VIQR

==============================================================================

Issue No. 525 - March 2, 2001


DDE^M


==============================================================================

Trong so^' na`y:

Thu+ Ti'n ..............................................................VHNT

Thu+ VHNT:
Thu+ Gu+?i Mo^.t Nha` Tho+ Tre? ..........................Rainer Maria Rilke

T h o+:

1 - Tie^'ng Guitar Co^? DDie^?n va` ...................Tha'i Vie^~n Phu+o+ng
Hoa Phu+o+.ng DDo?
2 - DDu+o+`ng Ye^u .......................................Pha.m The^' DDi.nh
3 - Y' Tu+o+?ng Chie^`u Ta` ...................................Tha^.n Nhie^n
4 - Ba`i Cho Tuo^?i Na(m Mu+o+i .................................Nguye^n Nhi
5 - U+` Em ..............................................Hoa`ng Tu+o+`ng Anh
6 - Nhu+~ng Ba`i Tho+ Cua? DDe^m, Lu'c Ra.ng Sa'ng ....DDinh Tru+o+`ng Chinh
Ode to the Dawning of Midnight ................Nguye^~n Phu+o+'c Nguye^n
7 - Tha'ng Hai Vie^'t Cho Ngu+o+`i ................Nguye^~n Ngo.c Quy`nh Thi
8 - Nha^n Duye^n ...................................................Ky` Thu+
9 - DDie^'u Thuo^'c ..................................................Tra^`m
10- DDo^`ng Ba(`ng / Yi- ...........................................Ian Bu`i
11- Kho^ng DDe^` ......................................Nguye^~n Tu+ Phu+o+ng
12- Chie^m Bao ..............................................Le^ Minh Quy`nh
13- Lu.c Ba't Vo^ DDe^` ....................................Pha.m Va(n Tie^n
14- Tie^'ng Lo`ng ..................................................Thu.y Du
15- Chuye^.n Ti`nh ...........................................Tra^`n Huy Sao
16- Kho^ng Co`n Em .........................................Nguye^.t DDo^.ng
17- Bo'ng Chie^`u ...................................................Di Ha`i
18- Tho+ Alphabet ............................................Ha` Nguye^n Du
19- Bu't Ho.a Mo+ Ma`ng ................................Nguye^~n Tha'c DDo^?
20- Nga`n La^`n Kho^ng Ne^n .......................................Di. Khue^
21- Quy~ Ti'ch .................................................Khie^m DDinh


Tin Va(n:

22- Nhu+~ng ddie^`u tuye^.t vo+`i ve^` Walter Benjamin (ky` 3) .............
...........................................................Jennifer Tran

P h o? n g V a^' n:

23- Andrei Makine: "La`m cho va(n chu+o+ng tro+? tha`nh ddie^'m dda`ng la`
mo^.t to^.i a'c cho^'ng la.i nha^n loa.i" ..............................
...................Cathe'rine Argand thu+.c hie^.n / Jennifer Tran di.ch


DD i e^? m S a' c h:

24- Nhu+~ng Ca^y Co. Da.i - DDo.c Gio' Ngu+o+.c cu?a La^m Chu+o+ng va`
Ti`nh Ca Con Du'i cu?a Nguye^~n Thi. Tha?o An .......Nguye^~n Quo^'c Tru.
25- DDo.c "Qua'i Phong" cu?a Nguye^n Nhi .........................Die^n Nghi.


D i e^~n DD a` n V a( n H o. c:

26- Thu+? Du+.ng La.i Bo^'i Ca?nh DDo+`i So^'ng Xa~ Ho^.i VN DDa^`u The^' Ky?
Thu+' Mu+o+`i La(m Qua Ma^'y Va^`n Ca Dao ...............Pha.m Va(n Tie^n
27- Bie^.t Ly Qua Thi Ca Vie^.t Nam ...................Du+o+ng Vie^'t DDie^`n
28- No^~i Nho+' Qua Na(m Ta'c Gia? .........................Nguye^~n Vy-Khanh


T r u y e^.n N g a('n / T u` y B u' t / S a' n g T a'c :

29- Bu+'c Phu` DDie^u Kha('c Ca.n .....................Nguye^~n Thi. Tha?o An
30- Tru+o+ng Chi .................................................Le^ Minh Ha`
31- No+i Gio`ng So^ng Cha?y Ve^` Phi'a Nam ......................Tha?o Tra^`n
32- Bliss Broyard: Tra'i DDa('ng ................Nguye^.t Trinh chuye^?n ngu+~
33- Tro^`ng Tra^`u Tro^`ng Lo^.n Da^y Tie^u ..........................Ha.c Tu'
34- Thu'y Mai ...............................................DDinh Ye^n Tha?o
35- A?o .....................................................Bu`i Thanh Lie^m
36- Ma('t DDo? ..................................................Thu Thuye^`n
37- Ca^y Vie^'t Hero ...................................................Y-Thy


===============================================================================

THU+ TI'N

===============================================================================

Ba.n ddo.c tha^n me^'n,

Ca?m o+n su+. co^.ng ta'c ba`i vo+? no^`ng nhie^.t cu?a ba.n ddo.c va` ca'c
tha^n hu+~u da`nh cho VHNT cho nhu+~ng so^' ba'o vu+`a qua\. DDe^? dda'p la.i
thi.nh ti`nh cu?a ba.n ddo.c, VHNT dda~ ta^n trang trang nha` tre^n ma.ng
(http://www.vanhocnghethuat.org).

Ngoa`i nhu+~ng sa'ng ta'c tho+, va(n, truye^.n nga('n, nha^.n ddi.nh, bie^n
lua^.n, bu't ky', thu+ va(n nghe^., pho?ng va^'n, tin va(n ... thu+o+`ng
xuye^n, VHNT du+. ddi.nh se~ ca?i tie^'n the^m vo+'i nhu+~ng mu.c mo+'i nhu+ :

- Sa'ng ta'c thu+? nghie^.m tu+. do, do DDu+'c Thua^`n phu. tra'ch.

- Su+u ta^`m, chuye^?n ngu+~ ca'c ba`i pho?ng va^'n nhu+~ng nha^n va^.t va(n
ho.c Vie^.t Nam va` quo^'c te^'.

- Pha^`n Anh ngu+~ (English section) go^`m ca'c sa'ng ta'c Vie^.t nam chuye^?n
ngu+~ dde^? gio+'i thie^.u vo+'i ddo^.c gia? ngoa.i quo^'c va` nhu+~ng ddo^.c
gia? Vie^.t Nam the^' he^. tre? lo+'n le^n o+? ha?i ngoa.i co' the^? thu+o+?ng
thu+'c va(n chu+o+ng Vie^.tnam, pha^`n English co' the^? co' Anh-Vie^.t ddo^'i
chie^'u, hoa(.c ba?n di.ch qua Anh ngu+~. Trang "English Section" se~ do Ian
Bui va` Tri.nh Thanh Thu?y phu. tra'ch, vo+'i su+. co^.ng ta'c thu+o+`ng xuye^n
cu?a Jennifer Tran, Nguye^~n Quo^'c Tru., va` Nguye^~n Tie^'n Va(n. Mo+`i ba.n
ddo.c tham gia ddo'ng go'p, gu+?i nhu+~ng ba?n di.ch sa'ng ta'c va(n chu+o+ng
Vie^.t Nam to+'i vhnt@vanhocnghethuat\.org

Ngoa`i nhu+~ng mu.c mo+'i tre^n, vo+'i mu.c ddi'ch la`m VHNT the^m sinh
ddo^.ng, nho'm bie^n ta^.p se~ mo+? the^m mu.c "Tham kha?o y' kie^'n ba.n
ddo.c" cho tu+`ng so^' ba'o dda~ pha't ha`nh, hoa(.c y' kie^'n ddo'ng go'p
chung cho VHNT. Mo+`i ba.n ddo.c ddo'ng go'p y' kie^'n, ve^` no^.i dung mo^.t
so^' ba'o, ve^` mo^.t ta'c gia?, mo^.t sa'ng ta'c, vv.

Ca'c y' kie^'n ddo'ng go'p co' the^? gu+?i tha(?ng to+'i ho^.p thu+ cu?a nho'm
bie^n ta^.p: bbt-vhnt@vanhocnghethuat.org hoa(.c thuytyburd@yahoo.com

Mu.c na`y se~ do Thanh Thu+ phu. tra'ch chi'nh (Pha^`n tra? lo+`i thu+
ti'n tho^ng thu+o+`ng va^~n do Pha.m Thie^n Ma.c phu. tra'ch.)

Ca'c go'p y' cho mu.c "Tham kha?o y' kie^'n ba.n ddo.c" se~ ddu+o+.c gom la.i
va` dda(ng tre^n mo^.t so^' VHNT sau\. Ne^'u ba.n ddo.c kho^ng muo^'n dda(ng y'
kie^'n, xin ghi ro~ trong email.

Cu~ng xin tho^ng tin dde^'n ba.n ddo.c, chu'ng to^i ngu+ng dda(ng tu+`ng ky`
truye^.n da`i "Kie^'p Ngu+o+`i" cu?a Vu~ DDi`nh Kh., vi` ba.n ddo.c cho bie^'t
theo do~i truye^.n da`i tu+`ng ky` ho+i kho' bo+?i ma.ch truye^.n bi. nga('t
qua~ng. VHNT se~ gio+'i thie^.u truye^.n da`i Kie^'p ngu+o+`i tre^n homepage,
ba.n ddo.c co' the^? download tro.n truye^.n, in ra, va` thu+o+?ng thu+'c de^~
da`ng ho+n. Xin ca'o lo^~i cu`ng ba.n ddo.c va` ta'c gia? Vu~ DDi`nh Kh.

Tha`nh tha^.t ca?m o+n ba.n ddo.c va` ca'c co^.ng ta'c vie^n.

Ban bie^n ta^.p VHNT



===============================================================================
____ _ __ __ _
( / /_ _ ( / / /_ _ /_
/ / / /_/ (_/ / / / ) /_

===============================================================================


Thu+ Gu+?i Mo^.t Nha` Tho+ Tre?
Rainer Maria Rilke



Hie^.n o+? Worpswede ga^`n Bremen,

nga`y 16 tha'ng ba?y, 1903

Mu+o+i nga`y tru+o+'c to^i ro+`i kho?i Paris, ngu+o+`i o^'m va` me^.t, dde^'n
mo^.t vu`ng ddo^`ng ba(`ng phia' ba('c, ca?nh ro^.ng va` ye^n ti~nh va` ba^`u
tro+`i no+i ddo' co' le~ se~ la`m to^i khoe? la.i\. Nhu+ng to^i kho+?i ha`nh
giu+~a mo^.t co+n mu+a da`i, ho^m nay mo+'i co' ve? ho+i ngo+'t trong ca?nh
dda^'t tro+`i xao xa'c; va` nha^n lu'c tro+`i mo+'i hu+?ng na`y to^i gu+?i
lo+`i tha(m o^ng.

O^ng Kappus vo^ cu`ng tha^n me^'n: to^i dda~ dde^? mo^.t bu+'c thu+ cu?a o^ng
la^u kho^ng phu'c dda'p, kho^ng pha?i to^i que^n - ma` tra'i la.i, bu+'c thu+
a^'y thuo^.c loa.i mo^~i la^`n ba('t ga(.p trong ddo^'ng thu+ tu+` ta luo^n
mo+? ra xem la.i, trong ddo' to^i nha^.n ra o^ng nhu+ tu+` mo^.t khoa?ng ca'ch
ra^'t ga^`n. DDa^'y la` bu+'c thu+ vie^'t nga`y mo^`ng hai tha'ng na(m, cha('c
o^ng co`n nho+'. DDo.c thu+ nhu+ gio+` dda^y, giu+~a ye^n ti~nh me^nh mo^ng
no+i xa va('ng na`y, no^~i u+u tu+ dde.p dde~ cu?a o^ng ve^` ddo+`i so^'ng la`m
to^i xu'c ddo^.ng, ho+n ca? lu'c o+? Paris la` no+i mo.i thu+' vang le^n kha'c
ha(?n bo+?i su+. o^`n a`o qua' co+~ khie^'n ta^'t ca? cu+' rung le^n. O+? dda^y
quanh to^i la` ca?nh va^.t bao la lo^.ng gio' nga`n kho+i, o+? dda^y to^i ca?m
gia'c ra(`ng kho^ng mo^.t ai co' the^? tra? lo+`i cho o^ng nhu+~ng ca^u ho?i
va` nhu+~ng ca?m xu'c tu+. ha`m chu+'a mo^.t ddo+`i so^'ng rie^ng sa^u trong
chi'nh chu'ng; bo+?i le~ ngay ca? nhu+~ng ke? xua^'t sa('c nha^'t cu~ng la^`m
la.c trong ngo^n tu+` ne^'u buo^.c pha?i die^~n ta? nhu+~ng ddie^`u khe~ kha`ng
nha^'t va` ha^`u nhu+ ba^'t kha? ngo^n. Tuy the^', to^i tin ra(`ng o^ng se~
kho^ng dde^'n no^~i vo^ vo.ng ne^'u chi.u kho' ba'm va`o nhu+~ng thu+' co'
the^? la`m di.u ca(.p ma('t nhu+ o+? dda^y\. Ne^'u o^ng hu+o+'ng to+'i thie^n
nhie^n, hu+o+'ng to+'i ca'i gia?n di. trong ddo', ca'i nho? be', ha^`u nhu+
kho^ng ai tha^'y ma` co' the^? vu.t lo+'n tha`nh vi~ dda.i va` kho^n lu+o+`ng
tu+` lu'c na`o cha(?ng ro~; ne^'u co' no^?i ti`nh ye^u da`nh cho ca'i nho? nhoi
a^'y, va` chi? ddon thua^`n nhu+ mo^.t ngu+o+`i dda^`y to+' ti`m ca'ch thu
phu.c lo`ng tin cu?a nhu+~ng gi` du+o+`ng nhu+ nghe`o na`n thanh dda.m: o^ng
se~ tha^'y mo.i thu+' tro+? ne^n nhe. nha`ng ho+n, nha^'t qua'n ho+n, va` cu~ng
tha^n thie^.n ho+n thi` pha?i, co' le~ ddie^`u ddo' kho^ng na(`m trong ly'
tri', ly' tri' thi` ngo+ nga'c tu.t la.i dda(`ng sau, ma` na(`m trong ta^.n
cu`ng y' thu+'c o^ng, trong tinh tha^`n ti?nh ta'o va` trong tri thu+'c. O^ng
co`n tre? la('m, co`n ddu+'ng tru+o+'c mo.i bu+o+'c kho+?i dda^`u, va` to^i
dde^` nghi. o^ng, trong kha? na(ng cho phe'p, o^ng tha^n me^'n, ha~y kie^n
nha^~n vo+'i mo.i ddie^`u co`n chu+a ddu+o+.c gia?i dda'p trong tra'i tim o^ng,
va` ha~y thu+? ye^u la^'y chi'nh nhu+~ng ca^u ho?i nhu+ ye^u nhu+~ng ca(n
buo^`ng kho'a tra'i va` nhu+~ng cuo^'n sa'ch vie^'t ba(`ng mo^.t ngo^n ngu+~
hoa`n toa`n xa la.. Ba^y gio+` o^ng ddu+`ng truy ti`m nhu+~ng ca^u tra? lo+`i,
o^ng cha(?ng nha^.n ddu+o+.c chu'ng dda^u, vi` dda(`ng na`o o^ng cu~ng kho^ng
the^? tra?i qua chu'ng. Ma` va^'n dde^` quan tro.ng la` tra?i qua mo.i thu+~.
Va^.y ba^y gio+` o^ng ha~y tra?i qua nhu+~ng ca^u ho?i\. Co' the^? da^`n da^`n
mo^.t nga`y na`o ddo', sau na`y, o^ng bu+o+'c ha(?n va`o ca^u tra? lo+`i lu'c
na`o cha(?ng bie^'t. Co' the^? o^ng co' sa(~n trong mi`nh kha? na(ng hi`nh
tha`nh va` kie^'n ta.o, la` lo^'i bie^?u hie^.n dda(.c bie^.t trong sa'ng va`
dda^`y a^n su?ng cu?a ddo+`i so^'ng; o^ng ha~y tu+. tu du+o+~ng cho ddu+o+.c
nhu+ va^.y, - nhu+ng ha~y tin tu+o+?ng cha^'p nha^.n ca'i se~ dde^'n, ngay ca?
khi no' chi? xua^'t pha't tu+` y' chi', tu+` mo^.t thu'c ba'ch na`o ddo' trong
ta^m kha?m o^ng, thi` cu~ng xin o^ng cha^'p nha^.n va` ddu+`ng ghe't bo? gi`
he^'t. Va^ng, ti'nh du.c tha^.t na(.ng ne^`. Nhu+ng ta^'t ca? nhu+~ng gi`
chu'ng ta pha?i ga'nh va'c dde^`u na(.ng ne^`, ha^`u nhu+ mo.i thu+' nghie^m
tu'c dde^`u na(.ng ne^`, va` mo.i thu+' dde^`u la` nghie^m tu'c. O^ng chi?
ca^`n hie^?u ra ddie^`u a^'y, va` ba(`ng ba?n na(ng va` tu+ cha^'t con ngu+o+`i
mi`nh, ba(`ng vo^'n lie^'ng kinh nghie^.m va` tuo^?i tho+ va` su+'c lu+.c
mi`nh, ha~y thie^'t la^.p mo^.t quan he^. hoa`n toa`n rie^ng tu+ (kho^ng
vu+o+'ng ba^.n bo+?i khuo^n ma^~u va` tu.c le^.) vo+'i ti'nh du.c, ddu+o+.c
nhu+ va^.y o^ng se~ cha(?ng so+. dda'nh ma^'t mi`nh va` kho^ng xu+'ng dda'ng
vo+'i ca'i ta`i sa?n quy' gia' nha^'t ddo'.

La.c thu' tha^n xa'c la` mo^.t tra?i nghie^.m nhu.c ti'nh, kho^ng kha'c gi`
vie^.c quan sa't thua^`n tu'y, hay ca'i ca?m gia'c khi mo^.t tra'i ca^y ngon no
tro`n tre^n lu+o+~i; no' la` mo^.t kinh nghie^.m lo+'n, vo^ ta^.n, ban cho
chu'ng ta, la` mo^.t tri thu+'c ve^` the^' gio+'i, la` to^?ng hoa` va` ha`o
quang cu?a mo.i tri thu+'c. Chu'ng ta ddo'n nha^.n no', ddie^`u ddo' kho^ng co'
gi` la` xa^'u; xa^'u la` o+? cho^~ ha^`u he^'t mo.i ngu+o+`i dde^`u la.m du.ng
va` phung phi' no', du`ng no' la`m ki'ch thi'ch to^' to^'ng va`o nhu+~ng cho^~
me^.t mo?i cu?a ddo+`i mi`nh, va` du`ng no' dde^? pha^n ta'n thay vi` go'p
nha(.t cu+.c khoa'i\. Con ngu+o+`i cu~ng dda~ bie^'n vie^.c a(n uo^'ng tha`nh
mo^.t ca'i gi` kha'c: thie^'u tho^'n o+? cho^~ na`y trong khi thu+`a mu+'a o+?
cho^~ kia dda~ khoa? nga^`u ca'i nhu ca^`u trong sa'ng ddo', va` nhu+~ng nhu
ca^`u thie^'t ye^'u, sa^u sa('c, gia?n di. kha'c dde^? ddo+`i so^'ng co' the^?
ta'i sinh cu~ng dda~ bi. va^?n ddu.c nhu+ va^.y\. Nhu+ng rie^ng tu+`ng ngu+o+`i
thi` co' the^? la`m chu'ng trong tro+? la.i va` so^'ng trong tre?o (rie^ng
tu+`ng ngu+`o+i cha(?ng ddu+o+.c, vi` qua' le^. thuo^.c, thi` chi' i't la` ga~
co^ ddo+n). Ga~ se~ nho+' ra ra(`ng, mo.i ca'i dde.p no+i co? ca^y va` muo^ng
thu' dde^`u o+? da.ng la(.ng le~ muo^n thuo+? cu?a ti`nh ye^u va` kha't vo.ng,
ga~ se~ nhi`n con thu' cu~ng nhu+ nga('m ca'i ca^y nha^~n na.i va` tu+. gia'c
giao ho`a va` sinh so^i va` na?y no+?, kho^ng vi` la.c thu' tha^n xa'c, kho^ng
vi` ddau ddo+'n tha^n xa'c, ma` tua^n theo nhu+~ng ta^'t ye^'u lo+'n ho+n ca?
la.c thu' la^~n ddo+'n ddau va` ma.nh me~ ho+n ca? y' chi' va` kha? na(ng dde^`
kha'ng. O^i, u+o+'c gi` con ngu+o+`i ha~y ngoan ngoa~n ho+n ma` ddo'n nha^.n
ddie^`u bi' a^?n tra`n dda^`y trong ca? nhu+~ng va^.t nho? mo.n nha^'t no+i
tra'i dda^'t na`y, giu+~ gi`n no', chi.u ddu+.ng no' nghie^m tu'c ho+n, va`
tha^'y ro~ no' na(.ng ne^` khu?ng khie^'p chu+' ddu+`ng coi nhe.. U+o+'c gi`
con ngu+o+`i ha~y to^n ki'nh ti'nh na(ng sinh sa?n cu?a mi`nh, mo^.t ti'nh
na(ng duy nha^'t, du` no' bie^?u lo^. ba(`ng tinh tha^`n hay the^? xa'c; bo+?i
le~ sa'ng ta.o tinh tha^`n cu~ng ba('t nguo^`n tu+` sa'ng ta.o the^? xa'c,
cu`ng mo^.t ba?n cha^'t, va` cha(?ng qua la` su+. la^.p la.i khe~ kha`ng ho+n,
me^ ma^?n ho+n va` vi~nh cu+?u ho+n cu?a la.c thu' xa'c thi.t ma` tho^i\. Y'
tu+o+?ng "la`m ke? sa'ng la^.p, sinh tha`nh, kie^'n ta.o" se~ cha(?ng la` gi`
he^'t ne^'u kho^ng ddu+o+.c kha(?ng ddi.nh va` thu+.c thi lie^n tu.c va` ro^.ng
kha('p the^' gian, ne^'u kho^ng ddu+o+.c va.n va^.t va` muo^n loa`i nga`n la^`n
ta'n ddo^`ng - va` hu+o+ng vi. cu?a no' so+? di~ dde.p dde~ va` phong phu'
kho^n ta? nhu+o+`ng a^'y chi? vi` chu+'a chan ki' u+'c thu+`a ke^' tu+` co^ng
cuo^.c ta'c tha`nh va` sinh no+? cu?a trie^.u trie^.u sinh linh. Muo^n nga`n
dde^m a^n a'i dda~ la~ng que^n so^'ng da^.y trong mo^.t y' tu+o+?ng sa'ng ta.o
va` ban cho no' ta^`m cao cu`ng ve? cao sang. Va` nhu+~ng ke? dde^m dde^m
dde^'n vo+'i nhau, di'nh va`o nhau trong la.c thu' a^'p u?, la` thu+.c hie^.n
mo^.t co^ng vie^.c nghie^m tu'c, la` go'p nha(.t ngon ngo.t, chie^`u sa^u va`
su+'c ma.nh cho khu'c ca cu?a mo^.t thi si~ na`o ddo' ro^`i se~ xua^'t hie^.n,
se~ ddu+'ng da^.y dde^? ca^'t lo+`i khoa'i la.c kho^n ta?. Ho. go.i tu+o+ng lai
dde^'n ga^`n; va` du` ho. co' nha^`m la^~n va` mu` qua'ng o^m nhau cha(ng nu+~a
thi` tu+o+ng lai va^~n dde^'n, mo^.t sinh linh mo+'i tro^~i da^.y, va` quy
lua^.t bu+`ng ti?nh tre^n ne^`n ta?ng cu?a ca'i du+o+`ng nhu+ la` nga^~u
nhie^n, qua ddo' mo^.t tinh tru`ng kho?e ma.nh gia`u su+'c dde^` kha'ng se~ len
dde^'n te^' ba`o tru+'ng ddang ro^.ng mo+? ddo'n no'. O^ng ddu+`ng dde^? mi`nh
bi. lung la.c bo+?i be^` no^?i; du+o+'i ta^`ng sa^u ta^'t ca? dde^`u tro+?
tha`nh quy lua^.t. Va` nhu+~ng ke? so^'ng sai va` so^'ng do+? ddie^`u bi' a^?n
ne^u tre^n (ra^'t nhie^`u ke? nhu+ the^') cha(?ng qua chi? chuye^?n no' ddi
tie^'p nhu+ mo^.t bu+'c thu+ ddo'ng ki'n ma` kho^ng hay bie^'t ma` tho^i\. Va`
o^ng cu~ng ddu+`ng ro^'i tri', vi` ca'ch me^.nh-danh thi` dda da.ng va` ba?n
tha^n ca'c tru+o+`ng ho+.p thi` phu+'c ta.p.

Co' le~ tru`m le^n ta^'t ca? la` mo^.t ma^~u ti'nh vi~ dda.i nhu+ kha't vo.ng
chung. Ve? dde.p cu?a na`ng trinh nu+~, mo^.t thu+.c the^? "chu+a ddo'ng go'p
gi`" (nhu+ o^ng dda~ die^~n dda.t ra^'t hay) la` ma^~u ti'nh co`n ddang tu+.
ddoa'n, ddang chua^?n bi., ddang ho^`i ho^.p va` khao kha't. Co`n ve? dde.p
cu?a ngu+o+`i me. la` ma^~u ti'nh ddang phu.c vu., va` trong la~o ba` la` mo^.t
ki' u+'c lo+'n lao\. Va` to^i co' ca?m gia'c la` trong ngu+o+`i nam cu~ng co'
ma^~u ti'nh, ca? ve^` tinh tha^`n la^~n the^? xa'c; su+. sa?n ra o+? ngu+o+`i
nam cu~ng la` mo^.t da.ng sinh no+?, va` sinh no+? chi'nh la` ta'c tha`nh tu+`
cho^'n do^`i da`o sa^u ki'n nha^'t. Va` co' le~ ca'c gio+'i ti'nh ga^`n gu~i
nhau ho+n ngu+o+`i ta va^~n tu+o+?ng, va` khi ngu+o+`i nam va` ngu+o+`i nu+~
thoa't kho?i mo.i nha^`m la^~n va` a'c ca?m, kho^ng co`n ti`m dde^'n nhau nhu+
hai ddo^'i cu+.c, ma` chung lu+ng nhu+ anh em va` la'ng gie^`ng, nhu+ ngu+o+`i
vo+'i ngu+o+`i, dde^? ddo+n gia?n la` cu`ng nhau nha^~n na.i va` nghie^m trang
ga'nh ca'i ga'nh na(.ng cha^'t le^n mi`nh la` gio+'i ti'nh, dda^'y co' le~ se~
la` cuo^.c dda.i-ca'ch-ta^n the^' gio+'i\.

Nhu+ng ta^'t ca? nhu+~ng gi` ma` mo^.t nga`y na`o ddo' may ra la` kha? di~
ddo^'i vo+'i so^' ddo^ng thi` ke? co^ ddo+n ngay tu+. lu'c na`y dda~ co' the^?
chua^?n bi. va` xa^y dda('p ba(`ng ddo^i tay i't nha^`m la^~n ho+n. Vi` the^',
o^ng tha^n me^'n, ha~y ye^u la^'y su+. co^ ddo+n, va` ha~y cam chi.u no^~i ddau
no' ga^y ne^n ba(`ng lo+`i oa'n tha'n du du+o+ng. O^ng ba?o ra(`ng nhu+~ng
ngu+o+`i ga^`n gu~i bo^~ng tha`nh xa la., nhu+ the^' la` quanh o^ng dda~ ba('t
dda^`u xa va('ng. Va` khi ta^`m ga^`n dda~ tha`nh xa thi` ta^`m xa ha(?n dda~
xa ta^.n nhu+~ng vi` sao va` me^nh mo^ng la('m; o^ng ha~y mu+`ng cho ddo^.
ta(ng tru+o+?ng cu?a chi'nh mi`nh, dda(`ng na`o thi` o^ng cu~ng cha(?ng ddem ai
va`o ddo' ddu+o+.c, va` ha~y to^'t vo+'i nhu+~ng ke? co`n ddang tu.t la.i, ha~y
an ta^m va` bi`nh tha?n tru+o+'c ho. va` ddu+`ng ha`nh ha. ho. ba(`ng nhu+~ng
hoa`i nghi cu?a o^ng, ddu+`ng kinh khie^'p ho. ba(`ng nie^`m la.c quan hay
pha^'n kho+?i ma` ho. kho^ng hie^?u no^?i\. O^ng ha~y ti`m ra mo^.t ca'ch chung
so^'ng gia?n di. va` tin ca^.y na`o ddo' vo+'i ho., tu+. no' a('t se~ bie^'n
ddo^?i khi o^ng kha'c ddi va` nga`y ca`ng kha'c ddi; ha~y ye^u la^'y no+i ho.
ddo+`i so^'ng o+? mo^.t da.ng kha'c va` ha~y ro^.ng lu+o+.ng vo+'i nhu+~ng
ngu+o+`i ddang gia` ddi, ho. so+. ha~i no^~i ddo+n ddo^.c, co`n o^ng la.i tin
ca^.y no'. Ha~y tra'nh tie^'p tay cho ta^'n tha?m ki.ch gia(`ng xe' giu+~a cha
me. va` con ca'i, no' tie^u hu?y ra^'t nhie^`u su+'c lu+.c cu?a dda'm tre? va`
ta`n pha' ti`nh ye^u cu?a ngu+o+`i gia`, la` thu+' ti`nh ye^u su+o+?i a^'m va`
ta'c ddo^.ng ma(.c du` cha(?ng hie^?u gi`. DDu+`ng ba('t ho. khuye^n ba?o va`
cu~ng ddu+`ng mong ho. ca?m tho^ng, nhu+ng ha~y tin va`o mo^.t ti`nh ye^u ca^'t
giu+~ cho mi`nh nhu+ mo^.t gia ta`i thu+`a ke^', va` ha~y ca^`m cha('c ra(`ng
trong ddo' co' su+'c ma.nh va` phu'c la`nh, la` no+i o^ng co' the^? dda^.u la.i
ma` va^~n ddi ddu+o+.c xa\.

Tru+o+'c ma('t, o^ng ddang bu+o+'c va`o mo^.t nghe^` buo^.c o^ng pha?i tu+.
la^.p va` chi? hoa`n toa`n tro^ng ca^.y va`o chi'nh mi`nh trong mo.i phu+o+ng
die^.n, nhu+ the^' la` to^'t. Ha~y kie^n nha^~n ddo+.i xem ddo+`i so^'ng sa^u
tha(?m trong o^ng co' bi. bo' buo^.c trong ca'i khung cu?a nghe^` nghie^.p ddo'
kho^ng. To^i coi ddo' la` mo^.t nghe^` ra^'t kho' kha(n va` dda^`y ddo`i ho?i,
vi` bi. ra`ng buo^.c bo+?i nhu+~ng khuo^n ma^~u na(.ng ne^`, va` ha^`u nhu+
kho^ng da`nh cho^~ cho phong ca'ch ca' nha^n trong co^ng vie^.c. Nhu+ng ngay
ca? trong nhu+~ng hoa`n ca?nh he^'t su+'c xa la. thi` o^ng va^~n co' no^~i co^
ddo+n la`m que^ hu+o+ng va` cho^~ du+.a, va` tu+` ddo' o^ng se~ ti`m ra mo.i
ddu+o+`ng ddi cho mi`nh.

To^i da`nh sa(~n mo.i lo+`i ca^`u chu'c theo bu+o+'c o^ng ddi, va` to^i tin
tu+o+?ng o+? o^ng.

-Rainer Maria Rilke
ba?n di.ch Pha.m Thi. Hoa`i
(ianbui gio+'i thie^.u) 



============================================================================
____ _
( / /_ _)
/ / / /_/

==================================1=========================================


TIE^'NG GUITAR CO^? DDIE^?N
VA` HOA PHU+O+.NG DDO?

Tie^'ng ta^y ban ca^`m ddie^`m dda.m
Ke^? tu+`ng no^ng no^~i ddo+`i ngu+o+`i
Buo^`n vui la^~n lo^.n thie^'t tha
Khi mau tha^.t ga^`n khi cha^.m va('ng xa
Da.t da`o kho^ng du+'t
Nhu+ re^ ri? cu?a do`ng so^ng
Nhu+ gio' luo^`n qua la'
Tra^`m nhu+ tie^'ng ngu+o+`i gia` te^ ti? giu+~a dde^m khuya
Buo^`n nhu+ u+o+'c mo+ kho^ng tro.n ve.n
DDau xo't nhu+ thu+o+ng ca?m mo^.t loa`i hoa
(co' the^? la` loa`i hoa phu+o+.ng ddo?)

DDie^.u ta^y ban ca^`m na`y dda~ nghe qua
Tu+` nga`y xa va('ng
Nhu+~ng nga`y ma('t nhu+ sao va` mo^i ngu+o+`i mo.ng ddo?
Nhu+~ng nga`y chu+a bie^'t ho^n
Hay nhu+~ng nga`y ngu da.i kho^ng da'm ho^n
Tie^'ng dda`n ke^? le^? tie^'c thu+o+ng
Tuo^?i hoa nie^n lo+~ ma^'t
Va` nhu+~ng kho'i su+o+ng nghe`o tu'ng thuo+? ho.c tro`

Tie^'ng ta^y ban ca^`m ke^? ra(`ng
Ngo.c o+i! Hoa phu+o+.ng no+? ro^`i
Nghi~a la` mi`nh sa('p chia tay
Nghi~a la` mo^~i ngu+o+`i mo^.t nga~
Cu+?a tru+o+`ng dda~ ddo'ng, mu`a thi dda~ ro^`i
Va` ngu+o+`i nay dda~ tru+o+?ng tha`nh
Thi ro+'t, la` pha?i ve^` ne^n duye^n pha^.n

Tie^'ng ta^y ban ca^`m ro^`i ddu+a ai ddi vie^~n xu+'
Kho^ng co`n ma`u hoa phu+o+.ng, kho^ng tha^'y so^ng Tra`
Kho^ng bie^'t ngu+o+`i theo cho^`ng su+. the^? ra sao
Chie^`u ho^m a^'y qua so^ng la` bie^.t mu` tung ti'ch
Bao mu+o+i na(m thoa'ng vo^.i tro^i ddi
Chi? nhu+ vu+`a qua mo^.t gia^'c ngu?

Tie^'ng ta^y ban ca^`m ba^y gio+` nu+'c no+?
Da.t da`o ro+i ru.ng ti`nh hoa
Ti`nh hoa nie^n thie^'u
Tie^'ng dda`n ke^? le^? kho^ng tho^i
Ra(`ng hoa nie^n na('ng cho'i
Sao kho^ng ho^n ma`u ddo? sa('c ru+ng ru+ng!

THA'I VIE^~N PHU+O+NG

(Tha^.n Nhie^n gio+'i thie^.u)

==================================2=========================================

DDu+o+`ng Ye^u

Tu+` thuo+? ta chu+a ga(.p la.i nhau
Ma('t em mo^i em
Vai ta ngu+.c ta
Nhu+~ng pha^`n tu+? dda~ bi. ca'ch pha^n
Nhi`n nhau xa la.
Ca^`n mo^.t co~i ddi.a dda`ng na`o ddo'
Mo^.t ma(.t pha(?ng bi`nh ye^n (du` a?o tu+o+?ng)
DDe^? a'nh tra(ng va`ng mo+ mo^.ng
Ma(.t Ho^` Ta^y phu? su+o+ng mu`
Va` ngo^n ngu+~ ti`nh ye^u tha`nh hi`nh
Trong do`ng ke^nh duye^n nghie^.p
Cha(?ng tha('c ma('c tu+` dda^u em la.i
Tu+` dda^u ta la.i
Vi` ddie^`u dda'ng ke^?
Thu+.c ra la.i na(`m ngoa`i ngo^n ngu+~
Bo+?i ma(.t pha(?ng bi`nh ye^n kho^ng bao gio+`
hie^.n thu+.c
Nhu+ng em a.
Ca'i ma^u thua^~n kho^ng cu`ng
Cha(?ng na(`m trong em
Va` ca? ta
Vi` ta^'t ca? nhu+~ng ddo lu+o+`ng
Ky' kie^.u
Cu~ng chi? dde^`u o+? tra.ng tha'i thu. nha^.n
Tu+` mo^.t bie^'n ddo^.ng kho^ng the^? ta'i ta.o
Kho^ng the^? na('m giu+~
Vu.t bay
Bie^'n Ho'a
Chuye^?n di.ch
Dde^? la.i dda^u ddo' tie^'ng tho+? da`i cu?a ly'
tri'

Pha.m The^' Ddi.nh
phamthedinhaus@netscape.net

==================================3=========================================

Y' TU+O+?NG CHIE^`U TA`
Vo+'i NDDS

Na(`m xuo^'ng, na(`m xuo^'ng, na(`m xuo^'ng
Su+o+ng tu+` ma(.t dda^'t su+o+ng le^n
Chu't chi la dda` mie^n vie^~n
Ro^`i cu~ng ra~ mu.c vo^ danh

Na(`m xuo^'ng, na(`m xuo^'ng, na(`m xuo^'ng
Ven ho^` thie^m thie^'p chie^m bao
Du+o+`ng nhu+ pha^.p pho^`ng dda^'t tho+?
Bo'ng nga`y lung linh lung linh
Na('ng chie^`u thu he^'t ta`n lu+.c
Nhuo^'m va`ng ddo^`ng nu+o+'c mo^ng me^nh

Em kho^ng tha^'y sao tra'i dda^'t
No' quay, no' quay, no' quay\...
Em kho^ng nghe sao co`i ru'c
DDo^.ng re^`n trie^.u trie^.u na(m sau

Na(`m xuo^'ng, na(`m xuo^'ng, na(`m xuo^'ng
Ngu? ddi giu+~a co? va` re^u
Ta^'t ca? chie^`u ta` co`n la.i
Hu+ vo^ va` anh bay le^n

Na(`m xuo^'ng, na(`m xuo^'ng, na(`m xuo^'ng...

THA^.N NHIE^N, 2/01
Tuedan7@cs.com

* Y' tu+o+?ng chie^`u ta` la` tu+.a dde^` mo^.t truye^.n nga('n cu?a
Nguye^~n DDu+'c So+n, ca?m hu+'ng dde^? vie^'t ba`i tho+ na`y co' tu+`
truye^.n nga('n ddo'.

==================================4=========================================

BA`I CHO TUO^?I NA(M MU+O+I

1.
Na(m mu+o+i, ba^.t ngu+?a the^' su+.
Nga('m ma^y bay, tha^'u me^.nh tro+`i
Tro^ng nu+o+'c cha?y, ro~ pha^.n ngu+o+`i
Nhi`n mi`nh, tha^`n tri' ho^~n mang

Do^'c sa.ch tha^n ta^m ne'm xuo^'ng ddo+`i
Mo^.t ta^'m lo`ng kho^ng ddu?
Tra'ng si~, tra'ng si~ o+i, su+o+ng dda^`m vai a'o cu~
Tro+`i cu`ng, dda^'t kie^.t, ngu+o+`i ca.n

2.
Na(m mu+o+i, ra~ bu+o+'c tho+`i gian
Ve^` dda^u, chie^'n ma~
Kho^'n qua^?n ma tra^.n
Ky' u+'c di`m dda'y so^ng ti'm xu+a kho^ng the^? ve^` ta('m la.i mo^.t la^`n

Kho^ng co' gi` cho ddo+`i
Cha(?ng co' gi` cho nhau
Ne^n tie^~n bao nhie^u ngu+o+`i xuo^'ng mo^.
Va^~n co`n o+'n la.nh cho^~ na(`m sau

3.
Na(m mu+o+i, tra'i dda^'t va^.t va~
Tro^i hoang mang giu+~a trie^.u thie^n ha`
Ta, ngu+o+i, hai ngu+o+`i kha'ch la?
La(n mie^.t ma`i va`o mo^.t co~i hu+ vo^

La(n say su+a va`o mo^.t co~i bo+ vo+
Ngao du suo^'t no^~i ddi`u hiu quan qua'ch
Chim ho^`ng kho^ng ve^` nu+~a
Tie^'ng ke^u thu+o+ng nu+'c vo.ng xuo^'ng tuye^.t nga`n

4.
Na(m mu+o+i, ta. lo^~i thanh xua^n
Nga`y tho+ a^'y em tho+ phu+o+ng na`o nhi?
Ai bie^'t giu+~a lo`ng tay thie^n co^? lu.y
Ye^u lo^. ta ddu+'t o+? ngo.n sao em

Mo^.t gio.t mu+a kho^ng la`m no^?i dda.i du+o+ng
Mo^.t ha.t ca't co' la`m ne^n sa ma.c
Ta ho`n so?i em nhi`n ra da'ng nu'i
Ta so+.i ma^y sao em tha^'y ba^`u tro+`i

5.
Na(m mu+o+i, tu+. ho^? chi'nh mi`nh
Xu+a kho^ng ma(.c dda.i tang cha'y vo+'i tha`nh
Kho^ng chi`m theo thuye^`n
Kho^ng ho.c ngu+o+`i xu+a be^n tro+`i be? kie^'m

Ru+o+.u gia(.c, ga.o gia(.c
Kho^ng le^n nu'i ga(.m co? la`m tho+
Tha^n ta^m co`n vo.ng ddo^.ng giang ha`
Xoay ngang do.c va^~n nu+?a ddu+o+`ng ddi xuo^'ng

6.
Na(m mu+o+i, gia^'c tru+a su+.c ti?nh
Gu+o+m vi? cu`n thao thu+'c ma`i suo^'t tra(ng
Tra'ng si~ mo'c qua? tim mi`nh
Ba`y le^n ba`n tie^.c

Mo+`i ga'i thu.c anh, mo+`i ngu+o+`i tha^'t tie^'t
Thi?nh phu+o+`ng cho' che^'t, thi?nh ba^.c dda.i hie^`n
Na`y em ho^`n nhie^n, na`y ta pho'ng dda~ng
Nha^m nhi ddi?nh ngo. ngang dda^`u


Nguye^n Nhi - 02.2001

==================================5=========================================

U+` Em

U+` em do^~ gia^'c mo^.ng ddo+`i
Nu+?a nghe thanh tha?n nu+?a vo+`i xo't xa

U+` em luye^'n tie^'c ngo.c nga`
Nu+?a nhu+ trong sa.ch nu+?a sa to^.i ti`nh

U+` em ti`m co~i ta^m linh
Nu+?a in bo'ng Pha^.t nu+?a hi`nh Sa ta(ng

U+` em muo^'n du+'t nha^.p nha(`ng
Nu+?a tro^ng nhu+ tha^.t nu+?a gia(ng lu+o+'i ti`nh

Hoa`ng Tu+o+`ng Anh
hta98@hotmail.com

==================================6=========================================

Nhu+~ng Ba`i Tho+ Cua? DDe^m, Lu'c Ra.ng Sa'ng


"Nga`y ngo'ng mo^.ng hay dde^m ngo+` ma'u cha?y"

(Bu`i Gia'ng)

DDe^m
Kho^ va` kha't
Ta hu+ ca^'u va^`ng tra(ng
Em khoa? tha^n tra?i me^`m trang gia^'y a?o
Tho+ ha`o pho'ng trao he^'t tie^'t trinh .


Tre^n vi~ tuye^'n na`o be^n kia bie^?n
gio.t du+o+ng ca^`m khuya tho^'c tung
gie^'t da^`n ky' u+'c
no^~i la~ng que^n la` ha.nh phu'c cua? ke? ma^'t tri' nho+'.
Tre^n vai ta mo^.t va^`ng tra(ng khuye^'t
khuye^'t nhu+ tri' nho+'
co`n la.i cuo^'i dde^m
..............


DDe^m
Tru~ng va` u+o+'t
Ta ba`y bie^.n mo^.t sa^n kha^'u la(.ng thinh
Em la` ngu+o+`i con ga'i mu+o+`i la(m
Ta la` nhu+~ng ga~ dda`n o^ng vo^.i va~ lu'c bo^'n mu+o+i (*)
trao em he^'t tri' nho+'
chi? xin giu+~ la.i
ngu+.c tra(ng em
soi mo^.t bo+` a?o vo.ng
ru? he^'t gia^'c mo+ mi`nh xuo^'ng dda'y vu+.c
ca? nhu+~ng gio.t du+o+ng ca^`m
bo^~ng cho^'c la~ng que^n
..............


Ha~y co`n nhau nhu+ tri' nho+' pho^i pha
xa'o tro^.n cuo^.c cho+i na`y
nga^~u nhie^n tho^'c tung
nga^~u nhie^n tra`o vo.t
tie^'t trinh tho+\.
DDe^m cu`ng ta
nha^.n die^.n tri' nho+' /
tho+ / tra(ng /
va` nhu+~ng ddie^`u hu+ ca^'u kha'c
nhu+ mo^.t ti'n ngu+o+~ng ta.m
ddu? quy` la.y qua dde^m
nhu+~ng ca^u tho+ mo.c co+n ddie^n le^n trang gia^'y
nhu+~ng bi' a^?n thu+o+`ng ro+i va`o dde^m
nhu+ kho'i nhang bay qua ho^`n thu+'c gia^'c.
Trong bo'ng to^'i
ta va^~n ngo^`i du+o+'i vu+.c
nha('m ma('t
nghi~ ve^` co+n na('ng be^n ngoa`i
ma(.t tro+`i nha~o cha?y
le^n ddo^ thi. va` nhu+~ng ti'n hie^.u trong tho+ Nhie^n
co+n thu? da^m cua? Nguye^n
khoa?ng tro^'ng ru+.c co^`n cua? Phu+o+ng
va` nhu+~ng chie^'c la' Chi Lan
ddang ro+i
qua hai the^' gio+'i
dde^m / nga`y
co' chu'ng ta va` nhu+~ng gia^'c mo+ kha'c nhau
trong cu`ng mo^.t tho+`i kha('c
.........


DDe^m la` su+. hu+ ca^'u cua? nga`y
(ha(?n, ngu+o+.c la.i)
Chu'ng ta la`m nhu+~ng ke? ma^'t tri' nho+' o^m ha.nh phu'c la~ng que^n.
Nhu+~ng ba`i tho+ mo?i co`n dda^u
phi'a sau vu`ng sa^n kha^'u ?

DDinh Tru+o+`ng Chinh - 2/01
cdinh@noblestar.com

(*) tu+` ba`i tho+ "Em Ye^u Anh. Em Kho^ng The^? Kha'c"
cua? Phan Huye^`n Thu+

------


Ode to the Dawning of Midnight


Is it day longing for dreams or night of hemorrhaging visions?
(Bu`i Gia'ng)

Night -
arid and parched.
I conceived my fictitious moon
upon your nude form that stretched pliantly on imaginary paper.
Virginal verses emancipated.


Latitudinally at the other side of the ocean,
the midnight clavier trickled forcefully,
obliterated memory,
rendered forgetfulness into rapture for the amnesiacs.
The moon crescented upon my shoulders, deficient
like residual memories
at night's end.


Night -
chasmic and moist.
On my self-arranged stage of utter silence,
you performed your maiden dance as I,
like the many forty-ish men who had hurriedly (*)
bequeathed to you their consciousness,
only retained
your moonlit breasts that
defined my delusional reflections.
I lured all my dreams into the abyss where
even those trickling notes of music
were suddenly forsaken.


Let us remain to one another fading visages,
disarrayed by our games of life,
naturally dispersed,
spontaneously ejaculated
unto poems virginal.
With the night, I
recognized the recollection /
the poetry / the moon
and all that were make-believed
as a momentary religion, just time enough
for praying on bended knees all through the night
with verses frenetically mushroomed onto paper.
Mysteries often ripened in midnight, whose aromas
burned like incenses into my insomniac soul.
In the depth of darkness
still I sat
with my eyes closed. I
thought about the world above brightened,
the sun melted upon the metropolis
and the cryptograms from other poets -
an act of masturbation for one,
a sensual fissure to another, or yet
the dying leaves
fallen
between two realms
day / night. There
we co-existed with all the different dreams
in the same juncture of time and space


Nights are the make-believed refractions of days
(thus, vice-versa).
Ecstacies were for those who chose to forget
by embracing the oblivious.
Where have gone all those weary poems
behind the theatres of our self-imposed dramas?


Nguye^~n Phu+o+'c Nguye^n chuye^?n ngu+~ - 2/22/01
nguyenn@tcbhou.com

(*) from the poem "I Love You. I Can't Be Different" by Phan Huye^`n Thu+


==================================7=========================================

Tha'ng Hai Vie^'t Cho Ngu+o+`i

Tha'ng hai em vie^'t cho ngu+o+`i
Ba`i tho+ ba^ng khua^ng kho' ta?
Tha'ng hai ngo.t nga`o gio' la.
Bie^?n thoa?ng ri` ra^`m a^n xu+a

Tha'ng hai ti' ta'ch co+n mu+a
Mo^.t nga`y rie^ng ve^` ti`nh cu~
Qua` ta(.ng ke? mu+`ng sinh nha^.t
Em va^~n da`nh cho chu'ng ta

Mo^.t nga`y da.i kho+` nho? be'
Tha'ng hai ddan vu.ng ngo'n ye^u
DDo^i ta'm tuo^?i nga.i ngu`ng nhie^`u
Nga`y nga^y tho+ ho^n pho^' nho?

Ba^y gio+` pho^' dda~ xa nho+'
Co' le~ anh dda~ te^` gia
Tuo^?i mu+o+`i sa'u xa tha^.t xa
Tha'ng hai e^m dde^`m va^~n dde^'n

Ky? nie^.m nga`y na`o e^m dde.p
Da^~u bie^'t anh va^~n gia^.n em
Em chi? la` ngu+o+`i, ddu+o+.c ye^u\.
Co`n anh vo^ bo+` tha^`n tha'nh

Lo^~i la^`m xu+a cha(?ng ne' tra'nh
DDem muo^.n phie^`n xa tra(m na(m
Co`n buo^`n nhau la('m kho^ng anh -
Thie^n tha^`n hie^.n sinh kho^ng ca'nh

Tha('p cho anh ngo.n ne^'n tha'nh
Me^nh mo^ng nho+' gia'o ddu+o+`ng xu+a
Mo^.t nga`y tha'ng hai nhe. mu+a
Chu.m dda^`u vi` nhau nguye^.n Chu'a

Ho^m nay vu+`a qua la(.ng le~
Da`nh rie^ng chu'ng mi`nh
Mo^.t nga`y e^m a? tha'ng hai ...

tha'ng hai 21, 2001, cho T.A
Nguye^~n Ngo.c Quy`nh Thi

==================================8=========================================

Nha^n duye^n

Ho^m a^'y buo^?i dda^`u xua^n
Na`ng vie^'ng chu`a da^ng lo^.c
A'o da`i khoe guo^'c mo^.c
Na`ng la` mo^.t thi nha^n

Hu+o+ng tra^`m vu+o+ng tre^n to'c
To'c lo`a xo`a so+.i tho+
Tho+ bay tre^n ddo^`i do^'c
Do^'c hie^`n ho`a na(`m mo+

Cha`ng cu~ng tre^n lo^'i a^'y
Cha`ng cu~ng la` thi nha^n
Va`o mo^.t buo^?i dda^`u xua^n
Chuye^.n ba('t dda^`u nhu+ va^.y

DDu+o+`ng le^n chu`a quanh qua^'t
Hai ba`i tho+ song song
Tie^'ng guo^'c ro+i ngu+o+.ng nga^.p
Tie^'ng guo^'c ro+i trong lo`ng

Lo`ng tha`nh va`o cha'nh ddie^.n
Ho^`n tho+ dde^? ngoa`i hie^n
Thi` tha^`m bao lo+`i nguye^.n
DDo^i lo+`i cho nha^n duye^n

Ro^`i ddu+o+`ng ve^` nga('n la('m
Tie^'ng guo^'c ro+i ba^ng khua^ng
Tu+`ng ca^u tho+ gu+?i ga^'m
Mu`a xua^n cha`o mu`a xua^n

Ha. qua vo+`i Thu dde^'n
Thu ta`n trong dde^m ddo^ng
Va^`n tho+ na`o ho` he.n
Do`ng tho+ na`o me^nh mo^ng ...

Chuye^.n ba('t dda^`u nhu+ the^'
Xua^n ddi ro^`i xua^n ve^`
Tho+ le^n ngo^i ba me.
Tho+ tro.n ti`nh phu the^

Ky` Thu+
ky_thu_2000@yahoo.com

==================================9=========================================

DDie^'u thuo^'c ....
( rie^ng cho Q.)

DDe^m tha'ng gie^ng.
La.nh bo+` mo^i ca^m
chie^'c ba^.t lu+?a sa'ng loa` ho+n no'ng
Giu+~a hai ngo'n tay anh
Em
tha^n do`n mo?ng
Ba^.t cha'y di.u da`ng ...
co' su+o+?i a^'m ddu+o+.c ngu+o+`i kho^ng?

DDe^m a^m tha^`m
no^~i co^ ddo+n
soi bo'ng hi`nh la(.ng le~
Anh ngo^`i im
ho^`n bay ve^` dda^u ho+~i
DDe^? cho em
la`n kho'i buo^`n u? ru~
Tro^i theo tu+`ng so+.i mo?ng ho^`n anh...

DDe^m vo^ ti`nh...
Em la(.ng le~
giu+~a ngo'n tay anh run ra^?y
Ba`n tay ngo'n da`i
tu+`ng na^ng phi'm dda`n
thu? thi?
lo+`i ye^u ai ... go+?i gio' ma^y nga`n ...
Ba`n tay chai li` qua bao gian nan
bao tha(ng tra^`m ...
ngo^?n ngang
so^' kie^'p ....

DDe^m ca^m ni'n ...
Em la('ng ho^`n nghe nhi.p tim anh dda^.p
O^i con tim buo^`n ... ho+i tho+? cu~ng cho+i vo+i
tu+`ng nhi.p vo^ thu+o+`ng
tu+`ng nhi.p va^'n vu+o+ng
va^~n tho^?n thu+'c ... kha't khao bao u+o+'c vo.ng
Nhi.p na`o da`nh cho tro+`i dda^'t ro^.ng?
nhi.p na`o da`nh cho ti`nh em ?

DDe^m muo^.n phie^`n...
Em len va`o giu+~a lo^`ng ngu+.c ro^.ng
DDu+'ng nga('m nhi`n hai ca'nh pho^?i buo^`n te^nh
Kho'i mo?ng mo^ng me^nh ....
muo^.n phie^`n
Em phie^u la~ng qua tu+`ng te^' ba`o be' nho?
Co' bao nhie^u ma^`m ddau thu+o+ng trong ddo'
ddang na^~y ma^`m tu+` a^m vo.ng hu+ kho^ng ?

DDe^m me^nh mo^ng...
Anh ngo^`i ddo' vo+'i ly cafe^ dda('ng
Em
ddo^'t tha^n mi`nh
cho anh ti`m que^n la~ng
bo+` mo^i na`o ngu+o+`i nga^.m no^~i nie^`m em ?

Xin ddu+o+.c ma~i la` hu+o+ng kho'i thuo^'c tu+`ng
dde^m
DDe^'n vo+'i anh
khi muo^.n phie^`n, lo a^u ... gia(ng ki'n
DDo^'t tha^n mi`nh giu+~a ddo+'n ddau
cu?a ti`nh ye^u va` ha.nh phu'c
ddu+o+.c ga^`n anh
Du` anh kho^ng bie^'t
ti`nh ye^u em cho anh
muo^n ddo+`i la` co' tha^.t
muo^n ddo+`i kho^ng chi? la` phu` phie^'m
nhu+ bo'ng dde^m da`i
nhu+ cuo^.c ddo+`i
ddang va^y bua? quanh anh ....

Tra^`m (tha'ng 1 na(m 2001)

==================================10========================================

DDo^`ng Ba(`ng

Tay ddo+`i tro^? ngo.n rie^ng tho+m
xuo^'ng nu'i nu'i ca.n, le^n mo`n mo`n so^ng
ngo^`i nghe dda' cha?y ro`ng ro`ng
gu+o+.ng xem non ga'nh nu+o+'c go^`ng to+'i dda^u

Thie^u tha^n tra^`m giu+~a thie^n tha^u
tho+ trong tuye^.t dda'y kho+i sa^`u tu+`ng co+n
ho?i han su+. the^? vuo^ng tro`n
mo+'i hay: da^u bie^?n va^~n co`n bie^?n da^u!

Te^n em la` ddoa' nhie^.m ma^`u
dde^m qua no+? nu. tim ma`u cu+o+`ng toan--
ngu+.c nga`, mi nga't mo^i ngoan
khe o^m nu'i ca? (so^ng tra`n bo^~ng du+ng)

Chim tu, vu+o+.n hu' tre^n ru+`ng
tay che ma(.t, dda^'t mu? mu+ng ddo^`ng ba(`ng

ianbui - 12'00

-----------------------------

Yi-

..?

