Thu+o+ng ha.i ke? tu ha`nh, ngu+o+`i chu? thuye^`n cho na`ng va` su+
cu. mo^.t cho^~ trong go'c. Tro+`i nu+o+'c me^nh mo^ng. Sa Huy`nh go.i tha^`m
trong tri' na~o te^n Hoa`ng. Nu+o+'c ma('t cu?a na`ng nho? xuo^'ng lo`ng dda.i
du+o+ng xanh tha(?m. Na`ng bie^'t se~ kho^ng bao gio+` ga(.p la.i Hoa`ng.
Ta.m tru' o+? dda?o Guam na`ng kho^ng bie^'t la`m gi` ho+n cho qua nga`y tha'ng
tro^'ng ro^~ng ba(`ng ca'ch tham gia pha'i ddoa`n Pha^.t gia'o ddi u?y la.o
ddo^`ng ba`o ti. na.n. Mo^.t bu+~a to+'i tha(m khu qua^n nha^n va` gia ddi`nh
na`ng li.m ngu+o+`i ddi vi` hi`nh a?nh cu?a mo^.t ngu+o+`i\. DDo+n ddo^.c, bo+
vo+, ne't ma(.t nga'c ngo+ to^.i nghie^.p. Hoa`ng cu?a na`ng ngo^`i ddo'...
-Hoa`ng...
Ngu+o+`i li'nh Bie^.t DDo^.ng Qua^n ngo+ nga'c. DDo^i ma('t no^`ng na`n ti`nh
tu+. ye^u thu+o+ng kho^ng co`n nu+~a\..
-Xin lo^~i to^i kho^ng nha^.n ra\...
Sa Huy`nh ba^.t kho'c.
-Hoa`ng... Hoa`ng... To^i la` Sa Huy`nh... ni co^ Sa Huy`nh...
Gio.ng Hoa`ng nghe`n nghe.n:
-Thu+a ni co^ va^~n ma.nh...
Hoa`ng ddu+a tay ra\. Sa Huy`nh na('m la^'y tay Hoa`ng dda(.t le^n ma(.t mi`nh.
Hai do`ng nu+o+'c ma('t tu+` tu+` u+'a ra tre^n khuo^n ma(.t gia` nua, ho^'c
ha'c cu?a ngu+o+`i li'nh ta^.t nguye^`n.
Tu+` ddo' mo^~i nga`y, sa'ng, tru+a, chie^`u, to^'i\. Sa Huy`nh to+'i lui tha(m
vie^'ng, cha(m so'c cho Hoa`ng. Na`ng lo cho Hoa`ng tu+`ng bu+~a co+m, gia(.t
giu~ qua^`n a'o, di`u Hoa`ng ra ba~i bie^?n ngo^`i o^n la.i chuye^.n cu~. Ro^`i
mo^.t ho^m Sa Huy`nh ddu+o+.c tin na`ng co' te^n trong danh sa'ch chuye^'n bay
sang My~. Ta^m ho^`n na`ng ngo^?n ngang. Ro^`i Hoa`ng se~ ra sao\. Hoa`ng se~
la`m gi` vo+'i ddo^i ma('t dda~ mu`. Co`n ai lo cho Hoa`ng mie^'ng a(n. Co`n ai
lo cho Hoa`ng manh a'o\. Ro^`i ai se~ da('t di`u Hoa`ng va`o ddo+`i so^'ng
la.xa no+i dda^'t kha'ch que^ ngu+o+`i\. Na`ng kho^ng the^? na`o thanh tha?n
bi`nh ye^n dde^? tu ha`nh khi nghi~ to+'i hoa`n ca?nh cu?a ngu+o+`i ma` na`ng
ye^u thu+o+ng. Na`ng ddi tu la` dde^? la`m vo+i no^~i kho^? ddau cu?a chu'ng
sinh. Hie^.n gio+`, ngay ta.i dda^y co' mo^.t ngu+o+`i ddang kho^? so+?, ca^`n
su+. giu'p ddo+~ cu?a na`ng. Hoa`ng dda~ tu+`ng hi sinh ma.ng so^'ng che cho+?,
giu'p ddo+~ cho na`ng. DDa^y chi'nh la` lu'c na`ng pha?i hi sinh dde^? dde^`n
dda'p. Sa Huy`nh suy nghi~ dde^? cho.n lu+.a, du+'t khoa't, sau cu`ng ddi
to+'i mo^.t quye^'t ddi.nh. Ro^`i ni co^ Sa Huy`nh co+?i bo? a'o tu ha`nh dde^?
tha`nh Ho^` Thi. So^ng Thu\...