"`_~'_`,
\
/;
?.'`~_!"

in other
-worlds:
"
)<< |__| <<(
)>> |--| >>(

<}
3=> !
<}
"

ianbui - 2001.02
ianbui@yahoo.com

==================================11========================================

kho^ng dde^`

1.
chie^`u nay bo? pho^', vo^ ru+`ng
ddo.c trang kinh cu~, giu+~a chu+`ng ngu? que^n
ti?nh ra que^n ma^'t ho., te^n

2.
le^n chu`a ro+` bu.ng o^ng ta(ng
dda'nh ro+i bi`nh ba't o^?ng nha(n ra(ng cu+o+`i
dde^'m ra(ng ti`m tha^'y ddu? mu+o+`i

3.
nhi`n ca^y la', bo^~ng tha^'y buo^`n
nhi`n qua mu+?ng na('ng tha^'y chuo^`n chuo^`n bay
nhi`n xuye^n dde^m bo^~ng tha^'y nga`y

4.
ghe' mo^i ho^n nu. cuo^'i nga`y
tay o^m tro+`i dda^'t, chie^`u xoay, to'c ngu+`ng
mo+? tim tha^'y dda^.p nhi.p, mu+`ng!

Nguye^~n Tu+ Phu+o+ng
phuong_nguyen@hp.com

==================================12========================================

Chie^m bao

dde^m qua mo+ tha^'y ta ve^`
kho'c be^n the^`m cu~, da^`m de^` a'nh tra(ng
me. ngo^`i ddo^i ma('t dda(m dda(m
ddu+'a con xie^u la.c bao na(m quay ve^`
co`n gi`, mo^.t bo'ng tra(ng que^
mo^.t em goa' bu.a, bo^.n be^` gian trua^n
co`n gi`, nhu+~ng kie^'p tra^`m lua^n
nhu+~ng na(m tha^'t ta'n, ba(ng ru+`ng lo^.i so^ng
co`n gi`, nhu+~ng kie^'p long ddong
ddu+o+`ng xa xuo^i ngu+o+.c, chu+a mong sum va^`y
co`n gi`, hay chi? co`n dda^y
tha^n ta`n, xe^' bo'ng, cha^n ma^y, go'c tro+`i\.

Le^ Minh Quy`nh
(Nguye^~n Tu+ Phu+o+ng gio+'i thie^.u)

==================================13========================================

Lu.c Ba't Vo^ DDe^`

Ho^m ro^`i lo+~ chuye^'n ddo` ngang,
Ga(.p co^ ha`ng nu+o+'c qua' giang ve^` nha`.
Ho^m sau la.i lo+~ chuye^'n pha`,
Co^ vo+`i o+? la.i dde^? ma` nghi? dde^m.
So^ng Tie^`n nga^.p a'nh tra(ng le^n,
Nu+o+'c me^nh mo^ng, nu+o+'c hai be^n nhu+~ng bo+`.
Cha^.m cha^n vi` bo+?i ca^u ho`.
Cha^.m cha^n vi` qua'n co^ ma` la.i cho+i\.
Ta ddi he^'t nu+?a cuo^.c ddo+`i,
Ti`m co^ tra? mo'n tie^`n lo+`i ho^m xu+a\.

Pha.m Va(n Tie^n
pvtien@hotmail.com

==================================14========================================

Tie^'ng Lo`ng

(Vie^'t tu+` tie^'ng lo`ng cu?a TPh)

Mu+a, buo^`n qua' ...
muo^'n na(`m nu+o+'ng the^m va`i gio+` nu+~a
nhu+ng ro^`i cu~ng theo tho'i quen tu+. bao na(m
he^~ dde^'n 8 gio+` sa'ng la` to^i dda~ du+.ng dda^`u da^.y
cha'n.

Mu+a, buo^`n qua' ...
khoa'c vo^.i chie^'c a'o ro^`i ddi ra ban co^ng
ddu+'ng ddo' nhi`n ma^y tro+`i gia(ng mu` mi.t
nhi`n mu+a bay tru`ng tru`ng vie^~n xu+'
di~ va~ng quay ngu+o+.c tro+? ve^`
ddu+'t ddoa.n ...

Bo^~ng du+ng to^i cho+.t nho+'
nho+' em Sa`i Go`n, nho+' em Ha` No^.i
nho+' tie^'ng ha't Kha'nh Ly: "nho+' mo'n a(n quen,
nho+' ly che` tho+m, nho+' ba.n be` cha`o nhau quen tie^'ng" (*)
o^i nho+' qua' ! nho+' que^ hu+o+ng to^i nghi`n tru`ng.

Ngo^`i be^n do`ng Pyrmont
ho+'p tu+`ng ngu.m cafe'
to^i mo+ tha^.t nhie^`u, nhie^`u ddo^i ma('t la., quen
du+o+`ng nhu+ trong nhu+~ng ddo^i ma('t kia
co' ddo^i ma('t cu?a mo^.t ngu+o+`i
o^i ! va^'n vu+o+ng ...

To^i la(.ng ngu+o+`i
ro^`i tu+. tra^'n an no^~i lo`ng
nhu+ng trong khoa?nh kha('c to^i la.i nho+' ...

Nho+' em ! vie^~n xu+' ba.c dda^`u\.

Thu.y Du - Sydney, 02/2001
thuydu@viet4ever.zzn.com

(*) Nha.c TCS - Em co`n nho+' hay em dda~ que^n

==================================15========================================

CHUYE^.N TI`NH

No^~i buo^`n to^i go+?i la.i Xo'm que^
Xo'm nho? ddo'i nghe`o ca^'t dda^`u kho^ng no^?i
Con ca' to^i ca^u do.c theo bo+` suo^'i
Cu~ng nghe`o luo^n! Nghe`o to'p ca? thi.t da!

Va.t sa('n tre^n nu+o+ng suo^'t mu`a ddo'i ra~
Tha^n mo^.c kho^ ca(`n, cu? nhu' ngo'n tay
DDa^'t tro^.n mo^` ho^i bao ddo+`i cu~ng va^.y
Do^~ da`nh chi dda^'t cu~ng cu+' u` li`

Ngu+o+`i Xo'm to^i ma~i mo^.t ddo+`i chung thu?y
Da^~u ddo'i du` nghe`o bo'p bu.ng tra?i lo`ng nhau
Nha^~n nhu.c o^m tro+`i ca^`n cu` ba'm dda^'t
Cu+' tin ra(`ng tro+`i dda^'t cha(?ng phu. ngu+o+`i

To^i lo+'n le^n nho+` che'n co+m ho`a muo^'i
Nho+` na('m rau ddo^'m la' ddo.t ca(`n kho^
Con he^'n con to^m xu'c bo+` suo^'i nho?
Cu? khoai lang teo to'p tha^'y to^.i ti`nh !

Gia^'c ngu? to^i ha(`ng dde^m dda^`y mo^.ng mi.
U? a^'m tha^n to^i trong lo+'p bao to+`i
DDe^m ho.c ba`i du+o+'i a'nh dde`n mo+` to^'i
Sa'ng le^n nu+o+ng, chie^`u vo^.i va~ dde^'n tru+o+`ng

Cha da.y cho to^i dda.o ly' la`m ngu+o+`i
Tha^`y da.y cho to^i bao ddie^`u mo+'i la.
Me. to^i ma^'t khi to^i chu+a dda^`y tha'ng
To^i ho.c no+i Ngu+o+`i ba`i ho.c nho+', thu+o+ng

To^i lo+'n le^n theo tho+`i buo^?i nhie^~u nhu+o+ng
Cuo^.c chie^'n tu+o+ng ta`n dda^?y to^i nha^.p cuo^.c
Tru+o+'c lu'c to^i ddi co' ngu+o+`i em nho?
Nhi`n to^i ... nhi`n to^i, con ma('t ddo? hoe

Tu+` ddo' to^i xa, i't di.p tro+? ve^`
Nhu+ng to^i nho+', thie^.t lo`ng, to^i ra^'t nho+'
A'nh ma('t nhi`n to^i ... nhi`n to^i, nga`y ddo'
Tha^'y sao ga^`n, sao qua' ddo^~i la` thu+o+ng !

Bo+?i, em o+i, tre^n mo^~i cha(.ng ddu+o+`ng
To^i va^~n nho+' ma` ! Nhu+~ng nga`y Xo'm nho?
Nho+' ca?nh nho+' que^ nho+' ngu+o+`i chia kho^?
Chia ddo'i nghe`o chia ha.t muo^'i lu+ng co+m

Ma?nh dda^'t ca(`n kho^ no+i to^i kho^n lo+'n
To^i co' ngu+o+`i thu+o+ng cho+` ddo+.i so+'m ho^m
Con ca' ra so^ng nho+' dda`n ma` o^'m
Con chim xa ru+`ng thu+o+ng ba.n ma` ddau\...

... Ma^'y mu+o+i na(m ! Hai ddu+'a ba.c ma'i dda^`u !
A'nh ma('t nhi`n to^i ... nhi`n to^i ... nga`y ddo'
Va^~n ma~i trong to^i la` ngu+o+`i em nho?
Nhu+ nga`y na`o ... nga`y na`o ... Em o+i !...

Tra^`n Huy Sao - San Diego, CA
tranhuysao@yahoo\.com

==================================16========================================

Kho^ng (Co`n Em Trong) Khu'c Nha.c (Buo^`n Cu?a Anh)

kho^ng (co`n em trong) khu'c
nha.c (buo^`n cu?a anh)
ddie^`u (kho^ng ngo+` dda~) ho'a ra (su+. tha^.t)
(ta^'m gu+o+ng) soi la.i da^'u (ve^'t ddo+`i)
(mu'a ro^'i) ro^`i cho^'i quanh

dde^m nghe (gio' ga`o
than) na~o nuo^.t
ca`nh kho^ (ga^~y ddoa.n tu+`
trong) mo+
ddem (em ra tha`nh
be^.) giu+~a hie^n (nha`)
tie^'ng (ke^u re'o) bao gio+`
tho^i (ke^'t) thu'c

kho^ng (co`n ta tu+`) ho^m
nha.c (ra ddu+o+`ng)
co' ca? (na('ng) bay
ve`o (trong tri') nho+'
ddie^`u (ta^`m thu+o+`ng) la`
que^ (nha`) vo` vo~
cu~ng (ddau) thu+o+ng
ddoa.n (khu'c) chia li`a

kho^ng (co`n nghe ra
nha.c dda~ tan) loa~ng
tu+` ho^m ho^`n
(tua^~n) tie^'t

Nguye^.t DDo^.ng
nguyet_dong@yahoo.com

==================================17========================================

BO'NG CHIE^`U

Ta` du+o+ng nga~ bo'ng be^n the^`m
Nho+' chie^`u que^ me. e^m dde^`m thie^'t tha
Go+?i ho^`n theo gio' ddu+o+`ng xa
Vang ho^`i chuo^ng ddo^? nga^n nga thanh chie^`u

Ma^y ve^` o^m nu'i ti.ch lie^u
Nhu+ ngu+o+`i su+o+ng phu. cha('t chiu ta^'m lo`ng
Nga^.p ngu+`ng ca'nh e'n be^n so^ng
La.c ba^`y me^ mo~i ma('t tro^ng vo+`i vo+`i

Thuye^`n ai khua^'t lo^'i nga`n kho+i
Tru`ng tru`ng tie^'ng go.i mo^.t ddo+`i phong ba
Sa^`u thu+o+ng cha^'t nga^'t so+n ha`
Men buo^`n phu? la^'p pho^i pha ma' ho^`ng

Sa'o die^`u vi vu't thinh kho^ng
Cung dda`n da.o phi'm nhe. rung to+ lo`ng
Chie^`u ta`n na('ng thoa'ng ma`u trong
A'nh va`ng la^'p loa'ng ca'nh ddo^`ng que^ xu+a

Ne^'n tro+`i tha^'p sa'ng lau thu+a
Chu't ti`nh co`n la.i chie^`u ddu+a nga`y ve^`
Tra(ng va`ng nga^'p ngo' luy~ tre
Vu+`ng o^ dda~ ngu? sau he` vu+o+`n mo+

Ngu+o+`i ve^` la(.ng nga('m tra(ng tho+
DDu+o+`ng ddi muo^n da(.m bo+ pho+` lo`ng ai
Tra(`ng soi ti`nh nho+' kho' phai
Bo'ng chie^`u que^ me. kha('c hoa`i ta^m tu+

Di Ha`i
dihaidh@yahoo\.com

==================================18========================================

Tho+ Alphabet

C .
chie^'u a?o tra?i na(`m tre^n dda^'t thu+.c
ca^u tho+ ...
chi no^.i lu+.c ngoa.i hi`nh?
co~i na`o ...
cho thi ca linh?
ca?m thu. ddu+o+`ng ...
cong em tuye^.t my~ ...

D .
du ho^`n suo^'i khe
die^.u huye^`n
ma^y phu?
du+ a^m
lu+u xu+'
do^`n da^.p cha^n me^
du+o+ng ta`
u'a la'
da^~n ddo^. nhau ve^`

Ha` Nguye^n Du
hanguyendu@usa.net

==================================19========================================

bu't ho.a mo+ ma`ng

em cho ta mu+o+.n bu't chi`
dde^? ta ve~ nhu+~ng la^m ly cuo^.c ddo+`i
ve~ ngu+o+`i ve^` la.i vo+'i ngu+o+`i
ve~ tra(ng thie^n co^? nu. cu+o+`i ho^`n nhie^n
ve~ mo+` nha.t nhu+~ng oan khie^n
ve~ ta khinh ba.c cu+o+`i nghie^ng ngu+?a ddo+`i
ve~ tan ddi nhu+~ng ho+.t ho+`i
ve~ em ve^` la.i vo+'i tro+`i bi`nh ye^n

.............

ve~ gio`ng so^ng Vie^.t linh thie^ng
ve~ bao hoang phe^' ddie^u ta`n ra kho+i
ve~ ta tie^`n kie^'p xa xo^i
ve~ ddu+o+`ng Nam tie^'n mo^.t tho+`i dda('ng cay
ve~ so^ng Gianh buo^?i chia tay
ve~ Tru+o+`ng So+n ma'u loang dda^`y du+o+'i tra(ng
ve~ nghi`n nhi.p bu+o+'c ba^ng khua^ng
ve~ ta bo+` co~i lo+'n da^`n mo^~i dde^m

.............

ve~ tho+`i dda'nh To^'ng bi`nh Chie^m
ve~ Nam Ba('c thuo+? e^m dde^`m xa xu+a
ve~ nga`y lu'a tro^? dda^`y hoa
ve~ dde^m ro^.n tie^'ng no^ ddu`a tre? tho+
ve~ tre^n so^ng nhu+~ng con ddo`
ve~ anh li'nh tra^.n tro+? ve^` que^ hu+o+ng
ve~ nghi`n gio.t le^. tha^n thu+o+ng
ve~ em thie^'u phu. sa('t son ddo+.i cho^`ng
...............

ve~ ta mo^.t thuo+? tan bo^`ng
ve~ nghi`n na(m gio^'ng La.c Ho^`ng ddie^u linh...

Nguye^~n Tha'c DDo^?
nthacdo@hotmail.com

==================================20========================================

Nga`n la^`n kho^ng ne^n

U+` tho^i tra(ng che^'t nu+?a va^`ng
Cho ca^u tu+' tuye^.t nga.i nga^`n y' tho+
Ngu+o+`i ve^` ngo~ va('ng bo+ vo+
Su+o+ng khuya ddo.ng u+o+'t tre^n bo+` mo^i kho^

U+` tho^i thuye^`n lo+~ be^'n cho+`
Bo.t be`o mo^.t chuye^'n so'ng xo^ ha?i trie^`u
Ngu+o+`i ve^` tim hu.t nhi.p ye^u
Hoa`ng ho^n ti'm li.m mo^.t chie^`u tu+` ddu+a

U+` tho^i hu+o+ng nha.t ti`nh xu+a
Tha'ng gie^ng sao va^~n co`n mu+a tra'i mua`
Ngu+o+`i ve^` ho^`n che^'t hay chu+a
Ma` nghe chuo^ng vo.ng a^m thu+a` bie^.t ly

U+` tho^i dda`n dda~ ddu+'t da^y
Bui. mo+` ba'm ma~i lie^u trai phi'm buo^`n
Ngu+o+i` ve^` run ngo'n tay suo^ng
DDeo vo`ng khuye^n nho? ... giam ho^`n nghi`n na(m

Ro^`i tu+`ng dde^m va^~n a^m tha^`m
Nho+' ai da^~u bie^'t nga`n la^`n kho^ng ne^n ...!!!

Di. Khue^

===================================21=========================================


Quy~ Ti'ch



...dde^m
...tu+` nhu+~ng vu+.c ma^y
vu.t hie^.n ... kho^ng hi`nh ha`i
chi? nhu+~ng ne't la`m me^ dda('m
ro^`i tan ... trong do`ng nga^n

do`ng nga^n ddo^?i tu+` ba('c nam sang ddo^ng ta^y
la.i the^m bie^'n to^'
quy~ ti'ch sao nhu+'c dda^`u
va~ mo^` ho^i lu+ng

tro` ru+o+.t ba('t ba^'t ta^.n

wa?i...


Khie^m DDinh
khiem.dinh@motorola.com


==============================================================================

TIN VA(N

===================================22=========================================

Tin Va(n:
Nhu+~ng ddie^`u tuye^.t vo+`i ve^` Walter Benjamin

(ky` 3)

Trong suo^'t qua~ng ddo+`i co`n la.i, Benjamin tu+. go.i mi`nh, hoa(.c mo^.t
tay Co^.ng sa?n, hoa(.c mo^.t ba.n ddo^`ng ha`nh. Chu'ng ta tu+. ho?i, cuo^.c
ti`nh giu+~a o^ng vo+'i chu? nghi~a Co^.ng sa?n say dda('m, sa^u xa to+'i mu+'c
na`o\?
Nhie^`u na(m sau khi ga(.p go+~ Lacis, Benjamin co' le~ va^~n la^.p ddi la^.p
la.i nhu+~ng 'cha^n ly''u` Ma'c xi't, ma` cha(?ng ca^`n ddo.c Marx, thi' du.
nhu+ "giai ca^'p tru+o+?ng gia?... bi. ke^'t a'n pha?i suy su.p do nhu+~ng ma^u
thua^~n no^.i ta.i; no' se~ tie^u luo^n theo vo+'i dda` pha't trie^?n cu?a
chu'ng". "Tru+o+?ng gia?" la` mo^.t tu+` nguye^`n ru?a ddo^'i vo+'i o^ng, va`
no' co' nghi~a la` cha.y theo va^.t cha^'t, tho+` o+, i'ch ky?, gia? hi`nh, va`
tre^n ta^'t ca?, hoa`n toa`n tu+. ma~n ve^` mi`nh O^' va` o^ng to? ra ra^'t
thu` nghi.ch, do ba?n na(ng. Tu+. coi mi`nh la` Co^.ng sa?n la` mo^.t ha`nh
ddo^.ng cho.n be^n, vu+`a ve^` ma(.t dda.o ddu+'c vu+`a ve^` ma(.t li.ch su+?,
nha(`m cho^'ng la.i giai ca^'p tru+o+?ng gia? va` luo^n ca? do`ng do~i
tru+o+?ng gia? cu?a chi'nh o^ng. "Mo^.t ddie^`u kho^ng the^? kha' ddu+o+.c,
ddo' la` que^n kho^ng li`a me. cha", o^ng vie^'t nhu+ va^.y trong "DDu+o+`ng
Mo^.t Chie^`u", mo^.t tuye^?n ta^.p nhu+~ng ma^?u nha^.t ky', nhu+~ng nghi
thu+'c cu?a co~i mo+, nhu+~ng cha^m ngo^n, nhu+~ng tie^?u lua^.n bo? tu'i
(mini-essays), va` nhu+~ng nha^.n xe't chi` chie^'t ve^` nu+o+'c DDu+'c tho+`i
co^.ng hoa` Weimar. Vo+'i cuo^'n sa'ch ddo', o^ng tu+. tuye^n bo^' ve^` mi`nh,
va`o na(m 1928: mo^.t te^n tri' thu+'c tu+. do (freelance intellectual). Do
li`a me. cha kho^ng so+'m su?a cho la('m, o^ng bi. ke^'t a'n pha?i cha.y xa
Emil va` Paula Benjamin trong suo^'t qua~ng ddo+`i co`n la.i: trong khi pha?n
u+'ng ngu+o+.c la.i y' muo^'n cu?a cha me. muo^'n ho^.i nha^.p va`o giai ca^'p
trung lu+u DDu+'c, o^ng gio^'ng nhie^`u ngu+o+`i Do tha'i no'i tie^'ng DDu+'c
cu`ng the^' he^., ke^? luo^n ca? Kafka\. DDie^`u ga^y bo^'i ro^'i, o+? no+i be`
ba.n cu?a o^ng, ve^` chu? nghi~a Marx cu?a o^ng: hi`nh nhu+ co' mo^.t ddie^`u
gi` gu+o+.ng ga.o, mo^.t ddie^`u chi gio^'ng nhu+ la` dda'p la.i (reactive).
Nhu+~ng ba`i vie^'t ta? khuynh dda^`u tie^n cu?a Benjamin ddo.c tha^.t na?n.
Ngu+o+`i ta dda`nh pha?i no'i, mo^.t "su+. ngu xua^?n co^' ti`nh", khi ddo.c
nhu+~ng do`ng o^ng "tho^?i" (rhapsody) Le^nin; ("nhu+~ng la' thu+ cu?a Le^nin
mo+'i hoa`nh tra'ng ngo.t nga`o la`m sao", nhu+ng ba`i na`y bi. nhu+~ng bie^n
ta^.p vie^n cu?a Harvard loa.i bo?); hay la` hu`a theo lo^'i no'i khe'o le'o,
nhu+ng a^?n ta`ng ma^`m tai tu+o+ng, cu?a DDa?ng: "Chu? nghi~a Co^.ng sa?n
kho^ng mang ti'nh trie^.t dde^?. Do ddo', no' kho^ng co' y' ddi.nh gia?n di.
xoa' bo? mo.i lie^n he^. gia ddi`nh. No' chi? thu+? nghie^.m nhu+~ng lie^n he^.
na`y, dde^? kie^?m tra kha? na(ng cu?a chu'ng, tru+o+'c chuye^?n ddo^?i\. No'
tu+. ho?i chi'nh no': Lie^.u gia ddi`nh co' the^? ddu+o+.c tha'o go+~ ra, nho+`
va^.y ma` nhu+~ng tha`nh pha^`n cu?a no' co' the^? ddu+o+.c ta'i pho^'i tri'
O^'refunctioned- theo vo+'i xa~ ho^.i\?"

Nhu+~ng do`ng tre^n dda^y, la` tu+` ba`i ddie^?m mo^.t vo+? ki.ch cu?a Bertolt
Brecht. O^ng ga(.p nha` soa.n ki.ch ngu+o+`i DDu+'c na`y qua Lacis. "Kie^?u suy
tu+ tho^, nguye^n" O^' lo^.t bo? nhu+~ng nha^.n xe't tinh te^' tru+o+?ng gia?
O^' cu?a Brecht, co' mo^.t da.o, dda~ quye^'n ru~ Benjamin. "DDu+o+`ng Mo^.t
Chie^`u" ddu+o+.c dde^` ta(.ng ngu+o+`i ti`nh: "Con ddu+o+`ng na`y mang te^n
em, vi. ky~ su+ dda~ pho'ng no' qua ngu+o+`i anh." (nguye^n va(n: "Con
ddu+o+`ng na`y mang te^n Pho^' Asja Lacis, theo te^n na`ng, mo^.t ngu+o+`i ma`
gio^'ng nhu+ mo^.t vi. ky~ su+, dda~ ca('t no' xuye^n qua ta'c gia?"). So sa'nh
dda^'y, ma` la` khen ngo+.i dda^'y\. Ky~ su+ la` mo^.t ngu+o+`i, nam hay nu+~,
cu?a tu+o+ng lai; mo^.t ngu+o+`i - bu+.c bo^.i vo+'i ba ca'i tro` la('m lo+`i;
ddu+o+.c trang bi. ba(`ng tri thu+'c thu+.c ha`nh - ha`nh ddo^.ng, va` quye^'t
ta^m ha`nh ddo^.ng nha(`m thay ddo^?i toa`n ca?nh. (Stalin cu~ng a'i mo^.
nhu+~ng ky~ su+\. Theo quan ddie^?m cu?a o^ng, nha` va(n pha?i tro+? tha`nh
nhu+~ng vi. ky~ su+ cu?a ta^m ho^`n, theo nghi~a, ho. pha?i coi dda^y la`
chu+'c na(ng cu?a mi`nh: 'ta'i pho^'i tri'" nha^n loa.i, tu+` phi'a be^n trong
ma` ra).

Trong so^' nhu+~ng ba`i vie^'t ddu+o+.c kha' nhie^`u ngu+o+`i bie^'t to+'i,
ba`i "Ta'c gia? nhu+ Ngu+o+`i sa?n xua^'t" ("The Author as Producer", 1934) cho
tha^'y a?nh hu+o+?ng cu?a Brecht tha^.t ro~ re^.t. Tro.ng ta^m cu?a ba`i vie^'t
la` mo^.t "va^'n na.n" cu~ ri'ch cu?a my~ ho.c Ma'c xi't: Ca'i gi` quan tro.ng,
hi`nh thu+'c hay no^.i dung? Benjamin dde^` nghi., ra(`ng mo^.t ta'c pha^?m
va(n ho.c se~ "chi? ddu'ng ve^` la^.p tru+o+`ng chi'nh tri. ne^'u no' cu~ng
ddu'ng ve^` la^.p tru+o+`ng va(n ho.c" (that a literary work will be
"politically correct only if it is also literarily correct"). "Ta'c gia? nhu+
Ngu+o+`i sa?n xua^'t" la` mo^.t ba`i vie^'t nha(`m ba?o ve^. nho'm khuynh ta?
thuo^.c lu+.c lu+o+.ng tie^n-phong hie^.n dda.i - vo+'i Benjamin, la` nho'm
Sie^u Thu+.c - cho^'ng la.i ddu+o+`ng lo^'i cu?a DDa?ng ddo^'i vo+'i va(n ho.c,
vo^'n chi? nha('m nhu+~ng gi` de^~ ca?m tho^ng, nhu+~ng ca^u chuye^.n ta? cha^n
na(.ng khuynh hu+o+'ng tie^'n bo^.. DDe^? be^nh vu+.c cho tru+o+`ng ho+.p cu?a
mi`nh, Benjamin, mo^.t la^`n nu+~a, dda`nh pha?i ke^u go.i to+'i su+'c quye^'n
ru~ cu?a [vai tro`] ky~ su+: nha` va(n, nhu+ ngu+o+`i ky~ su+, la` mo^.t
chuye^n vie^n ky~ thua^.t va` pha?i co' tie^'ng no'i cu?a mi`nh trong nhu+~ng
va^'n dde^` ky~ thua^.t.

La^.p lua^.n o+? mu+'c tho^ thie^?n nhu+ the^' tha^.t kho^ng de^~ da`ng ddo^'i
vo+'i Benjamin. Lie^.u lo`ng trung vo+'i DDa?ng khie^'n cho o^ng cha(?ng he^`
ba(n khoa(n, va`o lu'c ma` su+. ba'ch ha.i nghe^. si~ cu?a Stalin ddang o+?
ddi?nh cao\? (Asja Lacins, chi'nh na`ng, cu~ng tro+? tha`nh mo^.t trong nhu+~ng
na.n nha^n cu?a Stalin, va` pha?i tra?i qua nhie^`u na(m trong tra.i lao
ddo^.ng ca?i ta.o). Mo^.t ma^?u vie^'t trong cu`ng na(m ddo', 1934, co' the^?
cho chu'ng ta mo^.t chu't manh mo^'i\. O+? dda^y, Benjamin che^' nha.o dda'm
tri' thu+'c "coi ddo' la` nie^`m ha~nh die^.n, khi toa`n tha^n the^? hie^.n
trong mo.i va^'n dde^` [ma` DDa?ng va.ch ra]," tu+` cho^'i kho^ng chi.u hie^?u,
dde^? tha`nh co^ng, ho. pha?i tri`nh ba^`y nhu+~ng bo^. ma(.t kha'c nhau cho
nhu+~ng kha'n thi'nh gia? kha'c nhau\. O^ng no'i, ho. gio^'ng nhu+ mo^.t ga~
ddo^` te^?, kho^ng chi.u ca('t tu+`ng ma?nh, cu+' na`i ni? ba'n tro.n con
thi.t. Chu'ng ta pha?i hie^?u ca^u no'i cu?a o^ng ra sao\? Pha?i cha(ng
Benjamin ca ngo+.i mo^.t ca'ch cha^m bie^'m su+. lie^m khie^'t tri' thu+'c dda~
lo^~i tho+`i\? Hay dda^y la` lo+`i thu' nha^.n bo'ng gio' ve^` mi`nh, 'dza^.y
ma` kho^ng pha?i dza^.y", theo ca'ch no'i cu?a ngu+o+`i Vie^.t mie^`n nam (that
he, Walter Benjamin, is not what he seems to be)? Hay o^ng ddu+a ra mo^.t quan
ddie^?m thu+.c te^', ne^'u kho^ng muo^'n no'i la` chua cha't, ve^` cuo^.c
so^'ng cu?a mo^.t nha` va(n chuye^n vie^'t thue^ la`m mu+o+'n. Mo^.t la' thu+
gu+?i ba.n ta^m phu'c, Scholem (ma` kho^ng pha?i Benjamin cu~ng tie^'t lo^.
toa`n bo^. su+. thu+.c), cho tha^'y, ca'ch hie^?u cho't co' le~ ddu'ng ho+n
ca?: trong thu+, Benjamin ba?o ve^. chu? nghi~a co^.ng sa?n cu?a o^ng nhu+ la`
"mo^.t toan ti'nh hie^?n nhie^n, co' suy nghi~, cu?a mo^.t ngu+o+`i dda~ hoa`n
toa`n, hoa(.c ha^`u nhu+ dda~ hoa`n toa`n, bi. tu+o+'c ddoa.t ba^'t cu+' mo^.t
phu+o+ng tie^.n sa?n xua^'t, dde^? ma` ddo`i ho?i quye^`n cu?a mi`nh, ve^`
nhu+~ng phu+o+ng tie^.n sa?n xua^'t." No'i mo^.t ca'ch kha'c, o^ng theo DDa?ng
vo+'i cu`ng mo^.t ly' do nhu+ ba^'t cu+' mo^.t tay vo^ sa?n na`o kha'c: bo+?i
vi` dda^y la` lo+.i lo^.c va^.t cha^'t cu?a mi`nh.

2.
Va`o lu'c Nazi le^n na('m quye^`n, nhie^`u ngu+o+`i co^.ng su+. vo+'i Benjamin,
ddo.c nhu+~ng gi` vie^'t tre^n tu+o+`ng, dda~ theo nhau ma` bo^n ta^?u\.
Benjamin vo^'n tu+` la^u ca?m tha^'y kho^ng co' dda^'t ca('m du`i o+? DDu+'c,
la.i hay lai va~ng Pha'p va` Ibiza, be`n theo go't ba.n be`. (O^ng em trai,
Georg, ba^'t ca^?n ho+n, o+? la.i, bi. ba('t vi` nhu+~ng ha`nh vi chi'nh tri.,
va` ta`n ddo+`i ta.i Mauthausen va`o na(m 1942).

DDi.nh cu+ ta.i Paris, co^' kie^'m co+m ba(`ng ca'ch co^.ng ta'c vo+'i nhu+~ng
nha^.t ba'o DDu+'c du+o+'i nhu+~ng bu't hie^.u ddo.c le^n nghe co' ti' do`ng
gio^'ng to^'i thu+o+.ng Aryan (Detlef Holz, K. A\. Stempflinger); lu'c qua'
ke.t, so^'ng ba(`ng cu?a bo^' thi'. Khi chie^'n tranh bu`ng no^?, Benjamin
tha^'y mi`nh o+? trong tra.i tu`, nhu+ la` mo^.t ngoa.i nha^n thu` nghi.ch.
DDu+o+.c tha?, nho+` PEN Pha'p can thie^.p; ngay la^.p tu+'c o^ng kie^'m mo^'i
manh, ti`m ddu+o+`ng dda`o ta^?u qua My~, va` sau cu`ng la` chuye^'n ddi ddi.nh
me^.nh, ke^'t thu'c ta.i Port-Bou, bie^n gio+'i Pha'p-Ta^y Ban Nha\.
[Tre^n to+` Phu. trang Va(n ho.c Tho+`i ba'o, Lua^n ddo^n, TLS, so^' dde^`
nga`y 9 tha'ng Hai 2001, co' ba`i vie^'t "Thu+ tu+` Port-Bou", cu?a Lesley
Chamberlain, mo^.t co^.ng ta'c vie^n cu?a TLS; ta'c pha^?m mo+'i nha^'t: "Nha`
nghe^. si~ Bi' a^?n: Mo^.t ca^.n-ddo.c - The Secret Artist: A close reading of
- Sigmund Freud", 2000. Ta'c gia? la' thu+ tu+. ho?i, la`m sao ma` Hannah
Arendt co' the^? go.i mo^.t no+i cho^'n nhu+ the^' na`y, la` dde.p dde~; dda^'y
la` chu+a ke^? chuye^.n no' co`n no^?i tie^'ng xa^'u, vi` la` no+i Benjamin
tu+. cha^'m du+'t ddo+`i mi`nh. Ho.a si~ Matisse cha('c la` pha?i co' khie^'u
tha^?m mi~ ho+n, khi o^ng cho.n ca?ng dda'nh ca' Collioure, ca'ch no+i dda^y
va`i da^.m do.c theo bo+` bie^?n DDi.a Trung Ha?i thuo^.c nu+o+'c Pha'p, dde^?
ddu+a va`o ta'c pha^?m cu?a o^ng. Port-Bou la^'n va`o no^.i ddi.a Ta^y Ban Nha,
la` mo^.t tha`nh pho^' ky~ nghe^. ve^` chie^`u\. Ga xe lu+?a ro^.ng lo+'n,
ddu+o+.c xa^y du+.ng va`o na(m 1929, vu+o+.t le^n cao nhu+ mo^.t ca'i tha'p,
nhu+ng gio^'ng nhu+ mo^.t con qua'i va^.t. Va` dda^y kho^ng pha?i chi? la`
va^'n dde^` "nhu+~ng ddie^`u tro^ng tha^'y ma` tha^'y ddau ddo+'n lo`ng",
ddo^'i vo+'i con ma('t du kha'ch nhu+ Chamberlain: co' mo^.t ddie^`u gi` ghe^
ro+.n toa't ra tu+` ca'i tha'p-ga xe lu+?a-con qua'i va^.t ddo', ta^?m tha^'m
va`o cuo^.c so^'ng cu?a cu+ da^n, hay i't ra cu~ng la`m cho tra'i tim cu?a
mo^.t du kha'ch nho'i ddau\.

Nha^n chuye^'n vie^'ng tha(m Port-Bou, ta'c gia? ve~ la.i ca(.n ke~ chuye^'n
ddi ba^'t ha.nh, va` luo^n ca? cuo^.c ddo+`i ba^'t ha.nh, cu?a Benjamin; nhi`n
la.i nhu+~ng ta'c pha^?m quan tro.ng; cuo^.c ddo+`i cu~ng nhu+ ta'c pha^?m cu?a
Benjamin ddu+o+.c bao quanh bo+?i nhu+~ng qua~ng tro^'ng va('ng, nhu+~ng ho^'
vu~ng (surrounded by absences and gaps). Theo Chamberlain, dda^y la` vi. anh
hu`ng cu?a tho+`i ky` ha^.u hie^.n dda.i, a posmodern hero\.]

(co`n tie^'p)

[Jennifer Tran chuye^?n ngu+~ ba`i vie^'t cu?a Coetzee, The Marvels of Walter
Benjamin, tre^n to+` DDie^?m sa'ch New York, so^' dde^` nga`y 11.1.2001]


==============================================================================

PHO?NG VA^'N

===================================23=========================================

Pho?ng va^'n Andrei Makine:
"La`m cho va(n chu+o+ng tro+? tha`nh ddie^'m dda`ng
la` mo^.t to^.i a'c cho^'ng la.i nha^n loa.i".

Jennifer Tran di.ch, va` gio+'i thie^.u\.

Tre^n VHNT, ba.n ddo.c dda~ la`m quen nha` va(n Nga, Andrei Makine qua
"Chuye^.n Ti`nh", to'm ta('t ba`i ddie^?m cuo^'n "Di Chu'c Pha'p", cu?a T.
Tolstaya, tre^n to+` DDie^?m sa'ch New York, khi cuo^'n na`y ddu+o+.c di.ch qua
tie^'ng Anh vo+'i ca'i te^n "Nhu+~ng Gia^'c mo+ Mu`a he` Nga cu?a to^i"; va`
qua ba`i "Ta^y Phu+o+ng Va^~y Go.i", vie^'t ve^` cuo^'n "So^ng Ti`nh Mo^.t
Thuo+?" cu?a o^ng.
Sau dda^y la` chuye^?n ngu+~ ba`i pho?ng va^'n Andrei Makine, tre^n to+` ba'o
Pha'p, DDo.c (Lire), so^' 292 tha'ng Hai, 2001, nha^n di.p xua^'t ba?n cuo^'n
sa'ch mo+'i nha^'t cu?a o^ng: "Nha.c DDo+`i" (La musique d'une vie, nha` xua^'t
ba?n Seuil, Pha'p, 128 trang, gia' 79 frcs).

*

Mo^.t mie^`n tho+ a^'u, Sibe'rie, va` nhu+~ng a^m vang tu+` qua^`n dda?o ngu.c
tu` Gulag, tu+` cuo^.c chie^'n. Mo^.t ngu+o+`i dda`n ba` Pha'p dda~ nuo^i
du+o+~ng nhu+~ng gia^'c mo+ mu`a he` cu?a ddu+'a cha'u ba(`ng mo'n a(n tinh
tha^`n la` va(n ho'a Pha'p.
Va` ba^y gio+`, nu+o+'c Pha'p la` no+i o^ng cho.n lu+.a tie^'ng no'i va(n
chu+o+ng, va` que^ hu+o+ng thu+' nhi`, tu+'c cho^'n dung tha^n. Co`n nu+o+'c
Nga, o^ng chi? co' the^? du`ng tri' tu+o+?ng dde^? no^'i la.i mo^'i tu+o+ng
tho^ng vo+'i nhu+~ng ta^m ho^`n, va` nhu+~ng sinh va^.t.
Ro+`i Nga, to+'i Paris va`o na(m 1987, ta.m tru' mo^.t tho+`i gian ta.i mo^.t
ca(n ha^`m o+? Pe`re-Lachaise, vie^'t nhu+~ng cuo^'n tie^?u thuye^'t ba(`ng
tie^'ng Pha'p ma` o^ng pha?i ta.o ra nhu+~ng nguye^n ba?n ma, ba(`ng tie^'ng
Nga, bo+?i vi` kho^ng mo^.t nha` xua^'t ba?n na`o cho ra(`ng mo^.t te^n
"moujik" la.i co' the^? vie^'t tha(?ng ba(`ng tie^'ng Ta^y!
Cuo^'n tie^?u thuye^'t thu+' tu+, "Di Chu'c Pha'p", dda~ ddu+a o^ng le^n dda`i
danh vo.ng, chie^'m luo^n ba gia?i thu+o+?ng: Goncourt, Me'dicis, va` Goncourt
cu?a nhu+~ng ho.c sinh.
"Nha.c DDo+`i", cuo^'n tie^?u thuye^'t mo+'i nha^'t cu?a o^ng, la` ca^u
chuye^.n, ke^? trong dde^m, ta.i mo^.t ga xe lu+?a, cu?a mo^.t ngu+o+`i dda`n
o^ng dda~ xe^' chie^`u, ta.i la`m sao, trong buo^?i tri`nh die^~n a^m nha.c ra
ma('t dda^`u tie^n, cu?a mo^.t nha.c si~ du+o+ng ca^`m tre? tuo^?i la` mi`nh
nga`y na`o, o^ng dda~ pha?i cha.y tro^'n Moscou va`o tha'ng Na(m 1941, ve^`
tru' a^?n o+? Ukraine, ba(`ng ca(n cu+o+'c cu?a mo^.t ngu+o+`i li'nh dda~
che^'t. Ba(`ng ca'ch na`o o^ng so^'ng, lu'c na`o cu~ng so+. ha~i lo^. ca(n
cu+o+'c thu+.c. Ba(`ng ca'ch na`o o^ng ddu+o+.c cu+'u thoa't nho+` mo^.t
ngu+o+`i dda`n ba`, ta.i mo^.t nghi~a ddi.a chi`m trong tuye^'t, va` ba(`ng
ca'ch na`o o^ng tro+? la.i Moscou, ti`m ca'ch ga(.p la.i ba.n be`, va` gio+?
na('p chie^'c du+o+ng ca^`m nhu+ mo+? na('p mo^.t chie^'c a'o quan. DDa^y la`
ca^u chuye^.n cu?a mo^.t con ngu+o+`i, bi. buo^.c pha?i tro+? tha`nh mo^.t ke?
kha'c va` chi'nh mi`nh. Va` dda^y cu~ng la` ca^u chuye^.n cu?a mo.i ngu+o+`i,
o+? dda^y hay o+? ba^'t cu+' dda^u, nga`y xu+?a nga`y xu+a hay nga`y na?y nga`y
ngay, thi` cu~ng va^.y, dda^u chi? cu?a the^' ky? ddo.a dda^`y...
Andrei Makine sinh nga`y 10 tha'ng Chi'n, 1957, ta.i Krasnoiark (Sibe'rie).
Tuo^?i tho+ cu?a o^ng la` mie^`n kho^ng gian ro^.ng lo+'n cu?a vu`ng dda^'t
hoang so+ ba.t nga`n na`y, nhu+~ng ta^.p tu.c, nhu+~ng con ngu+o+`i cu?a no',
trong co' ca? nhu+~ng da^n "ta.m cu+": nhu+~ng tu` nha^n cu?a qua^`n dda?o
Gulag. Nhu+~ng ta'c pha^?m cu?a o^ng go^`m co': "Con ga'i vi. anh hu`ng Lie^n
bang Xo^ vie^'t" (nha` xua^'t ba?n Folio, 1990), "Lo+`i thu' to^.i cu?a
ngu+o+`i ca^`m co+` tha^'t su?ng" (nha` xb Folio, 1992), "Mo^.t thuo+? so^ng
ti`nh" (1994, Folio), "Di chu'c Pha'p" (1995, Folio), "To^.i a'c cu?a Olga
Arbe'lina" (1998, Folio), "Kinh ca^`u cho phu+o+ng DDo^ng" (nha` xb Mercure de
France, 2000).
Cathe'rine Argand (ngu+o+`i pho?ng va^'n).

*

Cathe'rine Argand: Co' ve? nhu+ o^ng i't giao du va` cu~ng tha^.t ki'n tie^'ng.

Andrei Makine: Va(n minh Nga la` mo^.t ne^`n va(n minh ca^m. Cha('c cha('n, no'
lie^n quan to+'i chi'nh tho^'ng gia'o, vo^'n du+.a tre^n lo+`i thu' to^.i ho+n
la` tre^n ba?n va(n. Ba`, va` nhu+~ng ngu+o+`i nhu+ ba` thuo^.c ve^` mo^.t
ne^`n va(n hoa' u+a tranh lua^.n, thi'ch ba`n ba.c, mo^.t ne^`n va(n hoa' ngay
tu+` thuo+? thoa.t dda^`u dda~ ti'nh chuye^.n la`m sao la`m chu? the^' gio+'i\.
So+'m su?a ho+n, tru+o+'c tha'nh Thomas d'Aquin ra^'t nhie^`u, nhu+~ng tie^`n
nha^n cu?a ba` dda~ ta.o ne^`n mo'ng ti`nh ca?m to^ng gia'o qua nhu+~ng gia'o
ddie^`u, kinh sa'ch, nha^'t la` nhu+~ng ca^u cu?a Pierre Lombard o+? the^' ky?
12. Chu'ng to^i, nhu+~ng ngu+o+`i chi'nh tho^'ng gia'o, chu'ng to^i thuo^.c
ve^` mo^.t ne^`n va(n hoa' mang ti'nh tho+ ca, du+.a va`o tru+.c gia'c, ma^~n
ca?m; no' kho^ng du+.a tre^n truye^`n tho^ng (la communication) nhu+ng ma` la`
tu+o+ng tho^ng mang ti'nh ba?n the^? ho.c (la communion ontologique). Ta.i Nga,
ddie^`u dda'ng no'i kho^ng pha?i la` truye^`n ddi nhu+~ng y' nie^.m (ide'es),
ma` la` cu`ng chia se?, tho^ng ca?m nhu+~ng ly' tu+o+?ng (ide'aux). Ha`nh dda.o
trong ca^m la(.ng. Chi'nh vi` va^.y va(n ho.c Nga ddu+o+.c trao cho mo^.t su+'
ma.ng dda(.c thu` la` pha?i no'i le^n ta^m linh ca^m la(.ng kia, cu?a chi'nh
tho^'ng gia'o\. O+? Nga, mo^~i khi ngu+o+`i ta vie^'t, la` muo^'n no'i mo^.t
ddie^`u chi tha^.t la` quan tro.ng, mo^.t ddie^`u chi vu+o+.t le^n su+. ca^m
la(.ng, ta.o mo^'i tu+o+ng tho^ng giu+~a nhu+~ng linh ho^`n, nhu+~ng ta^m tu+
va` nhu+~ng con ngu+o+`i\. Ly' tu+o+?ng cu?a tie^?u thuye^'t, ddo' la` ngu+o+`i
ta kho^ng the^? no'i gi` ve^` no'. Chi? mo^.t khi nha^.p vo^, o+? ddo' ba(`ng
chie^m ngu+o+~ng, va` tha^'y mi`nh ddu+o+.c chuye^?n ho'a\. Ngu+o+`i Nga
vie^'t, kho^ng pha?i dde^? lay ddo^.ng kho^ng khi', hay go^`ng mi`nh le^n
ba(`ng bu't pha'p.

-O^ng no'i to+'i linh ho^`n (a^me), mo^.t tu+` i't ddu+o+.c du`ng vo+'i nhu+~ng
ngu+o+`i Pha'p ddu+o+ng tho+`i\.

-Co' the^? la` do dda~ la^u la('m ro^`i, to^i kho^ng ddu+o+.c du`ng tu+` ddo'.
Quan nie^.m ve^` linh ho^`n dda~ bi. khai tru+` o+? Nga, tho+`i ky` Xo^ vie^'t.
Gio^'ng nhu+ quan nie^.m ve^` nha^n a'i, che'm che^'t thi` cu~ng la` nhu+~ng
tu+` cu?a dda'm tru+o+?ng gia?. To^i ye^u tu+` ddo', tu+` "linh ho^`n", bo+?i
vi` no' thoa't ra kho?i nhu+~ng nha~n hie^.u mang ti'nh xa~ ho^.i, chuye^n
nghie^.p, sa('c to^.c. Nhu+~ng nha~n hie^.u chi? dde^? du`ng va`o mo^~i mo^.t
vie^.c: gia?n lu+o+.c ngu+o+`i kha'c tha`nh mo^.t chu+'c na(ng co' i'ch cho
mi`nh, tu+` ddo', co' the^? lo+.i du.ng ddu+o+.c. Va? cha(ng, dda^y la` ca^u
chuye^.n trong cuo^'n tie^?u thuye^'t cu?a to^i, ve^` mo^.t con ngu+o+`i kho^ng
co' pha^?m cha^'t, qua' u+ bi`nh thu+o+`ng, do ddo+`i so^'ng ddu+a dda^?y, dda~
ru~ bo? ddu+o+.c nhu+~ng gi` xa~ ho^.i a'p dda(.t le^n anh ta, coi ddo' nhu+
la` nhu+~ng ma^~u thu+'c. DDa^y la` mo^.t linh ho^`n tra^`n tru.i du+o+'i ba^`u
tro+`i...
-No'i mo^.t ca'ch kha'c, dda^y la` tu+. do hie^.n hu+~u\?
-Ke^? tu+` Jean-Paul Sartre, va^'n na.n hie^.n sinh tro+? tha`nh mo^.t ma?nh
dda^'t khai tha'c cho va(n chu+o+ng Pha'p. Nhu+~ng nha^n va^.t kho^ng ngu+`ng
cho.n lu+.a, hoa(.c la`m ddie^`u na`y, hoa(.c ddie^`u kia\. Co' mo^.t ca'i gi`
mang ti'nh gia? ta.o o+? ddo', mo^.t ca'ch cho+i tro^.i, cho+i tro` ddi.nh
me^.nh, i't ra la` va^.y; bo+?i vi` ma^'y o^ng co+~ chu+`ng bo^'n mu+o+i, lu'c
na`o cu~ng pha`n na`n ve^` no^~i ddau sinh to^`n, ho. va^~n co' the^? thay
ddo^?i cuo^.c ddo+`i cu?a ho.. Ho. bie^'n dden ddu'a tha`nh my~ ho.c, ve vuo^'t
nhu+~ng ddi.a ngu.c nho nho?, nhu+ nhu+~ng khoa?nh vu+o+`n nho nho? theo kie^?u
Pha'p. To^i, to^i chi? dde^? y' dde^'n nhu+~ng tho+`i dda.i ma` so^' me^.nh
dde` ba.n ra, di' dao va`o co^? ba.n, ba('t pha?i cho.n lu+.a\. DDo' la` mo^.t
khi, ta^'t ca? la` nguy na`n, la` che^'t ngu+o+`i: ma.ng so^'ng cu?a nhu+~ng
ngu+o+`i tha^n, tu+. do cu?a ba.n. Mo^.t khi ma` ba.n ddem chi'nh cuo^.c ddo+`i
mi`nh ra dde^? ma` "cho+i", va` cha(?ng co' mo^.t gia^y dde^? ma` nga^`n ngu+`.
Trong cuo^'n tie^?u thuye^'t cu?a to^i, Alexei Berg la` mo^.t anh cha`ng tre?
tuo^?i sa(~n sa`ng ye^n vi. trong mo^.t the^' gio+'i vo+'i nhu+~ng co^ng kia
vie^.c no. cu?a no'. Anh la` mo^.t nha.c si~ ddu+o+.c che^' ddo^. dda~i ngo^.,
va` cha(?ng nghi ngo+` chi, anh se~ la`m no+? ma`y no+? ma(.t giai ca^'p cu?a
anh, ngu+o+`i ye^u cu?a anh, khi ke^'t ho^n vo+'i Le'ra\. Nhu+ng so^' me^.nh,
tu+` mo^.t xo' xi?nh o+? trong cuo^.c thanh tru+`ng cu?a Staline, nho^ ra, va`
dda^?y anh ta qua mo^.t con ddu+o+`ng kha'c. DDo^'i vo+'i to^i, dda^y la` mo^.t
kinh nghie^.m bi dda't thu+' thie^.t: ddu+o+.c gia?i pho'ng bo+?i cuo^.c so^'ng
va` nhu+~ng tha?m ki.ch xa~ ho^.i cu?a no', nhu+~ng gia'o ddie^`u, nhu+~ng
lo^'i no'i gia^.p vu`i chu'ng ta va` ddo^i khi gie^'t che^'t chu'ng ta\. Bi.
dda^?y va`o mo^.t cuo^.c ti`m kie^'m sie^u hi`nh, va` cu`ng vo+'i cuo^.c ti`m
kie^'m sie^u hi`nh na`y, co~i rie^ng cu?a mi`nh mo+? ra vo+'i vu~ tru. va` ca'i
che^'t.

-Tu+` nhu+~ng na(m tha'ng du+o+'i tho+`i Staline, o^ng ve~ ra mo^.t bu+'c tranh
mo+'i la.: nha^n va^.t cu?a o^ng kho^ng chi'nh die^.n (he'ros) kho^ng pha?n
die^.n (anti-he'ros), ma` la` mo^.t bo'ng ma...

-Vu. a'n mang ti'nh li.ch su+?, y' thu+'c he^. ve^` nhu+~ng na(m tha'ng ddo',
ke^? nhu+ xong; nhu+ng va(n chu+o+ng co`n nhu+~ng ddie^`u dde^? no'i ve^` ti'nh
cu+.c ddoan cu?a che^' ddo^. ddo', ve^` y' chi' cu?a no': gia?n tru+` con
ngu+o+`i tha`nh chu+'c na(ng. Chi? no^.i ca'i te^n kho^ng tho^i la` ddu?
che^'t. Du+'t khoa't nhu+ va^.y\. Thi' du. nhu+ Alexei, te^n anh ta thuo^.c
tha`nh pha^`n MFTP (Tha`nh vie^n trong mo^.t gia ddi`nh Pha?n bo^.i To^?
quo^'c: Membre de la Famille Traitre a` la Patrie), the^' la` bi. to^'ng va`o
tu`. Chu+'c na(ng cu?a tu+` ngu+~, khi mang ti'nh gia?n lu+o+.c, dda~ tro+?
tha`nh mo^.t chu+'c na(ng gie^'t ngu+o+`i\. DDe^? vu+o+.t kho?i ca'i khung tu+`
ngu+~ ma` xa~ ho^.i a'p dda(.t le^n anh ta, anh ta pha?i dda^?y su+. pha?n
kha'ng to+'i ta^.n cu`ng: cha.y tro^'n ca(n cu+o+'c tha^.t, ro^`i sau ddo',
cha.y tro^'n ca(n cu+o+'c gia? cu?a mi`nh. Tra'i vo+'i nhu+~ng cu+ da^n cu?a
qua^`n dda?o Gulag ma` su+. hie^.n hu+~u cu?a ho. dda~ ddu+o+.c nhi`n nha^.n,
ddu+o+.c tho^ng ba'o, Alexei Berg la` mo^.t ke? kho^ng co' quye^`n hie^.n
hu+~u, kho^ng co' quye^`n ddu+o+.c nha('c to+'i te^n. Nhu+ mo^.t cu+.u binh
na(`m tre^n to+` ba'o Pravda, trong pho`ng ddo+.i gia' ba(ng ta.i mo^.t ga xe
lu+?a thuo^.c vu`ng Sibe'rie o+? dda^`u cuo^'n tie^?u thuye^'t, anh ta kho^ng
hie^.n hu+~u\. DDem lo+`i no'i to+'i cho nhu+~ng con ngu+o+`i nhu+ va^.y, cho
nhu+~ng bo'ng ma cu?a mo^.t cuo^.c ddo+`i bi`nh thu+o+`ng bi. giam cu+'ng va`o
trong nhu+~ng vu`ng u to^'i, la`m cho ho. hie^.n hu+~u, ddo^'i vo+'i to^i,
dda^y la` mo^.t tha'ch ddo^' va(n chu+o+ng.

-Qua nhu+~ng nha^n va^.t ddo', la` quan nie^.m cu?a o^ng ve^` "Con ngu+o+`i Xo^
vie^'t" (Homo Sovieticus) ma` o^ng muo^'n xe't la.i\?

-Va^ng, tu+` "Con ngu+o+`i Xo^ vie^'t" la` do Alexandre Zinoviev dda(.t ra, va`
no' cu~ng mang ti'nh gia?n lu+o+.c khu?ng khie^'p. Nhu+ the^? nhu+~ng con
ngu+o+`i Xo^ vie^'t chi? la` mo^.t kho^'i lu+o+.ng kho^ng ro~ ne't, i't nhie^`u
mang ti'nh no^ le^., va` the^m nu+~a, ddu+o+.c a^'n ddi.nh sa(~n. To^i muo^'n
la`m ba^.t ra tu+` ca'i kho^'i ddo', nhu+~ng nha^n va^.t so^'ng. DDa^y la`
chu+'c na(ng cu?a mo^.t nha` va(n theo nghi~a cu?a to^i: chi? cho tha^'y,
vu+o+.t qua dda'm na.n nha^n, hay nhu+~ng ke? khu` kho+`, va^~n co' nhu+~ng ke?
no^?i loa.n, va` nhu+~ng con ngu+o+`i khoa'i chi' vi` vai tro` ddao phu? cu?a
mi`nh. Tru+o+'c khi ca'i tho+`i ky` lo+'n lao ddo' khe'p la.i, chi? co`n mo^.t
chu't xi'u tho+`i gian dde^? no'i ra(`ng, mo.i chuye^.n kho^ng ddo+n gia?n nhu+
be^` ngoa`i no' co' ve? nhu+ va^.y\.

-Lie^.u va(n chu+o+ng dda~ ddu+o+.c dda(.t ddu'ng cho^~ dde^? la`m ddie^`u
na`y\?