Nguye^~n nhe. tho+? da`i\. So^ng Thu nhi`n cho^`ng mi?m cu+o+`i\. Nu. cu+o+`i
cu?a na`ng ta('m dda^~m ha.nh phu'c, thu+' ha.nh phu'c hi`nh tha`nh tu+` ti`nh
ye^u cha^n tha^.t nha^'t... Lu+?a ta('t da^`n. Bo'ng to^'i lung linh nha.t
mo+`. Sa'ng ho^m sau Nguye^~n tu+` gia~ Hoa`ng vo+'i So^ng Thu\. Anh ca?m
tha^'y lo`ng thanh tha?n vi` bie^'t du` hai ma('t dda~ mu`, Hoa`ng dda~ co'
mo^.t ke? ddo^`ng ha`nh ly' tu+o+?ng cho qua~ng ddo+`i co`n la.i cu?a mi`nh.
CHU SA LAN
chusalan@bellsouth.net
==================================34==========================================
Sen trong ca't bu.i
Ha.c Tu'
gu+?i Dr Panza
Be^.nh vie^.n da~ chie^'n cu?a co+ quan Y si~ kho^ng bie^n gio+'i (Me'decins
Sans Frontie`res) ta.i tra.i ti. na.n Sikiew, Tha'i Lan la` mo^.t da~y nha`
lo+.p to^n, chia la`m bo^'n pho`ng. Mo^.t da`nh cho be^.nh nha^n na(`m, co'
va`i chie^'c giu+o+`ng sa('t cu~ va` mo^.t ca'i ba`n go^~ dde^? du.ng cu. y
khoa\. Mo^.t pho`ng kha'm be^.nh. Mo^.t pho`ng da`nh cho y si~ thie^.n
nguye^.n. Phi'a ngoa`i la` mo^.t ha`nh lang he.p da`nh rie^ng cho be^.nh nha^n
ngo^`i cho+` kha'm be^.nh.
Y si~ thie^.n nguye^.n trong tra.i co' ba ngu+o+`i, mang ba quo^'c ti.ch kha'c
nhau\. Mo^.t o^ng ba'c si~ ngu+o+`i Nha^.t, mo^.t co^ ba'c si~ tre? ngu+o+`i
Mie^'n DDie^.n hi`nh nhu+ vu+`a mo+'i ra tru+o+`ng, chuye^n ve^` khoa sa?n, va`
mo^.t o^ng ba'c si~ tru+o+?ng, Doctor Panza, ngu+o+`i Pha'p go^'c Y'. Ta^'t ca?
dde^`u theo Co+ ddo^'c gia'o\. Ho. sa(n so'c be^.nh nha^n ta^.n tu.y, tuy trong
tra.i thie^'u tho^'n mo.i thu+', nha^'t la` va`o tho+`i gian sau na`y, khi co'
chu? tru+o+ng ddo'ng cu+?a ca'c tra.i ti. na.n.
Phi'a sau be^.nh vie^.n co`n mo^.t pho`ng da`nh rie^ng cho sa?n phu..
Be^n pha?i be^.nh vie^.n la` nha` tu`. Be^n tra'i la` ngo^i tha'nh ddu+o+`ng.
Phi'a tre^n ddo^`i la` va(n pho`ng MOI, te^n go.i ta('t cu?a bo^. no^.i vu.
Tha'i Lan phu. tra'ch an ninh o+? tra.i\.
Vie^n tru+o+?ng MOI giu+~ an ninh tra.i la` mo^.t ngu+o+`i Tha'i dda~ tu+`ng
tham chie^'n o+? Vie^.t Nam, dda~ tu+`ng so^'ng o+? DDa` Na(~ng 5 na(m, ra^'t
sa`nh so~i tie^'ng Vie^.t. Cao U?y mu+o+'n anh ta giu+~ an ninh trong tra.i\.
Hung du+~, ta`n a'c, da^m du.c, va` ra^'t kho^n ngoan, tha^m hie^?m khi su+?
du.ng mo^.t so^' dda`n em, cu~ng ngu+o+`i Vie^.t ti. na.n, dde^? cai tri. dda
so^' co`n la.i\. Chi'nh vi` va^.y ma` co' ngu+o+`i cho ra(`ng, anh ta i't ra
co`n hie^`n, kho^ng ta`n nha^~n nhu+ dda'm la^u la dde^. tu+?.
Kha^?u pha^`n cho mo^~i ngu+o+`i go^`m 2 ky' ru+o+~i ga.o, mo^.t khu'c cu?i, 2
con ca' nho?, 1 mie^'ng thi.t heo, mo^.t la't thi` ddu'ng ho+n vi` no' mo?ng
nhu+ to+` gia^'y, va` mo^.t i't rau dda~ bi. hu+ tho^'i, ta^'t ca? nhu+~ng
thu+' na`y la` dde^? a(n trong mo^.t tua^`n, nhu+ng i't khi ddo^`ng ba`o nha^.n
ddu?, ga.o thi` may ra co`n ddu+o+.c 2 ky', co`n nhu+~ng thu+' kha'c thi` khi
co' khi kho^ng. Bo.n tay sai cu?a Tha'i dda~ a(n cha^.n ngay tu+` trong kho,
ho. cu~ng la` ngu+o+`i Vie^.t ty. na.n, nhu+ng sa(~n sa`ng la`m cho' sa(n cho
bo.n Tha'i dde^? co' the^m mo^.t lon ga.o, mo^.t con ca', ho. sa(~n sa`ng cha`
dda.p nhu+~ng ngu+o+`i cu`ng ca?nh ngo^. dde^? ddu+o+.c the^m mo^.t chu't thi.t
ba.t nha.t hay mo^.t mie^'ng rau thu+`a\...
Qua thu+ tu+`, tin tu+'c trao ddo^?i giu+~a nhu+~ng ngu+o+`i ti. na.n vo+'i
tha^n nha^n, hoa(.c ba` con o+? be^n ngoa`i, hoa(.c o+? nhu+~ng tra.i ti. na.n
kha'c, Sikiew no^?i tie^'ng la` khu?ng khie^'p, vi` dda^y la` mo^.t Tra.i
Ca^'m, kho^ng ai ddu+o+.c vu+o+.t ha`ng ra`o ra be^n ngoa`i\. Trong tra.i co'
ddu? ca'c tha`nh pha^`n ti. na.n, tu+` gio+'i qua^n ca'n chi'nh cu?a Vie^.t Nam
Co^.ng Ho`a, gio+'i bo^. ddo^.i Mie^`n ba('c, gio+'i Ca'n bo^. CS, cho dde^'n
gio+'i lao ddo^.ng nghe`o kho^?... Ho. ddu+o+.c Cao uy? ty. na.n xe^'p tha`nh 4
loa.i\. Loa.i 1 ddang cho+` ke^'t qua? thanh lo.c, loa.i 2 ddang cho+` ta'i
thanh lo.c, loa.i 3 dda~ ro+'t thanh lo.c hai la^`n ddang cho+` ho^`i hu+o+ng
va` loa.i 4 dda~ ddang ky' ho^`i hu+o+ng vi` kho^ng chi.u no^?i cu+.c kho^?,
va` cu~ng tu+. bie^'t cha('c ra(`ng kho^ng the^? qua no^?i ma`n thanh lo.c ma`
ty~ le^. chi? co' 1 pha^`n tra(m.