-Cho to+'i lu'c na`y, chu'ng ta co' mo^.t tie^`n dde^` (the`se): "chu? nghi~a
co^.ng sa?n la` hy vo.ng cu?a the^' gio+'i". Mo+'i dda^y tho^i, chu'ng ta co'
pha?n dde^`, dda.i kha'i nhu+ sau: "chu? nghi~a Nazi, chu? nghi~a Staline:
cu`ng ghe^ go+'m to+?m lo+.m nhu+ nhau". Ba^y gio+`, chi? co' va(n chu+o+ng la`
co' the^? la`m ddu+o+.c ho+.p dde^` (synthe`se), tra'nh co^ng thu+'c ho'a vo^.i
va`ng, to^?ng qua't ho'a la.m du.ng. Kho^ng co' va^'n dde^` nghi.ch ly' o+?
dda^y\. Nhu+~ng con ngu+o+`i cu+' kho+i kho+i bi. ba('t. Mo^.t ngu+o+`i tho+.
so+ y' du`ng mo^.t to+` ba'o co' hi`nh Staline dde^? go'i mo^.t con ca' mo`i,
the^' la` la~nh mu+o+`i na(m. Nhu+~ng binh si~ bi. xu+? ba('n, mie^.ng ho^
lo+'n: "Staline muo^n na(m!". Cu~ng tho+`i gian ddo', Mikhail Boulgakov, ta'c
gia? "O^ng chu? va` Margarita", lo+.i du.ng ddu+o+.c ti'nh ddo^. lu+o+.ng cu?a
Staline, vo^'n khoa'i mo^.t trong nhu+~ng vo+? ki.ch cu?a o^ng, "Nhu+~ng nga`y
o+? Tourbine", va` xem ddi xem la.i chu+`ng mu+o+`i la^`n, ma(.c du` dda^y la`
mo^.t vo+? ki.ch cho^'ng xo^ vie^'t mo^.t ca'ch tha^.t ro~ re^.t. DDe^'n no^~i
va`o ddu'ng lu'c nhu+~ng ddo+.t thanh tru+`ng tro+? ne^n te^. ha.i, nha` va(n
vie^'t thu+ cho Staline, chi? dde^? ye^u ca^`u o^ng ta to^'ng mi`nh ddi lu+u
vong, "To^i cho^'ng la.i ta^'t ca? mo.i cuo^.c ca'ch ma.ng, to^i chi? ho` theo
Cuo^.c Tie^'n Hoa' lo+'n" ("Je suis contre toutes les re'volutions, je suis
pour la grande E'volution"); Staline, ngu+o+.c nga.o vo+'i ta^'t ca? mo.i thu+'
lo^gic o+? tre^n ddo+`i, cho phe'p nha` va(n ngo^`i la.i va`o ca'i ghe^' cu?a
o^ng ta o+? trong nga`nh ki.ch nghe^....

-Trong ta^'t ca? nhu+~ng cuo^'n sa'ch cu?a o^ng, li.ch su+? lo+'n ke^u a^`m
a^`m. Co' bao gio+` o^ng mong muo^'n: ha~y ca^m ddi, nhu+~ng tie^'ng gia^`y
bo^'t?

-Kho^ng ai tu+. mi`nh hie^.n hu+~u\.

-Nhu+ va^.y o^ng muo^'n to+'i dda^u\?

-Ngay tu+` cuo^'n tie^?u thuye^'t dda^`u tay, ddie^`u ga^y hu+'ng kho+?i o+?
no+i to^i, ddo' la` y' muo^'n cho^'ng la.i nhu+~ng ddie^`u hie^?n nhie^n mang
ti'nh thua^`n ly'; chu'ng ca^`m tu` chu'ng ta ba(`ng nhu+~ng ddi.nh nghi~a do
xa~ ho^.i khai trie^?n, va` a'p dda(.t.

-Mong u+o+'c gia?i ca^'u tru'c (de'construire)?

-Kho^ng, ngu+o+.c la.i! DDie^`u to^i ti`m kie^'m, ddo' la` ti'nh toa`n the^?
(l'inte'gralite') cu?a con ngu+o+`i\. Tu+ tu+o+?ng Ta^y phu+o+ng tu+` nhu+~ng
tha^.p nie^n sau na`y, cu+' he^'t coi "ta^'t ca? la` xa~ ho^.i", ro^`i "ta^'t
ca? la` do Freud", ro^`i "ta^'t ca? la` chi'nh tri.", va` ba^y gio+` "ta^'t ca?
la` do sex, hay do sinh ly'". To^i muo^'n ddi qua' nhu+~ng lo^'i no'i ddo',
chu'ng luo^n ga^y ru?i ro: ta.o ra mo^.t con ngu+o+`i-qui?, khi cha^'p nha^.n
mo^.t lo^'i nhi`n phie^'n die^.n. Con ngu+o+`i la` mo^.t ta^'t ca? (un tout),
va` va(n chu+o+ng kho^ng dde^'n no^~i gia?, a?o... nhu+ la` ngu+o+`i ta
tu+o+?ng.

-Nghi~a la` the^' na`o\?

-Kho+?i tu+` nhu+~ng nha^n va^.t, no' ta.o ne^n nhu+~ng le^` tho'i cu+ xu+?,
nhu+~ng tha'i ddo^., tha^.m chi' co`n ta.o ra nhu+~ng ma^~u ngu+o+`i, chu'ng
da^`n da^`n ta.o ne^n vo'c da'ng xa~ ho^.i\. Ngu+o+`i ddo.c a?nh hu+o+?ng bo+?i
su+. ddo.c, bo+?i ca'ch quan nie^.m the^' gio+'i ma` nha` va(n da^ng hie^'n cho
ho.. Cuo^'i cu`ng ho. ta'i sa?n xua^'t, ddie^`u ma` ho. ddo.c. Nga`y nay,
tie^?u thuye^'t Pha'p bi. nga^.p lu.t tinh khi' va` pha^n ngu+o+`i\. Da^`n
da^`n, ngu+o+`i ddo.c ddu+a ra vie^~n a?nh the^' gio+'i, vie^~n a?nh cu?a
ho.... To^i cha(?ng the^? na`o coi la` "nghie^m tu'c", no^~i ddau kho^? cu?a
nhu+~ng nha^n va^.t nhu+ the^' na`y: ho. re^n ri? vi` kho^ng the^? la`m ti`nh
ho+n mu+o+`i la^`n trong mo^.t tha'ng. Khi to^i mo^ ta? chie^'n tru+o+`ng, no+i
ma` Alexei ti`m kie^'m mo^.t ngu+o+`i li'nh tu+? tra^.n ma` anh ta co' the^?
mu+o+.n ddu+o+.c ca(n cu+o+'c cu?a ngu+o+`i ddo', to^i no'i to+'i nhu+~ng tha^n
xa'c tho^'i ru+~a va` re^n ri?, va` dda^y kho^ng pha?i la` nghe^. thua^.t vi.
nghe^. thua^.t. Ta.i chie^'n tru+o+`ng, kho^ng pha?i mu`i ma'u la^'n lu+o+'t
dda^u, ba` bie^'t mu`i gi` kho^ng?

-O+ ho+, kho^ng...

-Mu`i pha^n, mu`i tu+` bu.ng ngu+o+`i toa'c hoa'c toa't ra\.

-No'i mo^.t ca'ch tra('ng tro+.n, ddu'ng la` chuye^.n cu+'t dda'i\.

-To^i co^' y' kho^ng du`ng tu+` na`y, cho mo^.t du+. ti'nh nhu+ va^.y\. Bo+?i
vi` kho^ng to^i tin ra(`ng, no'i toa.c mo'ng heo, nhu+ ngu+o+`i ta ddang
tra('ng tro+.n no'i ba^y gio+`, la` pha?i ca'ch. Nga`y xu+a tie^'ng Pha'p co'
tu+`ng ta^`ng, va` nha` va(n tra?i qua tho+`i gio+` cu?a mi`nh ba(`ng ca'ch
cho+i ddu`a vo+'i no', va` le^n xuo^'ng ca^`u thang. Ho. bie^'t ro~ tu+` na`o
o+? tu+`ng na`o, va` vo+'i mu.c ddi'ch na`o, vo+'i mu+'c ddo^. na`o, ho. su+?
du.ng nhu+~ng tu+`. Kie^'n tru'c na`y dda~ suy su.p, dde? ra mo^.t su+. nha.t
nhe~o kho^ng the^? na`o tu+o+?ng tu+o+.ng no^?i, va` la`m ngu+o+`i ddo.c tro+
ra, he^'t co`n bi. so^'c. Ma` theo to^i, [ngu+o+`i ddo.c] pha?i bi. so^'c,
bo+?i vi` ta^'t ca? nhu+~ng ca^'m ky. co' ddo', la` dde^? ma` go+'m ghie^'c,
ghe^ to+?m.

-O^ng co' nghi~, o^ng la` mo^.t con ngu+o+`i dde^` kha'ng (un re'sistant)?

-Nha` va(n co' kha? na(ng ta'i ta.o tho+`i gian, la`m cho no' bie^'n tha`nh hu+
vo^, che^' ngu+. no' ba(`ng tu+` ngu+~. Cu~ng co' kha? na(ng ta'i ta.o sinh
va^.t theo kinh nghie^.m rie^ng cu?a anh ta\. Chi? anh ta la` co' the^?
chuye^?n ho'a (transfigurer) thu+.c ta.i, nghi~a la` nhi`n no' nhu+ no' la`,
du+o+'i lo+'p si, ma., ba(`ng va`ng, ba.c hay ba(`ng ddo^`ng: ddo' la` thu+.c
ta.i ma` no' ddu+o+.c chi? cho ba.n, tu+` ma`n a?nh truye^`n hi`nh, mo^.t be^n,
va` tu+` nhu+~ng nha` tri' thu+'c bi. no^ le^. bo+?i nhu+~ng ba`i die^~n va(n
chi'nh tri., truye^`n tho^ng dda.i chu'ng, hay mang ti'nh xa~ ho^.i ho.c. Va(n
hoa' ha. ca^'p dda^`y u+' tre^n nhu+~ng la`n so'ng pha't thanh va` tre^n ma`n
a?nh truye^`n hi`nh. Trong khi hu+'a he.n ha.nh phu'c, nhu+~ng ba`i ha't, ha`ng
trie^.u ba`i, no' [va(n hoa' ha. ca^'p] hoa.t ddo^.ng nhu+ la` mo^.t thu+' ma
tuy' ta^m tha^`n, ddu'ng y chang thu+' ma tu'y ma` vie^n dda.i pha'n quan cu?a
Dostoievski dda~ no'i to+'i\. Va(n chu+o+ng la` ca'i o^ vuo^ng cuo^'i cu`ng
cu?a su+. kha'ng cu+., tru+.c die^.n vo+'i nhu+~ng bo^. ma'y la`m [con ngu+o+`i
tro+? ne^n] dda^`n ddo^.n. No' la` no+i tru' a^?n cuo^'i cu`ng cu?a tu+
tu+o+?ng tu+. do, va`, la`m cho va(n chu+o+ng tro+? tha`nh ddie^'m dda`ng pha?i
bi. coi la` to^.i a'c cho^'ng la.i nha^n loa.i\. Vie^'t, la` mo^.t cho.n lu+.a
sie^u hi`nh, mo^.t chuye^?n ho'a, mo^.t dda^`u tu+ toa`n die^.n. Ba.n tro+?
ne^n kha'c [ddi], va` ne^'u kho^ng so^'ng to+'i mu+'c nhu+ va^.y, ba.n chi? la`
mo^.t "bon faiseur des romans" (mo^.t ke? sa?n xua^'t khe'o, nhu+~ng cuo^'n
tie^?u thuye^'t). Pha?i co' mo^.t nie^`m tin tro+`i o+i, mo+'i ngo^`i thui
thu?i trong mo^.t xo', vie^'t, va` cha(?ng cha('c cha('n ta'c pha^?m cu?a mi`nh
se~ ddu+o+.c in ra\. Cu~ng va^.y, pha?i la` mo^.t nie^`m tin tro+`i o+i mo+'i
tin ra(`ng ngu+o+`i ta co' the^? chuye^?n hoa' the^' gio+'i\. To^i da'm du`ng
to+'i nhu+~ng tu+` tre^n, cho du` chu'ng co' ve? khoa tru+o+ng, va` ca'i tinh
tha^`n mi?a mai cay ddo^.c ra^'t Ta^y cu?a ba` co' the^? tra'ch mo'c to^i vi`
nhu+~ng tu+` ddo'.

-Tho+`i gian ddo' la` tho+`i gian na`o; to^i muo^'n no'i ca'i tho+`i gian ma`
o^ng muo^'n ta'i ta.o, hu+ vo^ ho'a, va` che^' ngu+., vo+'i nhu+~ng con chu+~?

-Ne^'u pha?i nhi`n ngoa`i la.i, ddie^`u dda'ng no'i trong ddo+`i to^i, la` ca'i
che^'t cu?a nhu+~ng ngu+o+`i tha^.t tha^n thu+o+ng, va` to^i luo^n luo^n kho^ng
the^? chi.u no^?i su+. ra ddi cu?a ho.: to^i tu+` cho^'i no^~i ma^'t ma't ddo',
su+. ra ddi cu?a ho. o+? ma~i trong to^i\. Ta.i sao kho^ng: to^i co' the^?
cho^'ng la.i su+. ta`n lu.i cu?a nhu+~ng sinh va^.t, nhu+~ng con ngu+o+`i\.
La`m sao, no'i theo my~ ho.c, tu+` cho^'i mo^.t chung cuo^.c nhu+ the^' ddo'?
La`m sao [cu+' kha(ng kha(ng] kho^ng cha^'p nha^.n, su+. ba^'t toa`n cu?a so^'
me^.nh, khi no' bi. ca'i che^'t la`m ddu+'t ngang? Co' mo^.t ddie^`u gi` ddo'
chu+a ddu+o+.c hoa`n ta^'t, ddo^'i vo+'i mo^.t ca'i che^'t ba^'t dda('c ky`
tu+?, nhu+ mo^.t ta'c pha^?m ddie^u kha('c bi. dang do+?. The^' la` ba.n thay
the^' Thu+o+.ng DDe^', ba.n la.i ba('t dda^`u ta'c pha^?m cu?a O^ng Ta, ba.n
cho+i tro` bo^? khuye^'t. To^i la`m ta'i sinh nhu+~ng ma^?u ddo+`i\. Nhu+~ng
nha^n va^.t cu?a to^i dde^`u la` ngu+o+`i Nga\. Ho. cu~ng co' the^? la` nhu+~ng
ngu+o+`i Pha'p va^.y\. O+? dda^y, nhu+~ng so^' me^.nh dang do+? kho^ng lie^n
quan dde^'n nhu+~ng ngu+o+`i che^'t nhu+ng co`n lie^n quan to+'i ta^'t ca?
nhu+~ng ke? ngo^`i che^'t ru~ o+? trong va(n pho`ng cu?a ho., hay la`, ngay
tu+` khi mo+'i hai mu+o+i la(m tuo^?i, dda~ nghi~ chuye^.n ve^` gia`.

-Vie^'t la` ti`m la.i tho+`i gian?

-Ti`m tho+`i gian, co' le~, gia?n di. nhu+ va^.y tho^i\. Cuo^'n tie^?u thuye^'t
na`y, to^i o^m a^'p no' trong mu+o+`i la(m na(m, to^i vie^'t no' trong mo^.t
na(m ru+o+~i, va` co' le~, ba.n ddo.c no' chi? ma^'t ba gio+` ddo^`ng ho^`.
Ba.n co' tha^'y cho'ng ma(.t, ve^` mo^.t chuye^.n nhu+ va^.y\? Co' nhu+~ng
ha`nh tinh, ti? tro.ng na(.ng dde^'n no^~i, mo^.t que die^m la`m ba(`ng cha^'t
lie^.u cu?a no' na(.ng sa'u ta^'n, ba.n nha^'c le^n kho^ng no^?i\. Co' nhu+~ng
cha^'t lie^.u kha'c nhau o+? trong vu~ tru.. Cu~ng va^.y, vo+'i tho+`i gian.
Chi'nh vi` the^' ma` va(n chu+o+ng di'nh vo^...

-O^ng vie^'t va(n ba(`ng tie^'ng Pha'p, va` no'i tie^'ng Pha'p tu+` nho?. Ca'i
pha^`n Nga o+? trong o^ng, no' ra sao\?

-Nu+o+'c Nga ro^.ng lo+'n dde^'n no^~i, chi? no^.i mi`nh no', dda~ la` ca?
mo^.t vu~ tru., vo+'i chu+`ng ca? tra(m da^n to^.c, ngo^n ngu+~, va(n ho'a\.
O+? tra'i tim cu?a no', la` no+i tu. ho^.i cu?a A^u cha^u va` A' cha^u, cu?a
mie^`n Nam va` mie^`n Ba('c, no' co' the^? ddu+o+.c coi nhu+ la` pho^? ca^.p
(universaliste). Pouchkine vie^'t nhu+~ng ba`i tho+ ve^` Co^? Hy la.p, nhu+~ng
kho^? tho+ nhie^`u ddoa.n ba(`ng nhau, ve^` Ta^y phu+o+ng va` DDo^ng phu+o+ng,
mo^.t nu+?a nhu+~ng la' thu+ cu?a o^ng vie^'t ba(`ng mo^.t thu+' tie^'ng Pha'p
tra?i truo^'t, nhu+ng va^~n luo^n giu+~ go^'c E'thiopienne cu?a mi`nh. DDa^y
la` mo^.t ngu+o+`i Nga luo^n ca?m tha^'y mi`nh ra^'t Nga, mo^.t "slave", ngay
ca? trong ti'nh dda da.ng cu?a mi`nh; o^ng no'i: "Trong con ngu+o+`i slave
kha('c kho^?, to^i cha(?ng he^` nho? mo^.t gio.t nu+o+'c ma('t, nhu+ng to^i
hie^?u nhu+~ng gio.t nu+o+'c ma('t." (En slave auste`re je n'ai jamais verse'
une larme mais je comprends les larmes). DDa^y co' le~ cu~ng la` tha'i ddo^.
cu?a nha` va(n: hie^?u nhu+~ng gio.t nu+o+'c ma('t nhu+ng kho^ng he^` ddo^?
le^.. Tha^.t tra'i ngu+o+.c vo+'i thu+' va(n chu+o+ng hie^.n nay, vu+`a mo+'i
ga(.p ba^'t cu+' ai la` cu+' the^' va~i nu+o+'c ma('t, dda^u co`n thi` gio+`
hie^?u nhu+~ng gio.t nu+o+'c ma('t cu?a ngu+o+`i kha'c. Ne^'u to^i la` Nga,
thi` cu~ng gio^'ng nhu+ Pouchkine... Muo^'n hie^?u ddu+o+.c nhu+~ng pha?n u+'ng
cu?a to^i, la` pha?i qui chie^'u ve^` su+. ca?m nha^.n va(n chu+o+ng Pha'p ta.i
Nga\. Mo^.t trong nhu+~ng nha` sa'ng la^.p tho+ ca Nga, Antioche Kantemir -
o^ng cu+' the^' ma` cho^m chi~a, "co.p de^" (copy) Boileau ma` cha(?ng the`m
ma('c co+? - mo^.t bu+~a no'i: "Nhu+~ng gi` to^i mu+o+.n ddo+~ ba.n ba(`ng
tie^'ng Gaulois, to^i tra? la.i ba.n ba(`ng tie^'ng Nga\." Dostoievski va`
Tolstoi dda~ tra? mo'n no+. cu?a Kantemir. Vo+'i hai ngu+o+`i na`y, tie^?u
thuye^'t Nga tro+? tha`nh [tie^?u thuye^'t] A^u cha^u\. Va` ne^'u ho. ddo.c
nhu+~ng nha` va(n lo+'n Pha'p, ho. cu~ng bie^'t phe^ pha'n xa~ ho^.i Pha'p.
Thi' du. nhu+ Tolstoi, o^ng ddo.c la.i "Tu vie^.n tha`nh Parme" (La Chartreuse
de Parme) cu?a Stendhal dde^? vie^'t ve^` tra^.n dda'nh Moskova\. Cu`ng lu'c
ddo', trong "Ba?n xo^-na't o+? Kreutzer", o^ng che^' nha.o xa~ ho^.i Paris,
nhu+~ng lo^'i no'i tro^'ng ro^~ng cu?a no', nhu+~ng qua^`n a'o da't kim loa.i
cu?a no'. Su+. ngu+o+~ng mo^. cu?a to^i la` vo^ cu`ng, ve^` nhu+~ng gi` ma`
nu+o+'c Pha'p dda~ mang la.i cho va(n chu+o+ng. Cu`ng lu'c no', su+. nho? nhen
cu?a nhu+~ng mo^i tru+o+`ng pho'-va(n chu+o+ng (paralitte'raires) la`m cho to^i
pha?i tu+ lu+..

-O^ng dda~ chi.u tra^.n vi` tho'i la`m da'ng cu?a gio+'i xua^'t ba?n Pha'p,
tru+o+'c khi bie^'t to+'i vinh quang cu?a gia?i Goncourt. La`m sao so^'ng trong
mo^.t ti`nh tra.ng nghi.ch dda?o nhu+ va^.y\??

-Thi` cu+' ti?nh bo+ ddi\. Thoa.t dda^`u, hoa`n ca?nh cu?a to^i o+? Pha'p
tha^.t ngu+o+.c nga.o tha`nh thu+? to^i cu~ng cha(?ng mong ddu+o+.c co^ng
nha^.n ngay la^.p tu+'c. To^i cu+' the^' ma` tie^'n to+'i, tin o+? mi`nh, va`
tu+. nhu? tha^`m, ra(`ng mo.i co^ng nha^.n dde^`u chi? la` tu+o+ng ddo^'i\. Khi
ddu+o+.c Goncourt, to^i tha^'y ddu+o+.c choa`ng hoa\. Nhu+ va^.y la` to^i dda~
so^'ng ca? hai tha'i cu+.c, va` ta^'t ca? nhu+~ng gi` se~ xa^?y ra la` o+?
giu+~a hai tha'i cu+.c ddo'.

-Trong so^' nhu+~ng cuo^'n tie^?u thuye^'t dda~ xua^'t ba?n, co' cuo^'n na`o
ddu+o+.c o^ng cu+ng nha^'t kho^ng?

-Kho^ng, cuo^'n na`o thi` cu~ng co' ca^u chuye^.n cu?a no', khi' ha^.u cu?a
no'. Ho+i gio^'ng nhu+ nhu+~ng co+ ba('p, tu`y theo ba.n cu+? ta. hay pho'ng
lao\. DDie^`u to^i thi'ch o+? trong cuo^'n "Lo+`i thu' to^.i cu?a ngu+o+`i
ca^`m co+` bi. tha^'t su?ng", la` bo^' cu.c (composition), ba(`ng ca'ch na`o
ca? mo^.t tho+`i dda.i hie^.n ra, du+o+'i ca'i nhi`n tre? tho+ cu?a mo^.t ca^.u
con trai\. Trong "Di chu'c Pha'p", to^i ye^u su+. di chuye^?n giu+~a hai va(n
ho'a, mo^.t mang ti'nh xa~ ho^.i, mo^.t mang ti'nh tho+ ca.... Nhu+~ng cuo^'n
sa'ch la` mo^.t pha^`n cu?a nga~ (moi), hoa(.c cu?a sie^u nga~ (surmoi). Xo+',
so+.i cu?a chu'ng, ddo' la` ca'i ddie^`u nhu+~ng ngu+o+`i kha'c kho^ng die^~n
ta?: mo^.t cu+? chi? ti`nh co+` na`o ddo' tro+? ne^n tha^.t thie^'t ye^'u
ddo^'i vo+'i to^i, mo^.t thoa'ng cho^'c, ddu+o+.c ca('t ra tu+` ca'i do`ng
dde^`u dde^`u cu?a tho+`i gian, tro+? tha`nh ca? mo^.t co~i nha^n gian nho?
xi'u, vo+'i kho^ng gian, vo+'i ba^`u tro+`i cu?a no'. Ngu+o+`i thai nghe'n
nhu+~ng khoa?nh kha('c... La` nha` tho+, la` nhu+ va^.y ddo'... To^i nho+', co'
mo^.t bu+~a tro+`i mu+a o+? Sables-d'Olonne\. To^i cha.y tru' mu+a o+? mo^.t
ha`ng hie^n. Mo^.t cu. gia` lu. khu. cu~ng theo to^i tru' mu+a\. Cu. cha('c
cu~ng ddu+o+.c tra(m tuo^?i, ma(.t ta'i nho+.t. O^ng cu. no'i ve^` be^.nh ta^.t
cu?a mi`nh, ve^` no^~i kho' kha(n khi ddi ddu+'ng, ve^` chuye^.n ma'u cu?a o^ng
cha?y ngu+o+.c. To^i cha(?ng no'i gi` he^'t, to^i nha^.p va`o o^ng cu., to^i
so^'ng khoa?nh kha('c o^ng cu. ddang so^'ng. Mu+a ngu+ng, o^ng cu. bo? ddi,
nhu+ng co' le~ o^ng cu. dda~ chuye^?n sang cho to^i ca'i co^'t tu?y trong
ddo+`i cu., ma` cu~ng cha(?ng the`m coi ddo' la` quan tro.ng. Cuo^.c ddo+`i -
va` cuo^.c ddo+`i nha` va(n cu?a to^i - la`m ba(`ng nhu+~ng khoa?nh kha('c
na`y\.

-Ca?m nha^.n ca'i dde.p, dda^`u tie^n, dda^`u ddo+`i, cu?a o^ng, la` gi`?

-To^i luo^n luo^n su+~ng so+`, vi` dda`n ba`. To^i co`n nho+' mo^.t trong
nhu+~ng ngu+o+`i ddo', ma` to^i ye^u nhu+ ddie^n nhu+ khu`ng, ta.i mo^.t la`ng
o+? Sibe'rie\. To^i lu'c ddo' mo+'i mu+o+`i tuo^?i, na`ng co+~ ba mu+o+i la(m,
hoa(.c bo^'n mu+o+i; na`ng ddi la^'y nu+o+'c, tu+` mo^.t nha'nh so^ng ga^`n
ddo'. Na`ng bu+o+'c le^n nhu+~ng ta^'m phe^n tra?i qua nhu+~ng vu~ng bu`n, co`n
to^i thi` o+? tre^n mo^.t mo?m dda^'t ngo' xuo^'ng. Mo^.t cho^'c, mo^.t la't,
na`ng bie^'n ma^'t, va` cu+' the^' to^i tro+? ddi tro+? la.i khu'c so^ng, cho^~
na`ng dda~ tu+`ng dda(.t cha^n, ro^`i to^i dda(m dda(m nhi`n gio`ng nu+o+'c,
tha^'y bo'ng na`ng pha?n chie^'u, to^i vuo^'t ve bo'ng na`ng va` le^n ba^?y
tu+`ng tro+`i\. DDo' la` mo^.t ti`nh ye^u ra^'t trong tra('ng, va` ra^'t va^.t
the^? (physique). Ne^'u muo^'n, ngu+o+`i ta co' the^? nha^.p va`o mo^.t do`ng
so^ng ba^'t cu+' lu'c na`o, ma` cha(?ng la`m phie^`n lo`ng He'raclite\. Ye^'u
ti'nh nghe^. thua^.t o+? ddo', o+? trong du.c vo.ng mo^.t la^`n nu+~a muo^'n
nha^.p va`o do`ng so^ng.

-Ca^.u be' nga`y xu+a nghi~ sao ve^` ngu+o+`i dda`n o^ng ba^y gio+`?

-Ca^.u xe't ddoa'n tha^.t nghie^m kha('c, nhu+ng ca^.u nha^.n ra ngu+o+`i dda`n
o^ng. Ca^.u nha^.n ra su+. kho' kha(n, nhu+~ng mu.c ddi'ch dda~ dda.t ddu+o+.c,
con ddu+o+`ng chu+a ddi he^'t. Ca^.u kho^ng ddo? ma(.t xa^'u ho^?, nhu+ng ca^.u
cho ra(`ng to^i ho+i khinh ba.c, nhu+ng chu+a ddu? ca^'p tie^'n. Nhu+ng ca^.u
va^~n cha^'p nha^.n to^i\. DDa^y la` mo^.t ddo^.c gia? trung tha`nh, to^i nghi~
va^.y\.



==============================================================================

DDIE^?M SA'CH

===================================24=========================================

Nhu+~ng Ca^y Co. Da.i
(DDo.c Gio' Ngu+o+.c cu?a La^m Chu+o+ng va`
Ti`nh Ca Con Du'i cu?a Nguye^~n Thi. Tha?o An)


Nguye^~n Quo^'c Tru.

Lo+`i ngu+o+`i vie^'t:
Nhu+~ng Ca^y Co. Da.i, The Wild Palms, cu?a Faulkner, go^`m hai truye^.n vie^'t
song song, be^` ngoa`i tu+o+?ng kho^ng co' gi` lie^n he^., va` cha('c cha('n
cha(?ng co' gi` lie^n he^. vo+'i hai truye^.n nga('n cu?a hai ta'c gia? Vie^.t
Nam ne^u tre^n.
Duye^n do la` nhu+ the^' na`y: Thuo+? mo+'i ta^.p ta`nh, ngu+o+`i vie^'t ra^'t
me^ Faulkner, va` mo^~i khi "ngu+'a nga'y" muo^'n vie^'t, la` pha?i mo+? o^ng
tha^`y ra ddo.c, dde^? ti`m hu+'ng! O+? dda^y, ngu+o+`i vie^'t thu+? ba('t
chu+o+'c Faulkner, thay vi` vie^'t, ddo.c cu`ng lu'c hai truye^.n nga('n
tu+o+?ng chu+`ng kho^ng lie^n he^., mo^.t vie^'t ve^` nhu+~ng nga`y tu` o+?
trong tra.i ca?i ta.o, va` mo^.t, ve^` mo^.t chuye^'n tro+? la.i tha(m que^
nha` cu?a mo^.t Vie^.t kie^`u\.
DDa so^' ddo^.c gia? cha('c dda~ i't nhie^`u quen bie^'t La^m Chu+o+ng, mo^.t
ta'c gia? no^?i tie^'ng o+? ha?i ngoa.i\. O^ng sinh na(m 1942 ta.i Go` Da^`u
Ha., Ta^y Ninh; cu+.u si~ quan qua^n lu+.c Vie^.t Nam Co^.ng Hoa`. Tu` ca?i
ta.o 1975-1985. Vu+o+.t bie^?n na(m 1987. Hie^.n ddi.nh cu+ ta.i Hoa Ky`. Ta'c
pha^?m dda~ xua^'t ba?n: Loa`i Ca^y Nho+' Gio' (tho+, nha` xb Khai Pha', Sa`i
Go`n, 1971), DDoa.n DDu+o+`ng Ho^'t Ta^'t Lie^.t (nha` xb Va(n Mo+'i, Hoa Ky`,
1998u.), Lo` Cu+`.
Du+o+'i dda^y la` mo^.t so^' tho^ng tin ve^` Nguye^~n Thi. Tha?o An ma`
ngu+o+`i vie^'t co' ddu+o+.c, qua mo^.t ba.n va(n:

Na(m 1974, du+. thi va(n chu+o+ng tre^n nha^.t ba'o DDuo^'c Nha` Nam (Sa`i
Go`n) ddu+o+.c gia?i nhi`. Ba('t dda^`u ca^`m vie^'t tro+? la.i na(m 1996, va`
co' ta'c pha^?m tre^n ca'c ta.p chi' Va(n, Va(n Ho.c, Ho+.p Lu+u\.

The^m mo^.t so^' tho^ng tin ve^` TA\.
Te^n tha^.t: NTTA\.
Sinh na(m 1959, Sa`i Go`n. Tru+o+'c 1975, ddi ho.c. Sau 1975, ddi da^.y\. Sang
My~ na(m 1982 va` ddi.nh cu+ ta.i Atlanta, Georgia\.
Ta^.p truye^.n dda^`u tay mo+'i xua^'t ba?n: Bu+'c Phu` DDie^u Kha('c Ca.n
(DDi.a chi? lie^n la.c: P.O\. Box 440081, Kennesaw, GA 30144 O^' USA).

Lie^.u cha(ng, dda^y la` cha^n ly': Chi? ddi xa, mo+'i ti`m la.i ddu+o+.c que^
nha`? Va` la` mo^.t que^ nha` thu+.c su+.?Hoa(.c: Mo^.t va^'n na.n ve^` que^
nha`, chi? thu+.c su+. nhu+'c nho^'i, va` tha^.t su+. ca^'p ba'ch ca^`n
ddu+o+.c gia?i quye^'t, ne^'u no' ddu+o+.c nhi`n tu+` mo^.t vi. tri' be^n
ngoa`i\?

Nhu+~ng Ca^y Co. Da.i, The Wild Palms, co`n co' mo^.t ca'i te^n khi o+? da.ng
dda'nh ma'y, va` sau ddo' bi. bo? ddi: "If I Forget Thee, Jesuralem" (Ne^'u
to^i que^n Em, Jerusalem). Ca^u na`y tri'ch tu+` Psalm 137, Verse 5, nguye^n
va(n nhu+ sau: "If I forget thee, O Jerusalem, let my right hand forget her
cunning". Theo Michael Millgate, ta'c gia? cuo^'n "The Achievement of
Faulkner", dda^y la` ca'i te^n ma` Faulkner thi'ch, vi` no' lie^n quan to+'i
ti`nh ye^u va` lo`ng trung thu?y cu?a Wilbourne ddo^'i vo+'i Charlotte; to+'i
su+. tri` hoa~n quye^'t ddi.nh thu+.c hie^.n ca pha' thai, co' the^? do
Wilbourne dda~ lu.t nghe^`, cuo^'i cu`ng ga^y ra ca'i che^'t cho Charlotte\.
Nhu+ng kho' ma` bie^'t, Wilbourne ddu'ng hay sai, khi nga^`n nga.i kho^ng
thu+.c hie^.n ca pha' thai\? Lie^.u tha^'t ba.i na`y lie^n quan to+'i tha^'t
ba.i cu?a o^ng, ve^` quan nie^.m cuo^.c ddo+`i, nhu+ Charlotte mo+ tu+o+?ng va`
o^ng kho^ng la`m sao thu+.c hie^.n ddu+o+.c? O^ng muo^'n ddu+'a tre? ddu+o+.c
sinh ra, va` mo.i ngu+o+`i dde^`u nhi`n tha^'y ddu+'a be', nhu+ la` ba(`ng
chu+'ng ve^` cuo^.c ti`nh to^.i lo^~i giu+~a hai ngu+o+`i\. Faulkner thu+o+`ng
su+? du.ng su+. mang thai va` ra ddo+`i cu?a ha`i nhi nhu+ la` nhu+~ng hi`nh
a?nh ve^` ta'i sinh, tha`nh thu+? quye^'t ddi.nh pha' thai cu?a Charlotte cho
tha^'y, quan nie^.m cuo^.c ddo+`i nhu+ ba` mo+ tu+o+?ng, la` mang ti'nh vo^
sinh (sterile). Charlotte kho^ng muo^'n co' ddu+'a be' la` bo+?i vi` "chu'ng
la`m ddau, la`m ddo.a dda^`y". Kho^ng pha?i chi? vi` su+. sinh dde?, tu+. no',
dda~ la` mo^.t co+n ddau qua' lo+'n lao dde^? ma` chi.u ddu+.ng, nhu+ng tre?
con, chi'nh chu'ng no', dda(.c bie^.t ho+n, nhu+~ng ddu+'a con ma` ba` bo? la.i
dda(`ng sau cho ngu+o+`i cho^`ng, chu'ng la` mo^.t no^~i ddau trie^`n mie^n.
O+? dda^y, ba` nhu+ pha?n bo^.i ngay ca? y' tu+o+?ng cu?a ba` ve^` cuo^.c
ddo+`i: "ra(`ng ye^u ddu+o+ng va` kho^? ddau, la` nhu+ nhau (same thing), va`
gia' tri. cu?a ti`nh ye^u la` nhu+~ng gi` ba.n pha?i tra? dde^? co' ddu+o+.c
no', va` mo^.t khi ba.n mua no' ba(`ng mo^.t gia' ho+`i, nhu+ va^.y la` ba.n
tu+. lu+o+`ng ga.t chi'nh mi`nh." Nhu+ va^.y, khi quye^'t ddi.nh pha' thai, ba`
muo^'n mo^.t gia' ho+`i, trong cuo^.c ti`nh, va` tu+` ddo', la` ca'i che^'t.,
nhu+ mo^.t ha^.u qua?.
"Nhu+~ng ca^y co. da.i" la` dde^` ta`i ga^y tranh lua^.n, bo+?i vi` no'
ddu+o+.c vie^'t ke`m vo+'i "O^ng Gia`" (Old Man), va` ddo^.c gia? kho' co'
the^? ddo.c ca? hai, nhu+ mo^.t toa`n the^?. "O^ng Gia`" ddu+o+.c vie^'t ky~
ho+n, de^~ ddo.c ho+n, quye^'n ru~ ho+n, nhu+ng nhu+ ta'c gia? cho tha^'y, khi
cho.n te^n Nhu+~ng Ca^y Co. Da.i, o^ng coi dda^y mo+'i la` "con thuye^`n cho+?
dda.o", (no' chuye^n cho+? y' nghi~a cu?a cuo^'n sa'ch). O^ng cho bie^'t, trong
khi loay hoay ti`m ca'ch ke^? ca^u chuye^.n Charlotte va` Harry, o^ng "dda~
bi.a dda(.t ra mo^.t ca^u chuye^.n kha'c, hay la` nu+?a co`n la.i cu?a no' (its
complete antithesis), ddu+o+.c su+? du.ng nhu+ mo^.t "counterpoint" dde^? co'
ddu+o+.c su+. ca^n ba(`ng. Cu~ng co' the^? coi dda^y la` mo^.t cuo^'n tie^?u
thuye^'t-ke'p, ne^'u ddu+`ng chi ly dde^'n chuye^.n "nha^'t be^n tro.ng" (The
Wild Plams), "nha^'t be^n khinh" (Old Man).
O^ng Gia` (Old Man) la` ca^u chuye^.n mo^.t ngu+o+`i tu`. Theo "Ghi chu' cu?a
ngu+o+`i Bie^n ta^.p" (trong "The Portable Faulkner", cu?a Malcolm Cowley),
va`o dda^`u tha'ng Tu+ na(m 1927, nu+o+'c so^ng Mississippi da^ng cao, va`
nhu+~ng tu` nha^n trong mo^.t tra.i tu` ta.i dda^y dda~ ddu+o+.c ddie^`u
ddo^.ng nha(`m cho^'ng ddo+~ tra^.n lu.t ta.i mo^.t khu'c dde^\. Mo^.t tu`
nha^n cao - DDe^? pha^n bie^.t vo+'i mo^.t tu` nha^n lu`n, nhu+ o+? trong
truye^.n, mo+? ra nhu+ sau: Once (it was in Mississippi, in May, in the flood
year 1927), there were two convicts. One of them was about twenty-five, tall...
The second convict was short... [Ho^`i ddo', (o+? Mississippi, va`o tha'ng Na(m
khi xa^?y ra tra^.n lu.t na(m 1927), co' hai tu` nha^n. Mo^.t chu+`ng 25
tuo^?i, cao... Ngu+o+`i tu` kia tha^'p....] - ddu+o+.c pha'i ddi, cu`ng vo+'i
mo^.t chie^'c thuye^`n, cu+'u hai na.n nha^n cu?a tra^.n lu~, mo^.t dda`n o^ng
va` mo^.t dda`n ba`. DDa^y la` tra^.n lu.t te^. ha.i nha^'t trong li.ch su+?
cu?a con so^ng: trong vo`ng sa'u tua^`n le^~, ho+n 20 nga`n da^.m vuo^ng bi.
chi`m va`o co+n lu~, bao go^`m tro.n vu`ng cha^u tho^? gia^`u co'; 600 nga`n
ngu+o+`i bi. ma^'t nha` cu+?a; va`i tra(m con ngu+o+`i bi. che^'t dduo^'i;
co^.ng the^m 25 nga`n con ngu+.a, 50 nga`n gia su'c, 148 nga`n heo, 1300 cu+`u,
1 trie^.u ba tra(m nga`n ga`, 400 nga`n ma^~u hoa ma^`u bi. tie^u hu?y, cu`ng
ha`ng tra(m da^.m dde^ ddie^`u\. Va`i tua^`n, sau khi nu+o+'c so^ng dda~ ru't,
ngu+o+`i tu` tro+? ve^` tra.i tu`. "Ca'i thuye^`n o+? dda(`ng kia ki`a". "Co`n
dda^y la` ngu+o+`i dda`n ba`. Nhu+ng to^i kho^ng kie^'m tha^'y tha(`ng cha?".
Qua cuo^.c pho?ng va^'n da`nh cho nu+~ bie^n ta^.p vie^n cu?a to+` "DDie^?m
Sa'ch Paris", Jean Stein (Malcolm Cowley tri'ch da^~n trong cuo^'n sa'ch o+?
tre^n), Faulkner cho bie^'t: "Khi to^i vie^'t to+'i ddoa.n cho't cu?a ca'i ba^y
gio+` la` pha^`n dda^`u cu?a 'Nhu+~ng Ca^y Co. Da.i', ba^'t thi`nh li`nh to^i
nha^.n ra, thie^'u mo^.t ca'i gi` ddo'; no' ca^`n mo^.t nha^'n ma.nh; mo^.t
ddie^`u gi` dde^? nha^'c no' le^n, gio^'ng nhu+ giai ddie^.u phu. [ta.m di.ch
tu+` counterpoint] o+? trong a^m nha.c. Do ddo', to^i vie^'t 'O^ng Gia`'...
Ro^`i to^i la.i ngu+ng 'O^ng Gia`', o+? ca'i ddoa.n ba^y gio+` la` cuo^'i
pha^`n mo^.t..."
Tu+` "O^ng Gia`", lie^n quan to+'i Con So^ng, theo Malcolm Cowley\. Va^~n theo
o^ng, ngoa`i lo+`i gia?i thi'ch cu?a chi'nh ta'c gia? Faulkner nhu+ tre^n, theo
ddo', cu+' mo^~i la^`n ca^u chuye^.n na`y dda.t to+'i ddi?nh cao, va` ba('t
dda^`u chi`m xuo^'ng, la` o^ng buo^ng ra dde^? ba('t va`o ca^u chuye^.n kia
(Then I stopped the "Old Man" story at what is now its first section, and took
up "The Wild Palms" story until it began again to sag. Then I raised it to
pitch again with another section of its antithesis), Faulkner co`n ta.o
ddu+o+.c hie^.u u+'ng tu+o+ng pha?n: o+? trong "Nhu+~ng Ca^y Co. Da.i", mo^.t
ngu+o+`i dda`n o^ng hi sinh ta^'t ca? cho tu+. do va` ti`nh ye^u, va` ma^'t ca?
hai; o+? trong "O^ng Gia`", ngu+o+`i tu` hi sinh ta^'t ca?, dde^? tro^'n kho?i
tu+. do va` ti`nh ye^u, va` dde^? co' la.i su+. an toa`n kho^ng co' dda`n ba`
(the womanless security), o+? nha` tu`.


Tru+o+'c khi ddi va`o hai ta'c pha^?m, ngu+o+`i vie^'t dde^` nghi. mo^.t so^'
ca'ch ddo.c song song Ti`nh Ca Con Du'i va` Gio' Ngu+o+.c nhu+ sau:
DDie^?m (point): ha?i ngoa.i\.
Die^.n (counterpoint): trong nu+o+'c.
DDie^?m: Ca^u chuye^.n chi'nh trong mo^~i truye^.n nga('n.
Die^.n: DDoa.n mo+? truye^.n.
DDie^?m: Ti`nh Ca Con Du'i
Die^.n: Gio' Ngu+o+.c.
Hoa(.c ngu+o+.c la.i, nghi~a la` ddo^?i vi. tri', giu+~a "ddie^?m" (point) va`
"die^.n" (counterpoint).

(co`n tie^'p).

Nguye^~n Quo^'c Tru..

===================================25=========================================

Qua'i Phong - Tho+ Nguye^n Nhi

Die^n Nghi. ddie^?m sa'ch


Du+o+`ng nhu+ mo^~i nga`y giu+~a cuo^.c so^'ng chen ddua, vo^.i va`ng no+i
dda^'t la., giu+~a xa~ ho^.i ho`a tro^.n do`ng dda ngo^n ngu+~, xo^n xao a^m
thanh, ta^'p na^.p pha ta.p ddu? ma`u da ho+.p chu?ng, ma.nh me~, vu+~ng tin
nhi`n le^n phi'a tru+o+'c, tie^'ng no'i Vie^.t Nam, cung ba^.c ddo^`ng vo.ng
ddo' dda^y, kho+i go+.i hie^.n hu+~u cu?a mo^.t co^.ng ddo^`ng vo+'i ca'i
mo+'i, y' nie^.m mo+'i xa^y du+.ng no+i cho^'n ye^n la`nh nhu+ u+o+'c vo.ng
xu+a nay cu?a loa`i ngu+o+`i ye^u chuo^.ng tu+. do\.

Pha.m vi va(n chu+o+ng nghe^. thua^.t, y' nie^.m a^'y the^? hie^.n qua nhie^`u
ta'c pha^?m thi ca, ma` dda so^' ta'c gia? dda~ pha?n a?nh kha' dda^`y ddu?
ti'nh cha^'t ddi.a phu+o+ng, tie^'ng no'i, hi`nh tu+o+.ng kho' que^n tre^n
vu`ng dda^'t tu+`ng ddu+o+.c sinh ra va` lo+'n le^n ta.i ddo'.

Thi pha^?m Qua'i Phong cu?a Nguye^n Nhi vu+`a hie^.n die^.n tre^n thi.
tru+o+`ng chu+~ nghi~a, mo^.t la^`n nu+~a, kho+i da^.y mie^`n dda^'t mie^`n
Ta^y ruo^.ng ddo^`ng ba't nga't, so^ng ra.ch do.c ngang va` ta^'m lo`ng
ngu+o+`i vo^'n la.c quan, co+?i mo+? cu?a mo^.t qua' khu+' lu`i xa...

Ha.t muo^'i Ha` Tie^n trong ma('t ddo' em
Tha(`ng trai Nam ky` nho+' ve^` lu.c ti?nh

Ta'c gia? dda~ xa'c ddi.nh ro~ ly' li.ch, tha^n the^', mang theo ho^`i nie^.m
chi`m sa^u tie^`m thu+'c, cho+` chu+.c co+ ho^.i to? ba`y:

Te^n dda~ng tu+? My~ Tho nho+' do`ng Ba?o DDi.nh
Mo^.t khoa?nh ddo+`i ga.o cho+. nu+o+'c so^ng

Nha Ma^n tha'ng na`y con nu+o+'c ho^~n leo ddo^`ng
Ba^`y ca' qua^~y lia chia dda^`u ngo.n sa.

Que^ hu+o+ng hie^`n ho`a, dde.p nhu+ bu+'c tranh tho+, ngu+o+`i tho+ so^'ng,
chan ho`a ca?m xu'c, tha thie^'t ga('n bo' tu+`ng ddu+o+`ng ne't ca?nh va^.t,
a'm a?nh bu+o+'c theo cha^n lu+u la.c, dda'nh thu+'c ngoa?nh la.i bao la^`n...
nhu+~ng nga~ re~ pha^n lie^.t:

Chu+a ddu? sao tro+`i, nhu+~ng cuo^.c pha^n ly!
Ngu+o+`i dda(.t chi te^n Nga~ Ba Lo^. Te?
DDa^'t nu+o+'c na`y co' bie^'t bao lo^'i re~
Tu+` so+'m mai cha xuo^'ng bie^?n me. ve^` nguo^`n
(Tha(`ng trai Nam ky` nho+' ve^` lu.c ti?nh)

Tha(`ng trai Nam ky` se sa('t vo+'i nhu+~ng ddi.a danh, in dda^.m go't cha^n
nga`y cu~, thoa'ng dda~ng gio' no^.i hu+o+ng ddo^`ng. Tha(`ng trai a^'y
thu+o+`ng ke^? le^? tho+`i ngu't nga`n binh lu+?a, thu'c du.c, re'o go.i tu+.
nguye^.n da^'n tha^n:

Co' mo^.t tho+`i nhu+ the^' ma^'y ddu+'a mi`nh
Gio' cha(?ng ca`i khuy mu+a que^n u+o+'t a'o
Lu+?a loa.n dda^`u tha`nh, ven ddo^ gia(.c pha'o
Cuo^'ng pho^?i tho+ non ho^.c ma'u ca(m ho+`n
..............
Ta tru+o+?ng tha`nh qua mo^~i bu+o+'c cha^n ddi
To'c me. tra?i ma^y tra('ng chie^`u.u bie^n tra^'n
Bi`nh toong dde^', ba lo^ tho+ la^m tra^.n
Cuo^.c chie^'n, cuo^.c ti`nh, nhu+ the^? cuo^.c cho+i

Khi' pha'ch tha(`ng trai, xo^ng pha ddu+o+.c ma^'t, tu+? sinh va^~n sa'ng
suo^'t nha^.n thu+'c ddu+o+.c nha^n ca'ch mi`nh, dda.o ly' da^n to^.c, dde^`
cao nghi~a du~ng, ddo^`ng tho+`i khinh thi. phu+o+`ng dde^ he`n khie^'p
nhu+o+.c:

O^i, dde.p la. lu`ng ca'i thuo+? ta ddi
Men chie^'n tha('ng kho^ng a't ddie^`u nha^n nghi~a
Lo+~ va^.n sa co+ va^~n thu+`a lie^m si?
Khinh ddu+'a tro+? co+`, be? go^'i giao lu+u
(Co' mo^.t tho+`i nhu+ the^')

Nga`y cuo^'i tha'ng tu+ kho^? na.n, quye^'t kho^ng ro+`i bo? que^ hu+o+ng.
Lo+`i thu'c go.i na`o tra^`m ddo^.ng dda^`y ma~nh lu+.c, xua^'t pha't tu+`
nhi.p dda^.p con tim:

Tra'i tim nho? thu'c go.i ta o+? la.i
Ra(`ng o+? dda^y che^'t vo+'i My~ Tho na`y

DDe^? ro^`i mu.c ki'ch phu't quye^'t ddi.nh oai hu`ng ba^'t khua^'t cu?a
ddo^`ng ddo^.i tuo^?i tre?, dda^`u xanh, ho^`n sa'ng ngo+`i ly' tu+o+?ng:

Chu' li'nh chi` tra^`m ma(.c tre^n sa ba`n
Pha't dda.n tha(?ng no^? tung lo`ng nga.o ma.n

Nhu+~ng ngu+o+`i na(`m xuo^'ng ung ddu'c khi' thie^ng so^ng nu'i, nhu+~ng ke?
co`n la.i cu~ng kho^ng bao gio+` cha^'p khua^'t phu.c y' chi' ke? thu`, vo^
hie^.u ho'a chi'nh sa'ch "ca?i ta.o" lu+`a bi.p man tra':

Ke^? gi` ta: chi? mo^.t ga~ la`m tho+
Ca`ng ta^?y na~o ho'a la.i ca`ng ba^'t tri.

Da'ng hi`nh ngu+o+`i tha^'t tra^.n nguye^n ve.n, ba?n cha^'t "trung tha^`n
ba^'t su+. nhi. qua^n" coi tro+`i ba(`ng vung giu+~a bo^'n be^` va^y ha~m:

Ke^? gi` ta: te^n la~ng ma.n cuo^'i mu`a
Te^n du dda~ng ho.c ddo`i la`m hie^`n gia?
Buo^`n the^' su+. mo^.t chie^`u say ta' la?
DDu+o+`ng khuya da`i khe^.nh kha.ng ha't nghe^u ngao
(Ta?n ma.n nhu+~ng nga`y co`n o+? la.i My~ Tho)

Cuo^'i cu`ng, bo'ng dden ddi.a ngu.c tra^`n gian co' tha^.t, te^n du dda~ng
dda`nh ti`m hu+o+'ng sa'ng ma` ddi, cha(?ng dda(.ng ddu+`ng to+'i mie^`n dda^'t
la., nha^.n die^.n tha^n pha^.n cu?a ke? ma^'t que^ hu+o+ng, va` kho+?i dda^`u
su+. nghie^.p khi tuo^?i qua' bo^'n mu+o+i:

Ho+n bo^'n mu+o+i, la`m la.i tu+` dda^`u
Nga`y dda~ xe^' nha' nhem do^'c ddu+'ng

Tho+ nha^.p ho^`n, tho+ nha^.p va`o va^.t the^?. Le~ to^`n sinh ddu+o+.c chia
se?, giu+~a con ngu+o+`i va` co^~ ma'y vo^ tri gia'c, nhu+ mo^.t ddie^?m tu+.a
ca^.y nho+`, nhu+ mo^.t lu+.c dda^?y khuye^'n khi'ch, vu+o+n to+'i, mo^.t ba.n
ddu+o+`ng nghe^` nghie^.p dda'ng ta. o+n:

Ta. o+n ngu+o+i, co^~ ma'y la.nh tha^y ma
DDu+o+`ng chu+a ta^.n, ra'ng cu`ng ta leo do^'c
Ta ddau ye^'u, dda^u da ddo^`ng xu+o+ng sa('t
Lo+~ cuo^.c cho+i ne^n to^' ddu+'t ho+i ta`n

Ta^m tra.ng hoa`i thu+o+ng qua' khu+' cha^.p cho+`n la`n kho'i thuo^'c, mang y'
hoa'n du. hoa`n ca?nh hie^.n ta.i, ddo+`i so^'ng con ngu+o+`i va` kho^'n nghe`o
thie^'u tho^'n tu+` no+i co^' qua^.n. Tu+` ddo', gia^'c mo+ tro+? ve^`,
tu+o+?ng chu+`ng "ca.n la'ng", bo? cuo^.c, nay va^~n y nguye^n:

Ta co' mo^'i tra^`m tu+ gio+` break ngo^?n ngang
Mo^.t chu't kho'i nho+' nha` bay co^ qua.nh
...
Ta co' ban tru+a lu'ng bu'ng gio+` lunch
Xo't que^ me. bu.ng chu+a dda^`y khoai sa('n
Ho^m cuo^'n co+` tu+o+?ng dda^u ra(`ng ca.n la'ng
Va^~n mo+ gom ba~o lu+?a chu.p dda^`u thu`
(Ta. o+n)

Nguye^n Nhi, ta^m thu+'c lu+u vong, sa^u la('ng ma` chua xo't, no^~i co^ ddo+n
vo` xe', bu+'t ru+'t, sau nhu+~ng la^`n ho^.i ngo^. ba.n be`, thoa'ng cho^'c
chia tay, tie^~n ba.n ddi ro^`i... nga('m la.i ddo+`i mi`nh giu+~a canh khuya
ti~nh ma.c:

Be` ba.n ve^` Dallas nu+?a khuya
Ta chie^'c vo? lon la(n tro`n ma(.t nhu+.a
Lo`ng dda~ tung he^, ha? co+n phong ngu+'a
DDo+`i nhe. hiu hiu, ddo+`i pha^'t pho+ thu+`a

Be` ba.n ve^` Dallas nu+?a khuya
Ki.p nha('n ta ca^u "cuo^.c ddo+`i nga('n la('m..."
O^i, bie^'t chia ai nu+?a dde^m ve^` sa'ng
DDo+`i sa('t se ddau, ddo+`i bo^~ng du+ng da`i...
(Tie^~n ba.n ve^` xa, nga('m la.i ddo+`i mi`nh)

Nhu+~ng no^~i buo^`n, nhu+~ng nie^`m vui thoa'ng hie^.n cu~ng da^ng ngu't nga`n
xa'o ddo^.ng y' tu+o+?ng phi ly' nha^n sinh, ddo^i khi la` mo^.t te^n he^`
gu+o+.ng ga.o nu. cu+o+`i cho ddu+o+.c lo`ng kha'n gia?, ddo^i khi la` ke?
cu`ng ddu+o+`ng bi quan tha^'t vo.ng, gio`ng ma'u dda~ xo't ba^`m:

Nhu+ te^n he^` hi' lo^.ng vo^ duye^n
Cha('t mo't nu. cu+o+`i la`m vui thie^n ha.
Khuya to^i ve^` ho?i la.i no^~i buo^`n rie^ng
Ly ru+o+.u cu~ bo^~ng ddo? ba^`m u+'a ma'u
(Na(m mo+'i)

Kho^ng gian vo+`i vo+.i na('ng mu+a, va` tho+`i gian la(.ng le~ lu+o+'t qua,
no+i na`o ddo' cu?a Oklahoma, Nguye^n Nhi dda~ ga~y ddie^.p khu'c buo^`n,
thu+o+ng tie^'c, nhu+~ng thua thie^.t ma^'t ma't le~ ddo+`i, nhu+~ng nho+' mong
tra^`m kha tha`nh be^.nh ly' lo^. die^.n tre^n bo+` ra^u, ma'i to'c:

DDe^m na(`m mu+a Oklahoma
Tra(ng lu+u vong tra(ng cu~ng ga^`y bie^ng bie^'c
Cuo^.c chie^'n ta thua, cuo^.c ti`nh em thie^.t
Nhu+~ng ma?nh ddo+`i vo+~, ghe'p co' lie^`n nhau\?

DDe^m na(`m mu+a Oklahoma
Che'n ru+o+.u nha.t chia tay dda^`u he?m va('ng
Khung cu+?a he.p ai cho+` ai tha^`m la(.ng
Mo^.t la^`n bay khe'p tro.n cuo^.c tu+` ly

Nie^`m vui mo.n cho+.t dde^'n bo^~ng cho+.t ddi
Buo^`n na^'n na' tha^'m tu+`ng cha^n ra^u to'c
Va` ca'i nho+' gia^y tu+`ng gia^y cu+' mo.c
DDa~ ca('t ro^`i sa'ng sa'ng la.i da`i ra
(DDe^m na(`m mu+a Oklahoma)

Trong tu+ duy pha^.n ngu+o+`i kho^'n kho^?, Nguye^n Nhi pha'c ho.a ti`nh ye^u
pha?ng pha^'t ma`u trie^'t lua^.n:

Co' pha?i ti`nh ye^u la` qua? bo'ng ma`u
Nho? tung ne'm va` ta dduo^?i ba('t
Qua? bo'ng ddo? ro+i mu` tro+`i xa la('c
To'c dduo^i ga` cha(?ng co^.t ddu+o+.c ddo+`i nhau

"Nho?" a^u ye^'m tha^n thu+o+ng, ddo^'i tu+o+.ng, chu? tu+` cu?a ti`nh ye^u,
tie^'ng "nho?" cu?a Sa`i go`n, lu.c ti?nh, tie^'ng "cu+ng" quen thuo^.c dda^`u
mo^i sao di.u da`ng ma` no^`ng a^'m the^'. Nhu+ng nho? cu~ng co' la^`n lo+~ tay
lu.i ve^'t thu+o+ng lo`ng:

Nho? ro+`i ta nhu+ bo? chie^'c ra(ng ddau
Tha'ng tu+ tho^?i do^'c ca^`u xu+a ro+`n ro+.n
Nga`y ta('t muo^.n va` co+n mu+a dde^'n so+'m
Ba^ng khua^ng ro+i u+o+'t ca'nh phu+o+.ng dda^`u mu`a
(Tha'ng tu+, co^ be' to'c va`ng, chu' cho' tra('ng va` qua? bo'ng ddo?)

Nho? cu~ng qua' qua('t la('m, nho? to'c va`ng kie^u sa la('m, vo+'i cuo^.c
ti`nh, die^.n ma.o va` tha'i ddo^. cu?a nho? tru+o+'c lu'c ddi xa, dda^u co`n
lo+`i he.n na`o, dda^u co`n ca^u to^.i nghie^.p na`o cho ngu+o+`i o+? la.i:

Tie^'ng ha't gio.ng cu+o+`i
Nho? dda'nh ro+i cuo^'i ddu+o+`ng mu+o+`i sa'u
Ca'i nguy't lu+o+~i gu+o+m
Ca'i lu+o+`m dao ca.o
Nho? dde^? que^n trong tu? ki'nh ba`y ha`ng
Ca'i la('c dda^`u ha^'t to'c ngang ngang
Co' tha^.t kho^ng ho+~i ca(n nha` cuo^'i do^'c?

O^i ha.nh phu'c to^i o^'m ye^'u nghe`o na`n
Nho? ca^'t nga(n na`o ky' u+'c
Nie^`m vui to^i tha?m thu+o+ng to^.i nghie^.p
Nho? va^'t ddi dda^u\?
(Okla, nga`y nho? ve^` phu+o+ng ba('c)

Tinh te^' ti`nh ye^u qua bu't pha't Nguye^n Nhi, ro~ ra`ng tu+` mo^.t go'c
ddo^. a^?n du., tha^`m ki'n, i't lo+`i ma` ddu? nghi~a, cho ngu+o+`i thu+o+?ng
ngoa.n nhi`n ba(`ng tru+.c gia'c nha.y ca?m, tha^'u thi. tra.ng tha'i rung
ddo^.ng thu+o+`ng ti`nh cu?a con ngu+o+`i kha'c pha'i:

Pha?i chi em ddu+`ng lo+~ ghe' qua to^i
Du` mu+a ba~o vo+~ tro+`i khuya ho^m a^'y
To^i bo^'i ro^'i
Va` ta^'t nhie^n nhu+ va^.y
Ra^'t vo^ ti`nh cu'i nha(.t cuo^.c ddo+`i ai ...
(Cuo^.c ru+o+.u)

Ga^`n 160 trang tho+ da`n tra?i toa`n ta^.p Qua'i Phong, ba('t nguo^`n tu+`
ta^m ti`nh que^ hu+o+ng, qua' khu+', tha^n pha^.n lu+u vong, chie^'n tranh va`
ti`nh ye^u qua? tha^.t phong phu', dda die^.n. Ba`i tho+ na`o cu~ng tro`n
dda^`y, y' tho+ na`o cu~ng su'c ti'ch, ngo^n ngu+~ ddu+o+.c cha('t lo.c ca^?n
tro.ng, ta.o hi`nh cho tho+ mang gi'a tri. tha^?m my~, sa'ng ta.o\.

Qua'i Phong, ta^.p tho+ dda^`u tay, hie^.n die^.n giu+~a luo^`ng tho+ ha?i
ngoa.i ho^m nay, giu+~a ra^'t nhie^`u ta^.p tho+ nhie^`u sa('c ma`u, the^?
loa.i, cu?a ca? ta'c gia? cu~ la^~n mo+'i, ta'c gia? gia` va` tre?, giu+~a cao
tra`o tho+ xua^'t hie^.n vi` nhu ca^`u tre^n ma(.t ba(`ng ta^.p san, ta.p chi'
va` ba'o chi' ca'c loa.i, Qua'i Phong qua? la` mo^.t thi pha^?m ddu'ng nghi~a,
trang tro.ng, cha^n thu+.c.

Nguye^n Nhi dda~ so^'ng che^'t vo+'i so^' pha^.n tho+`i dda.i, dda~ ddau no^~i
ddau tho+`i dda.i, dda~ ca?m thu+'c sa^u xa ta'c ddo^.ng lie^n he^. cu?a tho+
va` tho+`i dda.i, la` no'i le^n ddu+o+.c y' muo^'n cu?a ta'c gia?, la` ta^'m
lo`ng cha^n tha`nh cu?a mo^.t con ngu+o+`i gia?i ba`y nhu+~ng a^?n u+'c he^.
lu.y, tai u+o+ng, mo^.t ta^'m lo`ng nha^n a'i ddo^n ha^.u\. Du+ vi. hoa`i
nie^.m qua' khu+' ra^'t ca^`n thie^'t, ta(ng cha^'t tho+ truye^`n ca?m, ga^`n
gu~i ngu+o+`i ddo.c. Ne^'u tho+ chu? ye^'u co' gia' tri. tha^.t su+. la`
"go+.i" ho+n "ta?", lo+`i i't y' nhie^`u, thi` Nguye^n Nhi dda~ thu+.c hie^.n
trong chu+`ng mu+.c thoa? dda'ng. Suo^'t tuo^?i tre? Nguye^n Nhi dda~ co^'ng
hie^'n cho cuo^.c chie^'n, nhu+ng mu.c ddi'ch cuo^'i cu`ng kho^ng toa.i
nguye^.n. Tra(n tro+? ve^` cuo^.c ddo+`i lang ba.t lu+u vong, pha^'n dda^'u
to^`n sinh no+i dda^'t kha'ch, chi'nh la` co+ ho^.i, va` cha^'t lie^.u qui'
dde^? anh sa'ng ta.o, ddo^`ng tho+`i, ta'c gia? cu~ng dda~ va^.n du.ng ky~
thua^.t kha' vu+~ng cho ddu? the^? loa.i, ke^? ca? tho+ tu+. do\.

DDie^`u dda'ng tie^'c, khuo^n kho^? trang vie^'t hu+~u ha.n, trong khi tho+
Nguye^n Nhi co`n nhie^`u ddie^`u ca^`n vie^'t, la` mo^.t ta^.p tho+ trang nha~,
kha'ch quan nha^.n xe't, se~ kho^ng phu. lo`ng gio+'i ye^u tho+ ti`m ddo.c.

Die^n Nghi.
San Jose', tha'ng 12, 2000


==============================================================================

D I E^~N DD A` N V A( N H O. C / N G H E^. T H U A^. T

===================================26=========================================


Thu+? Du+.ng La.i Bo^'i Ca?nh DDo+`i So^'ng Xa~ Ho^.i Vie^.t Nam
DDa^`u The^' Ky? Thu+' Mu+o+`i La(m Qua Ma^'y Va^`n Ca Dao

Pha.m Va(n Tie^n


Ba`i ca dao vo?n ve.n chi? co' sa'u ca^u ba ca(.p (couplet) nhu+ng tha^.t
tru+~ ti`nh va` la~ng ma.n. Lo+`i va(n tuy nga('n nhu+ng ddu? da^~n chu+'ng
dde^? cho ta du+.ng la.i bo^'i ca?nh ddo+`i so^'ng xa~ ho^.i (Sitz im Leben,
danh tu+` chuye^n mo^n go^'c tie^'ng DDu+'c, hay Life-setting theo nghia~
tie^'ng Anh) Vie^.t Nam dda^`u the^' ky? thu+' mu+o+`i la(m qua ma^'y va^`n
ca dao:

U+o+'c gi` anh la^'y ddu+o+.c na`ng,
Thi` anh mua ga.ch Ba't Tra`ng ve^` xa^y;

Xa^y do.c, ro^`i la.i xa^y ngang,
Xa^y ho^` ba'n nguye^.t cho na`ng ru+?a cha^n.

Co' ru+?a thi` ru+?a cha^n tay,
DDu+`ng ru+?a lo^ng ma`y che^'t ca' ao anh.

Ba`i ca dao go^`m co' hai pha^`n: Lo+`i hu+'a (promise) va` Lo+`i ra(n
(warning).

1) Lo+`i hu+'a (go^`m ca(.p thu+' nha^'t va` thu+' hai, tu+` ca^u 1 dde^'n
ca^u 4): Lo+`i hu+'a, tu+. ba?n cha^'t, bao gio+` cu~ng pha?i co' tru+o+'c
hay ddu+o+.c no'i ra tru+o+'c khi ca'c ha`nh ddo^.ng ddu+o+.c thu+.c hie^.n.
Do ddo', lo+`i hu+'a cu~ng nhu+ mo^.t ca'i nhi`n xa, no'i ve^` mo^.t ha`nh
ddo^.ng hay vie^.c la`m o+? tu+o+ng lai ma` khi no'i ra thi` ha`nh ddo^.ng
hay vie^.c la`m a^'y chu+a the^? na`o co' ddu+o+.c, ma(.c du` nhu+~ng ha`nh
ddo^.ng hay vie^.c la`m a^'y co' the^? ddu+o+.c pha'c tha?o tha`nh du+. a'n
hay chu+o+ng tri`nh ro~ ra`ng. Bo+?i ti'nh cha^'t mo+ ho^`, kho^ng cha('c
cha('n cu?a lo+`i hu+'a (vi` chi? khi na`o ha`nh ddo^.ng hay vie^.c la`m
ddu+o+.c thu+.c hie^.n theo nhu+ lo+`i hu+'a thi` lo+`i hu+'a a^'y mo+'i
ddu+o+.c ba?o dda?m, co^ng nha^.n) ne^n ca^u ca dao mang ti'nh ca'ch vi'
von, de^~ da~i, nhe. nha`ng.

2) Lo+`i ra(n (go^`m ca(.p thu+' ba, tu+` ca^u 5 dde^'n ca^u 6): Lo+`i ra(n
o+? pha^`n na`y cho ta tha^'y lo+`i hu+'a ddu+o+.c no'i dde^'n o+? pha^`n
tre^n kho^ng pha?i la` lo+`i hu+'a le`o, hu+'a ha~o, ma` chu+'ng thu+.c
ra(`ng vie^.c "Xa^y ho^` ba'n nguye^.t cho na`ng ru+?a cha^n" (hg. 4) la`
hie^.n thu+.c. Lo+`i ra(n ddu+o+.c du`ng o+? thi` hie^.n ta.i, la` ca'i
nhi`n ga^`n go+.i y' ve^` mo^.t vie^.c la`m o+? qua' khu+' dda~ xa?y ra\.
Ca^u 5, "Co' ru+?a thi` ru+?a cha^n tay," ma(.c du` kho^ng no'i tra('ng ra
la` ru+?a cha^n tay o+? dda^u, nhu+ng du+.a va`o lo+`i hu+'a o+? nhu+~ng
ca^u dda^`u trong ba`i ca dao thi` ta hie^?u ngay ra(`ng ru+?a cha^n tay o+?
ho^` ba'n nguye^.t. Nghia~ la` vie^.c xa^y ho^` dda~ ddu+o+.c thu+.c hie^.n
y nhu+ lo+`i hu+'a, va` suy ra vie^.c "anh la^'y ddu+o+.c na`ng" (hg. 1)
ro^`i mo+'i pha?i; vi` co' la^'y ddu+o+.c na`ng thi` mo+'i xa^y ho^` ba'n
nguye^.t chu+' co`n kho^ng la^'y ddu+o+.c thi` xa^y dde^? la`m gi`\? Ca^u
6, "DDu+`ng ru+?a lo^ng ma`y che^'t ca' ao anh," la` mo^.t me^.nh le^.nh
tru+.c tie^'p (direct command) o+? thi` hie^.n ta.i, cu~ng cho ta y'
tu+o+?ng ve^` vie^.c xa^y ho^` pha?i co' tru+o+'c vie^.c ru+?a ra'y o+? bo+`
ho^` (chu+~ "ho^`," ha`ng 4, va` chu+~ "ao," ha`ng 6, ddu+o+.c du`ng thay
ddo^?i nhu+ nhau dde^? chi? cu`ng mo^.t thu+'). Su+. quan sa't ra^'t tinh
te^' o+? pha^`n na`y ddu+o+.c bie^?u lo^. qua nhu+~ng cu+? chi? ra^'t u+
phu. nu+~ cu?a "na`ng" be^n bo+` ho^` ba'n nguye^.t. Lo+`i va(n bo'ng
ba^?y, chau chuo^'t, va` co' ti'nh ca'ch tu+. su+.\.


SITZ IM LEBEN:
Vie^.c nha('c dde^'n nguo^`n va^.t lie^.u xa^y ca^'t o+? ha`ng 2 trong ba`i
ca dao cho ta bie^'t xua^'t xu+' cu?a no+i sa?n xua^'t, ra^'t tie^.n cho
vie^.c tham kha?o\. Cu~ng the^', co^ng tri`nh kie^'n tru'c ddu+o+.c mo^ ta?
qua hai ca^u ca dao o+? ca(.p thu+' hai cho ta bie^'t co^ng tri`nh ddu+o+.c
xa^y ca^'t nhu+ the^' na`o va` su+. pho^`n vinh thi.nh vu+o+.ng cu?a
ngu+o+`i da^n trong ddo+`i so^'ng xa~ ho^.i Vie^.t Nam va`o tho+`i buo^?i
ddo'\.

a) Go^'m Ba't Tra`ng:
Tu+` ddo+`i Ly' (1010-1225) ngu+o+`i ta dda~ sa?n xua^'t ddu+o+.c loa.i
go^'m qui' o+? Ba't Tra`ng (ga^`n Tha(ng Long) cu~ng nhu+ o+? Thanh Ho'a,
go.i la` go^'m men ngo.c. Go^'m men ngo.c o+? Ba't Tra`ng ddu+o+.c ga.n
lo.c va` che^' ta.o ra^'t ky~ lu+o+~ng va` mi.n tu+` loa.i dda^'t se't
tra('ng, ro^`i sau ddo' ddu+o+.c tra'ng le^n mo^.t lo+'p men da^`y ma^`u
xanh ma't va` bo'ng. DDo^` go^'m sa?n xua^'t o+? Ba't Tra`ng thu+o+`ng la`
ba't lo+'n dde^? ddu+.ng canh; ba't nho? dde^? a(n co+m; ddia~, lie^~n dde^?
ddu+.ng co+m; bi`nh, lo., ta'ch uo^'ng nu+o+'c, v.v. Hi`nh trang tri' tre^n
ma(.t ddo^` go^'m ddu+o+.c tra.m sa^u, tra.m no^?i, hoa(.c ve~ ba(`ng tay
hay in le^n ba(`ng khuo^n ddu'c sa(~n lu'c go^'m chu+a kho^, tru+o+'c khi
ddem ddi tra'ng men. Ca'c hi`nh trang tri' va`o ddo+`i Ly' go^`m co' hi`nh
ky? ha`; hi`nh hoa sen, hoa cu'c; la' bo^` dde^` (nguye^n la' va` nu+?a
la'); long, phu.ng, voi, co.p, ga`, vi.t, die^`u ha^u; nha.c co^ng, vu~
nu+~, vo~ si~ ca^`m gia'o ca^`m khie^n, v.v. DDa(.c bie^.t, nhu+~ng hi`nh
trang tri' ky? ha` tre^n ga.ch vuo^ng ddo+`i Ly' ra^'t ti? mi? va` ra^'t my~
thua^.t (1). Sang dde^'n ddo+`i Tra^`n (1225-1413), truye^`n tho^'ng trang
tri' ga.ch vuo^ng ddu+o+.c tie^'p tu.c va` co' pha^`n tro^.i ho+n ve^` ma(.t
my~ thua^.t. Ca'c hi`nh hoa sen, hoa chanh, ma^y, la', ddu+o+.c tri`nh ba`y
phu+'c ta.p ho+n, nhie^`u hoa ho+n, nhie^`u ca'nh ho+n, go^`m ddu? kie^?u
ddo+n va` ke'p (2). Va`o ddo+`i Ha^.u Le^ (1428-1788), nghe^. thua^.t ddo^`
go^'m Ba't Tra`ng dda~ dda.t dde^'n mu+'c ky~ xa?o, co' the^? ddem so sa'nh
vo+'i nhu+~ng loa.i ddo^` go^'m no^?i tie^'ng the^' gio+'i cu?a Trung Hoa\.
Ngoa`i nhu+~ng ma(.t ha`ng tho^ng du.ng co' the^m ca'c hi`nh ve~ chim, cua,
to^m ca', Ba't Tra`ng co`n cho sa?n xua^'t nhu+~ng ta'c pha^?m nghe^.
thua^.t lo+'n tra.m tro^? tinh vi nhu+ ddo^.c bi`nh, cha^n dde`n, lu+
hu+o+ng, na^.m, ddi?nh (3).

b) Kie^'n tru'c Lam Kinh:
Thanh Ho'a la` que^ cha dda^'t to^? cu?a Le^ Lo+.i, no+i o^ng dda~ du+.ng
co+` kho+?i nghia~ o+? Lam So+n va` la^.p ne^n co+ nghie^.p lo+'n ddu+'ng
vu+~ng ma^'y tra(m na(m. Va`o ddo+`i Ha^.u Le^, Lam Kinh (co`n go.i la`
Ta^y Kinh dde^? ddo^'i vo+'i DDo^ng Kinh la` Tha(ng Long cu~) ddu+o+.c
trie^`u ddi`nh coi tro.ng va` ddu+o+.c vua Le^ Tha'i To^ng cho xa^y ca^'t
tu+` nhu+~ng na(m 1433 be^n ta? nga.n So^ng Chu, ca'ch Thanh Ho'a khoa?ng
60km. Tuy ddu+o+.c coi nhu+ la` kinh ddo^ thu+' hai nhu+ng Lam Kinh thu+.c
su+. chi? la` no+i te^' to^? va` la` trung ta^m nghi? ma't cu?a hoa`ng
to^.c, ddu+o+.c xa^y ca^'t tre^n mo^.t trie^`n ddo^`i thoai thoa?i ba.t
ba(`ng tha`nh ba lo+'p (4).

Lo+'p thu+' nha^'t go^`m co' ho^` ba'n nguye^.t (ddu+o+`ng ki'nh ddo^. 50m)
va` mo^.t co^?ng cha`o lo+'n du+.ng tre^n mo^.t ne^`n vuo^ng mo^~i ca.nh 15m
va` co' ba lo^'i ddi va`o (lo^'i giu+~a ro^.ng 2.6m, hai lo^'i hai be^n
ro^.ng 2.15m). Trong co^?ng cha`o la` Sa^n Ro^`ng hi`nh chu+~ nha^.t da`i
60m, ro^.ng 55m, la` no+i vua ngu+. cha^`u mo^~i na(m.

Lo+'p thu+' hai la` DDie^.n Lam Kinh ddu+o+.c xa^y ca^'t theo hi`nh chu+~
"Co^ng" (theo Ha'n tu+. thi` chu+~ "Co^ng" co' hi`nh thu` gio^'ng nhu+ chu+~
"I" vie^'t hoa in), go^`m hai da~y nha` ngang ba?y gian hai cha'i, mo^~i
da~y da`i 48m, va` mo^.t da~y nha` do.c no^'i hai da~y nha` ngang o+?
khoa?ng giu+~a da`i ddo^. 3.2m. Tu+` lo+'p thu+' nha^'t dde^'n lo+'p thu+'
hai na`y ddu+o+.c no^'i la.i ba(`ng ba ha`ng ba^.c thang ddi le^n xuo^'ng,
kie^'n tru'c mo^ pho?ng theo kie^?u ba^.c thang o+? DDie^.n Ki'nh Thie^n
(DDo^ng Kinh) vo+'i tha`nh ba^.c ta.c hi`nh ro^`ng va` ma^y (5).

Lo+'p thu+' ba ngay sau DDie^.n Lam Kinh la` mo^.t khu dda^'t ro^.ng chu+`ng
65m vuo^ng, tre^n co' chi'n ne^`n pha(?ng xe^'p cho^`ng le^n nhau, ddo^'i
xu+'ng nhu+ hi`nh tam gia'c ca^n. Co' le~ nguye^n thu?y dda^y la` ne^`n
ca'c nha` tho+` to^? tie^n cu?a Nha` Le^ vi` ngay sau ddo' la` nha` bia ghi
co^ng ddu+'c cu?a vua Le^ Tha'i To^?, go.i la` Vi~nh La(ng.


TO'M LU+O+.C va` KE^'T LUA^.N
Tha^.t kho' co' the^? kha(?ng ddi.nh ddu+o+.c ra(`ng ba`i ca dao dda~
ddu+o+.c vie^'t va`o qua~ng tho+`i gian na`o trong li.ch su+? nu+o+'c nha`
vi` Ba't Tra`ng la` trung ta^m sa?n xua^'t ddo^` go^'m co' tie^'ng dda~
tra?i qua nhie^`u ddo+`i vua chu'a cu?a ca'c trie^`u dda.i nha` Ly', Tra^`n,
Le^\... Ta cu~ng kho^ng cha('c cha('n ddu+o+.c ra(`ng vie^.c xa^y ho^` ba'n
nguye^.t ddu+o+.c no'i dde^'n trong ba`i ca dao la` mie^u ta? co^ng tri`nh
kie^'n tru'c cu?a Lam Kinh, nhu+ng vie^.c "Xa^y do.c, ro^`i la.i xa^y ngang"
(hg. 3) thi` chi'nh la` co^ng tri`nh kie^'n tru'c theo hi`nh chu+~ "Co^ng"
vi` chi? co' co^ng tri`nh na`y mo+'i co' kie^'n tru'c xa^y ca^'t theo hai
chie^`u do.c va` ngang, co`n ho^` ba'n nguye^.t thi` co' kie^'n tru'c xa^y
ca^'t theo hi`nh ca'nh cung nu+?a vo`ng tro`n. Co`n nu+~a, Thanh Ho'a cu~ng
la` no+i sa?n xua^'t ddo^` go^'m co' tie^'ng ma` Lam Kinh thi` la.i ra^'t
ga^`n Thanh Ho'a, sao kho^ng du`ng ga.ch ddu'c sa(~n o+? ddi.a phu+o+ng ma`
la.i ddi mua thu+' ga.ch Ba't Tra`ng (hg. 2) o+? ma~i DDo^ng Kinh (Tha(ng
Long)?

Trie^`u dda.i nha` Ha^.u Le^ la` mo^.t trie^`u dda.i cu+o+`ng thi.nh.
DDa^'t nu+o+'c ddu+o+.c pha't trie^?n ve^` ddu? mo.i phu+o+ng die^.n dde^'n
mu+'c cu+.c thi.nh cu?a ne^`n va(n ho'a co^? truye^`n. Tha(ng Long ddu+o+.c
mo+? ro^.ng. Vua chu'a cho xa^y nhie^`u cung ddie^.n lo^.ng la^~y dde^?
la`m no+i tho+` phu.ng, tie^'p trie^`u va` nghi? ngo+i\. O+? DDo^ng Kinh,
vua Le^ Tha'i To^? cho xa^y ddie^.n Ki'nh Thie^n, Ca^`n Cha'nh, Va.n Tho.\.
Ca'c vua ke^' tie^'p cho xa^y ddie^.n Ho^.i Anh, Ca^`n DDu+'c, Tu+o+`ng
Quang, Gia?ng Vo~, Thu'y Ngo.c, Kim Loan, Ba?o Quang. DDe^'n cuo^'i ddo+`i
Le^, mo^.t so^' vua co' tie^'ng a(n cho+i xa xi? dda~ cho xa^y nhu+~ng cung
ddie^.n nguy nga lo^.ng la^~y dde^? la`m no+i hu+o+?ng la.c nhu+ vua Le^
Hie^'n To^ng cho xa^y ca'c DDie^.n Thu+o+.ng Du+o+ng, Gia'm Tri., DDo^`
Tri., Tru+o+`ng Sinh. Vua Le^ Uy Mu.c cho xa^y Cha^u Nguye^n DDie^.n, Ba?o
Thu.y DDu+o+`ng, Tuye^n Du DDu+o+`ng. Vua Le^ Tu+o+ng Du+.c cho xa^y Cu+?u
Tru`ng DDa`i va` DDa.i DDie^.n vo+'i ho+n tra(m no'c. Ngoa`i ra co`n co'
vo^ so^' nhu+~ng kie^'n tru'c nho? ho+n nhu+ Ga'c Thu+`a Thie^n, DDi`nh
Qua?ng Va(n, Nghi. Su+. DDu+o+`ng, Va^n La^.p DDu+o+`ng, Phu+o+.ng Nghi
DDu+o+`ng, Vie^.n DDa~i La^.u, v.v. (6) Nhu+~ng co^ng tri`nh xa^y ca^'t
na`y pha?i dda~ co' a?nh hu+o+?ng tru+.c tie^'p dde^'n chu? dde^` cu?a ba`i
ca dao ma` ta cho ra(`ng dda~ ddu+o+.c sa'ng ta'c chi? sau ddo+`i Tra^`n,
va` ta'c gia? co' le~ cu~ng thuo^.c ha.ng hoa`ng tha^n quo^'c thi'ch thi`
mo+'i co' the^? thu+.c hie^.n ddu+o+.c de^~ da`ng nhu+~ng ddie^`u mi`nh dda~
no'i ra\.

Pha.m Va(n Tie^n
pvtien@hotmail.com

----------
Ghi chu':
(1) Nguye^~n Kha('c Ngu+~\. MY~ THUA^.T CO^? TRUYE^`N VIE^.T NAM.
Montreal: Nghie^n Cu+'u Su+? DDi.a, 1981. Hi`nh 122, tr. 126.

(2) Ibid., Trang tri' ga.ch vuo^ng hi`nh hoa sen ke'p, hoa chanh ddo+n va`
ke'p (h. 194, tr. 191 & 192).

(3) Ibid., Lo. ddo^.c bi`nh co' hi`nh ro^`ng, la^n va` phu.ng (h. 295, tr.
283); Cha^n dde`n ga('n hi`nh ro^`ng, ky` la^n (h. 296 & 300, tr. 283 &
286); Ba't hu+o+ng hi`nh hoa sen co' tra.m hoa sen va` hoa mai (h. 297, tr.
284); Na^.m trang tri' hoa cu'c, hoa sen va` chim (h. 289 & 290, tr. 280);
DDi?nh tra.m ro^`ng va` hoa cu'c (h. 299, tr. 285).

(4) Ibid., So+ ddo^` Lam Kinh (h. 209, tr. 211).

(5) Ibid., Ba^.c thang DDie^.n Ki'nh Thie^n co' tha`nh giu+~a ta.c ro^`ng
va` tha`nh hai be^n ta.c hi`nh hoa va^n (h. 206c, tr. 206).

(6) Ibid., tr. 201-205.



==================================27==========================================

BIE^.T-LY QUA THI-CA VIE^.T-NAM

DU+O+NG VIE^'T DDIE^`N

No'i dde^'n bie^.t-ly la` no'i dde^'n xa ca'ch kho^ng ga(.p nhau nu+~a, la`
no'i dde^'n chia-ly mo^~i ngu+o+`i mo^.t nga~. Nhie^`u khi sau mo^.t tho+`i
-gian se~ ga(.p nhau la.i, nhu+ng cu~ng co'-the^? xa nhau nghi`n na(m hay
vi~nh-bie^.t nghi`n ddo+`i\.
Tu+` co^? chi' kim, tu+` ddo^ng sang ta^y, chu+a bao-gio+` ta nghe no'i
dde^'n cuo^.c bie^.t-ly na`o vui ca?. DDa~ no'i dde^'n bie^.t-ly la` no'i
dde^'n xa nhau, xa nhau thu+o+`ng hay nho+' nhau ma` nho+' nhau thi` lo`ng
luo^n-luo^n buo^`n vo+`i-vo+.i\. Khi thi` kha('c-khoa?i sa^`u-thu+o+ng giu+~a
dde^m khuya thanh va('ng, khi thi` nu+'c-no+? le^. sa^`u lu'c tie^~n nhau
ddi\.

Chi'nh su+. bie^.t-ly thu+o+`ng ddem dde^'n kho^? ddau cho con ngu+o+`i ne^n
ca'c thi-nha^n Vie^.t-nam dda~ tu+`ng than ma^y kho'c gio' mo^~i khi ga(.p su+.
ly-bie^.t. Bie^'t ra(`ng kho^~ ddau la` ddie^`u cay dda('ng ,ddau thu+o+ng la`
nhu+~ng qua(`n-qua.i trong ta^m-ho^`n. The^' ma` nhie^`u thi- nha^n la.i
thi'ch dda('ng cay va` qua(`n-qua.i dde^? de^.t ne^n nhu+~ng do`ng tho+
ly-bie^.t ba^'t-hu? nga`n na(m.
Chi'nh nhu+~ng qua(`n-qua.i va` cay dda('ng ddo' dda~ la`m cho nhie^`u
thi-nha^n thi'ch-thu' ne^n mo+'i co' ba`i "Thu' ddau thu+o+ng ." xua^'t-hie^.n
trong thi-ca Vie^.t-nam.
Ne^'u nga`y xu+a o+? be^n xu+' su+o+ng mu` Anh-Quo^'c, thi- si~ Lord Byron
dda~ re^n-ri? ve^` su+. bie^.t-ly qua ba`i "When we two parted ." :
"When we two parted
In silence and tears
Half broken-hearted
To sever for years."
ma` mo^.t thi-si~ na`o ddo' dda~ di.ch la` :
"Gio+` phu't chia-ly dda~ ddie^?m ro^`i
Nghe.n-nga`o la(.ng nuo^'t le^. tha^`m ro+i
Mang-mang nu+?a co~i lo`ng tan-ta'c
Ly-bie^.t xui chi tu?i tro.n ddo+`i\."
thi` ta.i Vie^.t-nam, ca'c thi-nha^n cu~ng re^n-ri? ve^` su+. ly-bie^.t co`n
ai-oa'n la^m-ly ho+n nhie^`u\. Su+. bie^.t-ly ta tha^'y nghe.n-nga`o nha^'t la`
su+. ly-bie^.t cu?a ngu+o+`i vo+. tie^~n cho^`ng ra ngoa`i ma(.t tra^.n va`o "
thu+o+? tro+`i dda^'t no^?i co+n gio' bu.i, kha'ch ma' ho^`ng nhie^`u no^~i
trua^n-chuye^n". trong ta'c-pha^?m Chinh-phu. nga^m cu?a DDa(.ng tra^`n Co^n.
Kho^ng ai ma` kho^ng ro+i le^. tru+o+'c ca?nh ngu+o+`i vo+. ddu+a tie^~n
cho^`ng ra ngoa`i ma(.t tra^.n vi` bie^'t ra(`ng nga`y ve^` cu?a cho^`ng "chi?
ddo^. dda`o bo^ng"va` la('m lu'c "co^? lai chinh-chie^'n ky? nha^n ho^`i\."
Chi'nh vi` xu+a nay ma^'y khi ddi dda'nh gia(.c ma` tro+? la.i nha`,ne^n
ngu+o+`i vo+. ca?m tha^'y qua' kho^? ddau nhu+ co' linh-ti'nh la` se~
vi~nh-bie^.t cho^`ng nga`n na(m.
Tha?o na`o mo^~i bu+o+'c ddi la` mo^.t bu+o+'c sa^`u te^-ta'i,ta^m-ho^`n nhu+
choa'ng-va'ng,ly'-tri' kho^ng ddie^`u-khie^?n ddu+o+.c con tim khie^'n
ngu+o+`i vo+. qua' xu'c-ddo^.ng ne^n sa('p xi?u pha?i vin va`o a'o cha`ng :
"Ngoa`i dda^`u ca^`u nu+o+'c trong nhu+ lo.c
DDu+o+`ng be^n ca^`u co? mo.c co`n non
DDu+a cha`ng lo`ng da(.c-da(.c buo^`n
Bo^. kho^n ba(`ng ngu+.a thuy? kho^n ba(`ng thuye^`n
Nu+o+'c trong cha?y lo`ng phie^`n cha(?ng ru+?a
Co? xanh tho+m da. nho+' kho' que^n
Nhu? ro^`i tay la.i trao lie^`n
Bu+o+'c ddi mo^.t bu+o+'c la.i vin a'o cha`ng."
( DDa(.ng tra^`n Co^n)
Tha^.t ddu'ng la` " O^i! ca?nh bie^.t-ly sao ma` buo^`n va^.y\." Cha`ng ra ddi
kho^ng he.n nga`y ve^` khie^'n na`ng dde^m dde^m tra(`n-tro.c be^n chie^'c
go^'i,nhi`n tra(ng kho^ng ta`i na`o ngu? ddu+o+.c vi` cu+' mie^n-man
suy-nghi~ hoa`i ve^` "Ke? ddi muo^n da(.m mo^.t mi`nh xa-xo^i\." :
"Ngu+o+`i le^n ngu+.a ,ke? chia ba`o
Ru+`ng phong ,thu dda~ nhuo^'m ma`u quan-san
Da(.m ho^`ng bu.i cuo^'n chinh an
Tro^ng ngu+o+`i dda~ khua^'t ma^'y nga`n da^u xanh
Ngu+o+`i ve^` chie^'c bo'ng na(m canh
Ke? ddi muo^n da(.m mo^.t mi`nh xa-xo^i
Vu+`ng tra(ng ai xe? la`m ddo^i
Nu+?a in go^'i chie^'c,nu+?a soi da(.m tru+o+`ng."
(Nguye^~n-Du)
Su+. bie^.t-ly giu+~a ngu+o+`i vo+. va` ngu+o+`i cho^`ng khi tie^~n cho^`ng
ra ngoa`i ma(.t tra^.n la` su+. bie^.t-ly kho^? ddau nha^'t trong thi-ca
Vie^.t-nam vi` ngu+o+`i ve^` chie^'c bo'ng na(m canh,vo u`ca^u muo^n da(.m
so+n-khe^ mi.t-mu`. DDe^? ro^`i tu+`ng dde^m,tu+`ng dde^m , ngu+o+`i vo+.
hie^`n thao-thu+'c nghi~ ve^` ngu+o+`i cho^`ng va` bie^'t dda^u mo^.t nga`n
na(m,mo^.t va.n na(m kho^ng bao gio+` tha^'y cho^`ng tro+? la.i que^ nha`
nu+~a\.
Sau su+. bie^.t-ly cu?a ngu+o+`i vo+. tie^~n cho^`ng ra ma(.t tra^.n la` su+.
ly-bie^.t kho^? ddau cu?a ddo^i ti`nh nha^n vu+`a mo+'i ye^u nhau dda`nh
pha?i ta.m tho+`i xa nhau vi` hoa`n ca?nh.

O+? dda^'t kha'ch que^ ngu+o+`i be^n do`ng so^ng Sein tuye^.t dde.p, cha`ng
mo+'i ye^u na`ng chu+a ddu+o+.c bao la^u thi` na`ng la.i muo^'n ve^` tha(m
que^ me., khie^'n cha`ng ca?m tha^'y lo`ng buo^`n vo+`i-vo+.i dde^'n no^~i
mu`a ddo^ng o+? Paris suo^'t ddo+`i la` ca? mo^.t cuo^.c bie^.t-ly, khi cha`ng
tie^~n ngu+o+`i ye^u ve^` tha(m que^ me. :
"Le^n xe tie^~n em ddi
Chu+a bao gio+` buo^`n the^'
Tro+`i mu`a ddo^ng Paris
Suo^'t ddo+`i la`m chia ly

Tie^~n em ve^` xu+' me.
Anh no'i ba(`ng tie^'ng ho^n
Kho^ng co`n gi` la^u ho+n
Mo^.t tra(m nga`y xa ca'ch

Ga Lyon dde`n va`ng
Tuye^'t buo^ng cuo^`ng me^nh-mang
Ca^`m tay em muo^'n kho'c
No'i chi cu~ng muo^.n-ma`ng."
(Cung tra^`m Tu+o+?ng)
DDa^y la` su+. bie^.t-ly cu?a ddo^i ti`nh nha^n ta.i ga xe lu+?a\. Nhu+ng
nhie^`u ngu+o+`i cu~ng ta.i ga xe lu+?a , kho^ng pha?i ho. dde^'n dde^?
tie^~n-bie^.t ngu+o+`i ye^u, ma` dde^? xem su+. bie^.t-ly cu?a ke? ddi
ngu+o+`i o+?. O+? dda^y kho^ng pha?i no+i dda^'t kha'ch que^ ngu+o+`i ma`ngay
ta.i no+i que^ nha` ye^u-da^'u, cha`ng thu+o+`ng ddo'n nhu+~ng chuye^'n ta`u
ddi dde^'n nhu+~ng ga xe lu+?a dde^? ddu+'ng bo+-vo+ xem tie^~n bie^.t, ro^`i
ta^m-ho^`n ca?m tha^'y nga^?n-ngo+ va` nho+' thu+o+ng lan xa ma^'y da(.m
tru+o+`ng :
"Nhu+~ng nga`y nghi? ho.c to^i thu+o+`ng to+'i
DDo'n chuye^'n ta`u ddi dde^'n nhu+~ng ga
To^i ddu+'ng bo+-vo+ xem tie^~n-bie^.t
Lo`ng buo^`n ddau xo't no^~i chia xa

.......................................
.......................................
Ke? ve^` kho^ng no'i bu+o+'c vu+o+ng vu+o+ng
Thu+o+ng nho+' lan xa ma^'y da(.m tru+o+`ng
Le~o-dde~o to^i ve^` theo bu+o+'c ho.
Ta^m-ho^`n ngo+-nga^?n nho+' muo^n phu+o+ng."
(Te^'-Hanh)
Tuy-nhie^n,ha^`u he^'t nhu+~ng ddo^i ti`nh nha^n dde^'n ga xe lu+?a thu+o+`ng
la` dde^? tie^~n nhau ddi va` luo^n luo^n u+o+'c mo+ se~ ga(.p nhau la.i trong
mo^.t tho+`i gian ra^'t ga^`n. Nhu+ng ne^'u lu'c bie^.t-ly,cha`ng bie^'t cha('c
cha('n ra(`ng se~ kho^ng bao gio+` ga(.p la.i ngu+o+`i ye^u nu+a~,ne^n cha`ng
khuye^n na`ng ddu+`ng quay la.i nhi`n cha`ng nu+a~ :
"Anh bie^'t em ddi cha(?ng tro+? ve^`
Da(.m nga`n lie^~u khua^'t vo+'i su+o+ng che
Em ddu+`ng quay la.i nhi`n anh nu+a~
Anh bie^'t em ddi cha(?ng tro+? ve^`."
(Tha'i-Can)
No'i dde^'n ly-bie^.t la` no'i dde^'n buo^`n ba~,la` no'i a?o-na~o sa^`u
thu+o+ng. The^' ma` lu'c bie^.t-ly la.i ga(.p mu+a ro+i gio' tho^?i thi` ca?nh
ly-bie^.t ca`ng the^m ddau-kho^? nghe.n-nga`o\.
Ne^'u co^? thi co' ca^u : "Hoa`ng ddie^.p hoa`ng hoa co^? tha`nh lo^.. Thu
phong thu vu~ bie^.t-ly nha^n ." "Hoa va`ng la' u'a tha`nh xu+a\. Ne~o
ddu+o+`ng ly-bie^.t gio' ddu+a tie^~n ngu+o+`i\.",thi` nga`y nay, ca'c thi
nha^n cu~ng ddu+a ma^y gio' va`o tho+ dde^? la`m cho su+. ly-bie^.t the^m
na~o-nu`ng ; dde^? ro^`i "nu+o+'c ." va` "tro+`i\." ca? hai dde^`u ddu+o+.m
ma`u hu+o+ng sa('c cu?a su+. bie^.t-ly :
"DDu+o+ng lu'c hoa`ng-ho^n xuo^'ng
La` gio+` vie^~n-kha'ch ddi
Nu+o+'c ddu+o+.m ma`u ly-bie^.t
Tro+`i vu+o+ng hu+o+ng bie^.t-ly

Ma^y la.c hi`nh xa-xo^i
Gio' than nie^`m tra'ch mo'c
Ma^y o^i va` gio' o^i
Cho+' ne^n la`m ho. kho'c

Buo^?i chie^`u ra cu+?a so^?
Bo'ng chu.p ca? tro+`i to^i
O^m ma(.t kho'c ru+ng-ru+'c
Ra ddi la` he^'t ro^`i ."
(Xua^n-Die^.u)
Tha^.t the^', nhie^`u khi "ra ddi la` he^'t ro^`i\.", bie^.t-ly la('m lu'c
la` nga`n ddo+`i vi~nh-bie^.t. Su+. ly-bie^.t la`m cho lo`ng ngu+o+`i te^-ta'i
vi` ke? o+? ngu+o+`i ddi ne^n nhie^`u lu'c ca? hai dde^`u kho'c nu+'c-no+? nhu+
mu+a ro+i :
"Thu`ng-thu`ng tro^'ng dda'nh ngu~ lie^n
Bu+o+'c cha^n xuo^'ng thuye^`n nu+o+'c ma('t nhu+ mu+a"
Nhie^`u lu'c chia tay nhu+ng va^~n co`n bi.n-ri.n chu+a muo^'n qua?y go't ra
ddi,vi` so+. ra(`ng su+. ddo+n-co^i se~ la`m cho ta^m-ho^`n buo^`n tha?m ,
dde^? ro^`i "DDe^? gio+` lu?i-thu?i ngu+o+`i ddi, mai chie^`u qua.nh-que?
ta`-huy to^i buo^`n." Ta ha~y nghe nha` tho+ Nguye^~n ddi`nh Thi de^.t khu'c
ly-bie^.t qua nhu+~ng do`ng tho+ lu.c ba't tha^.t nhe.-nha`ng :
"Me^nh-mo^ng muo^n lo+'p so'ng do^`n
Ve` lau tra(ng gio' ba~i co^`n kho'i su+o+ng
Nu+o+'c non dda^y cho^~ chia ddu+o+`ng
Tu+o+ng-tu+ mo+? lo^'i ddo.an-tru+o+`ng cu~ng dda^y
Ca'ch vo+`i tru+o+'c bie^'t be`o ma^y
Chung ddo^i xu+a no? sum va^`y la`m chi
DDe^? gio+` lu?i-thu?i ngu+o+i ddi
Mai chie^`u qua.nh-que~ ta`-huy to^i buo^`n
Vo~ va`ng ddu+'ng be^'n giang-tho^n
Thuye^`n ngu+o+`i na('ng be^? ma^y nguo^`n bie^'t dda^u !
Ca^`m tay chu+` he.n chi nhau
Sa^`u chia nu+o+'c cha?y be^n na`o xa ho+n ."
(To^'ng Bie^.t)
Chi'nh su+. lu+u-luye^'n ca`ng la`m the^m ddau kho^? cho ngu+o+`i ra ddi va`
cu~ng ta.o ne^n nhu+~ng kho^? ddau qua(`n-qua.i cho ngu+o+`i o+? la.i\. Bo+?i
vi` khi nghi~ dde^'n tu+o+ng-lai, ai na^'y dde^`u ca?m tha^'y nho+' nhung ddau
buo^`n,co^-ddo+n va` hiu-qua.nh. Vi` the^',da^y phu't bi.n-ri.n lu'c chia
tay la` phu't da^y ga^`n nhau nha^'t ma` ke? o+? ngu+o+`i ddi kho^ng ai muo^'n
ro+`i nhau, kho^ng muo^'n nghi~ dde^'n nga`y mai vi` "nga`y mai cha`ng ruo^?i
xa, ma(.c ke? nu+o+'c ma('t sa\."Nha` tho+ Phan va(n Da^.t dda~ cho ta tha^'y
ro~ nhu+~ng su+. kho^? ddau qua(`n-qua.i ddo' lu'c chia tay :
"DDu+`ng nghi~ dde^'n nga`y mai
Ho^m nay bie^'t ho^m nay
Thie^'p dda^y ma` cha`ng ddo'
Chu+`ng a^'y la` ddu? ro^`i
Nga`y mai cha`ng ruo^?i xa
Ma(.c ke? nu+o+'c ma('t sa
Ye^n ngu+.a rong ddu+o+`ng tha(?ng
Thu+'c da^.y lu'c canh ga`."
(Tie^~n DDu+a)
Vi` bie^.t-ly la` u-buo^`n ,vi` xa nhau thu+o+`ng nhung-nho+' ro^`i ddu+a
dde^'n su+. kho^? ddau trie^`n-mie^n qua nhu+~ng na(m tha'ng da`i le^-the^
trong hiu-qua.nh. Vi` the^' ma` ca'c thi-nha^n cu~ng nhu+ ca'c nha.c-si~ dda~
de^.t nhu+~ng ti`nh khu'c bie^.t-ly tha^.t la^m-ly bi-dda't nhu+ "nghi`n
tru`ng xa ca'ch, ngu+o+`i dda~ ddi ro^`i . Co`n gi` dda^u nu+~a ma` kho'c
vo+'i cu+o+`i ." hay
"Bie^.t-ly, nho+'-nhung tu+` dda^y\." hoa(.c la` " Be^'n cu~, nga`y xu+a,
ngu+o+`i ddi va^'n-vu+o+ng bie^.t-ly\. Gio' cuo^'n, muo^n phu+o+ng, ve^`
dda^y\.Be^'n a^'y, ngu+o+`i ve^` hay cha(ng."
Chi'nh vi` su+. bie^.t-ly la` ddau buo^`n chua xo't,la` the^-tha?m na~o-nu`ng.
Chi'nh vi` su+. bie^.t-ly la` kho^? ddau dde^? ro^`i nu+'c-no+? qua(`n-qua.i
be^n nhau khie^'n nhie^`u ngu+o+`i kho^ng da'm nha('c la.i su+. ly-bie^.t, vi`
ne^'u kho+i la.i chuye^.n lo`ng xa nhau a^'y se~ the^m buo^`n ddau cho cuo^.c
ddo+`i\.
Ta ha~y nghe nha` tho+ T.T.KH die^~n ta? y'-nghi~ a^'y qua nhu+~ng va^`n tho+
ba?y chu+~ tha^.t buo^`n :
"DDa~ lo+~ tho^i ro^`i chuye^.n bie^.t-ly
Ca`ng kho+i ca`ng tha^'y luy. tu+`ng khi
Tra'ch ai mang ca'nh " ti-go^n." a^'y
Ma` vie^'t ti`nh em ddu+o+.c i'ch gi`."
To'm la.i, qua thi-ca Vie^.t-nam,ta tha^'y ca'c thi-nha^n dda~ sa'ng-ta'c
ra^'t nhie^`u ba`i tho+ lie^n-quan dde^'n su+. bie^.t-ly va` chi'nh su+.
ly-bie^.t dda~ la`m cho ca'c nha` tho+ ddau buo^`n ro^`i xu'c-ddo^.ng ma` de^.t
ne^n nhu+~ng do`ng tho+ la^m-ly na~o-nuo^.t nghi`n na(m.

DU+O+NG VIE^'T DDIE^`N
haaikhanh@yahoo.com

===================================28=========================================

NO^~I NHO+' QUA NA(M TA'C GIA?

Nguye^~n Vy-Khanh


Sau ho+n mo^.t pha^`n tu+ the^' ky? bo' mi`nh so^'ng o+? ngoa`i nu+o+'c,
ngu+o+`i Vie^.t chu'ng ta thu+o+`ng va^~n so^'ng vo+'i nhu+~ng qua' khu+' dda~
nga`y ca`ng ro+`i xa, vo+'i nhu+~ng ma?nh dda^'t con ngu+o+`i nga`y ca`ng thay
ddo^?i hoa(.c bie^'n da.ng, vo+'i nhu+~ng tha^n quye^'n ba.n be` mo+'i nhi
ba^'t hoa(.c dda~ co^? lai hy\. Cu~ng trong tho+`i gian ddo', nhie^`u nha` va(n
dda~ co' co^ng ghi la.i nhu+~ng no^~i nho+', nhu+~ng qua' va~ng va` ky? nie^.m,
tho+ mo^.ng hoa(.c hie^.n thu+.c. Trong ba`i na`y chu'ng to^i ghi la.i mo^.t
so^' nha^.n xe't va` ta?n ma.n to^?ng qua't ve^` mo^.t so^' nha` va(n co' lie^n
he^. ma^.t thie^'t vo+'i vu`ng ti?nh My~ Tho - Be^'n Tre\. Trong ba`i Nhu+~ng
hie^.n tu+o+.ng va(n ho.c Vie^.t Nam the^' ky? XX, chu'ng to^i dda~ co' di.p
nha^.n xe't ra(`ng sau 1975, o+? ha?i ngoa.i dda~ co' hie^.n tu+o+.ng dda(.c
bie^.t va(n chu+o+ng mie^.t vu+o+`n, vi` dda^y la` la^`n dda^`u trong li.ch
su+? ngu+o+`i mie^`n Nam lu.c ti?nh pha?i bo? nu+o+'c ra ddi : "Mo^.t va(n
nghe^. "mie^.t vu+o+`n" no+? ro^.. Co' the^? no'i vo+'i bie^'n co^' 30-4-1975,
trong hoa`i nie^.m ngu+o+`i mie^`n Nam dda~ la`m so^'ng la.i mo^.t "ma?ng" va(n
ho.c tru+o+'c ddo' bi. lo+ la`. Mie^`n Nam co^.ng ho`a la` cu?a chung, nhu+ng
ngu+o+`i mie^`n Nam la^`n dda^`u pha?i bo? que^ hu+o+ng ddo^ng dda?o dda~
tha`nh co^ng ghi la.i qua' va~ng va(n ho'a, ti`nh tu+. con ngu+o+`i va` nhu+~ng
thu' ddie^`n vie^n kho^ng co`n nu+~a hay kho^ng co`n hy vo.ng ti`m la.i! Vo~
Ky` DDie^`n, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, Kie^.t Ta^'n, Ho^` Tru+o+`ng An, Nguye^~n
Va(n Sa^m, Nguye^~n Va(n Ba, Si~ Lie^m, Nguye^~n Thi. Phong Dinh (Nguye^~n
Vi~nh Long), Nguye^~n Thi. Long An, Huy`nh Hu+~u Cu+?u, v.v. Ne^'u o+? giai
ddoa.n ngay sau 1954, va(n ho.c mie^`n Nam ghi nha^.n su+. ddo'ng go'p ma.nh
me~ cu?a ngu+o+`i mie^`n Ba('c va` Nghe^. Ti?nh Bi`nh khi ho. pha?i ro+`i que^
cha dda^'t to^?, pha?i vu+o+.t tuye^'n lo^.i so^ng hoa(.c ba(ng ru+`ng qua
La`o, thi` sau 1975, la` tho+`i cu?a ngu+o+`i mie^`n Nam "lu.c ti?nh" (1).
Nhu+ng va`o nhu+~ng na(m cuo^'i the^' ky?, "ma(.t tra^.n" va(n chu+o+ng "mie^.t
vu+o+`n" la(.ng lo+` ho+n, ngu+o+`i vie^'t i't la.i va` i't ta'c pha^?m ho+n.
Ti'nh cha^'t khai pho'ng cu?a va(n ho.c mie^`n Nam da^`n ma^'t pha^`n na`o
khi'a ca.nh bo^.c pha't ho^`n nhie^n va(n chu+o+ng va` ti`nh y' ddu+o+.c
la(ng-ki'nh ta^m va` tri' thu+'c ga.n lo.c ho+n. Kho'i So'ng Tre^n So^ng (2000)
cu?a Nguye^~n Va(n Sa^m (2) la` mo^.t thi' du. dda'ng ke^?!

1. Xua^n Vu~ :

Toa`n bo^. ta'c pha^?m cu?a o^ng tu+` tru+o+'c 1975 dde^'n nay, la` cuo^.c
ddo+`i tu+` kha'ng chie^'n dde^'n cho^'ng Co^.ng, tu+` nhu+~ng nga`y Thanh
nie^n tie^`n phong Vie^.t minh tho+`i 1945, ta^.p ke^'t ra Ba('c 1955, tro+?
la.i mie^`n Nam 1971 va` ho^`i cha'nh. No^~i nho+' o+? dda^y lu`i xa nha^'t,
tho+`i mie^`n Nam ha~y co`n la` dda^'t thuo^.c ddi.a Pha'p, thuo+? thanh xua^n
cu?a ta'c gia?.

Pha^`n chi'nh ta'c pha^?m cu?a Xua^n Vu~ vie^'t ve^` kinh nghie^.m kha'ng
chie^'n va` co^.ng sa?n Ha` No^.i . Bo^. DDu+o+`ng DDi Kho^ng DDe^'n kho+?i
tu+` 1973 dde^'n 1996 go^`m na(m ta^.p, ho^`i ky' vu+o+.t ddu+o+`ng mo`n Ho^`
Chi' Minh. Ke^' tie^'p la` bo^. 2000 Nga`y DDe^m Tra^'n Thu? Cu? Chi vie^'t
chung vo+'i Du+o+ng DDi`nh Lo^i, go^`m 2250 trang. Bo^. Va(n Nghe^. Si~ Mie^`n
Ba('c Nhu+ To^i Bie^'t, dda~ in 3 ta^.p cho dde^'n 1998 la` nhu+~ng cha^n dung
lo^`ng ti`nh ca?m, u+'ng xu+? cu?a con ngu+o+`i Nam-bo^. Xua^n Vu~. Cu`ng chu?
dde^` co`n co' ca'c ta^.p bu't ky', tie^?u thuye^'t : Ca'ch Ma.ng Tha'ng 8 Cha
DDe? Co`ng So^' 8, So^ng Nu+o+'c Ha^.u Giang, Bu`n DDo?, Ke? So^'ng So't, DDo?
Va` Va`ng, ... va` ca'c ta^.p truye^.n nga('n Thie^n DDa`ng Treo, Thie^n DDa`ng
Treo DDu+'t Da^y, O^ng La~o Tho^?i Bong Bo'ng, Con Ngu+o+`i Vo^'n Qui' Nha^'t,
Tu+.-Vi. The^' Ky?, ... Qua ddo', o^ng dda~ lie^n tu.c ve~ la.i cha^n dung va`
ha`nh tri`nh cu?a nhu+~ng con ngu+o+`i Nam-bo^. cha^n tha`nh ye^u nu+o+'c bi.
lo+.i du.ng ta^.p ke^'t, bi. lu+`a va` lo+.i du.ng suo^'t hai cuo^.c chie^'n
tranh 1945-54 ro^`i 1957-1975. Ngu+o+`i ddo.c nha^.n cha^n nhu+~ng gia? tra'
cu?a Vie^.t-co^.ng, nhu+~ng mu+u mo^, ma'nh kho'e, nhu+~ng "ddo`n" chi'nh tri.,
nhu+~ng ta^`m thu+o+`ng cu?a nhu+~ng khuo^n ma(.t "lo+'n"! Xua^n Vu~ tu+.
thua^.t cuo^.c ddo+`i o^ng, cu~ng la` cu?a nhie^`u ngu+o+`i, cho tha^'y ha^.n
thu` cu?a o^ng ddo^'i vo+'i ta^.p ddoa`n la~nh tu. va` che^' ddo^. co^.ng sa?n
Ha` No^.i\. Nhu+~ng pha?n u+'ng, ki`nh cho^'ng cu?a nhu+~ng ngu+o+`i bi. lo+.i
du.ng na`y o+? ngay giu+~a lo`ng Ha` No^.i cu~ng la` nhu+~ng pha?n u+'ng, ki`nh
ddi.ch vo+'i mo^.t thu+' ta^m ddi.a va` con ngu+o+`i dda^'t Ba('c,.. "Ky` Cu.c
la` ca?m gia'c dda^`u tie^n cu?a to^i ddo^'i vo+'i co^.ng sa?n" (Lo+`i Tu+.a,
Tu+. Vi. The^' Ky?, tr. V). LE^` ta^.p ke^'t ra Ba('c, o^ng "Tro^'n" che^'
ddo^., va`o Nam dde^? pha?i chu+'ng kie^'n nhu+~ng ta`n kho^'c cu?a con
ddu+o+`ng mo`n mang te^n la~nh tu. mie^`n Ba('c, bo^. DDu+o+`ng DDi Kho^ng
DDe^'n dda~ la`m chu+'ng cho nhu+~ng dda`y ddo.a co'-mo^.t-kho^ng-hai na`y!
Ro^`i chuye^.n trong bu+ng, chuye^.n chi'nh tri., xa~ ho^.i va` ca? ti`nh a'i
nhu+~ng nha^n va^.t cu?a cu.c R.