Ba ho^m ro^`i tra.i kho^ng co' nu+o+'c. Na('ng nhu+ ddo^? lu+?a, na('ng nhu+
tru't he^'t co+n gia^.n du+~ no'ng bo?ng xuo^'ng nhu+~ng ma'i to^n tha^'p le`
te`, ma` su+'c chu+'a ho+n 100 ngu+o+`i, gia` ca? lo+'n be' vi` the^' sau bu+?a
a(n tru+a la` ho. tu'a he^'t ra ngo`ai, gia`nh nhau tu+`ng bo'ng ma't, ha(`ng
chu.c chie^'c vo~ng, ghe^' bo^', va` nhu+~ng manh chie^'u xua^'t hie^.n la
lie^.t du+o+'i nhu+~ng ta`ng ca^y, ho. gia`nh nhau tu+`ng ti' bo'ng ra^m.
Nhie^`u ngu+o+`i ddi ddi la.i la.i, nhie^`u ngu+o+`i kha'c ngu? ga` ngu? ga^.t.
Phi'a xa tru+o+'c co^?ng chu`a, pho tu+o+.ng DDi.a ta.ng Vu+o+ng Bo^` ta't
co+?i Ky` la^n tay ca^`m thie^`n tru+o+.ng, su+`ng su+~ng trong ca'i no'ng
ha^`m ha^.p cu?a khung ca?nh ngo^.t nga.t la`m ngu+o+`i ta lie^n tu+o+?ng
dde^'n ddi.a ngu.c.
O^ng Panza, y si~ tru+o+?ng cu?a be^.nh vie^.n, gio+` na`y theo thu+o+`ng le^.
thi` dda~ ro+`i tra.i ve^` tha`nh pho^' nghi? ngo+i, dde^? sa'ng ho^m sau tro+?
la.i la`m vie^.c, nhu+ng ho^m nay ngu+o+`i ta tha^'y o^ng va^~n co`n o+? va(n
pho`ng, ddi ddi la.i la.i co' ve~ bo^`n cho^`n, thi?nh thoa?ng la.i ra ddu+'ng
ngoa`i ha`nh lang, go+~ ca(.p ki'nh ca^.n xuo^'ng lau, da'ng ddie^.u nhu+ che
gia^'u mo^.t ta^m tra.ng bo^'i ro^'i, hay ddang suy nghi~ ddie^`u gi` quan
tro.ng. O^ng nheo ma('t nhi`n ra ngo`ai kia, na('ng va^~n vo^ ti`nh ddo^? lu+?a
xuo^'ng nhu+~ng con ngu+o+`i ba^'t ha.nh ddang khao kha't tu+`ng gio.t nu+o+'c,
tu+`ng nho'm tre~ ddu? co+~ tuo^?i ddu+'ng tu.m na(m tu.m ba o+? nhu+~ng go^'c
ca^y chung quanh be^.nh vie^.n, ddu+'a na`o cu~ng ca^`m trong tay mo^.t ca'i
chai, mo^.t ca'i bi`nh nhu+.a, ma('t la^'m le't nhi`n ve^` phi'a bo.n " MOI VN"
ddang ddu+'ng tre^n va(n pho`ng. Na.n di.ch ta? ddang hoa`nh ha`nh trong
tra.i, gia ddi`nh na`o cu~ng co' ngu+o+`i be^.nh, co' ngu+o+`i bi. na(.ng,
chu+a ki.p cho+? ddi be^.nh vie^.n dda~ che^'t. O^ng Panza la` ngu+o+`i ddau
kho^? nha^'t. La` y si~ nhu+ng o^ng cu~ng ddo^`ng tho+`i la` Mu.c su+, dda~
pha't nguye^.n tru+o+'c Thie^n Chu'a la` khi na`o tre^n the^' gian na`y kho^ng
co`n ngu+o+`i ddau kho^? thi` o^ng mo+'i nghi~ dde^'n ha.nh phu'c ca' nha^n
cu?a mi`nh.
Tu+` lu'c ro+`i kho?i tru+o+`ng to+'i nay dda~ ga^`n 20 na(m, o^ng dda~ da^ng
hie^'n he^'t ca'i tuo^?i tre? cu?a mi`nh cho nhu+~ng vie^.c la`m tu+` thie^.n,
ba^'t cu+' no+i na`o tre^n tra'i dda^'t na`y ca^`n dde^'n o^ng la` o^ng co'
ma(.t. Pha?i cha(ng ddu+'c ha.nh ddo' chi? co' nhu+~ng vi. Tha'nh mo+'i co'
the^? co' ddu+o+.c, nhu+ Nga`i DDi.a ta.ng vu+o+ng Bo^` ta't dda~ pha'n" Khi
na`o du+o+'i ddi.a ngu.c kho^ng co`n nga. quy~ thi` ta mo+'i le^n co~i nie^'t
ba`n".