Loa.i thu+' hai go^`m ho^`i ky' va` truye^.n vie^'t ve^` mie^.t vu+o+`n,
chuye^.n ddo^`ng que^ va` xa~ ho^.i tho+`i thanh bi`nh cu~ng nhu+ tho+`i
chie^'n va` ha^.u chie^'n: Ta^'m Lu.a DDa`o, Co^ Ba Tra`, Que^ Hu+o+ng Ye^u
Da^'u, Tra(ng Kia Chu+a Xe^', Va`ng Mo+ Bo^ng Lu'a, Nhu+~ng DDo^. Ga` No`i,
Xo'm Ca'i Ba^`n, Buo^`ng Cau Tro^? Ngu+o+.c, v.v. Trong khi ca'c ta^.p Ngo.c
Vu`i, Ho^.t Xoa`n La` Cu?a Tro+`i Cho, ... la` chuye^.n co^.ng ddo^`ng ngu+o+`i
Vie^.t o+? ha?i ngoa.i\. Ngoa`i ra mo+'i 1999 dda^y, o^ng dda~ xua^'t ba?n
truye^.n do chi'nh o^ng ba(`ng tie^'ng Anh, The Survivor (Ke? So^'ng So't) nhu+
mo^.t tie^'p tu.c su+' ma.ng vo+'i ddo^.c gia? tie^'ng Anh!

Xua^n Vu~ co' tri' nho+', co' ta`i co^.ng vo+'i ca'i duye^n con ngu+o+`i
Nam-bo^. ke^? chuye^.n dda da.ng, ngo^n ngu+~ ho^`n nhie^n, khi tro`n tri.a,
khi da`i do`ng, khi ly' lua^.n cho ra le~, ... My~ Tho vo+'i o^ng la` no+i
o^ng "tu+`ng a(n nhu+~ng o^? ba'nh mi` ba-te^ gan tuye^.t tra^`n, dde^'n nay
to^i va^~n chu+a ti`m tha^'y o+? dda^u ngoa`i My~ Tho tha`nh pho^' nguy nga
cu?a tuo^?i ho.c tro` to^i, no+i to^i nghe Tra^`n Va(n Tra.ch ha't nhu+~ng ba?n
nha.c ti`nh dda^`u tin, no+i to^i bie^'t "ho^m nay la.nh ma(.t tro+`i ddi ngu?
so+'m" cu?a Xua^n Die^.u ..." (Tu+.a, DDo? Va` Va`ng, tr. 10).

Vie^'t ddo^'i vo+'i Xua^n Vu~ "la` mo^.t vie^.c kho' kha(n, cao quy', gian
kho^? va` ddau kho^?, - la('m khi co`n dda^`y dde do.a\. Nhu+ng ne^'u che^'t
ddi ma` co`n ddu+o+.c ta'i sinh theo thuye^'t lua^n ho^`i cu?a nha` Pha^.t,
thi` to^i xin ddu+o+.c tie^'p tu.c ca^`m bu't dde^? vie^'t no^'t nhu+~ng gi`
co`n bo? do+? o+? kie^'p na`y\. O^i, ca^y bu't ga^`y go` nho? be'! Nhu+ng ne^'u
kho^ng co' no' thi` loa`i ngu+o+`i chi? la` mo^.t lu~ ngu+o+`i ca^m" (Tri'ch
gio+'i thie^.u cu?a Xua^n Vu~ trong Va(n Nghe^. Si~ Mie^`n Ba('c Nhu+ To^i
Bie^'t 3).

2. Ho^` Tru+o+`ng An :

My~ Tho la` que^ ngoa.i va` la` no+i o^ng tra?i qua tho+`i nie^n thie^'u vo+'i
ngo^i tru+o+`ng Nguye^~n DDi`nh Chie^?u\. Qua ga^`n 30 ta'c pha^?m dda~ xua^'t
ba?n, chuye^.n mie^.t vu+o+`n vo+'i Ho^` Tru+o+`ng An dda~ la` mo^.t tru+o+`ng
thie^n tie^?u thuye^'t, trong ddo' ca'c nha^n va^.t tie^'p no^'i nhau, ca'c
chuye^.n ti`nh, ghen tu+o+ng va` nhu+~ng khung ca?nh gia ddi`nh mie^.t que^
cu~ng nhu+ ti?nh ly. O^ng chu+'ng to? so^'ng va` bie^'t nhie^`u, ddo+`i li'nh
va` la`m va(n nghe^. cu?a o^ng tru+o+'c 1975 dda~ giu'p o^ng kho^ng i't trong
vie^.c sa'ng ta'c chu? ye^'u tu+` khi so^'ng ti. na.n o+? Pha'p.

DDo.c Ho^` Tru+o+`ng An de^~ tha^'y ca'i hoa ho`e tra?i ro^.ng cu?a o^ng co'
khi la`m ngu+o+`i ddo.c bo^'i ro^'i, la.c lo~ng, kho^ng pha?i nhu+ trong ca^u
chuye^.n da`i ti`nh tie^'t cu?a Xua^n Vu~, hay da`i co^' y' cu?a phim bo^., ma`
la` o+? chi tie^'t, hi`nh dung tu+`, ca'i trang ddie^?m the^m khi dda~ ddu?
tu+o+m ta^'t! Ca'ch dda(.t te^n nha^n va^.t la.i la` mo^.t dda(.c ddie^?m kha'c
cu?a o^ng: te^n dda(.t cho nha^n va^.t qua' dde.p kho^ng ho+.p vo+'i hoa`n
ca?nh ddi.a ly' tho^n que^ thu+o+`ng du`ng te^n cu.c mi.ch ho+n, "da^n gian"
ho+n. Chi? la^'y thi' du. cuo^'n Pha^'n Bu+o+'m, nha^n va^.t na`o la` Die^~m
La(ng, Le^. Phi?, Phu+o+ng Ta^`n, My~ Ca^`n, ma` ngay thu' va^.t, bo^` ca^u
ddu+o+.c go.i la` Xuye^'t Ca^?m, A'nh Tuye^'t, Nhu+ Ba(ng, Hoa`ng Ha.c, ngu+.a
thi` DDa.m Lo+'n, DDa.m Nho?, Bi'ch, Huye^`n O^,... Te^n mo'n a(n du` kho^ng
cao lu+o+ng my~ vi. va^~n ddu+o+.c ta'c gia? a^u ye^'m ba'c-ho.c dda(.t te^n!

Tu+` nhu+~ng ta'c pha^?m dda^`u tay Lo+'p So'ng Phe^' Hu+ng (1985), Pha^'n
Bu+o+'m, Ho+.p Lu+u (1986), DDe^m Chong DDe`n, Nga't Hu+o+ng Ma^.t Ong,...
dde^'n nhu+~ng tie^?u thuye^'t sau na`y nhu+ Trang Tra.i Tha^`n Tie^n, Vu`ng
Tho^n Trang Die^~m A?o, Cha^n Tro+`i Mo^.ng DDe.p, Ti`nh Sen Y' Hue^. (1999)
va` nhu+~ng ta^.p truye^.n nga('n Ta.p Chu?ng, Chuye^.n Mie^.t Vu+o+`n,
Chuye^.n Que^ Nam, Chuye^.n Ma DDa^'t Ta^n Bo^`i, ..., Ho^` Tru+o+`ng An ddu+a
ngu+o+`i ddo.c tro+? ve^` va` so^'ng la.i vo+'i mie^`n dda^'t Ha^.u giang nhu+
My~ Tho, Trung Lu+o+ng, Vi~nh Long, Ra.ch Gia',..., vo+'i ddu? ha.ng ngu+o+`i,
da^n que^, nu+?a que^ nu+?a tha`nh thi., ngu+o+`i Minh Hu+o+ng, da^n ruo^.ng
ra^~y, thu+o+ng ho^`, dda`o ke'p ca?i lu+o+ng, tre? gia`,... chung ddu.ng trong
mo^.t kho^ng khi' ma't la`nh cu?a cho^'n que^ ma` cu~ng dda^`y ha^m ha^'p du.c
ti`nh, tu+. nhie^n nhu+ tho+`i tie^'t, nhu+ con nu+o+'c phu` sa,... Ngu+o+`i
ddo.c cu~ng ddu+o+.c nhi`n tha^'y nhu+~ng ca?nh dde.p mie^`n que^, nhu+~ng ca(n
nha` lo+.p ba(`ng la' du+`a nu+o+'c, nhu+~ng ma?nh ddo+`i so^'ng cu?a tha^.p
nie^n 1950, 60. Trong ta'c pha^?m cu?a Ho^` Tru+o+`ng An co' nhu+~ng bie^'n
co^' nhu+ng thu+o+`ng la` ddo+`i so^'ng bi`nh nha^.t,... vo+'i nhu+~ng tie^'ng
no'i lanh la?nh, ngo.t nga`o, nhu+~ng tie^'ng chu+?i co' va^`n du du+o+ng,...
Trong khung ca?nh dda^'t Ha^.u giang hoa(.c giu+~a Paris xu+' ngu+o+`i - nhu+
truye^.n Te^n, Thu+', Ho^~n Danh thu' vi.!

Tri'ch ddoa.n tie^'ng than kho'c cu?a mo^.t ca(.p thu+o+ng ho^`: "- Ho^`i ddo'
tui bie^?u anh ddi ta^.p ha't ca?i lu+o+ng, anh kho^ng nghe; anh nghe lo+`i
o^ng ba^`u ga'nh Ru+o+ng DDen ddi theo nghe^` ha't bo^.i\. Gio+` dda^y ha't
bo^.i he^'t tho+`i, kho^ng ai the`m coi\. Ga'nh Ru+o+ng DDen ra~ ta.i cho+.
La'ch, may ma` tui co`n chu't ddi?nh tie^`n mua chie^'c ghe dde^? ve^` dda^y
vo+'t pha^n thie^n ha.. Vo+'t ba ca'i thu'i tha hoa`i, ro^`i cha(?ng bie^'t
nga`y na`o ve^` que^ qua'n dda^y! Na(m cu`ng tha'ng ta^.n ro^`i ma` mi`nh chu+a
mua ddu+o+.c chai ru+o+.u, con vi.t dde^? da`nh a(n Te^'t.
Tie^'ng ngu+o+`i dda`n o^ng le` nhe`:
- Tao bie^?u ma`y ni'n, So^' tao la` so^' ba^`n cu`ng, da^~u co' ddi theo ca?i
lu+o+ng, thi` ca'i gio.ng thu`ng thie^'c be^? cha('c gi` tao ddu+o+.c la`m ke'p
cha'nh dda^u\. Nghe^` ha't bo^.i la` nghe^` o^ng cha tao nuo^i ca'c co^, ca'c
chu', anh chi. em tao dda~ hai ddo+`i ro^`i, le~ na`o tao phu. no'..." (Be`o
Bo.t, Ta.p Chu?ng, tr. 18).

Ti`nh du.c co' khi thu+o+`ng tru+.c, nhu+ ba?n na(ng, co' khi nhu+ la` ta'c
ddo^.ng cu?a tie^`m thu+'c, cu?a qua' khu+'. No'i chung la` ca'i tu+. nhie^n,
bo^.c pha't, nhu+ ho+i tho+?, nhu+ a(n uo^'ng. Nhu+ng nhi`n ky~, toa`n bo^.
ta'c pha^?m cu?a Ho^` Tru+o+`ng An co' the^? no'i co' ca'i the^' gio+'i cu?a
gio^'ng thu+' hai (deuxie`me sexe), co' nu+~ ti'nh, ma`u ho^`ng, o+? nhu+~ng
kho^ng khi', ta^m ly' di.u da`ng hoa(.c so^i xu.c o+? be^n trong, o+? ca'i
ho^`n nhie^n, tha^.t tha` de^~ tin ngu+o+`i, o+? nhu+~ng ddam me^ dda('m
dduo^'i kho^ng the^? tha('ng, ngu+`ng, o+? nhu+~ng mo'n a(n, ca'ch a(n ca'ch
ma(.c, o+? y phu.c, o+? nhu+~ng da'ng ddie^.u, bo^. tu+o+'ng, bo^. ddi, o+?
ca'i kho^ng khi' dda`o ha't, ca?i lu+o+ng, ddo+`i nhu+ ki.ch ti'nh, o+? ca'ch
dda(.t te^n nha^n va^.t nha^'t, v.v. To'm, cu?a ma`u me`, cu?a mu`i va` la(?ng!
Khi ta? nhu+~ng tie^'ng ha't, co' the^? "qui? kho^'c tha^`n sa^'u" co' the^?
vo^ danh, Ho^` Tru+o+`ng An to? ra kho^ng kha'c gi` mo^.t ba'c si~ chuye^n
vie^n cha(m so'c da^y ga^n hay thanh ddo+'i, thanh a^m cu?a ngu+o+`i ca si~ !
Ne^'u truye^.n va` tho+ Tra^n Sa toa't mo^.t "nam-ti'nh" thi` toa`n the^? ta'c
pha^?m cu?a Ho^` Tru+o+`ng An mang mo^.t "nu+~-ti'nh" ro~ re^.t, bao tru`m.

Ho^` Tru+o+`ng An trong mo^.t va`i tie^?u thuye^'t dda~ sai tho+`i gian ti'nh,
nhu+ khi dde^? mo^.t ba` gia` dda^`u tha^.p nie^n 1950 ly' lua^.n a(n no'i nhu+
sau 1970. Ca? ve^` y phu.c, kie^?u ca'ch,... vi` chi tie^'t, my~ ho'a, ky~ xa?o
qua' co' the^? khie^'n ngu+o+`i ddo.c dda^m nghi ngo+` ddo.c tie^?u thuye^'t
ho+n la` chuye^.n phong tu.c mie^.t vu+o+`n!

Nhu+ng cu~ng nho+` tri' nho+' to^'t, trong ca? chi tie^'t, do ddo' kho^ng la.
khi o^ng la` ngu+o+`i tha`nh co^ng nha^'t o+? ha?i ngoa.i vie^'t ve^` cuo^.c
ddo+`i su+. nghie^.p ca'c danh ca, dda`o ca?i lu+o+ng, ta`i tu+? phim a?nh,
hoa(.c gio+'i va(n nghe^. si~, ba'o chi', v.v. vo+'i Co~i Ky' U+'c Tra(ng Xanh,
Cha^n Tro+`i Lam Ngo.c, Giai Thoa.i Ho^`ng, Theo Cha^n Nhu+~ng Tie^'ng Ha't
DDa`o,...! Va` ro~ re^.t la` o^ng chi.u a?nh hu+o+?ng truye^.n bi`nh da^n Ta`u
nhu+ Pha^'n-Trang La^`u, ... va` truye^.n "nghi~a hie^.p", "a'i ti`nh tie^?u
thuye^'t" nhu+ cu?a Ho^` Bie^?u Cha'nh, Nguye^~n Cha'nh Sa('t, Le^ Hoa(`ng
Mu+u, Phu' DDu+'c,.... Ca? mo^.t truye^`n thu+`a nhie^`u bie^`n nga^~u, nha.c
ti'nh!

3. Kie^.t Ta^'n :

Kie^.t Ta^'n so^'ng hie^.n sinh he^'t mi`nh, so^'ng tha^.t, trong ddo+`i so^'ng
cu~ng nhu+ ti`nh ye^u\. Nha^n va^.t Kie^.t no^?i loa.n, so^'ng va` ddo`i
so^'ng, ba^'t ke^? ha^.u qua?. O^ng he^'t mi`nh vi` kho^ng gia^'u die^'m vo+'i
ngu+o+`i ddo.c. Mo^.t ta^m ho^`n tha(?ng tuo^.t, kho^ng so+. ma^'t lo`ng,
kho^ng ca? ra`o ddo'n lo "an ninh" cho "ca' nha^n"!

Trong tie^?u thuye^'t Lo+'p Lo+'p Phu` Sa, o^ng vie^'t ve^` phong tu.c va`
ddo+`i so^'ng xu+a kho' kha(n, ti`nh con ngu+o+`i ha?o ho+'n va` ba(ng dda?ng
ho^.i ki'n. Ti`nh ca?m dda(.c bie^.t tra`n dda^`y, ca?m ddo^.ng trong Nu.
Cu+o+`i Tre Tru'c ve^` ngu+o+`i me., ve^` "nu. cu+o+`i tre tru'c ri` ra`o".
Trong no^~i nho+', giu+~a nhu+~ng ngu+o+`i tha^n va` ba.n be` co`n co' nhu+~ng
ba`-gia`-que^-hu+o+ng ba'n ha`ng rong ma` ta'c gia? dda~ ga(.p. Na(m Nay Hoa
DDa`o La.i No+? (NCTT) chi'nh la` no^~i nhung nho+' que^ nha` qua mo^.t ba`
ba'n dda^.u pho.ng, no^~i nho+' mo^~i na(m hoa dda`o la.i no+? o+? xu+'
ngu+o+`i!

O^ng hay tri'ch tho+ nha.c, ca^u ha't ca?i lu+o+ng, ca? ngay trong ca^u va(n,
may ma` ta'c gia? thu+o+`ng ca^?n tha^.n cho in chu+~ nghie^ng : "... Va`i con
vi.t xanh ddo? xinh dde.p nho+?n nho+ tre^n ma(.t so^ng. Vi.t na(`m bo+` mi'a
ri?a lo^ng, ca'm ca?nh thu+o+ng cho^`ng ddi ho.c ddu+o+`ng xa\. Vi.t ddu+a mo?
ri?a lo^ng cha(m so'c su+. phi`nh no^?i cu?a mi`nh. (,...). Tho^i thi` em
cha(?ng ye^u to^i, leo le^n ca`nh bu+o+?i nho+' ngu+o+`i ru+ng ru+ng. Bu+'t
ro+`i em, to^i co`n bie^'t so^'ng vo+'i ai\?" (EO+BDDT, tr. 99).

Va^'n dde^` xa'c thi.t tro+? ne^n ye^'u to^' kho^ng the^? thie^'u cu?a ddo+`i
so^'ng no^?i loa.n ddo'. Ti`nh du.c o+? Kie^.t Ta^'n kho^ng la` va^'n dde^`
dde^? ba`n, ma` pha?i so^'ng, pha?i hie^.n sinh, vo+'i ddie^n cuo^`ng nhie^.t
ti`nh, vo+'i to^'i dda ca?m xu'c. Trong nhie^`u tie^?u thuye^'t va` truye^.n
nga('n kha'c nhau, ngu+o+`i ddo.c ddu+o+.c ga(.p la.i ho+n mo^.t la^`n nhu+~ng
co^ U't tho+`i ho.c tro` nho?, co^ Tuye^'t ba'n qua'n o+? Ba('c My~ Thua^.n,
Hoa be^'n ddo` Ra.ch Mie^~u, nhu+~ng co^ ga'i ma('t xanh to'c va`ng Miche`le,
Danielle o+? Xo'm Ho.c (Quartier Latin) Paris, Diane, Danye`le, Louise cu?a
dda^'t Quebec, Canada ma` nha^n va^.t o^ng di.ch la` Ca Ba' DDa.i\. Chu+a ke^?
nhu+~ng chuye^.n a(n cho+i nha^.u nhe.t be^n nhu+~ng ca'nh ho^`ng no+i cho^~
to^'i ta(m (Sa'ng Da^.y Nghe Em Kho'c, Nhu+~ng DDoa' Ha.nh Phu'c Kho^ng Ngo+`
trong Thu+o+ng Na`ng Ba^'y Nhie^u). Nhu+ng be^n ca.nh la^u thay va^~n co' nha^n
va^.t A'nh xua^'t hie^.n o+? nhu+~ng lu'c ca^`n thie^'t dde^? "cha` ra(ng",
ddu+a ta'c gia? tro+? la.i thu+.c te^' cuo^.c ddo+`i\. Ti'nh cha^'t
tu+.-truye^.n khie^'n ta'c pha^?m o^ng tha`nh co^ng, du` co' khi so^'ng
su+o+.ng, nhu+ hai anh em chung ngu+o+`i ye^u, Hoa, Lie^n, Diane,.. Vo^ lua^n,
chi'nh Kie^.t Ta^'n dde^` ca^.p dde^'n nhu+ng la.i cho ddo' la` mo^.t ca'ch
nhi`n cu?a xa~ ho^.i ca^`n phe'p ta('c va` le^~ nghi dde^? tri. an nhu+ng theo
o^ng "ddo^i lu'c ca`ng tri. loa.n, loa.n ca`ng du+~" (3). O^ng tu+`ng thu'
"gian la^.n trong ti`nh ye^u" vi` vo+'i dda`n ba` o^ng "chi? bie^'t si ti`nh
va` ddam me^ tho^i cho+' kho^ng bie^'t ye^u" (4).

Kie^.t Ta^'n ddu`a ti`nh vo+'i pha'i nu+~, tinh nghi.ch vo+'i ddo+`i, vo+'i
o^ng anh (Le^. Dung Sang Te^`, Thu+ Cho Lo^.c, ...) va` ba.n be` (o^ng vie^'t
bu't ky' tha(m Montreal va` Toronto cu~ng dda(.c bie^.t la. la^~m kho^ng kie^ng
de`). Nhu+ng nghi~ cho cu`ng, Kie^.t Ta^'n hay nha^n va^.t trong ta'c pha^?m
cu?a o^ng, dde^`u co' y' du`ng kinh nghie^.m so^'ng dde^? vu+o+.t le^n tre^n,
la`m ngu+o+`i\. Ca'i he^'t mi`nh, "dzo^, dzo^", "100%" trong truye^.n Kie^.t
Ta^'n, chi'nh la` Nam-ti'nh ra^'t ddi.a phu+o+ng ddo'! "O^ng ho^n chu`n
chu.t..." die^~n ta? dda(.c bie^.t chi li ddo^.ng ta'c, ti`nh ca?m sa^u, na(.ng
nhu+ mu`i ca?i lu+o+ng. Trong ca'c truye^.n nhie^`u chi tie^'t tro+? la.i nhu+
nhu+~ng tham chie^'u, tie^'p no^'i\. Nhu+ ba truye^.n nga('n Be^'n DDo` Trao
Tho+, Ngu+o+`i Em Xo'm Ho.c va` Em DDie^n Xo~a To'c dda~ mo+? dda^`u cho
truye^.n Vu+o+`n Chanh Mie^.t Bie^?n (NCTT).

Kho^ng bie^'t nhu+~ng no^?i loa.n, so^'ng he^'t mi`nh cu?a Kie^.t Ta^'n co'
a?nh hu+o+?ng gi` dde^'n con ngu+o+`i ta'c gia? kho^ng, vi` truye^.n Em DDie^n
Xo~a To'c (sau in trong Nu. Cu+o+`i Tre Tru'c, 1987) chu+'ng to? ngu+o+`i
vie^'t truye^.n dda~ tu+`ng so^'ng trong be^.nh ca?nh ddo'! No'i chung, ti'nh
cha^'t tu+. truye^.n, hie^.n thu+.c trong ta'c pha^?m cu?a Kie^.t Ta^'n dda~
la`m ma.nh the^m ti'nh la~ng ma.n va` thi vi.. Tu+.u trung chuye^.n a(n cho+i,
ddam me^, la^`m lE^`,... cu?a nha^n va^.t xu+ng to^i hay Kie^.t dda~ la`
nhu+~ng ta'c pha^?m kha' tho+ mo^.ng va` tha`nh co^ng dde^? la.i no+i ngu+o+`i
ddo.c su+. qui' me^'n, di~ nhie^n la` vo+'i ngu+o+`i ddo.c kho^ng dda.o ddu+'c
gia?! So^'ng tha^.t vi` theo o^ng, ha.nh phu'c chi? la` mo^.t ca?m gia'c (4).
Cu~ng ne^n ghi la.i dda^y quan nie^.m ve^` truye^.n nga('n kha'c ngu+o+`i cu?a
o^ng : "To^i co' quan nie^.m ve^` truye^.n nga('n hay hoa(.c do+? nhu+ sau:
to^i tu+o+?ng tu+o+.ng ddo^.c gia? la` ngu+o+`i nu+~. Khi sa'ng ta'c truye^.n
nga('n, ta'c gia? ru? ddo^.c gia? la`m ti`nh. Ne^'u ca? hai dde^`u dda~ ddo+`i,
truye^.n nga('n tha`nh co^ng. Ne^'u chi? co' mo^.t be^n dda~ ddo+`i, truye^.n
nga('n tha^'t ba.i\. Ne^'u kho^ng co' be^n na`o dda~ ddo+`i, truye^.n nga('n
tha?m ba.i\..." (5).

Ga^`n dda^y, ca'i so^i no^?i, he^'t mi`nh cu?a Kie^.t Ta^'n dda~ ddu+o+.c the^?
hie^.n du+o+'i mo^.t hi`nh thu+'c kha'c cu~ng vo^'n la` so+? tru+o+`ng cu?a
o^ng khi ba('t dda^`u nha^.p la`ng va(n nghe^. : thi ca\. O+? nhu+~ng nga`y
tha'ng ddo+`i ma` ky? nie^.m va` kinh nghie^.m so^'ng tru't la.i trong sinh
me^.nh cu?a ta^.p the^?, dda^'t nu+o+'c, o^ng cho xua^'t ba?n ta^.p tru+o+`ng
ca Vie^.t Nam Thu+o+ng Khu'c go^`m 3100 ca^u song tha^'t lu.c ba't, tie^'ng ca
nhu+~ng ddau thu+o+ng, he^. lu.y tha(ng tra^`m cu?a dda^'t nu+o+'c, cu?a con
ngu+o+`i\. Nguye^~n Va(n Sa^m khi gio+'i thie^.u dda~ vie^'t "DDo' la` ca'i
kho^ng khi' ti`nh ngu+o+`i ba.t nga`n thu+o+ng ye^u gia ddi`nh va` ddo^`ng
loa.i cu?a nhu+~ng nha^n va^.t na.n nha^n, ddo' la` su+. da^~y du.a co^' thoa't
kho?i nghi.ch ca?nh cu?a nhu+~ng ngu+o+`i bi. con qua'i va^.t ddi.nh ma.ng ke'o
va`o lo` tai u+o+ng. DDo' la` mo^.t ho+i tho+ trong suo^'t kho^ng bao gio+`
la.c va^.n, ddu+o+.c phu. ho.a ba(`ng nhu+~ng chu+~ du`ng trang nha~ ma` chi'nh
xa'c. Di~ nhie^n ta^'t ca? ti`nh tie^'t va` su+. kie^.n li.ch su+? xa?y ra
tru+o+'c dda^y, ngu+o+`i ddo.c dda~ ca^'t ky~ trong ky' u+'c se~ ddu+o+.c tri'
ddo'n nha^.n tro+? ve^` mo^.t ca'ch thi'ch thu' vi` Kie^.t Ta^'n du`ng nhu+~ng
su+. kie^.n ddo' la`m ne^` cho ca^u chuye^.n cu?a mi`nh...". Xa nhu+~ng va^`n
tho+ thie^'t tha nhu+ng tra^`m buo^`n Ba Me'n cu?a Bi`nh Nguye^n Lo^.c, va` xa
ha(?n nhu+~ng no^?i loa.n ta^m ho^`n tuo^?i tre? cu?a nhu+~ng DDie^.p Khu'c
Tra'i Pha' (1966) :
"dde^m ho^m ddo' / khi tru'ng dda.n ngu+o+`i li'nh gia^.n du+~ / chu+?i the^`
/ ro^`i phun ra mo^.t bu'ng ma'u / sa'ng ho^m sau / ngu+o+`i no^ng da^n mang
ca`y ra ddo^`ng nhi`n tha^'y vu~ng ma'u / chu+?i the^` / ro^`i xe? ddu+o+`ng
cho ma'u ddi va`o dda^'t / ma. gieo xuo^'ng / ma. kho^ng buo^`n dde^'m xi?a
ma'u cu?a be^n na`y be^n kia / ma. mo.c le^n / bi`nh tha?n / to^'t tu+o+i /
kho?e ma.nh" (Trong Co+n Binh Lu+?a).

4. Nguye^~n Ta^'n Hu+ng :

Kho^ng khi' ta'c pha^?m cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng thu he.p trong cuo^.c ddo+`i
cu?a mo^.t so^' nha^n va^.t kho+?i dda^`u la`m ho.c tro` o+? que^ le^n My~ Tho
tro. ho.c vo+'i nhu+~ng cuo^.c ti`nh dda^`u ddo+`i, vu.ng ve^`, no+i lo+'p
ho.c, vu+o+`n ca^y\. Sau tha`nh sinh vie^n le^n Sa`i-Go`n ro^`i pha^.n trai
tho+`i chie^'n nha^.p ngu~, theo binh chu?ng Ha?i qua^n, theo tho+`i gian
tha`nh si~ quan le^n dde^'n chu+'c Tru+o+?ng pho`ng nhi` Vu`ng 4 duye^n ha?i
Phu' quo^'c (Mo^.t Thuo+? La`m Tru`m, Mo^.t Chuye^'n Ra Kho+i, Mo^.t Tro+`i
Mo^.t Bie^?n, ...). Sau 1975 la` cuo^.c so^'ng tha hu+o+ng, ho^.i nha^.p,
vu+o+n le^n (Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c, Mo^.t No^~i Buo^`n Rie^ng, Mo^.t Ca?nh
Hai Que^). Nhu+ng ro^`i que^ hu+o+ng My~ Tho va` qua' khu+' thanh xua^n cu?a
o^ng tro+? la.i a'm a?nh ma.nh me~ (bo^. Mo^.t Gia^'c Mo+ Tie^n)!

Trong ta'c pha^?m cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng hay co' ca?nh sex: ti`nh du.c
ddu+o+.c o^ng ta? nhu+ la` ha^.u qua? ta^'t nhie^n cu?a ti`nh ye^u, ba^'t ke^?
hanh tho^ng hay tru.c tra(.c. Khi co`n la` ho.c tro`, ti`nh du.c co`n nga.i
nga^`n, dde^'n khi le^n Sa`i-Go`n tro. ho.c thi` ma.nh lie^.t ho+n, ti`m kie^'m
ho+n, dde^'n khi dda~ la` sinh vie^n si~ quan hay ra tru+o+`ng ha?i qua^n,
ti`nh du.c ba^'t ke^? nga`y mai\. Mo^~i giai ddoa.n mo^.t cu+o+`ng ddo^. va`
"la^.p tru+o+`ng" kha'c nhau\. Nhi`n chung, toa't ca'i kho^ng khi' xa'c thi.t
tu+. nhie^n, vo+'i nhu+~ng quan sa't dda(.c bie^.t chi tie^'t va` ta^m ly'
da`nh cho nha^n va^.t nu+~ trong khi ta'c gia? hay lo+ la` nha^n va^.t nam,
nhu+ co^' ti`nh que^n cha^'t tu+. truye^.n cha(ng?

Qua' khu+' va` hie^.n ta.i cu`ng so^'ng ddo^.ng, do ddo' co' khi thu+' tu+.
tho+`i gian nhu+ bi. xa'o tro^.n, hay vi` tri' nho+' bi. ha`nh vi` qua' nhie^`u
ta^`ng va` thu+' lo+'p cho^`ng cha^'t! Mo^~i truye^.n cu?a o^ng nhu+ co' da`n
sa(~n, co' dda^`u co' ddi'ch ha(?n ho`i, ha^`u nhu+ kho^ng co' nhu+~ng lu+~ng
lo+ con ca' va`ng! Nhu+ng vo+'i Nguye^~n Ta^'n Hu+ng khi ca^`n ly' tri' va^~n
tha('ng ti`nh ca?m, ke^? ca? ti`nh ye^u; khi tha^'y kho^ng ddi to+'i dda^u
vo+'i mo^.t co^ la` nha^n va^.t nam ru't lui co' tra^.t tu+., kho^ng phie^`n
ha`, thu` oa'n...! (1C2Q, Ta ta('m ao ta). Trong Mo^.t Gia^'c Mo+ Tie^n, lang
ba.t ti`nh a'i tu+` nha` le^n ti?nh, "so^'ng bao nhie^u nu+o+'c cu~ng vu+`a,
trai bao nhie^u ga'i cu~ng chu+a ba(`ng lo`ng", pha?i "bo^` trong bi.ch
ngoa`i", tu+` Ho^` DDie^.p, Hoa`i Hu+o+ng o+? so^ng ra.ch, vu+o+`n ca^y, vai
chi. cu~ng kho^ng tha, dde^'n ti?nh tha`nh nhu+ My~ Ha.nh, Ho^`ng Ngo.c dde^`u
la` ga'i co' cho^`ng, tra?i qua nhu+~ng ma(.n ma` du.c ti`nh cu+' nhu+ truye^.n
da`nh cho ngu+o+`i lo+'n, v.v. the^' ma` cuo^'i cu`ng Hie^'u tro+? ve^` que^
la^'y ngu+o+`i ye^u thuo+? na`o!

Trong bo^. Mo^.t Tro+`i Mo^.t Bie^?n, anh sinh vie^n Ha?i qua^n Ta^`n vo+'i
ngu+o+`i con ga'i ga(.p go+~ ti`nh co+`: "Hie^`n bo^~ng du+ng me^`m nhu~n trong
tay Ta^`n, (...) Tu+`ng khuy a'o ba^.t nu't va`, theo ba?n na(ng, ba`n tay
cha`ng ve va~n bo+` vai tra^`n, mo+n mo+?n thi.t da\. Hu+o+ng con ga'i nga`o
nga.t to?a ra tu+` ddo^i ngu+.c dda`o to+, lo^` lo^., kho^ng ma(.c a'o
su'-cheng. Na`ng ba^'t gia'c ru`ng mi`nh, no^?i da ga`, khi nhu+~ng ngo'n tay
cha`ng cha.m va`o dda^`u vu', pho+'t qua pho+'t la.i\... ro^`i na('n bo'p,
cu+o+ng le^n, sa(n go.n trong lo`ng ba`n tay cha`ng..." (tr. 177).

Ga^`n dda^y o^ng to^?ng ke^'t mo.i chuye^.n vo^ hai bo^. tru+o+`ng thie^n
tie^?u thuye^'t Mo^.t Tro+`i Mo^.t Bie^?n (1994) va` Mo^.t Gia^'c Mo+ Tie^n.
Bo^. sau hoa`n tha`nh nhu+ng chu+a xua^'t ba?n, tuy va^.y co' di.p ddo.c qua
ba?n tha?o va` tri'ch ddoa.n tre^n mo^.t so^' ta.p chi', chu'ng to^i co' ca?m
tu+o+?ng Nguye^~n Ta^'n Hu+ng muo^'n ve~ la.i bo^'i ca?nh tuo^?i tre? cu?a
mi`nh lo^`ng trong bo^'i ca?nh chung cu?a mie^`n Nam o+? hai mu+o+i na(m
tru+o+'c nga`y 30-4-1975. Y' to^?ng ho+.p, kho^ng muo^'n dde^? so't, da`n tra~i
nhie^`u chu+o+ng ta^.p la` truye^.n ti`nh anh sinh vie^n su+-pha.m te^n Hie^'u,
da`n tra~i theo nghi~a ti`nh ye^u cho ngu+o+`i ti?nh nho?, ma` ca? ngu+o+`i
ddo^ tha`nh.

Thu+o+`ng thu+o+`ng ta'c gia? ba('t dda^`u truye^.n ba(`ng nhu+~ng ma`n ta?
ca?nh, nhu+ dda^`u truye^.n Do`ng So^ng Cu?a Tu`ng (Mo^.t Chuye^'n ra Kho+i,
1990): "Va`o mu`a kho^, ca'i na('ng cu?a nhu+~ng la`ng que^ mie^`n Nam ke'o
da`i dai da(?ng. Tre? con tra^`n truo^`ng rong cho+i\. Bu.i ddo'ng lo+'p da^`y
tre^n phie^'n la`, tre^n ha`ng ra`o\... Con ddu+o+`ng mo`n heo hu't, ma(.t ca't
dda^'t go^` ghe^` tra('ng be^.ch, thi?nh thoa?ng mo^.t chie^'c xe bo` cha^'t
dda^`y lu'a, mo^.t ngu+o+`i dda`n ba` ga'nh hai bo' ro+m to ho+n ngu+o+`i ue^?
oa?i, le^ the^\. Quang ca?nh ddi`u hiu va('ng ve?, kho^ng co`n su+'c so^'ng,
kho^ng co' da^'u hie^.u hoa.t ddo^.ng. Ma?ng dda^'t gio^`ng bo? la^u kho^ng
xo+'i, co? mo.c xen la^~n ro+m ra. phu? le^n ma^'y lo+'p..." . Truye^.n the^m
tha('t tho+ va(n, ca dao, ca^u ho`,... la`m cho truye^.n tro+? ne^n ha^'p
da^~n, de^~ theo do~i ! ("Nhu'n mi`nh nhu+ the^? nhu'n ddu" (CPQC, MGMT);
"Ma(.c du` tie^'t tha'ng ba?y na(m nay cha(?ng co' mu+a da^`m su`i su.t, cu~ng
cha(?ng co' toa't ho+i may la.nh buo^'t xu+o+ng kho^ vo^'n ra^'t thi'ch ho+.p
cho su+. lang thang cu?a nhu+~ng ho^`n ma ddo'i kha't... "DTDDTT, MGMT)),

DDie^?m dda(.c bie^.t trong tho+ va(n Nguye^~n Ta^'n Hu+ng la` du` tho+ hay
va(n, dde^`u la` nhu+~ng ma?ng, nhu+~ng khi'a ca.nh cu?a mo^.t ta^m ho^`n,
ddu+'ng rie^ng cu~ng dda(.ng ma` dde^? chung cu~ng xong. Nhu+~ng mo^.t nu+?a,
nhu+~ng tie^?u truye^.n, nhu+~ng gia^y phu't cha.nh lo`ng, nhu+~ng nhung nho+'
ba^'t cho+.t,... Mo^.t Gia^'c Mo+ Tie^n go^`m nhie^`u ta^.p nhie^`u chu+o+ng,
nhu+ng mo^~i chu+o+ng co' the^? "so^'ng" thoa?i ma'i mo^.t mi`nh "ye^n". Ta^.p
tho+ va` nha.c Mo^.t Thoa'ng Trong Mo+ cu~ng trong chie^`u hu+o+'ng sa'ng ta'c:
"Co' ai ve^` My~ Tho / Nho+' theo so^ng Ba?o DDi.nh / Tha? tro^i ra ta^.n va`m
/ Ta('m ma't do`ng Tie^`n Giang (...) (Ve^` My~ Tho)

Ti'nh cha^'t tu+. truye^.n bao tru`m nhu+ng vo+'i Nguye^~n Ta^'n Hu+ng ha^`u
nhu+ la` chuye^.n tha^.t kho^ng the^m bo+'t, chuye^.n go^'c nghe`o, chuye^.n
o^ng Tru`m nha^.n ho^'i lo^.,... cha(?ng ha.n, nho+` va^.y truye^.n co' y'
ti'ch cu+.c, to^' gia'c, va.ch to^.i, de^~ ddu+o+.c ngu+o+`i ddo.c ca?m ti`nh
ho+n!


5. Phu`ng Nha^n :

Tu+` ta^.p truye^.n Ve^'t Thu+o+ng Va^~n Mo+? (1992) dde^'n ca'c tie^?u
thuye^'t Xo'm Nhi. Ti` (1994), Va`m DDa^'t Ca? Cao (1995), vie^'t ve^` con
ngu+o+`i va` xa~ ho^.i o+? mie^`n dda^'t My~ Tho, Be^'n Tre, nga`y xu+a va`
ho^m nay\. Ta'c gia? kho+?i vie^'t tie^?u thuye^'t khi dda~ ma^'t que^ hu+o+ng,
no+i ddo' co' nhu+~ng con ngu+o+`i va` ma?nh dda^'t chu+' kho^ng pha?i la`
mo^.t to^? quo^'c tru+`u tu+o+.ng! Vo+'i mo^.t ta^m ti`nh thie^'t tha\. O^ng
cho ngu+o+`i ddo.c nhi`n tha^'y nhu+~ng ta^m ly' nha^n va^.t dda(.c bie^.t lu.c
ti?nh, cha^n cha^'t nhu+ng nhie^.t tha`nh, du+'t khoa't khi ca^`n. Nhu+~ng con
ngu+o+`i dda~ go'p pha^`n la`m ne^n li.ch su+?. Ca'c nha^n va^.t trong Va`m
DDa^'t Ca? Ca tu+` Ba?y Nga^n ngu+o+`i dda~ co' co^ng khai pha' vu`ng dda^'t
Ca? Cao sau theo kha'ng chie^'n cu+'u nu+o+'c, con la` Huy bi. che^'t vi` che^'
ddo^. mo+'i pha?i "tru+` gian", dde^'n tha(`ng cha'u U't ha^.u, con Bo^ng ...
dda~ so^'ng che^'t vo+'i nhu+~ng he^. lu.y cu?a dda^'t nu+o+'c.

Xo'm Nhi. Ti` la` bu+'c tranh va^n ca^?u cu?a mo^.t xo'm nghe`o o+? ngoa.i o^
thi. xa~ My~ Tho, tho+`i gian va` che^' ddo^. thay ddo^?i nhu+ng con ngu+o+`i
lu'c na`o cu~ng so^'ng vo+'i nhu+~ng ba^.n ta^m thu+o+`ng nga`y, nhu+~ng nha^n
ti`nh the^' tha'i\. Ta^.p Ve^'t Thu+o+ng Va^~n Mo+? co' nhu+~ng truye^.n tha`nh
co^ng, co' ti'nh ca'ch tie^u bie^?u ca^y vie^'t Phu`ng Nha^n ho+n. Truye^.n
ddo^. ga` ma` la.i nha(`m nga`y mu`ng mo^.t Te^'t du+o+'i che^' ddo^. co^.ng
sa?n la` mo^.t thi' du. dda'ng ke^?. "Nuo^i ddu+o+.c mo^.t con ga` no`i dda~
kho^?, nhu+ng dde^'n lu'c dda' la.i co`n kho^? ho+n. Co+` ba.c thi` co`n le'n
lu't, cho+' dda' ga` thi` nhu+ da^.y gia(.c. Tha^.m chi' nhu+ ma^'y ba` ba^`u
coi ga` dda' ma` co`n ngu+'a nga'y tay chu+n! Mie^.ng la che^'t ma^`y chu+a ...
che^'t chu+a ma^.y!!! Ha` huo^'ng gi` ma^'y ngu+o+`i no'ng ta'nh... (...) Con
O^ Bo^ng ddu+a mo? va`o ca'nh ma(`n lo^ng, thi?nh thoa?ng tru. bo^. bu+o+'c ddi
va`i bu+o+'c ro^`i du+`ng la.i\. Ca(.p cu+.a a'nh le^n sa('c the'p xanh ro+`n.
O^ng Hai Ba('c bo^`ng le^n phun nu+o+'c su+o+ng va`o hai be^n na'ch. Con O^
Bo^ng tru. bo^., cho hai mu~i cu+.a giao nhau\. Tho^i ro^`i, ddi'ch thi. la`
ca(.p song ddao cu?a Tie^?u Long Nu+~ va` Du+o+ng Qua'!!! Tre^n cho^'n giang
ho^` na^`y co`n ai da'm ddo^'i dda^`u\. (...) Khi tie^'ng chuo^ng vu+`a du+'t,
thi` o^ng bu'ng nhe. va`o co.ng lo^ng the'p cu?a O^ Bo^ng. Tu+'c tho+`i, con O^
Bo^ng la.ng sa^u the^m va`i bu+o+'c, ro^`i ba^'t ngo+` ca^'t ca(?ng dda' ta.t
ngang, mo^.t ddo`n ra^'t ddo^.c. Nhu+ng con Chuo^'i Lu+?a tra'nh ddu+o+.c,
ddo^`ng tho+`i hai con xa^'n va`o, nhu+ hai ma~nh ho^? gia`nh mo^`i\. Con na`o
cu~ng muo^'n ddem he^'t ddo`n hie^?m ddo^.c cu?a mi`nh ra dde^? ha. ddo^'i
phu+o+ng, con O^ Bo^ng bi. cu+.a ddu`i tru+o+'c, ye^'m lo^ng ba('t dda^`u ma'u
nhuo^.m, ba.c xuo^'ng sa'u, ro^`i a(n na(m. O^ng Hai Ba('c he't le^n: "O^
Bo^ng; ddo`n 'ta?o ddi.a ba`n mo^n' dda^u ma` con chu+a chi.u ha.". Du+'t lo+`i
o^ng, thi` con O^ Bo^ng ghi.t ca'i lo^ng da^y cu?a con Chuo^'i Lu+?a dda' mo^.t
ddo`n tha(?ng ca(?ng. Con Chuo^'i Lu+?a bi. dda^m phu.t bo^.ng che^'t tu+o+i,
gio`ng ma'u no'ng tra`o ra hai kho'e mie^.ng..." (tr. 8, 18-19). Co^ng an du
ki'ch ke^u loa ca^'m dda' ga`, con O^ Bo^ng pha?i ddi dda' no+i xa nhu+ng khi
tha('ng thi` bi. du ki'ch co^.ng sa?n ddang la`m kha'n gia? lo^. bo^. ma(.t
tha^.t no^? su'ng ba('t ca('p con ga` vo^ ddi.ch cu?a Hai Ba('c!

Nha^n va^.t, ddo^'i thoa.i dda(.c sa('c cu?a vu`ng dda^'t, ra^'t lu.c ti?nh,
phong phu', ra^'t rie^ng! Nhu+~ng phu+o+ng ngu+~, nhu+~ng ddie^.u va` nha.c
trong lo+`i no'i\. Ro^`i nhu+~ng dda(.c sa?n ddi.a phu+o+ng nhu+ co+m ga.o
na`ng sen, rau dda('ng bie^?n, rau Bo^` Ngo't, nhu+~ng con ca' tho`i lo`i, ca'
du+o+.c, ca' su+?u, ca' che~m, ca' bo'ng be`o, ca' o'ng sao, nhu+~ng con ra('n
hu` ri, v.v.

No'i chung, truye^.n cu?a Phu`ng Nha^n dda(.c bie^.t bi`nh da^n, cuo^.c ddo+`i
ngu+o+`i nghe`o tri tu'c tie^.n tu'c, va^~n ha.nh phu'c, lu'c na`o cu~ng la.c
quan vui so^'ng, ca? trong kho' kha(n, nho.c nha(`n, ba^'t ha.nh, va^~n le lo'i
tia sa'ng... cu?a ti`nh ngu+o+`i, cu?a nhu+~ng hy vo.ng! O^ng co' o'c quan sa't
be'n nha^.y, du` ca'ch die^~n ta? co' khi ho+i na(.ng, ba('t ngu+o+`i ddo.c
pha?i theo do~i\.

*

No'i chung, ta'c pha^?m ca? na(m ta'c gia? no'i tre^n dde^`u co' ti'nh cha^'t
tu+. truye^.n. DDa^y la` mo^.t the^? loa.i va(n chu+o+ng co' sa'ng ta.o, co'
no^~ lu+.c cu?a ta'c gia?, di~ nhie^n kha'c vo+'i ho^`i ky' vo^'n va(n chu+o+ng
chi? la` phu.! Kie^.t Ta^'n, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, Xua^n Vu~ nhie^`u ti'nh tu+.
truye^.n ho+n Phu`ng Nha^n va` Ho^` Tru+o+`ng An, hai ta'c gia? sau dda~ tie^?u
thuye^'t ho'a mo^~i ngu+o+`i ma`u me` rie^ng! Tu+. truye^.n o+? dda^y la` mo^.t
nhu ca^`u tu+. nhie^n, mo^.t thie^'t ye^'u cho cuo^.c so^'ng o+? ha?i ngoa.i !

DDa(.c ti'nh thu+' nhi` nu+~a, la` ca? na(m tu+`ng so^'ng nhie^`u ne^n do^`i
da`o chi tie^'t, nha^n va^.t rie^ng cu?a ddi.a phu+o+ng. Co' le~ vi` the^' ma`
ca? na(m co' nhu+~ng tu+o+ng ddo^`ng vi` cu`ng o+? mo^.t vu`ng Tie^`n giang
ne^n cu`ng ngo^n ngu+~ cha(ng! Ti'nh Nam o+? va(n phong du du+o+ng tho+ nha.c
va` ca^u ha't ca?i lu+o+ng ma` co`n tha^'y o+? nhu+~ng ca'm do^~ lua^n ly', xa
ga^`n nhu+ co' nhu+~ng gu+o+ng pha?i theo, nhu+~ng phong tu.c pha?i gi`n giu+~.
Nhu+~ng ti`nh ca?nh va` ra(n dde thie^.n a'c, nhu+~ng nha^n sinh quan, trie^'t
ly' so^'ng a'-ddo^ng! Xua^n Vu~ la` mo^.t trong nhu+~ng nha` va(n vie^'t
nhie^`u vo+'i ta^m huye^'t muo^'n thuye^'t phu.c. Phu`ng Nha^n nhie^`u ddi.a
phu+o+ng ti'nh nhu+ng va(n chu+o+ng thi` pha?i ghi nha^.n Kie^.t Ta^'n,
Nguye^~n Ta^'n Hu+ng va` Ho^` Tru+o+`ng An!

Ne^'u pha?i pha^n bie^.t so sa'nh, ta co' the^? no'i ngu+o+`i dda^'t Ba('c
gio?i la`m va(n chu+o+ng, thi'ch la`m "mo+'i" hi`nh thu+'c, khuynh hu+o+'ng
mo+'i, la`m va(n ho.c va` nghie^n cu+'u, thi` ngu+o+`i Nam so^'ng va(n
chu+o+ng, ne^'u co' la`m va(n chu+o+ng thi` va^~n kha'c o+? cho^~ da`i do`ng,
chi tie^'t, ddo^'i thoa.i, o+? ca^u chuye^.n, v.v. . Du` gi` thi` ne^'u
ngu+o+`i ddo.c dda~ tu+`ng bu+o+'c du+o+'i nhu+~ng con ddu+o+`ng ngo+.p bo'ng
ca^y vo+'i ngu+o+`i ti`nh tu+o+i ma't, nhi' nha?nh, tu+`ng vo+'i na`ng tung
ta(ng o+? nhu+~ng vu+o+`n xoa`i, ma^.n ... o+? Trung Lu+o+ng, tu+`ng thu+o+?ng
thu+'c mi` va('t o+? cho+. My~, tu+`ng qua la.i nhu+~ng pha` Ra.ch Mie^~u,
dde^'n My~ Tho, Kie^'n Hoa` vi` ti`nh hay vi` tro^'n ca'i no'ng va` xo^ bo^`
cu?a Sa`i-Go`n,... dde^`u kho^ng kho?i ba^ng khua^ng khi ddo.c na(m ta'c gia?
na`y !


Nguye^~n Vy-Khanh
vy_khanh@yahoo.com
8-8-2000

-------

Chu':
(1) Chu? DDe^` so^' 2 (he` 2000), tr. 85.
(2) "DDo.c Kho'i So'ng Tre^n So^ng cu?a Nguye^~n Va(n Sa^m". Va(n (CA) so^' 42
(6-2000). tr. 84-91. Lie^n he^. dde^'n My~ Tho ga^`n dda^y co' Nguye^n Nhi
vo+'i Con Ga'i Ngu+o+`i Ga'c DDe`n Bie^?n (1999) va` Qua'i Phong (2000) nhu+ng
ddi.a phu+o+ng ti'nh dda~ phai nha.t i't nhie^`u!
(3)(4) (5) "Thu+ Cho Lo^.c". Nghe Mu+a (Xua^n Thu, 1989), tr. 242, 245 va` 243.


==============================================================================

T R U Y E^.N N G A(' N / T U` Y B U' T

==================================29==========================================


Bu+'c phu` ddie^u kha('c ca.n

Nguye^~n Thi. Tha?o An


Ngoa.i to^i te^n Mai va(n Tha^n. So^'ng dde^'n ba?y mu+o+i tuo^?i thi` ma^'t.
Tru+o+'c khi ma^'t, ngoa.i tro^'i, ho. Mai la` ho. gia?, da(.n con cha'u la`m
mo^. bia pha?i theo te^n tuo^?i tha^.t, ke?o ho^`n ma kho^ng bie^'t no+i
nu+o+ng na'u\. Khi so^'ng, ta`i sa?n dda~ chia xong, co`n thu+' quy' gia'
nha^'t cu?a to^? tie^n, ta^'t ca? dde^? la.i du+o+'i ca'i giu+o+`ng gia ba?o\.
No'i xong, ngoa.i ma^'t. DDa'm con cha'u bu quanh nghe va^.y mu+`ng tha^`m.
Nha` ngoa.i gia`u, dda'm ta'ng linh ddi`nh. Con cha'u thay phie^n tu'c tru+.c
canh hai cho^~: quan ta`i va` ca'i giu+o+`ng. DDa^y la` loa.i giu+o+`ng xu+a
ba(`ng go^~ tra^`m. Cha^n, ho^.c giu+o+`ng va` no'c co' cha.m no^?i hi`nh loan
phu+o+.ng. Nghe no'i, do co^' mua la.i tu+` mo^.t o^ng hoa`ng sa co+ ngoa`i
Hue^'. Ho^`i tru+o+'c, con cha'u chu+a ai sa` ddi't le^n ddu+o+.c, no'i chi
na(`m. Va^.y, ddo^` quy' nha^'t, ta^'t nhie^n co^' va` ngoa.i pha?i ca^'t o+?
dda^y\.
Tang le^~ xong, ca^.u Tu+ la^'y danh "quye^`n huynh the^' phu." mo+`i ho. ha`ng
chu+'ng kie^'n vie^.c khui giu+o+`ng, pha^n chia co^ng ba(`ng, kho^ng pha^n
ga'i trai lo+'n nho?. Kho^ng bie^'t ngoa.i gia^'u o+? dda^u, ca'c ca^.u tha'o
he^'t ca'i giu+o+`ng va^~n kho^ng tha^'y cu?a\. Ho^`i la^u, ai na^'y cha'n,
ca^.u Tu+ khie^ng ma^'y cha^n ddi.nh de.p thi` nghe tie^'ng ddo^.ng. Tie^'ng
so^.t soa.t pha't ra tu+` mo^.t cha^n giu+o+`ng. Loay hoay ma~i kho^ng tha'o
ddu+o+.c ca'c cho^'t go^~, ca'c ca^.u no'ng ruo^.t cu+a ngang. Mo^.t bao ga^'m
lo`i ra, be^n trong chi? co' ma^'y quye^?n vo+? xu+a, va`i manh gia^'y hoa
tie^n cuo^.n tro`n, o^' va`ng, cu~ ky~. La^.t ra, toa`n la` chu+~ Nho, kho^ng
ai ddo.c ddu+o+.c. Ca^.u Tu+ ddoa'n, dda^y co' the^? la` gia pha?. Nhie^`u
ngu+o+`i kho^ng tin, gia pha? tha^.t dda^u ca^`n ca^'t ky~ va^.y, nha^'t ddi.nh
pha?i co' bi' ma^.t. Ca^.u Na(m, ca^.u Ba?y, hai tay me^ truye^.n Ta`u ri? tai
mo.i ngu+o+`i, cuo^'n sa'ch co' ve~ hi`nh vuo^ng, hi`nh tro`n, co' the^? la`
ho.a ddo^`. Ma^'y ho^m sau, trong khi ai na^'y ra vu+o+`n dda`o ca^y xo+'i co?,
co^'t y' ti`m kie^'m cho^~ ngoa.i cho^n va`ng, ca^.u Tu+ mo+`i ddu+o+.c mo^.t
o^ng tha^`y ddo^` to+'i nha` di.ch ra quo^'c ngu+~. Tha^`y di.ch to+'i dda^u,
ca^.u sai to^i che'p dde^'n ddo'. Nhie^`u ke? ngo+`, ca^.u Tu+ tham, da`n ca?nh
ho^'t tro.n cu?a\. Va` to^i, ngu+o+`i ddo^`ng lo~a\.


Theo gia pha?, ngoa.i to^i ho. Nguye^~n. Xu+a, to^? tie^n tu+` mie^`n Ba('c,
va`o Thu+`a Thie^n la^.p nghie^.p khai hoang. Kho^ng bie^'t la`m a(n the^'
na`o, dde^'n ddo+`i o^ng Nguye^~n va(n Toa'n bo? la`ng va`o Gia DDi.nh. La^`n
thu+' hai cha('c cu~ng kho^ng kha', con o^ng Toa'n la` o^ng Nguye^~n va(n Ti'nh
do+`i va`o Bi`nh Ho`a, la^.p nghie^.p the^m la^`n nu+~a\. DDe^'n ddo+`i o^ng
Nguye^~n va(n Hie^`n thi` cha'n nghe^` no^ng, o^ng mang ngu+o+`i con trai nho?
la` Nguye^~n va(n Tha`nh bo? la`ng, ddi li'nh.
Ai chu+', o^ng Nguye^~n va(n Tha`nh thi` to^i bie^'t. Ho^`i ho.c lo+'p ba, to^i
tha^'y ho. ve~ o^ng ma(.c a'o ba`o the^u dda^`y ma^y, dda^`u ddo^.i mu~ ca'nh
chuo^`n, tay bu+ng che'n thuo^'c ddo^.c uo^'ng nhu+ ngu+o+`i ta uo^'ng nu+o+'c
tra`.
Su+? che'p, cuo^'i tho+`i Tri.nh Nguye^~n, qua^n Ta^y So+n no^?i da^.y, the^'
lu+.c chu'a Nguye^~n ye^'u da^`n. Na(m 1775, Ta^y So+n dda'nh chie^'m Phu'
Ye^n, o^ng Nguye^~n va(n Hie^`n tu+? tra^.n. Chu'a DDi.nh Vu+o+ng cho o^ng
Nguye^~n va(n Tha`nh, lu'c ddo' mo+'i mu+o+'i ba?y tuo^?i no^'i chu+'c cha la`m
cai ddo^.i du+o+'i quye^`n kha'm ly' Ky?. Cuo^.c ddo+`i o^ng va`o sanh ra tu+?,
la^.p nhie^`u co^ng nghie^.p lu+`ng la^~y ke^? tu+` dda^y\. Ca'c sa'ch ghi,
o^ng la` ngu+o+`i tu+o+'ng ma.o dde.p dde~, ti'nh ti`nh tra^`m nghi., thi'ch
ddo.c sa'ch, co' ta`i binh lu+o+.c. Tu+` na(m 1778, o^ng theo chu'a du+.
nhu+~ng tra^.n dda'nh lo+'n o+? Gia DDi.nh, Ra.ch Ga^`m, Thi. Na.i, Die^n
Kha'nh, Phu' Ye^n, Quy Nho+n, Thua^.n Ho'a,... DDu+o+.c chu'a tro.ng du.ng,
giao tro.ng tra'ch na('m giu+~ nhie^`u chu+'c lo+'n nhu+ Trung Qua^n Tie^`n Chi
To^?ng Nhung Cai Co+, Qua?n Tie^`n Phong Doanh, Kha^m sai Bi`nh Ta^y, Chu+o+?ng
Co+ Bi`nh Ta^y,...
Sau khi tho^'ng nha^'t dda^'t nu+o+'c, vua phong o^ng la`m To^?ng Tra^'n Ba('c
Tha`nh. Khi o^?n ddi.nh xu+' Ba('c, o^ng la` mo^.t nha` cai tri. gio?i, am
hie^?u chi'nh tri., thu phu.c nha^n ta^m. O^ng da^ng le^n vua nhu+~ng ke^'
sa'ch bi`nh ddi.nh nhu+: tie^?u tru+` tho^? phi?, loa.n la.c; to^? chu+'c
chi'nh quye^`n, ddie^`u chi?nh ho^. ti.ch dde^? ca^'p co^ng ddie^`n; u+u dda~i
nha^n si~ dde^? cho.n ngu+o+`i ra giu'p nu+o+'c; ca?i ca'ch ho.c quy, dda(.t
ca'c chu+'c tro+. gia'o dde^? na^ng cao da^n tri'. Ngoa`i ra, o^ng co`n xin vua
pha't cha^?n, tha thue^' cho nhu+~ng vu`ng bi. thie^n tai lu~ lu.t. Chi? trong
bo^'n na(m, mie^`n Ba('c o^?n ddi.nh, o^ng da^ng mo^.t tra(m sa'u mu+o+i bo^'n
ba?n ddi.a ddo^` mu+o+`i mo^.t tra^'n. DDe^'n na(m 1810, me. ma^'t, vua cho
ta'ng o+? la`ng Ba'c Vo.ng, phu? Trie^.u Phong. O^ng nha^.n me^.nh va` cu+ tang
o+? ddo'. Vua sai Nguye^~n Huy`nh DDu+'c ra thay tra^'n nha^.m Ba('c Tha`nh.
Qua na(m sau, vua sai o^ng soa.n Hoa`ng Trie^`u Lua^.t Le^., tu+'c bo^. Lua^.t
Gia Long.
Ma^'y na(m sau, con o^ng la` Nguye^~n va(n Thuye^n, ye^u thi'ch va(n chu+o+ng,
u+a giao ke^'t ba.n be`, la`m mo^.t ba`i tho+ mo+`i hai ngu+o+`i ba.n la`
Nguye^~n DDu+'c Nhua^.n va` Nguye^~n va(n Khue^ o+? Thanh Ho'a va`o cho+i\.
Ba`i tho^ cu?a ngu+o+`i tre? tuo^?i, y' ngo^ng cuo^`ng, lo+`i le~ du`ng lo^'i
tha^.m xu+ng.

"A'i Cha^u nghe no'i la('m ngu+o+`i hay,
Ao u+o+'c ca^`u hie^`n dda~ ba^'y nay\.
Ngo.c pha'c Kinh So+n ta`i sa(~n co',
Ngu+.a ky` Ky' ba('c bie^'t la^u thay\.
Mu`i hu+o+ng hang to^'i xa nghi`n da(.m,
Tie^'ng phu+o+.ng go` cao suo^'t chi'n ma^y\.
So+n te^? phen na^`y ma` ga(.p go+~,
Giu'p nhau xoay ddo^?i ho^.i co+ na`y\."

Vua vin va`o hai ca^u cuo^'i, ngo+` cha con o^ng co' y' pha?n. DDa^`u na(m sau,
ddang lu'c vie^n Ky' Lu.c Doanh Qua~ng Tri., la` Nguye^~n Duy Ho`a da^ng so+'
dda`n ha(.c thi` the^m chuye^.n te^n Hu+~u\. Te^n na`y la` li'nh thuo^.c trung
qua^n du+o+'i quye^`n o^ng, bo? chu? sang la`m mo^n ha. Le^ va(n Duye^.t. Hu+~u
tro^.m a^'n Ta? qua^n tro^'n ddi\. Khi bi. ba('t, la.i khai chi'nh Nguye^~n
va(n Tha`nh sai ha('n a'm sa't Le^ va(n Duye^.t. Vua cho lo+`i no'i vo^ ca(n
cu+' ne^n ra le^.nh gie^'t, kho^ng ca^`n tra va^'n.
Trong trie^`u nhie^`u ngu+o+`i tru+o+'c dda^y ddo^' ky. o^ng, nay quay ra gie`m
sie^?m, vua va^~n kho^ng dde^? y'. Nhu+ng la.i giao vie^.c Nguye^~n va(n
Thuye^n cho Le^ va(n Duye^.t tra va^'n. Sau mo^.t la^`n tra, Nguye^~n va(n
Thuye^n dda~ thu' to^.i\. O^ng Nguye^~n va(n Tha`nh da^ng bie^?u nha^.n to^.i
da.y con kho^ng nghie^m. Vua chi? thu a^'n, va` cho ve^` nha`.
Lu'c na`y, vi. Ta`o binh cu~ la` DDa(.ng Tra^`n Thu+o+`ng cu~ng bi. Le^ Cha^'t
to^' ca'o la`m vie^.c sai tra'i tho+`i du+o+'i quye^`n o^ng la`m To^?ng Tra^'n
Ba('c Tha`nh. Trie^`u ddi`nh quy o^ng to^.i ta('c tra'ch, dda~ kho^ng pha't
hie^.n ddu+o+.c vie^.c la`m sai tra'i cu?a ca^'p du+o+'i\. DDa(.ng Tra^`n
Thu+o+`ng bi. xu+? treo co^? che^'t na(m 1816.
DDa^`u na(m sau, hoa`ng tha^n Le^ Duy Hoa'n, no^?i le^n phu.c Le^\. Khi bi.
ba('t, khai chi'nh Nguye^~n va(n Thuye^n xu'i du.c. Vo+'i chu+'ng co+' mo+'i,
vua ba('t giam ca? nha` Nguye^~n va(n Tha`nh. Trong tu`, o^ng vie^'t bie^?u
tra^`n ti`nh, "So+'m re`n to^'i ke^'t, de^.t tha`nh su+. cu+.c a'c cho cha con
to^i, kho^ng khie^'u na.i va`o dda^u ddu+o+.c. Chi? co' ca'i che^'t mo+'i
chu+'ng ddu+o+.c lo`ng trung." Cuo^'i cu`ng, o^ng uo^'ng thuo^'c ddo^.c tu+.
tu+?.

Vua ddu+o+.c tin o^ng che^'t, la^'y la`m ho^'i ha^.n kho'c thu+o+ng, sai tra?
la.i mu~ a'o va` ca^'p na(m tra(m quan tie^`n, ga^'m va?i, cu`ng ba mu+o+i te^n
qua^n lo vie^.c to^'ng ta'ng. Va`, tha? ca'c ngu+o+`i con, chi? tru+` Nguye^~n
va(n Thuye^n.

Theo su+? nha^.n xe't, ca'i che^'t o^ng Tha`nh co' hai nguye^n nha^n. Thu+'
nha^'t, o^ng to^n hoa`ng to^n DDa'n, con hoa`ng tu+? Ca?nh la`m Tha'i tu+?.
DDie^`u na`y la`m vua nghi ngo+` o^ng muo^'n la^.p vua nho? dde^? tie^'m
quye^`n. Thu+' hai, o^ng ca^.y co^ng lo+'n ne^n sinh kie^u, no'i la('m ddie^`u
pha.m thu+o+.ng. Nhu+ khi vua cho.n dda^'t la`m So+n la(ng, dda`o le^n tha^'y
dda^'t ngu~ sa('c, ai na^'y dde^`u mu+`ng, chi? co' o^ng no'i ra(`ng, "Ma? me.
to^i cu~ng co' dda^'t na(m ma`u tu+o+i dde.p ho+n nhie^`u\." La`m vua ghe't.
Vu. a'n dde^'n dda^y chu+a ke^'t thu'c. Sang ddo+`i Minh Ma.ng, nha^n vu. Le^
va(n Kho^i no^?i da^.y cho^'ng trie^`u ddi`nh. Vua ra le^.nh truy na~ sa'u
ngu+o+`i con cu?a Nguye^~n va(n Tha`nh la` Nguye^~n va(n Tha^`n, Nguye^~n va(n
Ha`m, Nguye^~n va(n Nha^m, Nguye^~n va(n Trua^n, Nguye^~n va(n Huye^`n, va`
Nguye^~n va(n Ha^n ddem xu+? tu+?. DDa'm cha'u co`n la.i so+. ha~i ca?i danh,
bo? tro^'n.

Mu+o+`i ba na(m sau, DDa.i Ho.c Si~ Vu~ Xua^n Ca^?n da^ng so+' xin xe't la.i,
vua Tu+. DDu+'c xuo^'ng chie^'u xo'a to^.i\. DDe^?u. dde^`n bu`, vua ti`m phong
cho mo^.t ngu+o+`i cha'u la` Nguye^~n va(n Loa.i chu+'c cai ddo^.i, tu+'c
ddu+o+.c no^'i chu+'c o^ng Tha`nh khi mo+'i ba('t dda^`u theo chu'a\.


DDo.c nhie^`u ddoa.n to^i ngo+`, su+? vie^'t sai\. Hay du+o+'i a'p lu+.c
trie^`u ddi`nh, chi'nh ca'c quan che'p su+? cu~ng kho^ng da'm vie^'t ra su+.
tha^.t. Vie^.c vua nghi o^ng to^n hoa`ng to^n DDa'n no^'i ngo^i dde^? thao
tu'ng vua nho? la` vo^ ly'. Lu'c ddo', hoa`ng to^n DDa'n, hai mu+o+i mo^'t
tuo^?i, dda~ tru+o+?ng tha`nh. Co' the^? vua bo? do`ng ddi'ch, cho.n do`ng
thu+' vi` le~, con cha'u hoa`ng tu+? Ca?nh dde^`u theo dda.o Thie^n Chu'a va`
chi.u a?nh hu+o+?ng ma.nh tu+` ca'c co^' dda.o Pha'p. DDie^`u thu+' hai la.i
ca`ng vo^ ly'. Ca'c sa'ch su+? dde^`u ghi, o^ng Tha`nh la` ngu+o+`i tra^`m
nghi., i't no'i, nhie^`u mu+u lu+o+.c, cai tri. gio?i\. Tha^'y ngu+o+`i Ba('c
dda so^' hoa`i Le^, kho^ng phu.c nha` Nguye^~n, o^ng xin truy to^n, ca^'p
ddie^`n tra.ch te^' tu+. co^ng tha^`n ca'c cu+.u trie^`u, va` sai Tra^`n Hu+.u
la`m DDie^?m Me^ Khu'c dde^? vo^~ lo`ng da^n. Ngu+o+`i nhu+ va^.y kho^ng the^?
na`o buo^ng lo+`i ca`n ro+~, khoe khoang, pha.m thu+o+.ng vo+'i vua ddu+o+.c.
Co' le~, vua so+. o^ng co' chi' lo+'n, sau khi thu phu.c nha^n ta^m DDa`ng
Ngoa`i la.i theo y' da^n, du+.ng la.i nha` Le^, thay quye^`n chu'a Tri.nh. Co'
the^?, dda^y mo+'i la` ddie^`u oan nghie^.t ga^y ca'i che^'t cho o^ng.
To^i ddem nhu+~ng ddie^`u thu tha^.p ddo.c cho ca'c ca^.u nghe\. Ai na^'y
tha^'y ma^'y ddo+`i to^? tie^n bi tha?m qua' dde^`u la('c dda^`u, gia.t lo+,
kho^ng ho?i nu+~a\. Chi? co' ca^.u Tu+ nga^.m ngu`i, o^ng Tha`nh kha(?ng kha'i,
bu.ng da. nha` no^ng, kho^ng la`m quan ddu+o+.c. Vua xu+? su+. dde^`u co' tha^m
y' ca?. DDem ngu+o+`i Nam ra tri. xu+' Ba('c, tu+'c co^ la^.p o^ng. Cho me^.nh
cho^n me. o+? Trie^.u Phong, khie^'n o^ng cu+ tang ga^`n kinh, ddo' la` ke^'
gia'n tie^'p tu+o+'c bo? binh quye^`n. Sai vo~ quan soa.n lua^.t, la.i du+.a
lua^.t kha('c nghie^.t cu?a nha` Thanh, la` ca'ch ba('t o^ng ga'nh tie^'ng
oa'n cho vua\. Cho nhu+~ng ke? co' tu+ thu` nhu+ Le^ va(n Duye^.t, Le^ Cha^'t
tra xu+? Nguye^~n va(n Thuye^n, DDa(.ng Tra^`n Thu+o+`ng dde^`u la` ke^'
mu+o+.n dao gie^'t ngu+o+`i\.

To^i an u?i, "Du` sao ha^.u the^' cu~ng sa'ng suo^'t, pha'n xe't co^ng bi`nh,
cuo^'i cu`ng cu~ng la^'y la.i tie^'ng tho+m cho o^ng trong li.ch su+?." Nghe
va^.y, ca^.u tho+? da`i, "Chi? ca^`n mo^.t ngu+o+`i vie^'t sai, la`m ha^.u
the^' kho^ng ai hie^?u ddu'ng."
Ca^.u bo? gia pha? va`o tu'i ga^'m, dde^? trong tra'p go^~, ca^'t tre^n ba`n
tho+`. Ro^`i kho^ng ba`n gi` the^m, chi? la^u la^u ddo.c ma^'y ca^u tho+:

"Chinh Nam pha.t Ba('c, su+. nghi`n thu,
Co? a'y re^u mo+`, dda^'t mo^.t u\.
Aa'y do~ng, a^'y trung la` the^' the^',
Ma` a^n, ma` nghi~a o+? mo^ mo^\?
Chim ga`o di ha^.n, xua^n a^`m y~,
Ho^? the't du+ uy, gio' vu.t vu`.
Su+. ti'ch anh hu`ng, ai nha('c la.i\?
Ta^y ho^` rang ra?ng, tie^'ng chuo^ng bu\." (*)
Ca^.u than, chi? tie^'c nga`y xu+a to^? tie^n bo? nghe^` no^ng, cho.n nghie^.p
li'nh.


Suy nghi~ ky~, ca^.u co' ly'. Nghe^` no^ng a(n cha('c, ma(.c be^`n. Tuy va^'t
va? nhu+ng cuo^.c so^'ng bi`nh ye^n, tho+`i na`o cu~ng ca ngo+.i\. Nhu+ nha`
ngoa.i, ca^`n ma^~n mo+'i hai ddo+`i ma` cu?a chi`m cu?a no^?i dde^`u sa('m
ddu?. Kho^ng hie^?u nga`y xu+a, ruo^.ng nhie^`u da^n i't, sao ca'c o^ng to^?
la.i bo? la`ng, dda(ng li'nh.

La^u la^u buo^`n, to^i mo+? gia pha? ra coi\. Tha^.t ky` la., co' nhie^`u cho^~
ddu+'t ngang, co' trang tro^'ng lo^'c. Co' cho^~ vo?n ve.n chi? ddie^`n ddo^.c
mo^.t te^n, cu.t ngu?n. To^i tha('c ma('c ho?i o^ng U't, em ngoa.i\. O^ng ba?o,
ddu+`ng tu+o+?ng ho. nha` mi`nh che^'t nhie^`u nhu+ va^.y\. Nhu+~ng chi
tro^'ng, ddu+'t ngang hay chi? ddie^`n te^n vi` khi xu+a pha?i ca?i danh,
hoa(.c nghe`o tu'ng ddi ba'n rau, ba'n muo^'i, ghi va`o so+. la`m xa^'u to^?
tie^n. Chi da`i nha^'t la` chi o^ng Nguye^~n va(n Loa.i\. O^ng ddu+o+.c vua
phong la`m cai ddo^.i, nhu+ng kho^ng ca^'p qua^n. Sau o^ng bo? va`o Nam theo
Tru+o+ng DDi.nh kha'ng Pha'p. Khi cuo^.c kho+?i nghi~a tha^'t ba.i, o^ng da^~n
con cha'u lang thang, kie^'m kho^ng ra mo^.t ma?nh dda^'t ca('m du`i\.
Theo lo+`i o^ng U't, to+'i ddo+`i co^' va^~n nghe`o ma.t. Ngu+o+`i vo+.
kho^ng chi.u no^?i, la^'y cho^`ng kha'c. Co^' to^i xoay nghe^` dda`o
gie^'ng, nuo^i con. Tho+`i may, mo^.t ho^m dda`o ddu+o+.c na(m con ca'
ba(`ng dda^'t. Tha^'y la., co^' bo^? ra, be^n trong toa`n va`ng. To^i
mu+`ng, cuo^'i cu`ng, tro+`i cu~ng thu+o+ng, ban chu't phu+o+'c. O^ng
U't cu+o+`i, phu+o+'c tu+` dda^'t, kho^ng tu+` tro+`i\. Go^'c mi`nh nha`
no^ng, vo^'n co' duye^n vo+'i dda^'t. Ro^`i o^ng tra^`m nga^m, xu+a nay,
chi? co' ngu+o+`i bo? dda^'t, chu+' dda^'t kho^ng bo? ngu+o+`i\. To^i
ho?i, nha` no^ng giu+~ dda^'t, nha` binh giu+~ nu+o+'c. Giu+~ dda^'t
de^~, giu+~ nu+o+'c kho'. Sao ca'c to^? cho.n kho', bo? de^~. O^ng la('c
dda^`u, ngu+o+`i li'nh ca^`m su'ng giu+~ nu+o+'c, ngu+o+`i da^n tay
kho^ng giu+~ dda^'t. Cu`ng o+? the^' lie^`u ma.ng, gio^'ng nhau\.

Ve^` sau, nghe ca'c mo+. ke^?, to^i hie^?u ra\. Tho+`i Vie^.t Minh, ruo^.ng
dda^'t dda~ chia, mo^~i nha` chi? co`n mo^.t hai ma^~u, nhu+ng ca'c ca^.u va^~n
bi. quy la` ddi.a chu?. Va`o mu`a lu'a chi'n, Ma(.t Tra^.n ra le^.nh ti.ch thu
ruo^.ng, chia cho da^n nghe`o\. DDang ga(.t, ca'n bo^. ca^`m su'ng dduo^?i\.
Mo+. to^i ngu+ng ca('t lu'a, huo+ lu+o+~i ha'i nha?y le^n bo+`, ddo`i ca('t
dda^`u ke? na`o da'm xuo^'ng ruo^.ng. Cuo^'i cu`ng, ca'n bo^. bo? ddi\. Ho.
so+. ca'i bu.ng ba^`u cu?a mo+..

To^'i ho^m sau, ca'c ca^.u bi. mo+`i ddi kie^?m tha?o\. Mo.i ngu+o+`i vo+~ le~,
Vie^.t Minh mua chi'nh nghi~a ba(`ng ruo^.ng dda^'t cu?a ngu+o+`i kha'c. Tha^'y
nguy, ngoa.i gu+?i ca'c ca^.u le^n Sa`i Go`n. Ma^'y nga`y sau, ca'n bo^. xa~
tha^'y va('ng, xuo^'ng ta^.n nha` ddie^`u tra\. Ga.n ho?i chu+a ra thi` qua'
ba^.n, ho. bo? ngang.

Na(m 1954, sau khi Hie^.p DDi.nh Geneve ky' ke^'t, nghe no'i se~ co' to^?ng
tuye^?n cu+?. Ta^.n du+o+'i que^, ca'c phe pha'i cu~ng ra'o rie^'t chua^?n bi.
tranh cu+?. Ban dde^m, ho. nho'm ra^'t ddo^ng ta.i ddi`nh nhu+ la`ng va`o
dda'm. Tro+`i to^'i mi.t, da^n que^ ta('t dde`n ngu? so+'m. Tre^n bo+` ruo^.ng,
nhie^`u bo'ng dden tha^'p thoa'ng, cha^.p cho+`n nhu+ bo'ng ma tro+i\. Chu+a
ba^`u, phe Vie^.t Minh dda~ a(n cha('c. DDe^? ba`nh tru+o+'ng the^' lu+.c, ho.
du`ng mo.i thu? ddoa.n hoa(.c sa't nha^.p, hoa(.c trie^.t tie^u ca'c to^?
chu+'c kha'c. Ma(.t kha'c, ba^.n ro^.n cu+? ngu+o+`i ta^.p ke^'t ra Ba('c.
Kho'a ho.c to^? chu+'c trong tho+`i gian nga('n, khi ve^` se~ la` nha^n to^'
na('m cha'nh quye^`n ta.i ddi.a phu+o+ng.

Khi ca'c ca^.u ddi va('ng, ngoa.i to^i pha't gia'c, ma^'y ddu+'a con kho^ng
ye^n nghe^` ruo^.ng. Ngay dda'm con ga'i cu~ng co' cha^n trong ddoa`n Thanh
Nie^n Tie^`n Phong. Du` ca'c di` gia?i thi'ch, tru+o+'c dda^y ddoa`n Thanh
Nie^n cu?a la`ng chi? la`m vie^.c cu+'u tro+. xa~ ho^.i, tu+` nga`y Nha^.t
gia?i ta'n ma^'y anh em dda~ ra kho?i ddoa`n. Ma(.c ca'c di` no'i, ngoa.i to^i
tu+'c, ca^`m cho^?i ru+o+.t mo.i ngu+o+`i cha.y ta'n loa.n. Nhu+ng dde^m ve^`,
ngoa.i na(`m cha('n ngay cu+?a, lo'ng tai nghe tie^'ng cho' su?a dda`ng xa\.
Ngu+o+`i no^n no'ng kie^'m ca'c ca^.u to^i kho^ng pha?i la` ca'n bo^. xa~, ma`
la` ca^.u Chi'n Die^.p, con o^ng U't. Ca^.u Chi'n cho hay, Kha Va.ng Ca^n,
mo^.t trong nhu+~ng ngu+o+`i ca^`m dda^`u phong tra`o Thanh Nie^n Tie^`n Phong
dda~ bi. mua chuo^.c, quye^'t ddi.nh sa't nha^.p to^? chu+'c ddoa`n theo Vie^.t
Minh. Ca^.u to+'i tu+` gia~ dde^? ddi ra Ba('c. Va` he.n, ho.c xong, se~ ve^`
ngay\. Ca^.u than, chu+a ro+`i la`ng sao dda~ nho+'.
Ho^m sau, ddoa`n ca'n bo^. to+'i nha` va^.n ddo^.ng anh DDa?m, anh DDang va`o
to^? chu+'c. Ga(.p bu+~a, hai ngu+o+`i mo+`i ta^'t ca? du`ng co+m. Vu+`a a(n
vu+`a ho.p. Mo+'i dda^`u co`n anh em, sau ca~i va~ ke^u ba(`ng ma`y tao\. Anh
DDa?m tha(?ng bu.ng, chi? tri'ch huy.ch toe.t ddu+o+`ng lo^'i sai la^`m cu?a
ho.. Mo^.t ngu+o+`i trong bo.n ddie^n tie^'t, ru't dao che'm. Ba^'t ngo+`, anh
DDang kho^ng tra'nh ki.p, nga~ sa^'p tre^n ma^m co+m. Anh DDa?m kinh hoa?ng,
pho'ng qua ha`ng ra`o, ba(ng tuo^'t qua ddo^`ng, cha.y thu.t ma.ng mo^.t ho+i
ra ti?nh.


Hai na(m sau, kho^ng co' to^?ng tuye^?n cu+?, Vie^.t Minh ye^'u the^' ru't va`o
bu+ng. Ca^.u Chi'n Die^.p ra ddi bie^.t ti'ch. Co`n anh DDa?m, sau la^`n cha.y,
dda~ bo? luo^n nha` cu+?a ruo^.ng vu+o+`n. Ma^'y na(m sau, di` to^i le^n
Sa`igo`n, ti`nh co+` ga(.p anh trong qua^n phu.c. Tha^'y anh oai nghi, di`
cu~ng mu+`ng va` khuye^n anh xa que^ la^u ne^n ve^` mo^.t chuye^'n. Anh la('c
dda^`u ba?o, anh dda^u dda~ ddi xa, mo^~i dde^m dde^`u tro+? ve^` ca(n nha`
cu~, va` trong mo+ anh du+.ng ddu+o+.c tha(`ng em ddu+'ng da^.y cha.y theo
mi`nh.

DDa^`u na(m 63, di` to^i da^~n ngoa.i le^n tha(m. DDo+n vi. ba'o, anh tu+?
tra^.n. Su+ ddoa`n 7 vu+`a ddu.ng tra^.n dda^`u tie^n o+? A^'p Ba('c. Du` qua^n
so^' ddo^ng ga^'p mu+o+`i ddi.ch, va` vo+'i su+. ye^?m tro+. cu?a ca'c ddo+n
vi. ba.n, nhu+ng chu+a co' kinh nghie^.m pho^'i ho+.p, dda~ chu+`a khoa?ng
tro^'ng phi'a DDo^ng khie^'n ddi.ch ru't lui an toa`n. Ke^' hoa.ch bao va^y
tha^'t ba.i dde^? la.i nhie^`u to^?n tha^'t, thu+o+ng vong.
Tro+? ve^` nha`, ngoa.i to^i va^~n chu+a tin. Mo+? radio, DDa`i Pha't Thanh
ddang tu+o+`ng thua^.t le^~ die^~n ha`nh mu+`ng chie^'n tha('ng.
Ti`nh hi`nh nga`y ca`ng so^i ddo^.ng. Con ddu+o+`ng la`ng va('ng bo'ng tra^u
bo`. DDa'm trai que^ cu~ng bo? ca`y, va'c su'ng. Qua ma^'y tra^.n lo+'n, dda'm
cha'u ngoa.i thu+a da^`n. Chie^'n tranh la` con qua'i va^.t to lo+'n, kho^ng
co' hi`nh thu`, cu+' ri`nh ra^.p gia^.t pha(ng nhu+~ng ddu+'a con va`o dda^'t.
Hai mu+o+i na(m chie^'n tranh, tho+`i gian tu+o+?ng da`i nhu+ the^' ky?. Ngoa.i
to^i gia` hay la^?n, cu+' ho?i ddi ho?i la.i ve^` nhu+~ng ddu+'a va('ng ma(.t.
To^i no'i do^'i, nhie^`u ngu+o+`i ba^.n vie^.c xa, chu+a ve^` ddu+o+.c. Ngoa.i
que^n, nhu+~ng ddu+'a lo+'n dda~ ddi kho^ng tro+? la.i\.
Cuo^'i cu`ng na(m 75, ho`a bi`nh dde^'n ba^'t ngo+`. Nga.c nhie^n nha^'t,
ngu+o+`i tro+? ve^` dda^`u tie^n la.i la` ca^.u Chi'n Die^.p.


DDie^`u mo.i ngu+o+`i kho^ng ngo+`, hai mu+o+i na(m ta^.p ke^'t, ca^.u Chi'n
tro+? ve^` la`m da^n tro+n. Ca^.u kho^ng nha^.n mo^.t chu+'c vu. na`o trong
DDa?ng. Kho' tin ho+n, ca^.u va^~n ddo^.c tha^n nhu+ ho^`i tre?. Ca^.u cu+o+`i,
gia?i thi'ch, kho^ng vu+o+'ng ba^.n de^~ xin ve^`. DDa~ nhie^`u la^`n nhu+ng
DDa?ng chu+a cho phe'p, nay ho`a bi`nh ca^.u no'ng ruo^.t ne^n ti`m ca'ch
tro^'n ngay\. Tre^n ddu+o+`ng ve^`, ca^.u nga.c nhie^n, qua cuo^.c chie^'n la^u
da`i va` ta`n kho^'c va^.y sao mie^`n Nam sung tu'c ho+n xu+a\.
Khi nie^`m vui la('ng xuo^'ng, ca^.u Chi'n ba('t dda^`u chu+?i, dda'm cha'u
ngu, kho^ng tro^'n ra ngoa.i quo^'c. Mo.i ngu+o+`i nga.c nhie^n. O^ng U't no'i,
ta^'t ca? o+? la.i chi? muo^'n so^'ng nhu+ mo^.t ngu+o+`i da^n thu+o+`ng. Ca^.u
Chi'n xa(~ng gio.ng, trong che^' ddo^. Xa~ Ho^.i Chu? Nghi~a kho^ng co' da^n
thu+o+`ng. Chi'nh quye^`n ddi.nh nghi~a, the^' gio+'i chi? co' hai ma`u, ai
kho^ng ddo? la` dden. Ba(`ng nhie^`u ca'ch, ho. la`m ma`u dden tu+. bie^'n
ma^'t.

Khi mo.i ngu+o+`i tha^'y ca^.u Chi'n no'i ddu'ng thi` dda~ muo^.n. Che^' ddo^.
mo+'i kho^ng cha^'p nha^.n ngu+o+`i cu~, ho. ha`ng to^i lu~ lu+o+.t va`o tu`.
Mo.i ngu+o+`i vo+~ le~, ho`a bi`nh cu~ng co' chia li`a, che^'t cho'c kho^ng
kha'c chie^'n tranh. Ca^.u Tu+ ti`m ca'ch tra^'n an, ba^'t cu+' tho+`i na`o,
no^ng da^n cu+' theo sau ca'i ca`y cu~ng so^'ng. No'i va^.y, nhu+ng ca^.u la^.t
dda^.t ca('t ruo^.ng, chia dde^`u cho ca'c con.
Che^' ddo^. mo+'i la` mo^.t lu+o+~i ca`y xo+'i tung xa~ ho^.i\. O+? tha`nh
pho^', no' the^? hie^.n ba(`ng nhu+~ng phong tra`o, nhu+~ng nghi. quye^'t,
tho^ng ba'o, tho^ng tu+,... Nha` nu+o+'c ca`o ba(`ng xa~ ho^.i qua nhu+~ng
ddo+.t ddo^?i tie^`n, dda'nh tu+ sa?n. Trie^.t tie^u ngu+o+`i gia`u dde^? chi?
co`n mo^.t giai ca^'p nghe`o gio^'ng nhau\. O+? vu`ng que^, no^ng da^n nhi`n
nhu+~ng ho+.p ta'c xa~ no^ng nghie^.p, tra.m thu mua no^ng pha^?m ba(`ng con
ma('t de` da(.t. DDe^'n tha'ng 3 na(m 78, Chi'nh phu? ra nghi. ddi.nh ca^'m
ddem ha`ng ho'a ra kho?i ti?nh la`m mo.i ngu+o+`i cho+'i vo+'i\.
Ruo^.ng mu`a kho^, que^ to^i tro^`ng mi'a\. Loa.i mi'a ddu+o+`ng, tha^n cong,
go^'c co' nhie^`u mo^'c tra('ng, ho+.p dda^'t phe`n. Mi'a de^~ tro^`ng, thu
hoa.ch mau\. Tha^n e'p la`m ddu+o+`ng, re^~ va` ngo.n, ddo^'t u? la`m pha^n
ra^'t to^'t. Ma^'y na(m tru+o+'c, mo+'i dda^`u mu`a, la'i mi'a dda~ dde^'n
dda(.t co.c, gia`nh mua\. DDe^'n giu+~a mu`a, ca'n bo^. xuo^'ng ba?o, chi? thi.
mo+'i cho ti?nh ddo^.c quye^`n, mo.i hi`nh thu+'c mua ba'n trong da^n la` pha.m
pha'p. Xong, ho. quy ddi.nh, gia' thu mua mo^~i go^'c mi'a la` mu+o+`i la(m xu,
tie^`n mo+'i\. Ai na^'y ba^'t ma~n, gia' ba'n ba(`ng gia' mua go^'c gio^'ng.
Ti'nh ra, co^.ng the^m co^ng tro^`ng, pha^n bo'n, nha` no^ng lo^~ na(.ng. Mo.i
ngu+o+`i cu+o+ng quye^'t ba?o nhau, kho^ng ba'n.
DDu'ng lu'c thu hoa.ch, ca'n bo^., xa~ ddo^.i thay phie^n tru+.c canh do.c theo
bo+` ruo^.ng. Buo^?i to^'i, ma^'y ddu+'a nho? buo^`n, ke'o ra ruo^.ng cha(.t
va`i go^'c a(n cho+i\. Tha^'y ddo^.ng, xa~ ddo^.i le^n dda.n, chi~a su'ng
do.a\. Ma^'y ddu+'a nho? so+., cha.y u ve^` nha`, kho'c. Ca^.u Na(m no^?i
khu`ng, qua dde^m sau cha^m lu+?a ddo^'t. Mi'a qua' mu`a, la' kho^, vu+`a be'n
lu+?a cha'y u`n u`n. DDo^.i canh pho`ng ho` he't, go.i ngu+o+`i chu+~a cha'y\.
Khi co' ngu+o+`i ra so^ng mu'c ddu+o+.c nu+o+'c va`o, ngo.n lu+?a dda~ thui
ga^`n he^'t.


DDa^`u mu`a mu+a, ma. chu+a gieo, ti?nh dda~ ra chi? thi. quy ddi.nh thu mua
lu'a\. Tru+` nha^n kha^?u trong gia ddi`nh, so^' co`n la.i nha` no^ng pha?i
ba'n vo+'i gia' quy ddi.nh. Ca^.u Tu+ than, dda^'t cu?a mi`nh, nhu+ng tro^`ng
thu+' gi`, thu+' ddo' cu?a ngu+o+`i kha'c.
Na(m mu+a thua^.n, gio' ho`a, ngu+o+`i ca`y bo? ruo^.ng. Buo^?i chie^`u, mu`a
lu'a ra?nh, ca^.u Tu+ lu+~ng thu+~ng ra ddo^`ng. Na('ng la^'p la'nh pho+'t
xie^n. Ruo^.ng xa(m xa('p, va`i co.ng co? lu'n phu'n nho^ kho?i ma(.t nu+o+'c.
Ma^'y con chim se? kie^'m lu'a lu+o+.n quanh, buo^`n ti`nh ke^u ngo+ nga'c.
Ca^.u tho+? da`i, nha` no^ng tha^'y ruo^.ng bo? hoang, ddau nhu+ cha me. tha^'y
con tra^`n tru.i\.
Kho^ng ca`y ca^'y, nhie^`u ngu+o+`i la`m thue^ xoay qua buo^n chuye^'n. Ho.
tu'm ga.o, ne^'p, to^m kho^, ca' ma('m,... co^.t ddu`m tre^n xe dda.p. Ga^`n
to+'i tra.m kie^?m soa't, ho. da^~n xe vo`ng trong xo'm, ddi ddu+o+`ng ta('t
le^n tha`nh pho^'. Chu+`ng va`i chuye^'n, nhie^`u ngu+o+`i pha't gia'c, buo^n
ha`ng la^.u thue^' kha' ho+n la`m ruo^.ng.
Sau nha` ngoa.i la` so^ng Cu+?a Tie^?u\. Theo hu+o+'ng DDo^ng cha.y hai gio+`
ra bie^?n. Nhie^`u ngu+o+`i sa('m ghe, ban dda^`u cha.y do.c ven bie^?n, cho+?
ga.o le^n tha`nh pho^'. Sau, chuye^?n sang cho+? ngu+o+`i vu+o+.t bie^n. Ma^'y
thu+?a ruo^.ng sa('m tu+` ddo+`i co^' ba'n da^`n, mua cho^~ thoa't tha^n cho
lo+'p con cha'u mo+'i ra tu`.


Vu+`a ho.c Du+o+.c na(m thu+' nha^'t, to^i bi. dduo^?i kho?i tru+o+`ng. Ly' do,
con cu?a si~ quan che^' ddo^. cu~. Sang bo^'n na(m Su+ pha.m xong, to^i tha^'t
nghie^.p. Nu+?a na(m sau, nha^.n ddu+o+.c gia^'y bo^? nhie^.m ve^` da.y ta.i
Ta^n Tha.nh, Long An. Ca^`m gia^'y ddi khie^'u na.i, xin da.y ga^`n nha`. Anh
ca'n bo^. le^n lo+'p, DDa?ng da.y, "DDa^u ca^`n thanh nie^n co'. DDa^u kho',
co' thanh nie^n." Kho^ng ddi, bi. ca('t te^n trong to+` Ho^. Kha^?u, tro+?
tha`nh da^n cu+ tru' ba^'t ho+.p pha'p. Tre^n ddu+o+`ng ve^`, to^i ra be^'n xe
tha(m do`. Gia' chi'nh thu+'c, co' gia^'y gio+'i thie^.u mua la` bo^'n mu+o+i
ddo^`ng mo^.t chuye^'n. Gia' cho+. dden, mo^.t tra(m mo^'t, kho?i xe^'p ha`ng,
muo^'n mua lu'c na`o cu~ng co'. Nga^~m nghi~, lu+o+ng gia'o vie^n mo^.t tra(m
hai chu+a kha^'u tru+`, to^i ddi da.y gio^'ng ngu+o+`i ta ddi li'nh. DDi de^~,
kho' ve^`.
Mo^.t na(m sau, nho+` va? kha('p no+i, to^i ddu+o+.c nha^.n ve^` da.y trong
tha`nh pho^'. Tru+o+`ng o+? khu vu+.c bi`nh da^n, ddo^'i die^.n la` ca'i cho+..
Tan ho.c, ho.c tro` ddi tha(?ng ra cho+., ba'n buo^?i chie^`u\. Lu+`a lo.c
dda^u o+? ngoa`i, to^i kho^ng bie^'t, nhu+ng va`o lo+'p ddu+'a na`o cu~ng
ngoan, tha`nh tha^.t. Nhie^`u ddu+'a tha^'y co^ gia'o nghe`o, chi? mo+ sau na`y
kho^ng pha?i ddi da.y ho.c. Mo^.t ddu+'a, nha` co' ta`u vu+o+.t bie^n, na(n ni?
cha me. cho co^ theo, vo+'i mo^.t gia' tu+o+.ng tru+ng nho nho?.


Mu+o+`i ma^'y na(m sau, to^i tro+? ve^`. La`ng xo'm ddo^ng ho+n, nhu+ng do`ng
ho. chi? co`n la.i ma^'y ngu+o+`i\. Buo^?i chie^`u, to^i di`u ca^.u Tu+ ra
ddo^`ng. So'ng lu'a ra^.p ro+`n, trong ho+i gio' thoa?ng tho+m mu`i bo^ng
chi'n. Ca^.u Tu+ no'i, nha` chi? giu+~ pha^`n ruo^.ng hu+o+ng ho?a\. Nhu+~ng
ma^~u dda^'t co^' ba'n ma^'y con ca' ba(`ng va`ng sa('m ddu+o+.c khi xu+a, sau
gio^'ng nhu+ nhu+~ng con ca' tha^.t bie^'t bo+i ra bie^?n.
Tho+`i gio+` co`n la.i, to^i ddi tha(m mo^.. Ba('t dda^`u tu+` ngo^i xu+a
nha^'t, mo^. co^'. Ro^`i mo^. ngoa.i, mo^. ca'c o^ng, mo^. cha me., mo^. anh
DDang, anh DDa?m, va` nhie^`u ngo^i kha'c. Cuo^'i cu`ng la` mo^. ca^.u Chi'n,
mo+'i che^'t sau na`y\.
Ca^.u Tu+ ke^?, na(m 88, tin tu+o+?ng chi'nh sa'ch ddo^?i mo+'i, ca^.u Chi'n
la`m tru+o+?ng pho`ng Thu+o+ng Nghie^.p qua^.n. Cuo^'i na(m, ti`nh co+` ca^.u
ga(.p ngu+o+`i ba.n cu~ ddang la`m gia'm ddo^'c no^ng tru+o+`ng ca` phe^
Phu+o+'c Long. Ngu+o+`i ba.n than, xa tha`nh pho^', ga^`n Te^'t ban gia'm
ddo^'c kho^ng sao kie^'m ra nhu ye^'u pha^?m cho co^ng nha^n no^ng tru+o+`ng.
Nghe va^.y, ca^.u Chi'n hu+'a, se~ cho ngu+o+`i le^n mo+? mo^.t gian ha`ng o+?
ddo'.
Gian ha`ng Te^'t cu?a tha`nh pho^' mo+'i le^n, ngu+o+`i ta dda~ ke'o dde^'n
dda^`y\. DDa so^' la` ddo^`ng ba`o Thu+o+.ng. Xu+a, ho. sa(n ba('n, so^'ng
trong ru+`ng. Trong chie^'n tranh, nhu+~ng dda`n thu' tro^'n bom dda.n, ke'o
nhau qua ru+`ng kha'c. Ho`a bi`nh, thu' kho^ng ve^`. Ngu+o+`i Thu+o+.ng ddo'i,
ke'o ra ti?nh la`m ddu? thu+' nghe^`. No^ng tru+o+`ng mu+o+'n ho. tro^`ng
ca^y\. Ve^` sau, ca.n vo^'n, kho^ng co' tie^`n pha't lu+o+ng, dda`nh thie^'u
chi.u\.
Nga`y khai tru+o+ng, nhie^`u ngu+o+`i ddi.u con, ddu`m tu'm ca? gia ddi`nh
dde^'n ngo^`i ngay tru+o+'c gian ha`ng nhu+ ddang cho+` xem ha't. Ho. giu+o+ng
ma('t ngo' the`m thuo^`ng, ro^`i chi? nhau xem tu+`ng mo'n. Vo+'i ngu+o+`i
nghe`o, thu+' na`o cu~ng la` nhu ye^'u pha^?m. Ca? nga`y, ta^'p na^.p ngu+o+`i
xem, nhu+ng cu+?a ha`ng kho^ng ba'n ra ddu+o+.c mo^.t mo'n.
Ma^'y nga`y sau, co' ngu+o+`i mang ca` phe^ so^'ng to+'i ga.. Ban Thu+o+ng
Nghie^.p ba`n, tha^'y ho. nghe`o to^.i nghie^.p, ddo^`ng y' quy gia' ca` phe^
ddo^?i ha`ng. Chi? mo^.t buo^?i, ngu+o+`i khua^n ke? va'c, nu+?a gian ha`ng
tro+? tha`nh ca'i kho cha^'t dda^`y ca` phe^\.
Buo^?i chie^`u, ban Qua?n Ly' no^ng tru+o+`ng ra pha?n ddo^'i\. Ca` phe^ la`
ta`i sa?n cu?a nha` nu+o+'c, ngu+o+`i Thu+o+.ng ha'i tro^.m. Be^n mua ddo^`
tro^.m, be^n dde^? ma^'t, dde^`u chi.u tra'ch nhie^.m. Hai be^n mo+`i ca? Gia`
La`ng to+'i du+.. Gia` La`ng no'i, ngu+o+`i Thu+o+.ng kho^ng a(n tro^.m, no^ng
tru+o+`ng thie^'u lu+o+ng, ho. ha'i ca` phe^ tru+` no+..
Cuo^'i cu`ng, ta^'t ca? ghi trong bie^n ba?n. So^' no+. no^ng tru+o+`ng thie^'u
co^ng nha^n ngu+o+`i Thu+o+.ng tro+? tha`nh so^' no+. thie^'u pho`ng Thu+o+ng
Nghie^.p.


Qua na(m sau, o^ng gia'm ddo^'c no^ng tru+o+`ng nghi? hu+u\. Co^ng ty Thu+o+ng
Nghie^.p tha`nh pho^' mo+`i ca^.u Chi'n le^n thanh toa'n tie^`n ba'n ha`ng na(m
tru+o+'c. Tie^`n vo^'n co^.ng lo+`i le^n tha`nh ca? ti?. Ca^.u tri`nh bie^n
ba?n chu+'ng minh no^ng tru+o+`ng thie^'u, nhu+ng kho^ng ai chi.u\. Ban gia'm
ddo^'c mo+'i kho^ng ga'nh tra'ch nhie^.m nhu+~ng mo'n no+. cu~. Co^ng Ty tuye^n
bo^', mua ha`ng ba(`ng tie^`n, kho^ng tra? ba(`ng bie^n ba?n. Ho. se~ ddu+a
no^.i vu. ra to`a\.
Ca^u chuye^.n kho^ng pha?i kho^ng co`n ca'ch gia?i quye^'t. Nhu+ng ca? ddo+`i
trong sa.ch, cuo^'i cu`ng bi. mang tie^'ng oan, tha^m la.m tie^`n ba.c. Ca^.u
Chi'n buo^`n ti`nh, uo^'ng thuo^'c ngu?, tu+. tu+?.
Ca^.u Tu+ ke^?, dde^m ddo' mo.i ngu+o+`i na(`m trong mu`ng nhi`n ra, tha^'y
ca^.u Chi'n ro't tu+`ng che'n tra`, ung dung uo^'ng. Kho^ng ai ngo+`, ca^.u
ddang uo^'ng thuo^'c ddo^.c.
Nguye^~n Thi. Tha?o An
(Jennifer Tran gio+'i thie^.u)

(*) Tho+ Phan Kho^i\.

==================================30==========================================

Tru+o+ng Chi

Le^ Minh Ha`



"... Ho` khoan mo+ bo'ng con ddo` tro^i\...
Gio' ddu+a ca^u ca ve^` dda^u\..."
Va(n Cao

Khuya la('m. Tra(ng nu+?a va`nh dda~ xe^'. Tru+o+ng Chi dda^?y thuye^`n
ngu+o+.c nu+o+'c. A'nh tra(ng ru+ng ru+ng trong so'ng tu+. xe' la`m ddo^i
tru+o+'c mu~i thuye^`n. Lo`ng cha`ng cho+`n vo+`n mo^.t giai ddie^.u u hoa`i\.
Con thuye^`n va` cha`ng tu+`ng lu'c lu't ddi trong bo'ng sa^~m cu?a nhu+~ng
lu`m tre o+? nhu+~ng khu'c so^ng he.p, ro^`i la.i la^`m lu~i vu+o+.t ra vo+'i
a'nh tra(ng. Tru+o+ng Chi du+`ng tay sa`o o+? ga^`n nga~ ba so^ng. No+i a^'y,
a'nh tra(ng du+o+`ng nhu+ me^nh mang ho+n. No+i a^'y, co' la^`u quan thu+`a
tu+o+'ng du+.ng cho con ga'i ye^u\... bo+` be^n lo+?...
Tru+o+ng Chi ca('m thuye^`n, ngu+?a ma(.t ti`m tra(ng, cu+o+`i khan. Tra(ng
nu+?a va`nh kie^u ha~nh va` hiu ha('t. Tru+o+ng Chi ye^u tra(ng. Du+o+'i
tra(ng, cha`ng bie^'t mi`nh bo+'t pha^`n xa^'u xi'. A'nh tra(ng nha^n ha^.u xoa
mi.n la`n da ma(.t sa^`n su`i cu?a cha`ng. Tra(ng ta.o nhu+~ng khoa?ng to^'i
nhu+~ng vu~ng sa'ng ca^`n thie^'t la`m cho ca'i mu~i be` be` cu?a cha`ng
du+o+`ng nhu+ cao le^n, quai ha`m ba.nh cu?a cha`ng du+o+`ng nhu+ me^`m ma.i
la.i, ca'i nhi`n vu+`a soi mo'i vu+`a ru.t re` cu?a cha`ng bo+'t pha^`n kho^?
na~o\. Tru+o+ng Chi bie^'t ve? xa^'u xi' cu?a mi`nh la` ve? xa^'u xi' kho^ng
ca' ti'nh. DDa^'y la` ddu+o+`ng ne't bo^. da.ng cu?a ke? lam lu~ nhie^`u
ddo+`i\. DDie^`u ddo' la`m cha`ng ddau kho^?. Gia' ma` cha`ng xa^'u xi' kie^?u
mo^.t ke? tha`nh dda.t, hay kie^?u con ca^`u tu+. nha` gia`u, hay ddo+n gia?n
la` xa^'u xi' kie^?u mo^.t ke? cu+o+'p ddu+o+`ng, co' le~ cha`ng se~ tu+. tin
ho+n.
Tru+o+ng Chi ca^`m ca'i cha`y go~ nhe. va`o so+.i da^y ca(ng sa't ma.n
thuye^`n. Tie^'ng cha`y go.i ca' ddu.c tra^`m ro+'t xuo^'ng dda'y nu+o+'c,
do^.i la.i tha`nh tie^'ng go~ co^ ddo^.c trong ngu+.c Tru+o+ng Chi\. Cha`ng
que^n chuye^.n gia(ng ca^u\. Tru+o+ng Chi ni'n ho+i, ro^`i ba^'t cho+.t ca^'t
tie^'ng. Gio.ng Tru+o+ng Chi kho^ng bo^'c cao tho+ tho+'i nhu+ nhie^`u dde^m
tru+o+'c ma` gio^'ng nhu+ mo^.t tie^'ng tho+? da`i, hay mo^.t tie^'ng ga^`m
gu+`:
'O^i nhu+~ng con ca' kha't tra(ng
Co' bie^'t ddie^`u a^'y ngu ngo^'c
Y' nghi~ ve^` ha.nh phu'c kho^ng pha?i la` ha.nh phu'c
Le lo'i, sa'ng bu+`ng, ta('t li.m
Chi? la`m tan na't lo`ng
Tra(ng la` kho^ng
Ta cu~ng kho^ng... '

Tie^'ng mo~ do^.i tu+` phi'a la^`u ta^y be^n kia nga~ ba so^ng no+i bo+` lo+?
nghe vo^ su+.. Tru+o+ng Chi ddo^.t ngo^.t du+`ng tay go~ nhi.p. Cha`ng nha(n
ma(.t. Ca'i bo'ng dden di. hi`nh tre^n la^`u bie^'n ddi, ro^`i la.i hie^.n ra\.
Tru+o+ng Chi bie^'t dda^'y la` li'nh canh ddo^?i ga'c. DDa~ canh tu+ ro^`i\...
Nhi.p dda~ la.c ddi\. Nhu+~ng ba^`y ca' cho+i tra(ng dda~ bie^'n va`o lo`ng
so^ng to^'i\. Tra(ng ddang la(.n ve^` phi'a sau la^`u cu?a My. Nu+o+ng.
Tru+o+ng Chi ngo^`i ba^'t ddo^.ng, do~i a'nh tra(ng mo+` da^`n trong so'ng
nho?. Cha`ng kho^ng the^? na`o na('m ba('t ddu+o+.c y' nghi~ cu?a mi`nh. Giai
ddie^.u cu~ng bay ddi\. DDe^'n ta^.n lu'c a'nh nga`y sa('p ra.ng, cha`ng mo+'i
la(.ng le~ ru't sa`o dda^?y thuye^`n xuo^i be^'n. Lo`ng thuye^`n cu?a cha`ng
chi? o'c a'ch nu+o+'c vo+'i va`i ba con ca' do'i ca^u ddu+o+.c tu+. lu'c dda^`u
dde^m. Cha(?ng ddu? cho bu+~a ga.o trong nga`y\. Tru+o+ng Chi ngu+?a ma(.t.
Tra(ng chi? co`n la` mo^.t ma?nh be.t di' da'n tha(?ng va`o lo`ng tro+`i, nom
be^.ch ba.c. Lo`ng Tru+o+ng Chi tha^'m buo^`n, mo^.t no^~i buo^`n kho' hie^?u,
la`m ngu+o+`i ta co' ca?m gia'c ba^'t an tru+o+'c nga`y mo+'i\. Cha`ng tha^'y
tra(ng do+ da'ng va` tho'c ma'ch, co`n mi`nh thi` do+' da^?n.

Nhu+ng dde^m dde^m Tru+o+ng Chi va^~n dda^?y thuye^`n ngu+o+.c ve^` nga~ ba
so^ng. Cha`ng nghie^.n tra(ng nu+o+'c mu`a na`y\. Su+o+ng pha? tu+` tro+`i cao
xuo^'ng. Su+o+ng da^ng tu+` dda'y so^ng le^n. U? ki'n bo+` ca^y va` tho^n xo'm.
Tra('ng xo'a\. La.nh va` dda(.c. Ma` ddo^.t nhie^n trong va('t, nhe. ba^~ng,
tho+ tho+'i khi tra(ng hie^.n. Tra(ng la`m rung nhu+~ng ca?m xu'c kho^ng
thu+o+`ng trong ho^`n Tru+o+ng Chi\. Cha`ng pha't hie^.n ra co~i lo`ng con
ngu+o+`i la` vo^ ha.n va` cha`ng su+~ng so+`. Cha`ng que^n he^'t. Que^n tu'p
le^`u du+.ng o+? cuo^'i la`ng nga`y nga`y cha`ng va^~n chui ra chui va`o ngo'ng
chie^`u ro+i dde^? xuo^'ng thuye^`n ngu+o+.c xuo^i theo con nu+o+'c. Cha`ng
que^n chuye^.n gia(ng ca^u, que^n ca?nh nu+o+'c so^ng ga.o cho+. thu'c ba'ch
tu+`ng nga`y\. Cha`ng que^n ngo^i nha` nho? be^n be^'n ddo` ngang du+o+'i go^'c
ga.o dda^`u la`ng va` ca? co^ la'i ddo` hi`nh nhu+ ra^'t nhie^`u ti`nh y' vo+'i
cha`ng. Que^n con ddo` nho? ma` cha`ng dda~ muo^'n neo ddo+`i mi`nh va`o ddo'.
Co`n la.i vo+'i cha`ng, du+o+'i tra(ng, chi? nhu+~ng cung ba^.c a^'y\. Cay
dda('ng u+\? U hoa`i u+\? Tru+o+ng Chi kho^ng bao gio+` tu+. ho?i co' ai ddang
la('ng nghe mi`nh. Cha('c kho^ng ai\. Ngu+o+`i la`m lu.ng va^'t va? no+i tho^n
o^? ca^`n gia^'c ngu?, co' cha(ng ho. chi? nghe ddu+o+.c da(m ba ca^u vo.ng
la.i tu+` so^ng va('ng khi dda'nh thu+'c lu~ tre? bo` da^.y ra la`m mo^.t ba~i
va`o ca'i no^`i vo+~ dda(.t ca.nh chuo^`ng lo+.n, hoa(.c gia? ca'i lu'c canh
khuya vo+. cho^`ng ddo^.t nhie^n ti?nh gia^'c quo+` tay ti`m ho+i a^'m cu?a
nhau\. Nghe cha`ng hi`nh nhu+ chi? co' nhu+~ng ba^`y ca' theo tra(ng, nhu+~ng
con ra('n uo^'n mi`nh trong bu.i tre, va` trie^.u trie^.u giun de^' qua^`n cu+
hai be^n bo+` nu+o+'c. Tru+o+ng Chi ha't nhu+ tu+. dda`y ddo.a\. DDo' la`
ddie^`u duy nha^'t cha`ng co' the^? la`m dde^? tu+. kha(?ng ddi.nh mi`nh co`n
so^'ng.
'Thoa?ng nhu+ co' tie^'ng ai cu+o+`i
DDo+`i vui sao anh
Thoa?ng nhu+ co' tie^'ng tho+? da`i
DDo+`i buo^`n sao em
Ta ddi trong nga`y
Ho^m qua nghe tie^'ng tho+? da`i
Ho^m nay nghe mo^.t gio.ng cu+o+`i
Nga^?ng ma(.t do~i tie^'ng chim xanh
Cu'i dda^`u ti`m la' co? ga^`y
Du+o+'i tra(ng na`y, nay, mi`nh ta go~ ma.n thuye^`n ha't
Du+o+'i tra(ng na`y, nay, mi`nh ta va` tra'i dda^'t
Co~i na't ba`n dda^u
Cho^'n u ti` dda^u\...'