Trong va(n pho`ng an ninh, te^n a'c quy? ngu+o+`i Tha'i ddo^.i lo^'t ngu+o+`i
va^~n ngo^`i che^~m che^., va('t cha^n chu+~ ngu~, tay ca^`m ca^y co^n cha.m
hi`nh con ro^`ng no^?i vung qua vung la.i, chung quanh la` nhu+~ng te^n cho'
sa(n, sa(~n sa`ng va^ng va^ng da. da. mo^.t ddie^`u "anh hai" hai ddie^`u
cu~ng" anh hai". Tie^'ng nu+o+'c do^.i a`o a`o tu+` pho`ng ta('m cu?a bo.n
chu'ng cha(~ng kha'c na`o nhu+ nhu+~ng tie^'ng the't xe' lo`ng o^ng, trong khi
da^n ty. na.n trong tra.i kho^ng co' mo^.t gio.t nu+o+'c uo^'ng, pha?i uo^'ng
ca? nu+o+'c rong nu+o+'c re^u ddu.c nga^`u ma` xe cho+~ nu+o+'c ve't tu+`
nhu+~ng ho^` nu+o+'c ao tu` o+? phi'a ngoa`i tra.i\. O^ng ddau kho^? nhi`n
gio`ng nu+o+'c cuo^`n cuo^.n cha?y tu+` tre^n xuo^'ng ddu+o+`ng mu+o+ng, o^ng
co' ca?m gia'c ro+`n ro+.n nhu+ nu+o+'c co' ma`u ddo?, ma`u cu?a ma'u, o^ng
la('c dda^`u , go+? ki'nh xuo^'ng lau va` nhi`n ky~ la.i gio`ng nu+o+'c ddu.c
nga^`u ddang cha?y a`o a`o tu+` tre^n xuo^'ng, o^ng cha.y va`o pho`ng, o^m
ngu+.c qui` xuo^'ng gu.c dda^`u le^n ca^y tha'nh gia', dde^? ma(.c cho nhu+~ng
gio.t nu+o+'c ma('t ddang la(.ng le~ ro+i tre^n ma'.
Sau khi tu+. pha cho mi`nh mo^.t ly ca` phe^ tan ngay, o^ng tra^'n ti~nh va`
quye^'t ddi.nh, o^ng no'i vo+'i ngu+o+`i y ta' Vie^.t Nam la`m vie^.c thie^.n
nguye^.n o+? tra.i, anh na`y tho^ng thu+o+`ng gio+` na`y cu~ng dda~ ro+`i
be^.nh vie^.n, nhu+ng ho^m nay tha^'y o^ng Ba'c si~ tru+o+?ng chu+a ve^` ne^n
anh cu~ng na^'n na' o+? la.i xem o^ng co' vie^.c gi` ca^`n dde^'n kho^ng, anh
ddo^.c tha^n ne^n cu~ng kho^ng ba^.n bi.u gi`. "Ha~y go.i nhu+~ng ddu+'a tre?
ngoa`i kia va`o tu+` tu+` tu+`ng ddu+'a mo^.t cho chu'ng no' nu+o+'c uo^'ng".
Tu+` sau cu+?a so^? nhi`n ra o^ng mi?m cu+o+`i sung su+o+'ng khi nhi`n nhu+~ng
ddu+'a tre? ga^`y co`m vi` thie^'u a(n khu'm na khu'm nu'm gia^'u chai nu+o+'c
nho? be' va`o trong bu.ng, ma('t tru+o+'c ma('t sau, len le'n cha.y ve^`
le^`u\.