Lo+`i ca a^m tha^`m ca('n ru+'t lo`ng cha`ng. Tru+o+ng Chi ga^`y ro^.c ddi\.
Nhu+ng ddo' co`n vi` cha`ng kho^ng ddu? tie^`n ga.o muo^'i ha`ng nga`y\. Co^
la'i ddo` ho^'t hoa?ng kho^ng bie^'t pha?i la`m gi`. Co^ kho^ng the^? lo^i
Tru+o+ng Chi tu+` con thuye^`n na't cu?a cha`ng va`o ngo^i nha` cu?a hai cha
con ma` cha(m ba(~m. Cu~ng kho^ng the^? ca('p qua^`n a'o chui va`o tu'p le^`u
ra'ch be^n re^. dde^ co+m nu+o+'c ha`ng nga`y cho Tru+o+ng Chi\. Chung mo^.t
pha^.n nghe`o, co' sa' gi` mie^.ng tie^'ng o+? ddo+`i, mie^~n ne^n cha'o ne^n
co+m vo+'i nhau ma` kho^ng bi. la`ng pha.t va.. Nhu+ng co^ la'i ddo` kho^ng
ddu+o+.c la`m ba^'t ke^? ddie^`u gi` ma` co^ co' the^? nghi~ ra\. Bo+?i ba^y
gio+`, nhu+~ng chie^`u muo^.n, kho^ng tha^'y Tru+o+ng Chi ghe' con thuye^`n
nho?, tro` chuye^.n vo+'i cha co^ va` kha'ch qua ddo` ma` nhu+ ngo'ng ddo+.i
co^ ca^`m sa`o xuo^'ng be^'n. Co^ kho^ng tu+o+?ng ra ra(`ng Tru+o+ng Chi kho^ng
co`n muo^'n tha^'y la.i co^\. Ne^'u bie^'t, co^ se~ the.n suo^'t mo^.t ddo+`i
va` co' le~ se~ tu+'c to^'i\. Co`n la`ng xo'm ha(?n buo^`n cu+o+`i\. Kho^ng ai
bie^'t ra(`ng Tru+o+ng Chi dda~ da(`n va(.t mi`nh chi? vi` the^' suo^'t bao
nhie^u nga`y ngo^`i u? e^ no+i cu+?a le^`u ngo'ng chie^`u ro+i cha^.m. Cha`ng
bo^~ng nhie^n so+. ca'i ha.nh phu'c dda^`m a^'m ra^'t ddo^~i bi`nh thu+o+`ng
kia, so+. cha.m ma(.t nga`y nga`y vo+'i ngu+o+`i con ga'i to^'t bu.ng thie^'t
tha vo+'i gio.ng ha't cu?a cha`ng nhu+ng dda~ cu+'ng tuo^?i va` nhe. pha^`n
duye^n sa('c. Ma` cha`ng thi` xa^'u xi' va` nghe`o he`n.
Cha`ng xo't xa vi` y' nghi~ cu?a mi`nh. Vi` nie^`m ddau tu?i bo+?i bo^` co^i
bo^` cu't tu+` ta^'m be'. Vi` xa^'u xi' mo^.t ca'ch bi`nh thu+o+`ng va` nghe`o
he`n qua' mu+'c bi`nh thu+o+`ng. Vi` do`ng so^ng ma` cha`ng kho^ng bao gio+`
co' the^? vu+o+.t ddu+o+.c to+'i nguo^`n hay xuo^i ddu+o+.c ve^` to+'i cu+?a\.
Vi` cha`ng dda~ kho^ng the^? ao u+o+'c chi? mo^.t ma'i nha`, mo^.t ngu+o+`i
dda`n ba`, mo^.t chie^'c ddo` ngang.
Ba^y gio+`, ha`ng nga`y Tru+o+ng Chi ngu+o+.c xuo^i gia(ng ca^u o+? khu'c so^ng
ca.n cuo^'i la`ng. Nhu+ng cu+' nu+?a khuya la` cha`ng la.i kho^ng sao ca^`m
lo`ng no^?i, la.i dda^?y thuye^`n ngu+o+.c nu+o+'c ve^` phi'a nga~ ba so^ng.
DDa~ sa('p ra(`m. Tra(ng dda~ ba('t dda^`u tro`n. Du+o+'i tra(ng trong bie^'c,
ha`ng ca^y, be^'n nu+o+'c, nha` cu+?a cho`m xo'm ddo^i bo+` nom xa xa ga^`n
ga^`n kho^ng thu+.c. La^`u My. Nu+o+ng cao vu+o+.t le^n tre^n ca'c la`ng ma.c
xung quanh. Co' bao nhie^u lo+`i ddo^`n dda.i quanh ngo^i la^`u quan thu+`a
tu+o+'ng xa^y rie^ng cho con ga'i ye^u\. Ra(`ng na`ng ra o+? ddo' tra'nh ca?nh
di` ghe? con cho^`ng. Ra(`ng My. Nu+o+ng dde.p chim sa ca' la(.n nhu+ng chu+a
ti`m dduo+.c duye^n la`nh. Ra(`ng na`ng ddi mo^.t bu+o+'c la` pha?i co' thi.
nu+~ ca^`m qua.t hay xa'ch ho?a lo` theo ha^`u tu`y mu`a\. Ra(`ng na`ng ta`i
dda`n sa'o cu~ng nhu+ tho+ phu', la.i khe'o chuye^.n the^u may\. Kho^ng ai
bie^'t co' bao nhie^u thu+.c hu+ trong nhu+~ng lo+`i ddo^`n dda.i ddu+o+.c lan
truye^`n tre^n nhu+~ng chuye^'n ddo`. Chi? mo^.t mi`nh Tru+o+ng Chi bie^'t ve^`
na`ng nhie^`u nha^'t. DDie^`u a^'y la`m cha`ng ddau ddo+'n, vi~nh vie^~n ddau
ddo+'n.

Cha`ng tu+'c ddie^n le^n khi hi`nh dung la.i ca'i ca?nh mi`nh lu`i lu~i ddi
do.c bo+` so^ng theo ngu+o+`i li'nh canh la^`u dde^? la`m ca'i vie^.c ma` ke?
ddo' vu+`a bo+~n co+.t vu+`a ha'ch di.ch tho^ng ba'o: 'Tie^?u thu+ ddo`i\. Ra?o
ca(?ng le^n! Ai ma` the`m con thuye^`n na't cu?a chu' mi`nh. Le^n tre^n a^'y
ha't cho tie^?u thu+ nghe\. Na`y, ti`nh thu+.c vo+'i chu' mi`nh, chu' mi`nh
ha't nghe buo^`n bo? me.. Chi? to^? la`m chu'ng anh nho+' nha`. Ma` gio+` co'
ha't thi` ha't cho hay hay va`o\. Cha('c tie^?u thu+ se~ thu+o+?ng cho vo^
kho^'i\... O^'i chao o+i la` nha` co'!' Tru+o+ng Chi kho^ng hie^?u sao ca'i
gio.ng ha'ch di.ch a^'y bo^~ng du+ng nhuo^'m mo^.t a^m sa('c buo^`n tha?m.
Nhu+ng cha`ng kho^ng nghi~ tie^'p ddu+o+.c bo+?i ca? hai ngu+o+`i lu'c ddo'
dda~ tre`o he^'t ba^.c thang da^~n to+'i cu+?a la^`u\. Cha`ng ca(m ghe't mi`nh
dda~ luo^'ng cuo^'ng khi bu+o+'c va`o pho`ng My. Nu+o+ng. Cha`ng run le^n vi`
ngu+o+.ng khi mu+o+`ng tu+o+.ng la.i tie^'ng ha't cu?a mi`nh cha^'p cho+'i bay
le^n giu+~a bo^'n bu+'c tu+o+`ng, du+o+'i nhu+~ng con ma('t va` nhu+~ng ca'i
cu+o+`i nu+?a mie^.ng, nu+?a to` mo` nu+?a che^' nha.o\. Cha`ng kho^ng bie^'t
chi'nh ve? nga^`n nga.i va` bo^. da.ng xa^'u xi' cu?a cha`ng dda~ la`m cho
cha`ng co' mo^.t ve? hie^`n ha^.u nghie^m trang khie^'n My. Nu+o+ng kinh nga.c.
Ca? gio.ng ha't cu?a cha`ng dde^m ddo' cu~ng la`m na`ng kinh nga.c. Va` tha^'t
vo.ng. Thie^'u mo^.t no^'t bi' a^?n va^~n la`m tra'i tim na`ng se tha('t va`
hoa`n toa`n kho^ng vang vo.ng nhu+~ng nga^n rung dda~ khie^'n na`ng say me^\.

Tru+o+ng Chi cu~ng kinh nga.c khi chi? ha't ddo^.c mo^.t ba`i dda~ ddu+o+.c
thu+o+?ng ha^.u ro^`i cho lui\. Cha`ng kho^ng vui mu+`ng ma` xa^'u ho^?. Thoa.t
dda^`u cha`ng hay mu+o+`ng tu+o+.ng la.i ve? ma(.t nga'n nga^?m ho+` hu+~ng
cu?a My. Nu+o+ng va` ddo^` ra(`ng ddo' la` vi` na`ng vu+`a nghe la.i vu+`a
pha?i nhi`n cha`ng. Ma` cha`ng thi` xa^'u xi'. Nhu+ng ve^` sau thi` cha`ng
bie^'t. Cha`ng bie^'t gio.ng cha`ng dda~ bi. pho^ trong a'nh dde`n ne^'n tu+ng
bu+`ng. Thie^'u be` tra^`m ra`o ra.t cu?a so^ng dde^m, thie^'u nhi.p cha`y go.i
ca' kho^ kho^ ddu`ng ddu.c, thie^'u tie^'ng gio' vu't tre^n nhu+~ng cho`m tre
tho^n xo'm ddo^i bo+`, thie^'u tie^'ng ca' qua^~y ddo^.t ngo^.t dda^`y hu+'ng
kho+?i va` tie^'ng nga`n nga`n la' ngo^ lay dde^m gio' tro+?, thie^'u nhu+~ng
ddo^'m lu+?a la^.p lo`e dda^`m a^'m trong xo'm ba~i, thie^'u ca'i ti.ch la(.ng
vi~nh cu+?u cu?a tro+`i dda^'t, gio.ng cha`ng mo+'i tho^ va` tro+ la`m sao\.
Tru+o+ng Chi kho^ng bie^'t ra(`ng My. Nu+o+ng trong nhu+~ng dde^m thie^'u nu+~
ma^'t ngu? cu~ng da^`n da^`n hie^?u ra ddie^`u ddo' va` a^n ha^.n. Nhu+ng na`ng
a^n ha^.n nhie^`u nha^'t la` vi` dda~ vu+o+.t qu'a phe'p nha`, da.i do^.t cho
go.i Tru+o+ng Chi va`o lu'c nu+?a dde^m ve^` sa'ng.

Cha`ng kho^ng bie^'t ra(`ng nhu+~ng dde^m cha`ng ca('m thuye^`n chi`m dda('m
trong tra(ng thi` tre^n la^`u cao My. Nu+o+ng va^~n ngo^`i be^n cu+?a so^?.
Na`ng bie^'t mi`nh ngo'ng cho+` gi`. Tra(ng sa'ng xanh, xa ro+.n. Na`ng nga.c
nhie^n tha^'y lo`ng bo+ vo+\.
Ne^'u na`ng bie^'t ddu+o+.c nhu+~ng ddau ddo+'n va` u ua^'t trong lo`ng
Tru+o+ng Chi, ha(?n na`ng se~ a^n ha^.n nhie^`u ho+n the^' nu+~a va` theo mo^.t
ca'ch kha'c. Mo^.t dde^m khuya khoa('t, Tru+o+ng Chi dda^?y thuye^`n ra giu+~a
nga~ ba so^ng, tha? ne'n ba.c ma` thi. nu+~ cu?a My. Nu+o+ng dda~ dda(.t va`o
tay cha`ng khi My. Nu+o+ng cho cha`ng lui go't. Ne'n ba.c sa'ng mo+` mo+`
du+o+'i a'nh tra(ng lu, ro+i ra^'t ngo.t va`o lo`ng so^ng to^'i la`m vang le^n
mo^.t tie^'ng ddo^.ng, na(.ng, tra^`m, sa^u hu't.

Va`o khoa?ng tho+`i gian ddo', co^ la'i ddo` dda~ nha^.n lo+`i la`m le~ mo^.t
o^ng ly' cu+.u go'a vo+. nha` o+? la`ng ga^`n cu+?a so^ng. Co^ dda~ hoa`i co^ng
nhie^`u dde^m ngo'ng la.i tie^'ng ha't Tru+o+ng Chi\. No^~i nho+' tie^'ng ha't
cu?a cha`ng la`m co^ me^.t mo?i\. O^ng ly' cu+.u co' la^`n qua be^'n ddo` bi.
ca?m pha?i du+`ng cha^n mo^.t dde^m ta.i nha` co^ dda~ nhi`n ra trong da'ng
da^'p dda`n ba` ba('t dda^`u ca(`n kha? na(ng qua'n xuye^'n ba^`y con ga` vi.t
ma^'t me. cu?a o^ng, nho+` ngu+o+`i ddem tra^`u cau dde^'n ho?i co^ chi'nh va`o
dda^.n a^'y\. Co^ la'i ddo` cho+.t hie^?u ra ra(`ng tie^'ng ha't hay co' cha(ng
cu~ng chi? la`m ngu+o+`i che^'nh choa'ng khi no' cu+' cho+i vo+i hoa`i du+o+'i
so^ng kia\. Nha` o^ng ly' ddo'n da^u ba(`ng ddo` do.c. Ngang qua tu'p le^`u
na't ne'p mi`nh o+? re^. dde^ cu?a Tru+o+ng Chi, kha'ch ngo^`i ddo` tie^.n
mie^.ng nha('c dde^'n ngu+o+`i ba^'y la^u nay ba(.t gio.ng. Co^ la'i ddo` cu'i
no'n, nho+' cha gia` mo^.t mi`nh o+? la.i vo+'i con ddo`, bo^~ng du+ng tha^'y
khie^'p so+. so^ng nu+o+'c.

Tru+o+ng Chi co' nghe ve^` dda'm cu+o+'i cu?a co^ la'i ddo`. Cha`ng ca`ng nga`y
ca`ng ga^`y, to+i ta?. Kho^ng ai bie^'t cha`ng so^'ng the^' na`o, chi? co'
ma^'y ba` gia` thi?nh thoa?ng nha('c chu+`ng la^u kho^ng tha^'y Tru+o+ng Chi
va`o xo'm rao ba'n ca'. Co' ngu+o+`i ddo^` cha`ng bi. ma da cha`i\. Tru+o+ng
Chi mi?m cu+o+`i o+ ho+`.
'Du` kho^ng bao gio+` co`n ve^` be^n nhau
Ta tha^`m mong cho nhau ddie^`u la`nh
Pha?i kho^ng em...
Na('ng se so+.i
Con ddo`
Va^~n con ddo` xu+a hi`nh nhu+ sang cha^.m
Chie^`u tan
Ca'nh chim tro+`i
Hay nhu+~ng tro ta`n
Bay loa.n ngoa`i cha^n ma^y\...'

Tru+o+ng Chi va^~n chi? ha't tha^`m. Chie^`u buo^ng tre^n ca'nh ba~i\.
Cha`ng ru't sa`o dda^?y thuye^`n ta'ch kho?i bo+`, mi'm mie^.ng:
'Thi` cu~ng la` ngu+o+`i pha?i kho^ng
Nhu+~ng con ma du+o+'i lo`ng so^ng to^'i
Ta la` ngu+o+`i
DDu'ng ro^`i
Nga`y mai che^'t ddi se~ tha`nh ma mo+'i
Che^'t tre? khoe? ma
Bie^'t dda^u chu+`ng la.i co' the^? ha't ca\...'

Lo+`i ca lua^?n qua^?n trong tri' cha`ng tu+` lu'c dda^`u dde^m cho to+'i lu'c
cha`ng dda^?y thuye^`n ngu+o+.c ve^` nga~ ba so^ng. DDe^m nay Tru+o+ng Chi go+~
ca^u so+'m. Tra(ng suo^ng, sa'ng nho+` nho+`, ra^'t la.nh. A'nh tra(ng le^~nh
loa~ng tan va`o trong su+o+ng ba.c la`m nhoe` nhu+~ng khoa?ng to^'i sa'ng.
Ma(.t nu+o+'c kho^ng lung linh nhu+ nhu+~ng dde^m tra(ng tro`n va(`ng va(.c ma`
pha(?ng la(.ng va` vo^ ca?m. Tru+o+ng Chi du+`ng thuye^`n. Mo^.t ca'nh chim gi`
loa'ng qua bo'ng tra(ng suo^ng, kho^ng dde^? tie^'ng. Tru+o+ng Chi nho+' chi.
va` nho+' me.. Me. cha`ng che^'t tu+` lu'c cha`ng co`n ta^'m be'. Chi. cha`ng
ca^'y ga(.t thue^ do^`ng xa ddo^`ng ga^`n nuo^i em. Cho dde^'n nga`y ta^.u
ddu+o+.c cho em con thuye^`n nho?. Chi. la^'y cho^`ng xa, nha` nghe`o, cha(?ng
ma^'y thu?a chi. em ga(.p ma(.t. Tru+o+ng Chi khum hai ba`n tay vo^'c nu+o+'c
vo^~ ma(.t. Nu+o+'c so^ng tanh tanh man ma't, pha?ng pha^'t mu`i tha'ng na(m
ta`n. Cha`ng tho+? da`i, ca^'t tie^'ng:
'Ta giu+~ na('ng mu`a thu
Ta giu+~ gio' mu`a thu
Kho^ng ai ho?i ta.i sao\...
Gia' em ddi be^n ta
DDu+`ng no'i\...
Tre^n tha'ng nga`y la.i the^m tha'ng nga`y nu+~a
Tre^n no^~i buo^`n la.i the^m no^~i buo^`n nu+~a
Cuo^.c ddo+`i ta\...'

Xo'm la`ng co`n thu+'c ca?. Nghe tie^'ng ha't Tru+o+ng Chi co' ngu+o+`i dda`n
o^ng ga^.t gu` la(.ng le~, co' ngu+o+`i dda`n ba` cu+o+`i va(ng ca? nu+o+'c
co^'t tra^`u: 'Tha(`ng Tru+o+ng Chi khe'o ro^`i tha`nh do+? ngu+o+`i\. Ha't
ma^'y cha? ho`. Kho^ng vo+. kho^ng con, ddo^.c con thuye^`n na't, ma` co`n
pho+?n ...'. Ta^'t ca? tho+? da`i, la('ng nghe trong lo`ng thu+'c da^.y mo^.t
khao kha't kho^ng the^? na`o hie^?u no^?i va` chu+a bao gio+` co' ai dde^?
ma^'t thi` gio+` va`o ddo'. Tie^'ng ha't Tru+o+ng Chi lo^`ng lo^.ng dde^m thanh
va('ng, me^nh mang xo^ da.t phi'a nga~ ba so^ng:

'Na`y to^i o+i le^`nh dde^`nh o+? dda^u thi` ve^` ddi tho^i
Tro+`i trong la('m na('ng xanh la('m
Hoa hi`nh nhu+ dda~ no+? o+? dda^u ro^`i
Na`y to^i o+i ve^` ddi tho^i ve^` ddi tho^i
Ve^` be^'n la`ng xu+a co' ngu+o+`i gia(.t a'o
Ve^` vo+'i so^ng xa ma('t ddo` ddau dda'u
Ta^`n nga^`n la`m gi` ve^` ddi tho^i ve^` ddi tho^i
Le^`nh dde^`nh o+? dda^u to^i o+i ve^` vo+'i to^i
Nhu+~ng be^'n bo+` xa xo^i xa la`m sao ba(`ng be^'n a^'y
To+'i la`m sao khi ma~i ma~i mo^.t mi`nh
DDu+`ng le^nh dde^nh to^i o+i tho^i ddu+`ng le^nh dde^nh
O+i ho+`i o+i\... Nhi ba^'t hoa(.c...o+i ho+`i\...a^'y a ta cu+o+`i\...
a^'y a\... ta cu+o+`i\... cu+o+`i vo+'i ta\...

... Kho^ng bao gio+` da^n ca'c la`ng quanh nga~ ba so^ng co`n ddu+o+.c nghe
la.i tie^'ng ha't Tru+o+ng Chi\. Cha`ng dda~ ha't bao na(m tha'ng nhu+ mo^.t
ddam me^ va`, ba(`ng no^~i tuye^.t vo.ng, dda~ vi~nh vie^~n tie^'ng ha't
cu?a mi`nh tha`nh mo^.t ddam me^ trong lo`ng ngu+o+`i kha'c. Cha`ng sung
su+o+'ng vi` dda~ la`m ddu+o+.c ddie^`u ddo'. Vo+'i cha`ng, ddo' la` mo^.t
ho^`i sinh xo't xa\.

Buo^?i sa'ng, khi mu` su+o+ng dda~ tan, ngu+o+`i qua ddo` to+'i cho+. huye^.n
ho.p be^n ca'nh ba~i kinh nga.c chi? tro? chie^'c thuye^`n con ddang quay quay
giu+~a do`ng. No+i a^'y co' mo^.t xoa'y nu+o+'c ma` ngu+o+`i lo+'n va^~n ra(n
con tre? kho^ng ddu+o+.c lai va~ng ra dda^'y ngo^. nho+~ thuo^`ng luo^`ng ru't
ca(?ng. Co' ngu+o+`i dda`n ba` na. do`ng thu xe^'p cho^~ ngo^`i xong chi`a cho
ngu+o+`i ngo^`i ca.nh kha^?u tra^`u: 'Na`y! Nhai mo^.t mie^'ng cho a^'m. Co+
kho^? ca'i nha` anh Tru+o+ng Chi\. Mo+'i dde^m qua co`n tha^'y ha't. La^u la('m
ro^`i\... A^'y a^'y, chu.p cho to^i ca'i no'n... La^u la('m ro^`i mo+'i tha^'y
anh ta ha't la.i\. Nghe chi? tha^'y toa`n nhu+~ng to^i to^i vo+'i ta ta\. Co+
ma` hay la('m. Nhu+ng cu~ng kinh kinh. Nhu+ go.i ho^`n...'

***

Tru+o+ng Chi kho^ng bie^'t ra(`ng che^'t ddi te^n cha`ng la.i ddu+o+.c nha('c
nho+' nhie^`u dde^'n va^.y\. Trong ca^u chuye^.n co^? ti'ch co' le~ la` tho+
mo^.ng nha^'t va` ddu+o+.c nhie^`u ngu+o+`i lo+'n nghe nha^'t. Mo^.t ca^u
chuye^.n nhu+ the^', co' gia`u co' nghe`o, co' ga'i co' trai, co' tra(ng co'
nu+o+'c, co' ti`nh ma` kho^ng duye^n, co' be^.nh ta^.t va` suy't nu+~a la` co'
to+'i nhu+~ng hai xa'c che^'t, la.i co`n co' ca? tho+ bi`nh ro~ la` va^`n 'No+.
ti`nh chu+a tra? cho ai - Kho^'i ti`nh mang xuo^'ng tuye^`n dda`i chu+a tan',
la`m gi` ma` cha(?ng la('m ngu+o+`i nghe ro^`i cu`ng tu+o+ng tu+\. Na`o ai
bie^'t no^~i lo`ng cha`ng. Ne^'u bie^'t tru+o+'c ddie^`u na`y, kho^ng ro~
Tru+o+ng Chi co' the^? tuye^.t vo.ng ho+n kho^ng? Hay co' the^?, cha`ng se~
chi? bo+'t pha^`n sung su+o+'ng lu'c gieo mi`nh xuo^'ng nu+o+'c. Cu~ng co'
the^? la` ca'i mu~i be` be` sa^`n su`i cu?a cha`ng se~ ddo? le^n mo^.t chu't
khi cha`ng mi?m cu+o+`i ho+` hu+~ng, va` cha`ng va^~n se~ dda^?y thuye^`n to+'i
ddu'ng nga~ ba so^ng a^'y, cho^~ co' ca'i xoa'y nu+o+'c hu't ddu+o+.c ca? tra^u
mo^.ng a^'y\.

Ti'ch co^? ke^? ra(`ng ai uo^'ng nu+o+'c trong ca'i che'n la`m tu+` tra'i tim
ho'a dda' cu?a Tru+o+ng Chi cu~ng dde^`u tha^'y hi`nh mo^.t cha`ng trai che`o
thuye^`n qua la.i\. Ca'i che'n sau ve^` tay My. Nu+o+ng, lu'c ddo' dda~ ye^n
be^`, nhu+ng ra^'t buo^`n trong ca?nh gia tha^'t. O+? mo.i di. ba?n, to^i
kho^ng ti`m tha^'y mo^.t lo+`i na`o ve^` la^`n cuo^'i cu`ng na`ng ddu+o+.c nghe
la.i tie^'ng ha't Tru+o+ng Chi\. Khi My. Nu+o+ng ke^` mo^i mie^.ng che'n, trong
lo`ng che'n kho^ng tha^'y hie^.n do`ng so^ng va` con thuye^`n cu?a ngu+o+`i
trai nghe`o kho^?, xa^'u xi' va` co^ ddo+n a^'y nhu+ lo+`i ddo^`n. Cha.nh
lo`ng, na`ng u+'a nu+o+'c ma('t. Nhu+~ng ngo'n tay u+o+'t le^. My. Nu+o+ng a^'p
va`o che'n, ca'i che'n bo^~ng tan da^`n tha`nh ma'u\. Tie^'ng ha't Tru+o+ng Chi
no^?i le^n, lo^.ng bo^'n bu+'c tu+o+`ng, huye^`n nhie^.m. La` tra(ng ru+ng
ru+ng. La` ma'i da^`m khua bi.n ri.n khi bo+` ta'ch kho?i ddo`. La` ba~o tre^n
nguo^`n. La` gio^ng tre^n so^ng nga`y ha.. La` na('ng xo^n xao cho`m tre buo^?i
bi`nh minh le^n ra^'t cha^.m. La` nhu+~ng so+.i kho'i la? va`o vo`m xoan vu+`a
xanh la.i trong chie^`u\. La` tie^'ng la' ngo^ lay mo^.t ban tru+a mu`a xua^n
pho+i pho+'i va` a^?m u+o+'t. La` tie^'ng ngu+o+`i vo^~ a'o be^'n so^ng
xu+a\...
Sau ho^m ddo', My. Nu+o+ng sai ngu+o+`i ca('t ma?nh che'n chu+a tan he^'t
tha`nh ca'i ma(.t nha^~n hi`nh tra(ng, luo^n ddeo kho^ng ro+`i\. Gio'ng tru'c
quy' ddi.nh du`ng la`m ca^y sa'o mo+'i na`ng cho qua(ng xuo^'ng be^'p va` ke?
ha^`u ngu+o+`i ha. ddem du`ng la`m o^'ng tho^?i lu+?a\.

Le^ Minh Ha`
27. 28. 29
Tha'ng chi'n 2000

Chu' thi'ch: Ngoa`i y' la^'y tu+` Tru+o+ng Chi cu?a Va(n Cao: 'Ngo^`i dda^y ta
go~ ma.n thuye^`n ta ca tra'i dda^'t co`n rie^ng ta\...', ha^`u he^'t lo+`i ca
cu?a nha^n va^.t tri'ch tu+` tho+ DDo^~ Quang Nghi~a\.


==================================31==========================================


No+i gio`ng so^ng cha?y ve^` phi'a nam

Tha?o Tra^`n


To^i sinh ra dda~ mang khuye^'t ta^.t: mo^` co^i\.
Khi ba('t dda^`u co' tri' nho+', to^i nho+' la` mi`nh cu+' bi. ddu+a tu+` no^.i
ve^` ngoa.i, ro^`i ngoa.i ve^` no^.i nhie^`u la^`n, dde^? ro^`i mo^.t bu+~a,
ngoa.i qua no^.i, o^m to^i kho'c mie^'t: "Tho^i tu+` bu+~a nay con o+? luo^n
dda^y be^n na`y vo+'i no^.i nhe\. Ngoa.i pha?i ta?n cu+, nha` cu+?a cha'y ru.i
he^'t ro^`i, ngoa.i dda^u co' nuo^i con no^?i nu+~a, cu+.c kho^? qua', to^.i
cho con."

To^i cu~ng kho'c theo ngoa.i:

"Co`n di` ba?y o+? vo+'i ai, co' co`n o+? vo+'i ngoa.i kho^ng?"

"Kho^ng, con ba?y cu~ng qua Vi~nh Long o+?."

To^i kho^ng thi'ch o+? vo+'i no^.i\. O+? nha` ngoa.i to^i co' ma^'y ca^.u va`
di` u't.

Di` ho+n to^i bo^'n tuo^?i, co' ca'i te^n ra^'t ngo^. la` Nguye^~n thi. Co`n,
co^ ga'i u't co`n ra'ng the^m cu?a ngoa.i\.

Te^n to^i la` cu~ng do o^ng ngoa.i dda(.t: Nguye^~n thi. Uye^n. Khi ma' to^i
chuye^?n bu.ng ddu+o+.c ba` con lo^'i xo'm ddu+a ddi sanh, o^ng ngoa.i to^i
da(.n, sanh con ga'i thi` dda(.t te^n Uye^n, con trai U+o+ng, dde^? de^~ nho+'
vi` ba ma' no' la` uye^n u+o+ng ga~y ca'nh. Co`n o^ng ba` no^.i to^i thi` no'i
tuo^?i cu?a ba ma' to^i kho^ng ha.p, "thie^n cang sa't ma.ng". Ma' to^i tuo^?i
da^`n, ba to^i tuo^?i ho+.i, con co.p ca'i se~ a(n thi.t con heo, vo+. cho^`ng
la^'y nhau chu+a cha('c o+? na't chie^'c chie^'u\. Nhu+ng lu'c ddo' ba to^i
qua' si me^ ma' to^i, la.i la` ddu+'a con thu+`a tu+. duy nha^'t cu?a gio`ng
ho., ne^n o^ng ba` no^.i to^i pha?i chi`u\.

Nga`y cu+o+'i, pha?i ru+o+'c da^u ba(`ng cu+?a sau\. Khi dda.i die^.n nha` trai
nha` ga'i le^n dde`n, thi` pha?i ddo^'t ca^y dde`n cu?a chu' re^? tru+o+'c, va`
co^ da^u pha?i ddi vo`ng quanh nha` ba vo`ng tru+o+'c khi bu+o+'c va`o nha`
cho^`ng, dde^? bo? ca'i vi'a du+~ o+? be^n ngoa`i\. Va^.y ma` to^i ma^'t ba khi
co`n la` ba`o thai chu+a dda^`y bo^'n tha'ng trong bu.ng me..
O^ng ba` no^.i to^i dda^'m ngu+.c ke^u tro+`i, ma^'y ba` co^, em cu?a ba to^i
kho^ng ngo+'t chu+?i ru?a ngu+o+`i chi. da^u co' mu.n ruo^`i thu+o+ng phu
tri'ch le^., la.i ca^`m tinh da^`n, dda~ gie^'t che^'t ngu+o+`i con trai duy
nha^'t trong ho.. Ba ma' to^i qua? tha^.t so^'ng vo+'i nhau chu+a ra'ch chie^'c
chie^'u, chu+a gia'p na(m ba to^i dda~ ra ngu+o+`i thie^n co^?. Khi co`n so^'ng
ba to^i la`m tra^.n la`m thu+o+.ng vo+'i gia ddi`nh, ddo`i cho ba(`ng ddu+o+.c
ma' to^i, hu+'a he.n ddu? ddie^`u la` se~ o+? nha` lo cho vo+. con, no^'i
nghie^.p cha me.. Nhu+ng sau khi la^'y vo+. ddu+o+.c ddu'ng hai tha'ng, ma'u
giang ho^` no^?i da^.y, ba to^i dda~ la(.ng le~ bo? nha` ddi theo kha'ng
chie^'n vo^ bu+ng dda'nh dduo^?i thu+.c da^n cho tho?a mo^.ng u+o+'c cu?a
mi`nh.

Sau khi ba to^i ma^'t ddu+o+.c 49 nga`y, ma' to^i kha(n go'i ro+`i kho?i nha`
cho^`ng, ve^` o+? vo+'i o^ng ngoa.i to^i cho+` nga`y sinh no+?.
To^i lo+'n le^n kho^ng tha^'y ma' dda^u he^'t ma` chi? bie^'t co' ngoa.i ma^'y
ca^.u va` di` u't.

Co' mo^.t la^`n to^i ho?i:

"Ba ma' con dda^u ha? ngoa.i\?"

"Ba con che^'t ro^`i, co`n ma' con ddi buo^n ba'n xa la('m chu+a ve^`".

Nga`y dda'm tang o^ng ngoa.i, to^i co`n nho+' co' mo^.t ca(.p vo+. cho^`ng
da('t hai ddu+'a nho?, ngu+o+`i vo+. vo^ nha` chu+a ki.p bo? gio? ddo^` xuo^'ng
dda~ kho'c tha?m thie^'t, to^i tha^'y o^ng hoa` thu+o+.ng xe' the^m bo^'n
chie^'c kha(n tang cho ho.. Ca^.u ba, ca^.u tu+ go.i ngu+o+`i dda`n ba` ddo'
la` chi. hai, co`n ngoa.i ba('t to^i go.i la` co^ hai\. Ngu+o+`i dda`n ba`
na('m tay to^i da('t dde^'n tru+o+'c ma(.t cho^`ng, nu+o+'c ma('t vo`ng quanh:

"DDa^y la` con Uye^n, con cu?a ca^.u ba ddo', co`n dda^y la` du+o+.ng hai\.
Thu+a du+o+.ng hai ddi con".

Ngu+o+`i dda`n ba` ddo' la` ma' to^i\. Tu+` ddo' to^i cam pha^.n mo^.t ddu+'a
be' chi'n, mu+o+`i tuo^?i dda^`u dda~ mo^` co^i ca? cha la^~n me..
Tru+o+'c nga`y ngoa.i du+'t khoa't giao to^i cho no^.i, mo^.t buo^?i tru+a to^i
ddang na(`m thiu thiu ngu?, bo^~ng nghe co' ai nha('c dde^'n te^n mi`nh...
"Ma' a`, ma' o+? nha` ra'ng nuo^i con Uye^n nghe ma', to^.i nghie^.p no' mo^`
co^i cha, co' me. cu~ng nhu+ kho^ng. Chi. hai, chi? dda^u da'm nhi`n no', so+.
be^n cho^`ng hay chi? dda~ mo^.t ddo+`i cho^`ng, ne^n chi. gia^'u bie^.t.."
"Con ddi dda^u va^.y Tu+, ddi la^u mau ? Ho^`i na`o to+'i gio+`, ma`y ddi na(m
ba bu+~a cu~ng ta.t ve^` tha(m nha`, sao la^`n na`y ma`y no'i ky` cu.c va^.y\.
Bo^. ddi xa la('m sao\?".

"La^`n na`y con ddi xa la('m ma' a`. Va`i ba na(m, kho^ng chu+`ng na(m mu+o+`i
na(m con mo+'i ve^`. Ma' ddu+`ng que^n lo+`i con da(.n nghe\. Anh ba sa('p co'
vo+. ro^`i tha(`ng na(m, tha(`ng sa'u vo+'i con u't thi` co`n nho? qua' chi?
co`n co' ma' lo cho no' tho^i\..."

"Chu+`ng na`o con ddi ?"

"Cha('c va`i ba bu+~a nu+~a".

"Ne` tu+ a`, ma' co' chu't ddi?nh tie^`n ho^m la`m dda'm cho ba ma`y co`n du+,
ca^`m theo do.c ddu+o+`ng pho`ng tha^n...O+`, co`n ma^'y con kho^ ca' lo'c
bu+~a ta't ddi`a tao pho+i kho^ dde^? da`nh, ma`y go'i ddem theo\..."

Ngoa.i to^i oa` kho'c, co`n to^i na(`m im, nghe tu+`ng gio.t nu+o+'c ma('t la(n
tre^n ma'...Kho^ng cha, kho^ng me., mi`nh ca^.u tu+ la` thu+o+ng to^i ho+n
he^'t, ba^y gio+` ca^.u la.i ddi xa kho^ng bie^'t nga`y na`o ve^`.

Sau nga`y ddo' mo^.t tua^`n, to^i ve^` o+? luo^n vo+'i no^.i\. Trong tha^m ta^m
to^i dda~ ghi kha('c tha^.t sa^u dda^.m nhu+~ng a'c ca?m ve^` ma' to^i, co^.ng
the^m nhu+~ng lo+`i chua cay ddo^.c a'c cu?a ma^'y ba` co^ ne^n ca`ng lo+'n
to^i ca`ng so^'ng khe'p ki'n trong ca'i ma(.c ca?m ghe^ go+'m ve^` ca'i tha^n
pha^.n co^i cu't cu?a mi`nh.

To^i ddu+o+.c o^ng ba` no^.i thu+o+ng me^'n va` cho a(n ho.c dda`ng hoa`ng,
nhu+ng ti`nh thu+o+ng ddo' luo^n luo^n tha^`m le'n va` gia^'u ki'n, vi` so+.
to^i bi. ma^'y ba` co^ ganh ghe't. Nhu+ dde^? bu` dda('p ti`nh thu+o+ng ye^u
ddo', to^i ho.c ra^'t gio?i, mu+o+`i bo^'n tuo^?i dda~ dda^.u trung ho.c dde^.
nha^'t ca^'p. Khi o^ng no^.i to^i quye^'t ddi.nh cho to^i le^n ti?nh tie^'p
tu.c ho.c thi` bi. ma^'y co^ to^i pha?n ddo^'i ki.ch lie^.t. Co' le~ dde^'n
nga`y nha('m ma('t to^i cu~ng kho^ng que^n ddu+o+.c nhu+~ng lo+`i no'i xe'
lo`ng cu?a ho..

-Ba ma' cho no' ho.c nhu+ va^.y la` ddu? ro^`i, con ga'i ma` ho.c la`m chi
nhie^`u, hu+', gio`ng na`o ro^`i thi` cu~ng gio^'ng na^'y, ho.c cho nhie^`u
chu+? dde^? vie^'t thu+ cho trai chu+' la`m vu+o+ng la`m tu+o+'ng gi`.

-Thu+' dda`n ba` thu'i tha^y, cho^`ng che^'t chu+a xanh co? dda~ bo? con theo
trai\.

O^i nhu+~ng lo+`i no'i qua' ddo^.c a'c, lu'c ddo' to^i dda~ ddu? tri' kho^n
dde^? nghe, dde^? hie^?u, va` dde^? cho no^~i dda('ng cay kia tha^'m va`o da
thi.t, ro^`i tuo^n tha`nh nu+o+'c ma('t.

To^i ca`ng nho+' thu+o+ng ngoa.i va` ma^'y ca^.u vo+'i di` u't. Ho. kho^ng bao
gio+` ra^`y la to^i mo^.t tie^'ng. Ho. muo^'n cho to^i ddu+o+.c a(n sung ma(.c
su+o+'ng, ddu+o+.c dde^'n tru+o+`ng ne^n mo+'i giao to^i cho be^n no^.i\. Ho.
co' bie^'t dda^u ra(`ng to^i kho^ng ca^`n nhu+~ng thu+' ddo', ma` ca^`n ti`nh
thu+o+ng.

To^i nho+', mo^.t la^`n cho+i tro^'n kie^'m ti`m vo+'i di` u't, chui va`o bo^`
lu'a tro^'n ky~, di` ti`m ma~i kho^ng tha^'y, to^i cu~ng thiu thiu ro^`i ngu?
que^n luo^n. Ma^'y ca^.u to^i ho+'t ha?i ddi ti`m, di` u't bi. ngoa.i dda'nh
ddo`n, co`n ca^.u tu+ thi` xuo^'ng so^ng la(.n mo`. Ti`m kho^ng tha^'y to^i,
ca^.u tu+ dde^? nguye^n bo^. ddo^` u+o+'t ngo^`i o^m ma(.t kho'c nhu+ mo^.t
ddu+'a tre?. DDe^'n khi ngoa.i su+.c nho+' ma^'y buo^`ng chuo^'i cha(.t vo^
chu+a ki.p giu', vo^ bo^` lu'a kie^'m, ga(.p to^i na(`m ngu? che`o queo nhu+
con to^m, muo^~i ca('n su+ng vu` he^'t ma(.t ma`y tay chu+n. Ca? nha` mu+`ng
ro+~ sung su+o+'ng, rie^ng ca^.u tu+ to^i cha.y vo^ o^m to^i ra, mie^.ng he't
um xu`m:

-Tro+`i o+i, con o+? dda^y ma` ca^.u tu+o+?ng con te' xuo^'ng so^ng che^'t
ro^`i, la`m di` u't bi. ddo`n oan.

Chie^'n tranh nga`y ca`ng khu?ng khie^'p. Que^ ngoa.i to^i tro+? tha`nh vu`ng
xo^i dda(u, ban dde^m gia?i pho'ng, ban nga`y quo^'c gia\. Ngo^i nha` tho+`
to^? tie^n tru'ng mo^.t qua? dda.n pha'o ki'ch, chi? co`n tro+ bo^'n ca^y
co^.t. Ca^.u ba da('t di`u vo+. con ta?n cu+ qua cu` lao Ta^n Phong o+? Ca'i
Be`.
Ca^.u tu+ sau nga`y ra ddi kho^ng mo^.t tin tu+'c; ca^.u na(m, ca^.u sa'u ddi
li'nh quo^'c gia, di` u't qua Vi~nh Long o+? vo+'i chi. hai, tu+'c ma' to^i,
ngu+o+`i me. ma` to^i chi? nghe no'i va` ddu+o+.c ga(.p mo^.t la^`n trong nga`y
dda'm ma o^ng ngoa.i, nhu+ng to^i pha?i go.i la` co^ hai\.
Chi? co' ngoa.i la` nha^'t ddi.nh kho^ng chi.u ddi, ca^.u ba pha?i du+.ng mo^.t
ca'i cho`i sa't be^n ca(n nha` ddo^? na't cho ngoa.i o+?. Gia ddi`nh ngoa.i
to^i co' sa'u ngu+o+`i con nhu+ng cuo^'i cu`ng tan na't, mo^~i ngu+o+`i mo^~i
no+i, ke? theo quo^'c gia, ngu+o+`i theo co^.ng sa?n... chi? co`n mi`nh ngoa.i,
gia` nua, co^ ddo^.c, thui thu?i trong ca(n nha` ddo^? na't.

Na(m cuo^'i trung ho.c, to^i nghi? he`, ho.c o^n ba`i dde^? thi tu' ta`i hai,
cho+.t ngoa.i le^n tha(m, la^u la('m ro^`i to^i kho^ng ddu+o+.c ga(.p ngoa.i\.
Bu+~a ddo' ngoa.i xa'ch mo^.t ca'i bi. ba`ng ddu+.ng ddu? thu+' tra'i ca^y,
nhu+ng mo^~i thu+' chi? ddo^. va`i ba tra'i\. Ngoa.i no'i ngoa.i nha(.t nha.nh
trong vu+o+`n; vu+o+`n tu+o+.c bo? hoang kho^ng ai cha(m so'c ne^n ca^y tra'i
cu~ng ca(`n co^~i, nhu+ tuo^?i gia` cu?a ngoa.i\. Tro^ng ngoa.i tie^`u tu.y,
to'c ba.c pho+, ra(ng ru.ng ga^`n he^'t. Ngoa.i no'i qua ho+i tho+?:

-Tha(`ng tu+ no' ve^` nha` ho^`i ho^m, no' no'i no' nho+' con qua', kho^ng
bie^'t ba^y gio+` con bao lo+'n ro^`i, no' ke^u ngoa.i le^n bie^?u con ve^`
tha(m no' mo^.t la^`n.

To^i mu+`ng ro+~ ke^u le^n:

-Ca^.u tu+ ve^` thie^.t ha? ngoa.i, ma` kho^ng bie^'t no^.i cho con ddi kho^ng.
Ngoa.i ddu+`ng no'i gi` cho no^.i bie^'t nghe, con se~ ve^`.

DDe^m ddo' to^i ngo^`i ho.c ba`i ma` ta^m tri' dde^? dda^u dda^u, va` trong
gia^'c mo+ cha^.p cho+`n to^i tha^'y mi`nh ddang bo+i tre^n gio`ng so^ng que^
ngoa.i, con so^ng Tra` Ta^n be^n lo+? be^n bo^`i, con so^ng ma` khi to^i co`n
be', ca^.u tu+ to^i dda~ da.y to^i ta^.p bo+i ba(`ng tha^n ca^y chuo^'i, co`n
di` u't thi` ba('t mo^.t con chuo^`n chuo^`n cho ca('n ru'n dde^? cho mau
bie^'t bo+i\.

Sa'ng so+'m ho^m sau, to^i no'i do^'i no^.i, xin cho ddi My~ Tho la^'y ba`i
ho.c thi\. Lo`ng thu+o+ng nho+' ngu+o+`i ca^.u dda~ xa ca'ch ga^`n mu+o+`i na(m
tro+`i dda~ vu+o+.t ta^'t ca?. To^i pha?i ddi bo^. ho+n ba^?y ca^y so^' vi`
ddu+o+`ng xe ddo` tu+` Cai La^.y xuo^'ng Hu+ng Long thu+o+`ng hay bi. dda('p
mo^\.

DDe^'n con ddu+o+`ng da^~n ve^` nha` ngoa.i, to^i muo^'n kho'c. Con ddu+o+`ng
mo`n vu+`a lo^'i tra^u ddi, hai be^n co' hai ha`ng su ddu~a, nga`y xu+a to^i
va^~n thu+o+`ng ddu+o+.c ca^.u tu+ da^~n ddi tha? die^`u, hoa(.c hai ca^.u
cha'u lang thang khi na('ng chie^`u dda~ nha.t. Con ddu+o+`ng tie^u ddie^`u,
ha`ng chu.c thu+' da^y leo cha(`ng chi.t, qua^'n qui't tre^n ca`nh ca^y hai
be^n ddu+o+`ng, to^i cho+.t tha^'y trong dda'm da^y leo ddo' co' nhu+~ng so+.i
ma^`u va`ng. DDa^y la` loa.i da^y leo kho^ng re^~, ba'm va`o ca^y na`o thi`
ca^y ddo' se~ kho^ he'o da^`n ro^`i che^'t. Ngu+o+`i ta go.i no' la` da^y to+
ho^`ng. Tu+. nhie^n, no' la`m to^i nho+' thu+' cha'o nga`y nho? ca^.u tu+ to^i
thu+o+`ng ba('t a(n. DDo' la` thu+' nu+o+'c co+m pha ddu+o+`ng, loa.i ddu+o+`ng
ta'n, nha~o nhoe.t, dden thui ma` mo+. ba na^'u tu+` nhu+~ng ca^y mi'a tro^`ng
sau vu+o+`n. Va` to^i nho+', nhu+~ng la^`n kho^ng chi.u a(n, ca^.u tu+ do.a,
se~ cho da^y to+ ho^`ng qua^'n cha^n, the^' la` to^i nha('m ma('t, nha('m mu~i
co^' nuo^'t.

DDo' la` mo'n a(n ha`ng nga`y thay cho su+~a me. cu?a to^i\.

*

To^i tha^~n tho+` bu+o+'c va`o nha` ngoa.i, la(.ng nga('t dde^'n ro+.n
ngu+o+`i\. Bu+o+'c ra sau vu+o+`n, ma^'y go^'c du+`a dda~ la~o ga^`n he^'t,
ngo.n co`n cao vu't tro+ tro.i, ngo.n bi. bom cha(.t ga~y va('t le^n go^'c.
Lie^'p sa^`u rie^ng cu?a ngoa.i cu~ng che^'t ga^`n he^'t sau tra^.n lu.t na(m
ngoa'i\. Chi? co`n ma^'y ca^y o^?i so^'ng dai, xanh um, tra'i chi'n va`ng o^'i
ru.ng dda^`y tre^n co?. Tha^n o^?i gia`, mo^'c. Nga`y xu+a to^i va` di` u't
thay phie^n nhau ha`nh no', kho^ng nga`y na`o ma` hai di` cha'u kho^ng tre`o
ca^y, hay la^'y ga^.y cho.c tra'i\. Ba^y gio+`, tra'i chi'n dda^`y ca`nh, ro+i
dda^`y go^'c... To^i cho+.t nghe tie^'ng chim, la.c lo~ng, ho^'t hoa?ng, kho^ng
co`n nhu+~ng a^m thanh ri'u ri't nhu+ nga`y xu+a, hay la` no' cu~ng nhu+ to^i,
ddang la^`n mo` tro+? ve^` ga(.p la.i vu+o+`n cu~. To^i ngo^`i phi.ch xuo^'ng
co?, nhu+ tha^'m me^.t, cho to+'i khi nghe tie^'ng ngoa.i dda'nh thu+'c...
Ca^.u tu+ to^i ba(`ng xu+o+ng, ba(`ng thi.t. Ca^.u ngo^`i tre^n ddo^'ng ro+m,
ma(.c bo^. ba` ba dden, vai va('t chie^'c kha(n ra(`n, ma(.t sa.m dden, gia`
ho+n nga`y xu+a nhie^`u\. Nhu+ng a'nh ma('t thi` va^~n ra.ng ro+~, va^~n dda^`m
a^'m va` tra`n dda^`y ye^u thu+o+ng da`nh cho ddu+'a cha'u co^i cu't cu?a
ca^.u\.

DDo' la` la^`n ga(.p sau cu`ng vo+'i tuo^?i tho+, va` nhu+~ng ngu+o+`i tha^n
ye^u gi`n giu+~ mie^`n tho+ a^'u cu?a to^i: Hu+ng Long, Cai La^.y\.

*

Nga`y Uye^n la^'y cho^`ng, chi? co' ngoa.i va` mo+. ba to+'i chia tay, va`
chu'c Uye^n ha.nh phu'c. Di` u't kho^ng ve^` ddu+o+.c, va` ngu+o+`i dda`n ba`
ghi la` me. trong khai sinh cu?a Uye^n cu~ng kho^ng co' ma(.t. DDo^i la^`n
nho+' la.i, Uye^n cu~ng kho^ng bie^'t lu'c ddo' mi`nh vui hay la` buo^`n.
Nhu+ng co' ddie^`u, Uye^n bie^'t mi`nh se~ kho^ng bao gio+` muo^'n tro+? la.i
ca'i qua^.n ly. nho? be' tha^n ye^u ddo' nu+~a, kho^ng bao gio+` muo^'n tro+?
ve^` ngo^i nha` tu+` ddu+o+`ng, no+i ma` Uye^n dda~ so^'ng va` lo+'n le^n trong
ti`nh thu+o+ng ye^u cu?a no^.i\. Uye^n muo^'n mo.i ngu+o+`i o+? ddo' que^n
ha(?n con be' mo^` co^i to^.i nghie^.p, cu~ng nhu+ Uye^n theo do`ng ddo+`i
cuo^'n hu't, se~ que^n he^'t ca'i tuo^?i tho+ dda^`y buo^`n tu?i cu?a mi`nh va`
que^n luo^n nhu+~ng lo+`i mi?a mai cu?a dda'm da^n que^ dda^`y tha`nh kie^'n...
'Con nho? ngo^. qua' chu+', ho.c gio?i nu+~a ma` tho^i', 'Mua heo cho.n na'i,
cu+o+'i ga'i cho.n gio`ng... chi? so+....'

Uye^n dda~ thu+.c su+. ro+`i bo? do`ng so^ng dde^? ra bie^?n ca?, kho^ng he^`
hie^?u ddu+o+.c mo^.t ddie^`u: bie^?n ca?, bo+?i vi` me^nh mo^ng, cho ne^n
tha^.t kho' ma` nha^.n ra con ddu+o+`ng nga`y ra ddi, hay ti`m tha^'y ddu+o+.c,
con ddu+o+`ng tro+? ve^`...

Tha'ng 7 na(m l995

Tha?o Tra^`n


==================================32==========================================

Tra'i DDa('ng

(Nguye^n ta'c Mr. Sweetly Indecent
Cu?a Bliss Broyard
Tu+` The Best American Short Stories 1998
do Garrison Keillor va` Katrina Kenison bie^n soa.n
Nguye^.t Trinh chuye^?n ngu+~.)

Gio+'i thie^.u ta'c gia?:

Bliss Broyard lo+'n le^n o+? Connecticut, tu+`ng theo ho.c ta.i University
of Vermont va` University of Virginia\. Truye^.n gia? tu+o+?ng va` ca'c
ba`i tie^?u lua^.n (essays) cu?a co^ dda~ xua^'t hie^.n trong Grand
Street, The Pushcart Prize, Ploughshares, va` ho+.p tuye^?n tho+
Personals: Dreams and Nightmares from the Lives of 20 Young Writers. Nha`
xua^'t ba?n Knopf dda~ a^'n ha`nh tuye^?n ta^.p truye^.n nga('n dda^`u tay
cu?a co^ na(m 1999, My Father, Dancing. Co^ hie^.n sinh so^'ng ta.i
Brooklyn, New York. Du+o+'i dda^y la` ca?m nghi~ cu?a co^ ve^` ca^u
chuye^.n na`y\.

Ca^u chuye^.n sau dda^y ddu+o+.c vie^'t khi to^i cho+` chuye^'n bay cu?a
mi`nh kho+?i ha`nh tu+` Ann Arbor, Michigan dde^'n Boston, Massachussets.
No+i phi tru+o+`ng giu+~a bao nhie^u cuo^.c ga(.p go+~ chia tay ddang
die^~n ra, dda^.p va`o ddo^i ma('t ra?nh ro^~i cu?a to^i hi`nh a?nh co^
ga'i tre? bi.n ri.n trong tay ngu+o+`i dda`n o^ng kha' lo+'n tuo^?i\. O+?
na`ng toa't ra ve? hoang mang ngu+o+.ng nga^.p ga^y cho to^i ca?m tu+o+?ng
su+. sa'nh ddo^i cu?a ho. nhu+ co' chu't gi` kho^ng ddu'ng da('n. To^i
tu+. ho?i cha(?ng hie^?u ddie^`u gi` khie^'n na`ng lo la('ng. Ngu+o+`i
dda`n o^ng o+? va`o tuo^?i cha to^i, the^' la` to^i quye^'t ddi.nh ddu+a
nha^n va^.t con ga'i o^ng la` ngu+o+`i ba('t qua? tang cuo^.c he.n ho`
cu?a ho.\. To^i vo^.i va`ng mo+? so^? va` ba('t dda^`u vie^'t ddoa.n co^
con ga'i ddo^'i die^.n vo+'i cha mi`nh dde^? ho?i cho ra le~ ddie^`u ma`
co^ ba('t ga(.p.

Sau ddo', cuo^.c he.n ho` rie^ng tu+ cu?a co^ con ga'i ddu+o+.c lo^`ng
va`o\. To^i thi'ch thu' muo^'n ti`m hie^?u ta^m tra.ng ddu+'a con ga'i
mo+'i lo+'n vu+`a cha^.p chu+~ng bu+o+'c va`o ngu+o+~ng cu+?a cuo^.c
ddo+`i va` ddu.ng cha.m pha?i ddie^`u lo la('ng no+i cha me. mi`nh.
DDie^`u ma` cha me. dda~ va.ch ro~ cho tha^'y, nhu+ng du+o+'i con ma('t
da.i kho+` no^ng no^?i, tuo^?i tre? thie^'u ma.nh da.n nhi`n nha^.n.
Nie^`m tu+. tin bu+o+'ng bi?nh khie^'n ho. cho mi`nh la` ca^y ddinh cu?a
vu~ tru.\.