Tin be^.nh vie^.n cho nu+o+'c uo^'ng lan nhanh, da^n chu'ng lu~ lu+o+.t ke'o
dde^'n be^.nh vie^.n du` ho. co' da^'u die^'m co+~ na`o cu~ng dda^u la`m sao
qua ma('t no^?i bo.n "MOI". Te^n tru+o+?ng an ninh lo^`ng le^n nhu+ cho'
ddie^n, ha('n xa'ch xe ru+o+.t dduo^?i mo.i ngu+o+`i, ro^`i la'i vo`ng ra phi'a
sau nha` tho+` dde^? to+'i be^.nh vie^.n. Ha('n sai bo.n dda`n em ru+o+.t ba('t
ma^'y ddu+'a nho?, mo^.t ddu+'a be' chu+`ng 8 tuo^?i, ga^`y nhu+ bo^. xu+o+ng,
hai tay o^m cha(.t chai nu+o+'c va`o bu.ng, tha^'y xe cu?a te^n hung tha^`n
to+'i no' hoa~ng so+. pho'ng mi`nh cha.y, ro^`i va^'p re^~ ca^y nga~ xuo^'ng,
va` chie^'c xe ta`n nha^~n ha^'t tung no' le^n, dda^`n va va`o go^'c ca^y, chai
nu+o+'c be^? tan, nu+o+'c tra`n ra ho`a la^~n vo+'i gio`ng ma'u ddo? lo`m cu?a
ddu+'a tre? tho+ vo^ to^.i, ddo.ng la.i tha`nh vu~ng, ghe^ ro+.n. Sau khi
ba(ng bo' ca^p cu+'u cho ddu+'a be', Dr Panza ke^u ddie^.n go.i xe ca^'p cu+'u
cu?a be^.nh vie^.n Ti?nh dde^'n dde^? ddu+a no' ddi\.
Trong khi ddo' te^n hung ddo^` tu+'c gia^.n xo^ng va`o be^.nh vie^.n, la he't:
-Ai cho phe'p ma`y cho nu+o+'c tu.i no'?
Anh y ta' run gio.ng:
-Da., o^ng ba'c si~ tru+o+?ng.
Sau ca'i ha^'t ha`m cu?a ha('n, bo.n cho' sa(n dda`n em lo^i tuo^.t anh y ta'
ra kho?i be^.nh vie^.n. Nhu+~ng tie^'ng van xin hoa` la^~n vo+'i tie^'ng dda^'m
dda' ta`n nha^~n vang le^n tu+` va(n pho`ng MOI khie^'n o^ng Panza ru`ng mi`nh,
o^ng bie^'t ra(`ng te^n kha't ma'u kia kho^ng la`m gi` no^?i o^ng ne^n dda~
tru't ddo`n thu` le^n ngu+o+`i co^.ng su+. dda'ng thu+o+ng kia\. Kho^ng the^?
ngo^`i ye^n, o^ng cha.y vo^.i le^n va(n pho`ng MOI, xo^ cu+?a bu+o+'c va`o
dde^? tha^'y anh y ta' dda~ nga^'t xi?u, mi`nh ma^?y dda^`y ma'u me ma` te^n
co^n ddo^` va^~n tie^'p tu.c dda^'m dda'. O^ng he't le^n:
-Stop it !
Ha('n tru+`ng ma('t nhi`n o^ng:
-Vie^.c cu?a to^i kho^ng lie^n can gi` dde^'n o^ng, no' vi pha.m lua^.t tra.i
thi` pha?i chi.u ky~ lua^.t.
Ba'c si~ Panza va^~n tu+` to^'n:
-Lo^~i cu?a to^i, chi'nh to^i sai anh ta la`m vie^.c ddo'.
Te^n tru+o+?ng an ninh ra le^.nh cho bo.n tay sai mo+`i ba'c si~ Panza ra
ngoa`i, o^ng nha^'t ddi.nh kho^ng ddi va` na`i ni? xin ddu+o+.c sa(n so'c cho
nha^n vie^n cu?a mi`nh. Hai te^n MOI Vie^.t Nam nha`o to+'i lo^i o^ng ddi, o^ng
cho^'ng cu+., lie^`n bi. ngay mo^.t cu' dda^'m va`o ma(.t, te' nhu?i xuo^'ng
dda^'t, ca(.p ki'nh ca^.n va(ng qua mo^.t be^n. DDau lo`ng thay ngu+o+`i vu+`a
dda'nh o^ng la.i la` mo^.t ngu+o+`i Vie^.t ty. na.n, dda~ tu+`ng ddu+o+.c o^ng
sa(n so'c an u?i va` luo^n da`nh cho nhu+~ng lie^`u thuo^'c hie^'m co' ddu+o+.c
o^ng mang tu+` ngo`ai va`o kho^ng co' trong danh sa'ch thuo^'c ddie^`u tri. cho
da^n ty. na.n vi` ha('n bi. be^.nh tie^?u ddu+o+`ng, tru+o+'c nga`y vie^.t
co^.ng chie^'m mie^`n Nam ha('n ta la` trung si~ tho^ng di.ch vie^n cho My~,
dde^'n tra.i ty. na.n na`y dda~ 4 na(m, dda~ ro+'t thanh lo.c ddo+.t 1, nghe^`
nghie^.p hie^.n ta.i cu?a ha('n la` ca^.n ve^. cho tru+o+?ng an ninh tra.i,
co^.ng the^m nghe^` tay tra'i la` sa(n lu`ng ga'i dde.p cho chu?, sa(~n sa`ng
ba'n re? nhu+~ng ngu+o+`i cu`ng chung so^' pha^.n cu?a mi`nh dde^? ddo^?i la^'y
vinh vang hue^ ha. nha^'t tho+`i trong ca'i tra.i ta.m dung na`y\.
Nghe tin ba'c si~ Panza bi. MOI dda'nh vi` dda~ cho nu+o+'c ddo^`ng ba`o,
ddo^`ng ba`o trong tra.i u`n u`n ke'o le^n va(n pho`ng dde^? coi, so+. co'
lo^.n xo^.n, te^n tru+o+?ng an ninh Tha'i ra le^.nh gio+'i nghie^m, ca^'m mo.i
ngu+o+`i ra kho?i khu vu+.c mi`nh o+? cho dde^'n khi co' le^.nh mo+'i, ha('n
cu~ng ngu+`ng tay kho^ng dda'nh dda^.p anh y ta' nu+~a ma` ra le^.nh nho^'t anh
vo^ xa` lim.
Ho^m sau Ba'c si~ Panza ve^` Bangkok tha^.t so+'m, o^ng dde^'n ga(.p Cao U?y
ty. na.n, xin can thie^.p cho anh y ta' ddu+o+.c tu+. do va` cu~ng dde^? tra?
la.i the? thie^.n nguye^.n, o^ng ba?o o^ng kho' lo`ng ma` o+? la.i dde^?
chu+'ng kie^'n nhu+~ng tha?m ca?nh cu?a ddo^`ng ba`o ma` o^ng ba^'t lu+.c
kho^ng giu'p ddo+? gi` cho ho. ddu+o+.c.
Suo^'t tua^`n le^~ cuo^'i, o^ng sa('p xe^'p co^ng vie^.c ba`n giao cho Ba'c si~
phu. ta' ngu+o+`i Nha^.t, o^ng ra^'t buo^`n. Ga^`n hai na(m qua o^ng dda~ ta^.n
ta^m ta^.n lu+.c phu.c vu. cho ddo^`ng ba`o Vie^.t Nam ty. na.n o+? dda^'t
Tha'i na`y, nhu+~ng mong ddem la.i mo^.t chu't an u?i ha.nh phu'c cho tha
nha^n, ha^`u dde^`n dda'p a^n su~ng ma` Thie^n Chu'a dda~ ban cho o^ng.
Nga`y chia ly, ba^'t cha^'p le^.nh cu?a MOI ca^'m tu. ta^.p qua' 5 ngu+o+`i,
ddo^`ng ba`o va^~n len le'n ddu+a nhau dde^'n be^.nh vie^.n dde^? mong ddu+o+.c
nhi`n tha^'y mo^.t la^`n cuo^'i vi. lu+o+ng y dda~ tu+`ng lo la('ng giu'p ddo+?
ho. trong lu'c be^.nh ta^.t. O^ng ddu+a tay va^~y ho., nu+o+'c ma('t chu+.c
tra`o ra\. Khi xe dda~ ra dde^'n co^~ng, o^ng co`n ngoa'i dda^`u la.i nhi`n
mo.i ngu+o+`i la^`n cuo^'i\. Nhu+~ng vo`ng ra`o ke~m gai lu`i la.i phi'a sau,
mo^.t lo+'p, ro^`i hai lo+'p... ro^`i bu.i mo+` che khua^'t nhu+~ng con
ngu+o+`i kho^'n kho^?, chi? vi` hai chu+? tu+. do ma` sa va`o ddi.a ngu.c
tra^`n gian, kho^ng bie^'t dde^'n bao gio+` mo+'i ddu+o+.c gia?i thoa't.
Na('ng va^~n ddo^? hu+`ng hu+.c, bu.i ddo? bay mu` sau xe, Ba'c si~ Panza
kho^ng co`n nhi`n tha^'y dda'm ngu+o+`i ty. na.n dda'ng thu+o+ng nu+~a, ma('t
o^ng nho`a ddi, vi` na('ng vi` bu.i, hay vi` nu+o+'c ma('t.
Trai ty nan 1992
Hac Tu
==============================================================================
VA(N HO.C NGHE^. THUA^.T
( Arts & Literary Weekly E-magazine )
Die^~n dda`n da`nh cho va(n ho.c nghe^. thua^.t tre^n lie^n ma.ng,
vi` va(n ho.c nghe^. thua^.t, va` chi? va(n ho.c nghe^. thua^.t!
P.O Box 452512 Garland, Texas 75045 USA
Email: vhnt@saomai.org
http://www.saomai.org
Chu? bie^n:
Pham Chi Lan - lanpham@saomai.org
Nho'm Bie^n Ta^.p:
Nguye^~n Phu+o+'c Nguye^n - nguyenn@tcbhou.com
DDinh Ye^n Tha?o - yenthaod@hotmail.com
DDinh Tru+o+`ng Chinh - chinh.dinh@wcom.com
Nguye^~n Gia Tu' - Tu.Nguyen@COMPAQ.com
Nguye^~n Tie^'n Du~ng - ndung@ibm.net
Pha.m Thie^n Ma.c - PHAMV@inac.gc.ca
Sung Nguye^~n - snguyen@tidalwave.com
Mo+`i ba.n gia nha^.p dde^? nha^.n ba'o ha`ng tua^`n gu+?i to+'i email.
Xin gu+?i e-mail ve^`: majordomo@saomai.org
Message content: subscribe vhnt <your-email-here>
( example: subscribe vhnt login@xyz.com )
Mo.i tha('c ma('c ba`i vo+?, lie^n la.c lanpham@saomai.org
Ba`i ddo'ng go'p cho vhnt, gu+?i ve^`: vhnt@saomai.org
The^? thu+'c gu+?i ba`i:
- ba`i gu+?i qua email, gu+?i ve^` ho^.p thu+ vhnt@saomai.org, hoa(.c
bbt-vhnt@saomai.org
- xin ddu+`ng cross-post ba`i gu+?i cho vhnt vo+'i ca'c forums kha'c.
- du`ng da.ng VIQR, tie^u chua^?n cu?a Vietnet, to^'i dda 80 chu+~
mo^~i ha`ng. Du`ng ca'ch bo? da^'u theo lo^'i hoa'n chuye^?n Vietnet
VIQR cu?a he^. tho^'ng VISCII (xem chi tie^'t o+? vhnt homepage).
- Xin du`ng "fixed width font", hoa(.c "proportional font", cha(?ng
ha.n font "Courier New", khi ddo.c vo+'i da.ng Vietnet/VIQR.
- Mo.i tri'ch di.ch hay dda(ng la.i, xin lie^n la.c tru+.c tie^'p
vo+'i ta'c gia? qua email, hoa(.c qua trung gian VHNT, tru+o+'c khi
pho^? bie^'n. Tha`nh tha^.t ca'm o+n su+. u?ng ho^. va` ddo'ng go'p
cu?a qui' ba.n.
- VHNT pha't ha`nh 2 tua^`n mo^.t la^`n, va`o thu+' Sa'u\.
==============================================================================