To^i vie^'t ca^u chuye^.n trong tho+`i gian cho+` ddo+.i chuye^'n bay va`
suo^'t cuo^.c ha`nh tri`nh da`i ba tie^'ng. DDe^'n phi tru+o+`ng Boston
to^i co`n ngo^`i na'n la.i dde^? vie^'t cho xong. Trong ddo+`i mi`nh,
tru+o+'c ddo' cho dde^'n nay chu+a bao gio+` to^i vie^'t mo^.t ca'ch vo^.i
va~ nhu+ the^'\. Khi nghi~ ve^` bo^' cu.c ca^u chuye^.n, die^~n bie^'n
ma` to^i se~ vie^'t cho+.t la^`n ho^`i hie^.n lo+'n da^`n ra\. Ca?m gia'c
vo^ hi`nh, kho^ng te^n tuo^?i, kho^ng ca(n co+' khi ngo^`i mo^.t mi`nh
giu+~a phi tru+o+`ng hoa(.c ngoa`i khoa?ng kho^ng gian cao ro^.ng tre^n
kia dda~ giu'p to^i tha? ho^`n bay bo^?ng kho?i ca'ch vie^'t go` bo' ca(ng
tha(?ng thu+o+`ng nga`y\. To^i dde^? ca^u chuye^.n tu+. le`o la'i ma`
cha(?ng ca^`n pha'c tha?o no^.i dung, nghi~ ngo+.i dde^'n ca'ch trie^?n
khai ca'c nha^n va^.t, hoa(.c lo la('ng chu' ta^m ve^` chu? dde^` dda.i y'
ca^u chuye^.n. Khi ho^`i tu+o+?ng la.i, to^i nha^.n ra va`i khi'a ca.nh
tu+. no' ddu+a dde^'n, ddie^`u tai nghe ma('t tha^'y do.c chuye^'n du
ha`nh, ca?m gia'c ddi tu+` no+i na`y dde^'n no+i kia, mo^'i tie^'p nha^.n
qua ca'c cuo^.c ha`nh tri`nh dda~ giu'p to^i hie^?u su+. vie^.c se~ xa?y
ra va` ke^'t thu'c the^' na`o\.

**********

To^i he.n ga(.p cha ta.i mo^.t nha` ha`ng ga^`n no+i cha la`m vie^.c. Du`
bie^'t ro~ nguye^n do cuo^.c ga(.p go+~, cha va^~n dde^'n. Khi tie^'n ve^`
ba`n cu?a to^i, cha ddu+a tay cha`o mo.i ngu+o+`i chung quanh, no'i to
"Con ga'i to^i !" nhu+ kho^ng nhi.n no^?i su+. do`m ngo' cu?a mo.i
ngu+o+`i\. To^i go.i "cha !" Cha o^m vai to^i, xie^'t ma.nh khie^'n to^i
chu+.c oa` kho'c. Cha ho^n le^n ma', le^n tra'n va` le^n ca(`m cu?a to^i
nhu+ khi cha dda(.t to^i va`o giu+o+`ng lu'c to^i co`n be', khi a^'y cha
vu+`a ho^n cha vu+`a ba?o "ca^`u nguye^.n vo+'i cha ddi con." Lo+`i
nguye^.n ca^`u cha che^' ra dde^? ghe.o me. to^i, mo^.t ngu+o+`i Pha'p
Co^ng Gia'o ngoan dda.o, chi? vi` me. to^i hay la^`m tha^`m cu`ng Chu'a\.
Lo+`i ca^`u nguye^.n duy nha^'t ma` to^i bie^'t dde^'n ba^y gio+` la`
lo+`i tre^u cho.c na`y\.

Cha go.i chai ru+o+.u ddo? dda('t tie^`n va` muo^'n to^i ne^'m thu+?\.
Cha khoe vo+'i ngu+o+`i ha^`u ba`n to^i la` mo^.t tay sa`nh ru+o+.u
(connoisseur of wines). Tha^.t ra to^i [chi?] tu+`ng la`m ngu+o+`i cha`o
ba`n cho mo^.t nha` ha`ng Pha'p, va` co' ho.c qua lo+'p thu+? ru+o+.u\.
Qua ba`i vo+?, to^i ddu+o+.c bie^'t ta^'t ca? ca'c loa.i ru+o+.u ca^`n
pha?i thu+? tru+o+'c du` ddu+o+.c la^'y tu+` vu+o+`n nho no^?i tie^'ng va`
ddu+o+.c chu+ng ca^'t la^u na(m. Song, to^i cha(?ng the^? na`o pha^n
bie^.t no^?i ca'i ngon hoa(.c do+? cu?a ru+o+.u ra sao, su+. hie^?u bie^'t
ha.n he.p cu?a to^i chi? vo?n ve.n mo^.t so^' tu+` chuye^n mo^n. Tuy
nhie^n, to^i cu~ng ba`y dda(.t la`m ta`ng ba(`ng lo^'i ngu+?i nu't chai,
va? ti' ru+o+.u le^n mo^i, ddoa.n ba?o:

- Mu`i nho chi'n !

Ngu+o+`i ha^`u ba`n va` cha cu+o+`i xo`a tru+o+'c lo+`i phe^ chua^?n cu?a
to^i\. Cho+` ngu+o+`i ha^`u ba`n quay go't, to^i ba^.m mo^i\.

- Ru+o+.u chu+a to+'i, chu+a ddu? no^`ng. (no staying power, immature)

Cha nha(n ma(.t, nha^'p mo^.t ngu.m to\.

- DDu+o+.c ro^`i ! Con pha?i thi'ch chu+', chai ru+o+.u bo^'n mu+o+i
ddo^`ng ddo' bie^'t kho^ng ?

- Uo^'ng thi` uo^'ng nhu+ng con kho^ng thi'ch dda^u\.

Cha co' y' pha?n ddo^'i, nhu+ng nhi.n ne^n chi? ddu+a ma('t ti`m ngu+o+`i
quen. Mo^.t lu'c la^u, cha con to^i ngo^`i ye^n cha(?ng no'i vo+'i nhau
ca^u na`o\. To^i nga^.p ngu+`ng nha^'p tu+`ng ngu.m ru+o+.u va` quan sa't
khung ca?nh chung quanh. Ga^`n dda^y to^i vu+`a kha'm pha' ra cha co`n
co' cuo^.c ddo+`i rie^ng be^n ngoa`i\. Thay vi` xem ddie^`u na`y nhu+
mo^.t pha^`n cu?a ddoa.n ddo+`i cha ma` to^i dda~ bie^'t, to^i xem no'
nhu+ khoa?ng tro+`i xa la. cha(?ng lie^n he^.\. Cuo^'i cu`ng, to^i dda(.t
chie^'c ly xuo^'ng, cu'i dda^`u va^n ve^ ta^'m kha(n ba`n.

- Cha ! mi`nh gia?i quye^'t vie^.c na`y sao dda^y ?

Cha ca^`m tay to^i\.

- Mi`nh dda^u ca^`n pha?i la`m gi`\. Bo? qua ddi con, xem nhu+ su+.
vie^.c chu+a he^` xa~y ra nhe' ? Con muo^'n the^' kho^ng ?

- Cha muo^'n the^' ma` !

To^i lo+'n gio.ng. To^i dda~ ba('t ga(.p ta.i tra^.n cha o^m ho^n
ngu+o+`i dda`n ba` tre^n he` pho^' phi'a ngoa`i ca(n chung cu+ cu?a cha,
trong cu`ng mo^.t tha`nh pho^' no+i cha la`m vie^.c va` no+i to^i ddang
o+?\.

Vi` nghe^` nghie^.p, mo^~i to^'i thu+' hai cha kho^ng ve^` nha` ma` o+?
la.i du`ng co+m to^'i vo+'i co^.ng su+. vie^n cu?a mi`nh. Da^`n da` to^i
co' ca?m nghi~ nhu+ no+i a^'y ddu+o+.c du`ng va`o vie^.c kha'c nu+~a,
kho^ng chi? ddo+n thua^`n dde^? cha va` ddo^`ng nghie^.p ngu? ta.m qua
dde^m sau bu+?a co+m to^'i qua' khuya khoa('t. Me. to^i ba?o ba.n cha
ddo'ng go'p tie^`n nha` dde^? thi?nh thoa?ng ho. du`ng dde^'n no+i a^'y\.
Me. ke^?:

- Ba.n cha con mang bo^` dde^'n ddo'\. Me. ghe't cha con dda~ tie^'p tay
cho ha('n la`m chuye^.n ba^.y ba.\.

To^i im la(.ng suy nghi~\. Mo^'i ngo+` vu+.c cu?a to^i ba('t dda^`u tu+`
ca^u chuye^.n na`y\. Me. no'i tie^'p:

- Vo+. ha('n le~ ra pha?i bie^'t cho^`ng mi`nh ddang gio+? tro` gi` be^n
ngoa`i chu+'\. Me. se~ no'i cho ba` a^'y nghe\.

Sa'ng thu+' ba tua^`n tru+o+'c, to^i vo^ ti`nh tha? bo^. tre^n con pho^'
va` cha(?ng he^` hay bie^'t cha ddang co' ma(.t trong ca(n nha` a^'y\.
To^i tre^n ddu+o+`ng dde^'n ta`u ddie^.n khi vu+`a ro+`i kho?i ca(n pho`ng
cu?a ngu+o+`i dda`n o^ng ma` to^i vu+`a tra?i qua dde^m. Cha`ng la` ba.n
cu?a Jack, te^n ba.n ddo^`ng nghie^.p va` cu~ng tu+`ng la` ngu+o+`i ti`nh
mo^.t thuo+? cu?a to^i, nhu+ng tho+`i gian ma('t mo^i a^u ye^'m ke'o da`i
kho^ng bao la^u vi` Jack cho ra(`ng la`m vie^.c chung chi? khie^'n mo^'i
quan he^. the^m phu+'c ta.p. Sau gio+` la`m vie^.c to^i va` Jack ti`nh
co+` ga(.p ngu+o+`i ba.n cu?a ha('n ta.i qua'n ru+o+.u\. Anh ba.n mo+`i
to^i a(n to^'i, sau ddo' mo+`i to^i ve^` nha`, va` cuo^'i cu`ng la` mo+`i
to^i le^n giu+o+`ng (The friend asked me to dinner and then asked me to
come up to his apartment for a drink and then asked if he could make love
to me.). Sau mo^~i lo+`i mo+`i mo.c to^i du+`ng la.i tra? lo+`i, nghi
hoa(.c ve^` ca^u ho?i tha(?ng thu+`ng va` lo^'i pho+'t ti?nh nhu+ cha(?ng
vie^.c gi` dda'ng quan tro.ng cu?a cha`ng. Tha^.t ra to^i dda~ cho+`
ddo+.i su+. ta^'n co^ng suo^'t ca? buo^?i, do ddo' vu+`a nghe qua to^i
lie^`n u+ng thua^.n.

Ve^` dde^'n nha`, cha`ng ddu+a tay mo+? co^ng ta('c cho dde`n sa'ng choang
kha('p gian nha`\. Sau khi ro't cho to^i ly ru+o+.u, cha`ng bo? va`o
pho`ng ve^. sinh. To^i lang thang dde^'n khung cu+?a so^? nhi`n xuo^'ng
ddu+o+`ng pho^' ta^'p na^.p. Nghe tie^'ng nu+o+'c do^.i to^i tu+o+?ng
tu+o+.ng cha`ng tu+` sau bu+o+'c dde^'n, qua`ng tay o^m vai to^i, chi?
tro? no'i to^i nghe ve^` quang ca?nh nho^.p nhi.p du+o+'i kia, cha`ng se~
na^ng ca(`m to^i le^n ke'o ve^` phi'a cha`ng, va` dda(.t le^n ddo' mo^.t
nu. ho^n. Nhu+ng sau ho^`i la^u cha(?ng nghe ddo^.ng ti.nh gi`, to^i quay
la.i tha^'y cha`ng ddu+'ng ngay lo^'i ra va`o, cu+o+`i nhe.\.

- Anh muo^'n ga^`n em, ddu+o+.c kho^ng em ? (I\'d like to make love to
you,)

Cha(?ng co' tie^'ng nha.c va` cha(?ng co' TV, khoa?ng kho^ng im la(.ng
khie^'n to^i bo^'i ro^'i nga.i ngu`ng. To^i mi?m cu+o+`i, nha^'p ngu.m
ru+o+.u tra^'n an. Cha`ng tha? ddo^i ma('t ddang da'n va`o to^i ne'm ra
ngoa`i cu+?a so^?\. To^i theo hu+o+'ng a^'y, lie^'c nhi`n ba^`u tro+`i
cao ro^.ng, ddoa.n dda(.t chie^'c ly xuo^'ng ba`n va` ga^.t dda^`u\.
Cha`ng ho?i nho?:

- Sao kho^ng treo a'o le^n em ?

To^i co+?i a'o khoa'c, vu.ng ve^` ca^`m tre^n tay\. Cha`ng ra da^'u ve^`
phi'a cu+?a so^?, to^i tu+` to^'n choa`ng a'o le^n lu+ng chie^'c ghe^'
ga^`n ddo'\. Khi to^i kho^ng co`n ma?nh va?i tre^n ngu+o+`i, cha`ng
ddu+'ng ye^n ta.i cho^~ vo+'i ddo^i ma('t ngu muo^.i\. To^i tu+. ho?i,
o+? ngay vi. the^' kho^ng nhu'c nhi'ch a^'y, cha(?ng hie^?u cha`ng co'
nha^.n ra mo^.t ddie^`u la` to^i tha^.t su+. ca^`n "bikini wax." Suo^'t
buo^?i to^'i tu+` lu'c ga(.p nhau ca? hai chu+a ai ddu+o+.c nu. ho^n
na`o\. To^i muo^'n ho^n cha`ng. To^i bu+o+'c dde^'n, no^~i ho^`i ho^.p
vu+o+'ng vi'u ba^'n loa.n tre^n mu+o+`i dda^`u ngo'n cha^n khie^'n to^i
du+`ng la.i, cha^n na`y da^~m cha^n kia, loa.ng choa.ng to^.i ti`nh, va`
cha(?ng ro~ mi`nh muo^'n gi`\. "Tuye^.t vo+`i" (beautiful), cha`ng chi?
thi` tha^`m nhie^u ddo' ma` tho^i\. Va` cu+' thi` tha^`m, tha^`m thi`
nhu+ the^' ca? buo^?i, tuye^.t vo+`i, tuye^.t vo+`i, o^i ! tuye^.t vo+`i
...

To^i tro+` dde^'n go'c pho^' cu?a cha ma` cha(?ng hay, bo^~ng du+ng co'
tie^'ng go.i lo+'n tu+` be^n kia ddu+o+`ng "Zachary !" Tie^'ng go.i quen
thuo^.c nhu+ ca'ch me. to^i hay ke'o da`i chu+~ cuo^'i cu`ng khi dda~i
gio.ng tre^u cha\. To^i tha^'y cha ddang dda^?y ngu+o+`i dda`n ba` la.
ma(.t va`o sa't bu+'c tu+o+`ng. Ma(.t cha vu`i va`o co^? ngu+o+`i dda`n
ba`, va` na`ng cu+o+`i na('c ne?\. To^i ddu+'ng la.i giu+~a pho^', tra^n
tro^'i nhi`n ho.\. Ngu+o+`i dda`n ba` ba('t ddu+o+.c ca'i nhi`n cu?a
to^i, na`ng ddu+a ma('t ra no+i kha'c va` no'i nho? va`o tai cha\. To^i
cu'i dda^`u bu+o+'c ddi nhu+ mi`nh vu+`a la`m ddie^`u sai tra'i\. Bo+?i
vi`, ne^'u cha cha.y theo va` ho?i to^i la`m gi` o+? khu pho^' a^'y khi
tro+`i vu+`a sa'ng tinh mo+, tha^.t ti`nh to^i chu+a bie^'t pha?i tra?
lo+`i cha the^' na`o cho o^?n. To^i quay dda^`u nhi`n la.i, ngu+o+`i
dda`n ba` dda~ bo? ddi, co`n la.i mi`nh cha ddu+'ng tru+o+'c cu+?a do~i
ma('t theo na`ng\. Va`o gio+` gia^'c a^'y ma` na`ng phu.c su+'c kha' chu
dda'o, chie^'c va'y nga('n ma`u dden, ddo^i vo+' da, va` gia`y cao go't.
Na`ng ke'o mo+' to'c va`ng da`i o'ng a? ra sau, ha^'t nhe.\. Gio`ng to'c
buo^ng lo+i cha?y hu+~ng ho+` co' ca'i duye^n nga^'m nga^`m quye^'n ru~
nhu+ lo^'i tha? to'c cu?a ngu+o+`i con ga'i khi bie^'t co' ke? nhi`n theo
mi`nh. Tru+o+'c khi to^i ki.p nhi`n ddi no+i kha'c, cha lie^'c ve^` phi'a
to^i\. To^i tra'nh a'nh ma('t cha, nhe. la('c dda^`u\. DDo^.ng ta'c ma`
to^i tin cha tu+` be^n kia khoa?ng ca'ch se~ tha^`m ca'm o+n con ga'i cu?a
mi`nh. DDu+'a con ga'i cha.y vo^.i xuo^'ng tra.m xe ddie^.n mang y' nghi~
tro^'n cha.y trong dda^`u: ngu+o+`i dda`n o^ng vu+`a tra?i qua dde^m vo+'i
na`ng chu+a chi.u ro+`i giu+o+`ng ddu+a na`ng ra cu+?a\.

Va`i nga`y sau to^i cu+' tro^ng ngo'ng cho+` ddie^.n thoa.i, ma` cha(?ng
ai go.i\. Mo^.t nga`y a^'m a'p dde.p tro+`i to^i tha? bo^. ve^` nha`,
tre^n suo^'t con ddu+o+`ng to^i cu+' dda(m chie^u nho+' ca(n pho`ng cha`ng
ho^m a^'y\. Ta^.n ta^`ng la^`u thu+' chi'n tre^n con pho^' ro^.n ri.p
ddo^ng ngu+o+`i, ddu+'a con ga'i tu+` khung cu+?a so^? ru+.c ro+~ a'nh
dde`n dde^m be^n ngoa`i, ngo+~ nga`ng tru+o+'c tha^n xa'c dda`n ba` tra^`n
tru.i cu?a mi`nh, le^ tu+`ng bu+o+'c, cha^.m, nhe., ho^n le^n mo^i
ngu+o+`i ti`nh. Khoa?nh kha('c a^'y cu+' nhu+ tie^'p die^~n kho^ng
ngu+`ng. Tru+a ve^` dde^'n nha`, ddie^.n thoa.i reo vang. Me. ca(`n
nha(`n dda~ dde^? ma'y nha('n tu+` dda^`u tua^`n da(.n to^i go.i dde^?
ba`n ti'nh buo^?i ga(.p go+~ va`o tua^`n sau, nhu+ng to^i chu+a ki.p.
To^i cu+' pha^n va^n ca? tua^`n kho^ng bie^'t co' ne^n cho me. bie^'t ve^`
chuye^.n cu?a cha\.

- Cu.c cu+ng ! gio+` mo+'i ga(.p ddu+o+.c con. Sao ? con se~ ve^`
chuye^'n ta`u sa'ng thu+' ba?y, chi'n gio+` na(m pha?i kho^ng ?

- u+` hu+?\.

- Hay qua'\. Bo? me. o+? tie^.m la`m to'c xong cha se~ ddo'n con nhe'\.

- Da.\.

- La^u ghe^ me. kho^ng ga(.p con ddo'\. To^'i qua cha va` me. vu+`a ba?o
nhau dde^'n gio+` va^~n chu+a quen, va('ng con nha` cu+?a buo^`n thiu\.
Con khoe? kho^ng ? Gio.ng con nghe nhu+ be^.nh.

- Hmmm.

- Tho^i ddu+o+.c, con nghi? nhe'\.

Sau khi cu'p ma'y, dda^`u o'c to^i cu+' la?ng va?ng hi`nh bo'ng cha va`
ngu+o+`i dda`n ba`\. Chi.u kho^ng no^?i, to^i bo? ra ngoa`i uo^'ng
ru+o+.u\. Ho^m sau thu+'c da^.y to^i quye^'t ddi.nh ca('t to'c, ma'i to'c
na^u nhu+ cha\. Lu'c ddu+'ng tru+o+'c ma(.t cha`ng, to^i luo^'ng cuo^'ng
ke'o mo+' to'c da`i ra tru+o+'c dde^? che bo+'t ddo^i ngu+.c ho+' he^nh
mo+`i go.i\. Hi`nh a?nh a^'y la`m cha`ng me^ ma^?n, sau ddo' thu? thi?
ke^? la.i khi o^m to^i tre^n giu+o+`ng. To^i ru'ng ddo^.ng lu'c ngo^`i
tre^n ghe^' cho ngu+o+`i ta dda`nh ddoa.n tu+`ng so+.i to'c cu?a mi`nh.
The^' ro^`i cu~ng xong, to^i bu+o+'c ra cu+?a vo+'i khuo^n ma(.t la.,
gio`ng suo^'i go+.n so'ng mu+o+.t ma` kho^ng co`n ddo^? da`i hai be^n ma'
ma` chi? ddu? phu? tra'n. Chie^`u ho^m a^'y, to^i cu`ng ngu+o+`i ba.n ddi
coi bo'i\. Ba` tha^`y ba?o co' ngu+o+`i dda`n o^ng ddang pha?n bo^.i
to^i\. To^i ho?i tha(?ng.

- Co`n ddie^`u gi` to^i chu+a bie^'t, no'i no^'t ddi\.

- The^m mu+o+`i ddo^`ng nu+~a nhe'\.

Sa'ng chu? nha^.t to^i go.i ve^` nha` cho cha\. Cha ba('t o^'ng, to^i
bie^'t ngay cha vu+`a ro+`i ba`n a(n sa'ng, sau lu+ng la` cho^`ng ba'o va`
me. ddang ngo^`i nha^m nhi ca`fe'\.

- Cha, cuo^'i tua^`n na`y con ve^` ... Nhu+ng tru+o+'c khi ve^` con
muo^'n no'i chuye^.n vo+'i cha\.

- DDu+o+.c, ga(.p o+? dda^u dda^y ?

Cha kho^ng go.i te^n to^i va` cha(?ng he^` xu+ng ho^ cha, con. Nghe nhu+
cha ddang ngoa.i giao co^ng vie^.c la`m a(n (He didn't say my name and his
voice was all business). Sau ddo' cha dde^` nghi. dde^'n nha` ha`ng va`o
to^'i ho^m sau, khi tan so+?\.

- DDi a(n to^'i nhe'\.

- Da., mai ga(.p con ga(.p cha\.

Gio.ng no'i cu?a to^i nga^'m nga^`m chu't nha('c nho+?\. Khi cha cu'p
ma'y, to^i tu+. ho?i cha(?ng bie^'t me. co' tha('c ma('c xem ngu+o+`i go.i
la` ai, va` ne^'u me. ho?i, to^i tha^`m nghi~ cha(?ng bie^'t cha se~ tra?
lo+`i the^' na`o\. Sau ddo' to^i go.i cha`ng. DDie^.n thoa.i reng lie^n
ho^`i\. To^i vu+`a ddi.nh ga'c o^'ng, tha^'t vo.ng vi` ca? lo+`i nha('n
ma'y cu~ng kho^ng co' dde^? to^i ddu+o+.c nghe tie^'ng no'i cu?a cha`ng
thi` gio.ng nga'i ngu? trong chie^'c ma'y vang le^n. To^i nga.c nhie^n
ve^` su+. ba^'t ngo+` dde^'n que^n tuo^'t ca? lo+`i mi`nh dda~ chua^?n bi.
tru+o+'c, se~ he.n ga(.p cha`ng o+? mo^.t tie^.m ba'nh ngo.t ma` to^i
bie^'t na(`m ga^`n chung cu+ cu?a cha`ng. To^i cu'p ma'y, kho^ng no'i
nu+?a lo+`i\.

Cha ro't the^m ru+o+.u cho to^i\. To^i dda~ uo^'ng hai ly va` ba('t
dda^`u buo^`n ngu?\. Cha ba?o to^i se~ kho^ng ga(.p go+~ ngu+o+`i dda`n
ba` a^'y nu+~a\. To^i dda('n ddo chu+a bie^'t lo+`i cha no'i co' tha^.t
su+. xua^'t pha't tu+` dda'y lo`ng. Cha nhi.p ngo'n tay le^n ba`n. To^i
hie^?u cha dda~ me^.t mo?i vo+'i ddie^.u bo^. lo a^u bo^`n cho^`n cu?a
mi`nh tu+` lu'c bu+o+'c va`o\. DDe^? dda^.p tan kho^ng khi' ca(ng tha(?ng
ngu+o+.ng nghi.u cha do^`n da^.p xoay quanh ca'c ca^u ho?i, y' kie^'n to^i
ve^` ru+o+.u, tu+` ma'i to'c phu? tra'n cu?a to^i dde^'n ngu+o+`i ba.n
trai ho^m xu+a\. To^i tra? lo+`i\.

- He^'t ro^`i cha o+i\. La`m vie^.c chung ca(.p bo^` kho^ng tie^.n.

To^i muo^'n ke^? cha nghe ve^` cha`ng, muo^'n cha hie^?u to^i co`n ro~
chuye^.n trai ga'i thu+o+`ng ti`nh na`y ho+n cha nghi~\. Co' the^? cha
se~ cho+'i vo+'i ta' hoa?, xa^'u ho^?\. Cu~ng cha(?ng bie^'t cha se~
pha?n u+'ng the^' na`o\. To^i tha? ho^`n ra cu+?a, kho^ng nho+' no^?i
khuo^n ma(.t cha`ng. Ma('t ma`u gi` nhi? ? Xanh nhu+ la' mu`a xua^n u+ ?
(They\'re green, I decide\.). Ma` kho^ng, to^i nha^`m la^~n vo+'i ma`u
ma('t cha mi`nh ma^'t ro^`i\.

- Cu.c cu+ng, se~ dde^'n lu'c con ga(.p ddu+o+.c ngu+o+`i nhu+ y', ye^u
quy' con nhu+ va`ng ngo.c.

- Va`ng thi` va`ng, ngo.c thi` ngo.c ... khi ho. muo^'n lo+.i du.ng thi`
lo+.i du.ng, cha o+i\. (Just because he thinks I\'m a treasure doesn't
mean he won't take me for granted.).

- Cu.c cu+ng, nghe cha no'i ne`\. Ngu+o+`i dda`n ba` a^'y cha(?ng di'nh
da'ng chi ca?\. Cha(?ng thay ddo^?i ti`nh ca?m cu?a cha ddo^'i vo+'i me.
con. Cha ye^u thu+o+ng me. con nhie^`u la('m, con hie^?u kho^ng ?

- Ta^'t ca? chi? la` gia? do^'i ma` tho^i\. Cha nhi`n ddi, nha` mi`nh sao
ho+? ? Bu+~a a(n to^'i, sa'ng chu? nha^.t quanh ba`n ddie^?m ta^m, ddi
da.o ...

To^i nghe.n nga`o giu+~ cho nu+o+'c ma('t ddu+`ng ro+i\. To^i quo+ tay
ve^` phi'a cha\. Cha chu.p la.i, giu+~ cha(.t trong tay mi`nh.

- Kho^ng pha?i va^.y\. Con nghi~ sai ro^`i, cha(?ng co' ddie^`u gi` thay
ddo^?i ca? con a.\.

- Kho^ng thay ddo^?i, nhu+ng co`n nghi~a ly' gi` nu+~a dda^u, cha nhi`n
nha^.n ddi, kho^ng pha?i sao ?

Cha bo'p ma.nh tay to^i\. La^`n dda^`u tie^n trong suo^'t bu+?a a(n, to^i
la`m cho cha buo^`n lo`ng lo la('ng. Ngu+o+`i ha^`u ba`n xua^'t hie^.n
vo+'i ta^'m hoa' ddo+n, cha bo? tay to^i, tho` va`o tu'i la^'y chie^'c
bo'p. Tu+` lu'c a^'y cha con to^i kho^ng no'i vo+'i nhau lo+`i na`o\.
To^i cha(?ng da'm la^.p la.i ca^u ho?i vi` so+. cha se~ tra? lo+`i ra(`ng
to^i nghi~ ddu'ng.

Ho^m sau to^i ho?i y' kie^'n te^n ba.n ddo^`ng nghie^.p ve^` cha`ng.

- Muo^'n no'i chuye^.n vo+'i ha('n thi` cu+' go.i\.

- Bo^` nghi~ ne^n ... hay kho^ng ?

- Sao dda^u chu+' !

- Bo^` co' nghi~ ... ne^'u mi`nh kho^ng la`m vie^.c chung bie^'t dda^u
chuye^.n se~ kha'c.

- Tro+`i o+i ! xu+a ro^`i, cu+' nha('c hoa`i !

DDe^m a^'y to^i go.i cha`ng. Thoa.t dda^`u cha`ng cha(?ng no'i cha(?ng
ra(`ng chi ca? khi to^i xu+ng te^n. To^i lie^n tu+o+?ng cha`ng ddang ha'
ho^'c nga^y da.i tru+o+'c ha`ng ngu~ tra^`n truo^`ng nhu+ nho^.ng ddu+'ng
ngay pho`ng mi`nh. Cuo^'i cu`ng, nhu+ ddie^?m ddu+o+.c to^i trong dda'm
thie^u tha^n, hoa(.c nga.c nhie^n ve^` cu' ddie^.n thoa.i ddo^.t ngo^.t
cu?a to^i, cha`ng le^n tie^'ng.

- O^`, nho+' ro^`i !

- DDe^m a^'y ... tha^.t dde.p. Mi`nh co' the^? ga(.p la.i nhau ...

- Anh cu~ng ta^.n hu+o+?ng mo^.t dde^m tuye^.t vo+`i ... Nhu+ng tho^i,
cu+' giu+~ the^' to^'t ho+n.

- DDa^u ca^`n pha?i he.n ho`, anh. Em chi? muo^'n ga(.p la.i nhau tho^i
ma`\.

- Tho^i cu+ng. Anh bi. ro^`i, la^`n thu+' hai se~ la`m mi`nh tha^'t
vo.ng.

- Mi`nh ho+.p nhau la('m ma`\.

- Anh bie^'t chu+'\. DDe^m a^'y em tuye^.t vo+`i ... Anh chi? muo^'n
giu+~ hi`nh a?nh a^'y cu?a em ma~i ma~i\. DDu+'ng giu+~a ca(n pho`ng cu?a
anh ... duy nha^'t chi? hi`nh a?nh em dde^m a^'y ma` tho^i\.

DDu'ng the^', to^i muo^'n ga`o to cho cha`ng hie^?u\. Em cu~ng tra^n
tro.ng o^m a^'p ky? nie^.m hi`nh a?nh dde.p dde~ a^'y va`o lo`ng, nhu+ng
ky' u+'c na`o cu~ng ca^`n su+. nuo^i du+o+~ng, cha(m bo'n. Em ca^`n ga(.p
go+~ anh, len lo?i va`o ddo+`i anh, ne^'u kho^ng, la`m sao em bie^'t
ddu+o+.c ca?m nha^.n trong lo`ng mi`nh tha^.t su+. co' hie^.n hu+~u hay
kho^ng. (Yes, I want to tell him, I have preserved that image too, but
memories need refueling. I need to see you again to make sure that what I
remembered is actually true\.)

- Co' pha?i vi` ... em buo^ng tha?, em de^~ da`ng ... cho anh ngay dde^m
dda^`u tie^n ? (Is this because I slept with you on the first night ?)

- Kho^ng, hoa`n toa`n kho^ng pha?i nhu+ em nghi~\. Nghe anh no'i ne`,
dde^m a^'y tha^.t tuye^.t vo+`i, giu+~ ma~i va^.y nghe cu+ng.

* * * * *

Cha ddu+'ng cho+` to^i khi xe dde^'n tra.m. Cha o^m choa`ng to^i kho^ng
chu't nga.i ngu`ng, nhu+ buo^?i hai cha con ga(.p go+~ ho^m a^'y chu+a
tu+`ng xa~y ra\. Khi cha ddu+a tay xa'ch chie^'c tu'i cu?a to^i, to^i
gia^.t la.i ddeo le^n vai\.

- La`m gi` ky` cu.c va^.y con ?

Cha vu+`a no'i vu+`a ke'o la.i\. To^i le~o dde~o theo cha ra xe, va`
suo^'t ddoa.n ddu+o+`ng ve^` nha` chi? ngoa?nh ma(.t nhi`n ra cu+?a ki'nh.
Chie^`u ho^m a^'y, to^i ngo^`i trong be^'p nhi`n cha me. ca(.m cu.i ca('m
bu.i ho^`ng la`m ha`ng ra`o nga(n ca'ch nha` be^n ca.nh. Sau ddo' cha
dda(.t va`i chie^'c ghe^' ra sa^n, da`nh mo^.t chie^'c cho to^i nhu+ng
to^i giam mi`nh trong pho`ng, quan sa't cha me. qua khung cu+?a so^?\.
Me. pha mo^.t bi`nh nu+o+'c chanh va` tha? mi`nh tre^n ghe^' bo^', cha
be^n ca.nh khi ca? hai ngo^`i thu+o+?ng la~m co^ng tri`nh cu?a ho.\.
Nie^`m tu+. tin cu?a me. nhu+ tha^`m ba?o the^' gian na`y luo^n chi`u theo
y' ba`, ddie^`u na`y la`m to^i kho' chi.u tha^'y me. mi`nh nhu+ con
ro^'i\. Sa'ng chu? nha^.t me. ddi le^~, to^i o+? nha` vo+'i cha\. Hai
cha con to^i ngo^`i trong be^'p ddo.c ba'o\. To^i la^.t he^'t trang na`y
dde^'n trang kha'c ma` cha(?ng ta^.p trung ddu+o+.c gi`\. Co' le~ cha
cu~ng the^'\. To^i bie^'t cha ddang so^'t ruo^.t cho+` ddo+.i o+? to^i\.
Thi?nh thoa?ng cha lo+ dde^~nh trao to^i to+` ta.p chi' hoa(.c pha^`n
tho+`i trang ma(.c du` to^i cha(?ng ddo`i ho?i\. Ro^`i cha cha^m the^m
ca`fe' cho to^i\. Nghe tie^'ng con cho' nho? ga`o cu+?a, cha ddu+'ng le^n
tha? no' ra ngoa`i, ddoa.n la(?ng la(.ng thu do.n ma^'y to+` ba'o, xe^'p
tha`nh ddo^'ng dda(.t ngay go'c ba`n, trong ddo' co' ca? to+` ma` to^i
ddang xem. To^i nhi`n cha, tho+? da`i me^.t mo?i\.

- Con kho^ng tha thu+' cho cha ho+? ?

- Sao cha kho^ng ro+`i xa ngu+o+`i dda`n ba` a^'y ? Ne^'u con kho^ng
ba('t qua? tang ...

- Co^ a^'y cha(?ng co' nghi~a ly' gi` ca?\. DDu`a tho^i con a`, nhu+ng
dda~ he^'t ro^`i\.

- Cha kho^ng nghi~ co^ ta se~ ti`m kie^'m cha sao ?

- Kho^ng dda^u\. Co^ a^'y hie^?u ma` con.

- Bie^'t dda^u co^ ta muo^'n ga(.p la.i cha\. Bie^'t dda^u co^ ta ti`m
tha^'y o+? hai ngu+o+`i ddie^`u gi` qua' dde.p dde~, bie^'t dda^u co^ ta
mong mo?i cha ro+`i bo? me. con.

- Cu.c cu+ng o+i, tho+`i gian se~ giu'p con hie^?u nhie^`u ho+n. Tre^n
ddo+`i na`y, su+. ca?m nha^.n cu?a mi`nh ve^` mo^.t ngu+o+`i tha^.t dda
hi`nh dda da.ng, va` ddie^`u ca^`n thie^'t quan tro.ng nha^'t la` ddu+`ng
bao gio+` ga^y ngo^. nha^.n cho nhau (Honey, when you get older, you\'ll
understand that there are a lot of different things that you can feel for
another person and how it's important not to confuse them.) Cha ye^u va`
he^'t lo`ng vo+'i me. con. Cha(?ng ddie^`u gi` co' the^? thay ddo^?i
ddu+o+.c, con hie^?u kho^ng ?

Cha ngo^`i la.i mo^.t lu'c vo+'i to^i, sau ddo' nhu+ kho^ng co`n gi` dde^?
ba`n lua^.n nu+~a, cha ddu+'ng le^n. Me. ddi le^~ ve^` ga(.p to^i co`n
ngo^`i trong be^'p.

- Con o+i, cho+` me. ve^` no'i chuye^.n gi` ho+? ? Sao buo^`n va^.y con ?

To^i nhi`n me., nu+o+'c ma('t mi`nh ddoanh tro`ng, ca? tua^`n nay cu+'
chu+.c ro+i\.

- Cha no'i chuye^.n ti`nh ca?m cu?a con ... buo^`n pha?i kho^ng con ?

To^i la('c dda^`u kho^ng tho^'t ra lo+`i\. Me. muo^'n tha? bo^. ra ngoa`i
no'i chuye^.n. Cho+` me. la^'y a'o, to^i da('t con cho' nho?\.

- Tu+` ho^m con ra ngoa`i o+?, me. dda^u bie^'t cuo^.c so^'ng con the^'
na`o\. Xa la. vo+'i me. la('m, xu+a nay con la`m chuye^.n gi` me. cu~ng
bie^'t, con ddi vo+'i ai, ho^m nay ma(.c qua^`n a'o gi`\. Co`n ba^y
gio+`, me. cha(?ng hie^?u no^?i ddo+`i so^'ng con be^n ngoa`i, la`m gi`
he^'t mo^.t nga`y\. Lu'c con co`n ddi ho.c thi` la.i kha'c, me. co' the^?
tu+o+?ng tu+o+.ng con ddang ba^.n ro^.n vo+'i ba`i vo+?, trong lo+'p,
trong thu+ vie^.n, hoa(.c ngo^`i o+? ky' tu'c xa' vo+'i ba.n. Nhie^`u
lu'c me. bo? do+? co^ng vie^.c ddang la`m, chi? dde^? ngo^`i nghi~ ve^`
con va` tu+. no'i vo+'i mi`nh, co' le~ no' ddang ddi a(n sa'ng kho^ng
chu+`ng.

- Me. bie^'t con ddi la`m mo^~i nga`y ma`\. Me. cu~ng bie^'t ca(n pho`ng
cu?a con ma`\. Mo^.t nga`y nhu+ mo.i nga`y ddo' me., co' thay ddo^?i gi`
dda^u\.

- Kho^ng, kho^ng pha?i\. DDo' la` cuo^.c ddo+`i rie^ng cu?a con. Con
tu+. tu'c mo^.t mi`nh, mua sa('m mo^.t mi`nh, tu+. quye^'t ddi.nh mo^.t
mi`nh. DDo^i khi me. tu+. hie^?u mi`nh cha(?ng co' quye^`n suy nghi~
vu+o+ng va^'n va`o ddo+`i rie^ng cu?a con. Ngoa`i ta^`m tay cu?a me., con
o+i !

- Con kho^ng nga.i dda^u me.\. Ne^'u me. muo^'n bie^'t thi` co' sao\.

Hai me. con dda~ ra dde^'n be^'n ta`u\. Me. cu'i mi`nh tha? con cho', va`
to^i cha(?ng ro~ me. co' nghe lo+`i to^i vu+`a no'i\.

* * * * *

To^i im la(.ng suo^'t bu+~a co+m. Cha me. lo la('ng nhu+ to^i co' be^.nh
hoa(.c tha^'t ti`nh. Me. kho^ng cho to^i phu. be^'p. Cha ba?o to^i:

- Con ga^`y go` qua'\. Cha pha?i da('t con ddi a(n nhie^`u ho+n.

Sau ddo' to^i da`nh ru+?a che'n. To^i do^.i nu+o+'c ma.nh le^n cho^`ng
ddi~a ba(`ng su+'\. Ca^`m chie^'c ddi~a ky~ nie^.m cu?a ba` ngoa.i dde^?
la.i cho me., tu+. du+ng to^i muo^'n buo^ng ro+i\. To^i kho^ng hie^?u
mi`nh ddang la`m gi`, chi? bie^'t ca'c ngo'n tay lo?ng le?o ca^`m ho+`
hu+~ng va`nh ngoa`i, va` chie^'c ddi~a tu+` tu+` tuo^.t nhe. tre^n tay
to^i\. Nhu+ng, thay vi` tro+n vuo^.t va` ro+i lao nhanh xuo^'ng, no'
no^?i lu+~ng lo+` tre^n ma(.t nu+o+'c nhu+ chie^'c lo^ng co^ng bay lu+o+.n
va` dda^.u nhe. le^n ma(.t ba't su+'\. To^i hi`nh dung, ty? nhu+ dde^?
vo+~ co' le~ me. se~ gia^.n du+~ ve^` su+. vo^ y' tu+' cu?a to^i, me. se~
ho^'t hoa?ng cha.y dde^'n khi nghe tie^'ng vu.n vo+~, va` cha cu~ng lo
la('ng kho^ng ke'm. Ne^'u bi. la ra^`y, to^i se~ tru tre'o cho me. bie^'t
ra(`ng la lo^'i tie^'c nuo^'i chi? vo^ i'ch ma` tho^i vi` tre^n ddo+`i
na`y cha(?ng co' ddie^`u gi` to^`n ta.i\. Ma^m ro^`ng, ba't phu+o+.ng,
ta^'t ca? cu~ng cha(?ng the^? hu+'a he.n su+. be^`n la^u\.

To^i ddu+'ng ye^n tre^n ne^`n nha` be^'p, tay ca^`m chie^'c ddi~a gio+
cao, tha? ho^`n ve^` nguye^n nha^n va` ha^.u qua? cu?a mo.i su+. vie^.c
vo+'i nie^`m ru'ng ddo^.ng va` nghe nhe. nho~m. Chuye^'n ve^` tha(m nha`
cuo^'i tua^`n na`y giu'p to^i co' ddu? can dda?m bo? que^n he^'t mo.i
vie^.c dda~ qua\. To^i ddu+'ng nghe ngo'ng cha me. no'i chuye^.n be^n
pho`ng a(n, hy vo.ng cuo^.c dda`m lua^.n cu?a cha me. se~ giu'p to^i ti`m
ra phu+o+ng hu+o+'ng cho mi`nh. To^i dda(.t chie^'c ddi~a xuo^'ng, he'
ma('t qua pho`ng a(n theo do~i, tha^'y cha me. ddang tro` chuye^.n nhu+ng
to^i cha(?ng nghe ddu+o+.c gi`\.

Me. cho^'ng ca(`m le^n lo`ng ba`n tay, ngo^`i tha(?ng ma(.t nga^?ng cao
hu+o+'ng ve^` cha\. Cha khoanh tay tru+o+'c ngu+.c, dda^`u ga^.t gu`
nhi`n xuo^'ng. To^i nho+' co' la^`n dda~ tro^.m nhi`n cha me. nhu+ the^',
nhu+ng la^`n na`y to^i tha^'y me. khoan thai thanh thoa't va` cha trong
da'ng hoang mang ho^'i lo^~i, cha^n ddong ddu+a bu+'t ru+'t kho^ng
ngu+`ng. Su+. ho^? tu+o+ng nhi.p nha`ng cu?a cha me. nhu+ chia xe? dde^`n
bo^`i cho nhau\. Sau ddo' to^i ro'n re'n a^m tha^`m ro+`i nha` be^'p nhu+
xu+a kia, to^n tro.ng gia^y phu't rie^ng tu+ cu?a cha me. mi`nh. Qua
chu+`ng a^'y na(m to^i hie^?u va` thu+o+ng me. nhie^`u the^m, dda~ bao
la^`n me. ddu+a tay ra ddo+~ la^'y cha, ke'o ga^`n dde^'n mi`nh ho+n.


Nguye^.t Trinh chuye^?n ngu+~
March. 01, 2001
vtruong@nova.umuc.edu

==================================33==========================================


Tro^`ng tra^`u tro^`ng lo^.n da^y tie^u

Ha.c Tu'


Va`o khoa?ng tha^.p nie^n 50.
Ga'nh ha't ca?i lu+o+ng ho^` qua?ng ve^` ha't o+? Nga~ tu+ Hu+ng Long ddu+o+.c
ba tua^`n thi` do.n ddi, vi` ga'nh ha't nghe`o chi? co' ma^'y tuo^`ng ta`u dda~
ha't cho ba` con coi he^'t ro^`i, gia ta`i ga'nh ha't la` chie^'c ghe ba^`u
dda^.u o+? du+o+'i be^'n nu+o+'c, dda`o ke'p thi` khoa?ng ddo^. ho+n 10
ngu+o+`i, ho. nho^? neo ho^`i khuya theo co+n nu+o+'c lo+'n ddi ve^` mie^.t Cu`
Lao Ta^n Phong, o+? ddo' ba` con gia`u ho+n o+? dda^y vi` la` dda^'t bo+` bao
ne^n ca^y tra'i xanh mu+o+.t, da^n la`ng co`n la`m the^m nghe^` cha`i lu+o+'i,
nha` ngo'i cu~ng nhie^`u ho+n o+? ca'i xa~ Hu+ng Long chi? co' mo^~i ca'i cho+.
o+? nga~ tu+ la` co`n mang chu't sa^`m ua^'t.

Khi ga'nh ha't ddi ro^`i ngu+o+`i ta mo+'i bie^'t la` con di` Hai Lo+.i ba'n
qua'n cu~ng bie^'n ma^'t theo, ngu+o+`i ta no'i co^ Ngo.c me^ anh ke'p cha'nh
cu?a ddoa`n ha't, ga'nh ha't co' 6 tuo^`ng, ma` vo+? tuo^`ng co^ Ngo.c me^
nha^'t la` tuo^`ng 'To^'ng tu+?u DDo+n hu`ng Ti'n', anh ke'p cha'nh xuo^'ng 6
ca^u vo.ng co^? qua' mu`i ma^?n khie^'n ai cu~ng kho'c, co`n tuo^`ng ' Kinh Kha
sang Ta^`n' nu+~a, va` tra'ng si~ ra ddi dda~ mang theo luo^n ngu+o+`i dde.p
cu?a la`ng, to^.i nghie^.p di` Hai Lo+.i va^~n kho^ng tin la` con mi`nh dda~
ddi theo ga'nh ha't, ngu+o+`i ddau kho^? co' le~ la` tha(`ng DDu+o+.c, no'
pha?i lo`ng co^ Ngo.c tu+` la^u ro^`i nhu+ng kho^ng da'm no'i vi` ma' no'
nghe`o, tha^n no' thi` ho.c ha`nh to+'i lo+'p 2 pha?i nghi~ o+? nha` ga'nh
nu+o+'c mu+o+'n cha(n tra^u dde^? phu. giu'p cho ma' no', bu+~a no' ddi coi
ha't ve^` khuya ti`nh co+` tha^'y co^ Ngo.c va` anh ke'p cha'nh ngo^`i ru` ri`
du+o+'i go^'c ca^y mu` u, no' bie^'t mi`nh thua cuo^.c nhu+ng no' kho^ng ngo+`
co^ Ngo.c la.i qua' nhe. lo`ng bo? nha` ddi theo ga'nh ha't.

Di` Hai Lo+.i kho^ng pha?i la` da^n cha'nh go^'c trong xa~, ca'ch dda^y ho+n
mu+o+`i na(m di` dda~ dde^'n dda^y vo+'i hai ba`n tay tra('ng va` mo^.t ddu+'a
con tho+ mo+'i 2 tuo^?i, da^n la`ng vo^'n hie^`n la`nh va` gia`u lo`ng nha^n
a'i cho di` ta' tu'c ta.m trong ca(n cho`i bo? tro^'ng o+? ke^' be^n ddi`nh
la`ng, di` ddi la`m mu+o+'n, nho^? co?, ga'nh nu+o+'c tu+o+'i ra^~y, ca^'y
thue^\..., da^`n da^`n tha^'y di` hie^`n la`nh, chi.u kho' o^ng Xa~ tru+o+?ng
mo+'i ca^'p cho di` ca'i gia^'y thue^' tha^n ro^`i mo.i ngu+o+`i nhu+ que^n ddi
di` tu+` dda^u dde^'n ma` xem nhu+ ngu+o+`i tha^n trong xa~, na(m ddo' di`
cu~ng co`n tre?, nhan sa('c la.i de^~ coi, co' ngu+o+`i muo^'n cha('p no^'i
vo+'i di`, nhu+ng di` chi? ca?m o+n ro^`i no'i ra(`ng vi` thu+o+ng co^ Ngo.c
di` kho^ng muo^'n la^'y cho^`ng, khi dde^? da`nh ddu+o+.c so^' vo^'n kha kha'
di` mo+'i xin la`ng xa~ cho di` ca^'t ca'i nha` o+? be^n ve^. ddu+o+`ng vu+`a
o+? vu+`a buo^n ba'n la(.t va(.t so^'ng qua nga`y vi` ca`ng lu'c ca`ng gia`
ye^'u kho^ng ddi la`m thue^ la`m mu+o+'n no^?i\.

Di` cu+ng con Be' Ngo.c nhu+ cu.c va`ng kho^ng cho no' la`m ddo^.ng cha^n tay,
mo^.t mi`nh di` ca'ng dda'ng he^'t co^ng vie^.c trong nha` cu~ng nhu+ ngoa`i
ra^~y, di` cho no' ddi ho.c va` thi dda^.u ba(`ng tie^?u ho.c cu?a Ta^y, tu+`
khi di` mo+? qua'n ba'n ta.p ho'a va` ddo^` la(.t va(.t thi` co^ Ngo.c o+? nha`
coi chu+`ng qua'n, con be' Ngo.c co`m co~i nga`y xu+a da^`n da^`n ddu+o+.c thay
the^' ba(`ng mo^.t co^ Ngo.c ddo? da tha('m thi.t trong tuo^?i da^.y thi`.

Tie^'ng la`nh ddo^`n xa, tie^'ng du+~ cu~ng ddo^`n xa, tin co^ Ngo.c bo? nha`
theo ga'nh ha't la`m ngo+ nga^?n bie^'t bao nhie^u trai tra'ng trong la`ng, di`
Hai Lo+.i ddo'ng cu+?a qua'n, mu+o+'n ghe ddi qua Cu` Lao Ta^n Phong kie^'m co^
Ngo.c, di` ddi ma^'y nga`y dde^m, dde^'n no+i thi` ngu+o+`i ta no'i ga'nh ha't
mo+'i vu+`a do.n ddi, ma` kho^ng bie^'t ddi dda^u\.
Da^n mi`nh de^~ nho+' ma` cu~ng de^~ que^n, tha('m thoa't dda~ ho+n mo^.t na(m
ke^? tu+` nga`y ga'nh ha't do.n ddi, ngu+o+`i ta thu+o+ng di` Hai ne^n kho^ng
co`n ai nha('c nho+? gi` chuye^.n cu~ nu+~a, ba^y gio+` di` ba'n the^m ru+o+.u
ne^'p, di` na^'u ru+o+.u ba(`ng ne^'p na`ng hu+o+ng nguye^n cha^'t ne^n ru+o+.u
ra^'t tho+m, di` cu~ng chi.u kho' la`m kho^ la`m ddo^` chua nha('m ru+o+.u ne^n
qua'n di` ca`ng nga`y ca`ng co' nhie^`u kha'ch quen, di` no'i di` pha?i la`m
lu.ng to^'i nga`y dde^? kho^ng co' thi` gio+` suy nghi~, dde^? ma` que^n. Tu+`
nga`y co^ Ngo.c bo? ddi, tha(`ng DDu+o+.c thu+o+`ng hay lui to+'i ddo+~ dda^`n
nhu+~ng co^ng vie^.c na(.ng nho.c cho di`, di` tra? co^ng nhu+ng no' kho^ng
nha^.n. Ca? hai dde^`u tha^.t la` to^.i nghie^.p.

Co' mo^.t nga`y kia, tro+`i cha.ng va.ng to^'i, the^m mu+a la^m ra^m ne^n
tro+`i su.p xuo^'ng ra^'t nhanh, di` Hai Lo+.i ddang chua^?n bi. ddo^'t dde`n,
ca'i dde`n ma(ng xo^ng dda~ cha'y lu.i he^'t tim, di` chu+a ki.p ddi cho+. mua
ne^n a'nh sa'ng trong qua'n ca`ng tu` mu`, ddang ddi.nh bu.ng ddo'ng cu+?a ddi
ngu? so+'m thi` co' tie^'ng cha^n ngu+o+`i bu+o+'c vo^ qua'n, mo^.t ngu+o+`i
ma(.c a'o mu+a, no'n la' che su`m su.p, tre^n tay o^m mo^.t bo.c ddo^`, tay
be^n kia xa'ch mo^.t ca'i gio? co' ve? na(.ng, di` vo^.i va`ng cha.y ra ddo+~
ca'i bo.c ddo^` tre^n tay ngu+o+`i kha'ch.
Me`n o+i tro+`i mu+a gio' va^`y ma` ddi dda^u va^.y\.
Ma'.
Di` nghe tie^'ng go.i nghe.n nga`o, di` ba`ng hoa`ng ho^'t hoa?ng va` ca'i bo.c
tre^n tay di` nhu'c nhi'ch.
Tro+`i o+i, con ve^` ddo' ha? Ngo.c, di` Hai Lo+.i su+~ng so+`.
Da. con mo+'i ve^`, no' mo+'i sanh chu+a dda^`y tha'ng.
Nghe no'i va^.y, di` Hai hoa?ng ho^`n la^.t dda^.t ddo+~ con vo^ nha`, mie^.ng
luo^n ke^u tro+`i\.
Tro+`i o+i con mo+'i sanh co`n non nga`y tha'ng ma` ddi dda^u mu+a gio' nhu+
va^`y\. Di` bo^?ng nga^.p ngu+`ng.
Ro^`i tha(`ng cha no' dda^u ?
Ba no' che^'t ro^`i, ghe ga'nh ha't bi. chi`m o+? so^ng Ta('c Ca^.u, chi? co'
mi`nh o^ng ba^`u ddu+o+.c cu+'u so^'ng co`n thi` che^'t he^'t, nho+` con mo+'i
sanh ba no' kho^ng cho ddi theo ne^n me. con con mo+'i co`n so^'ng ma` ve^`
dda^y vo+'i ma'.
Tie^'ng kho'c su.t su`i cu?a co^ Ngo.c ho`a la^~n vo+'i tie^'ng mu+a ro+'t
tre^n ma'i la' khie^'n di` Hai Lo+.i na~o lo`ng, ke'o ca'i kha(n tra^`u lau
nu+o+'c ma('t, di` dda(.t ca'i bo.c tre^n tay xuo^'ng .
Tro+`i o+i con trai ha?, ro^`i bo^~ng di` cu+o+`i sung su+o+'ng.
Con a^~m em vo^ buo^`ng na(`m nghi~ ddi, tu+` ho^`i con ddi to+'i gio+` ma'
va^~n dde^? y nguye^n nhu+ va^.y, dde^? tao ddi na^'u co+m.
Ma' co`n gia^.n con kho^ng ha? ma', co^ Ngo.c nga^.p ngu+`ng.
O^'i gia^.n ho+`n gi`, con ve^` la` ma' mu+`ng ro^`i, tho^i a^~m em vo^ buo^`ng
na(`m nghi? ddi, con mo+'i sanh con so, ddu+`ng co' kho'c, ddu+`ng co' suy
nghi~ nhie^`u kho^ng ne^n.

Co^ Ngo.c che^'t sau hai tua^`n le^~ bo^`ng con ve^` vo+'i di` Hai Lo+.i, co^
bi. ca?m thu+o+ng ha`n qua' na(.ng, pha^`n the^? lu+.c qua' ye^'u, pha^`n mo+'i
sanh ma` bi. ma('c tra^.n mu+a gio^ng qua' la^u ne^n co^ kho^ng chi.u no^?i du`
Di` Hai Lo+.i va` tha(`ng DDu+o+.c ta^.n ti`nh lo thuo^'c thang cho co^\.

A^`u o+\... tro^`ng tra^`u tro^`ng lo^.n da^y tie^u o+\..o+
Con theo ha't bo^.i o+`... me. lie^`u con hu+\...o+`...o+\...

Tie^'ng ru cu?a di` Hai Lo+.i sao ma` nghe na~o ruo^.t, di` dda(.t te^n cho
tha(`ng cha'u ngoa.i mo^` co^i la` Nguye^~n va(n Nga`, co`n tha(`ng DDu+o+.c
thi` sau dda'm ma co^ Ngo.c no' cu~ng ddi dda^u bie^.t ti'ch.
Chu+`ng khoa?ng dda^u na(m ba na(m sau gi` ddo', di` Hai Lo+.i ddang ngo^`i
trong qua'n thi` tha^'y ba` con trong xa~ cha.y ra^`n ra^`n ra cho+. Nga~ Tu+,
di` cu~ng bu+o+'c ra coi thi` ra ngu+o+`i ta ddi coi ma^'y o^ng gia?i pho'ng
qua^n bi. li'nh quo^'c gia ba('n che^'t, ho. ke'o tha^y ve^` cho ba` con nhi`n
ma(.t, bo^~ng co' ai nhe't va`o tay di` mo^.t va^.t : Di` Hai o+i, tha(`ng
DDu+o+.c no' bi. ba('n che^'t ro^`i, con lu+o+.m ddu+o+.c ca'i no'n cu?a no'
tre^n bo+` ruo^.ng ne`.
Di` Hai la^.t ca'i no'n le^n xem va` tha^'y tre^n va`nh no'n co' ghi chu+~
Ngo.c. Di` cha^`m cha^.m ke'o kha(n lau nu+o+'c ma('t.

Ba mu+o+i na(m sau .

Kha'n gia? ni'n tho+? nghe ke'p Ngo.c Nga` xuo^'ng ca^u vo.ng co^?, tie^'ng
vo^~ tay ra^`n ra^`n muo^'n be^? ra.p ha't, co' ngu+o+`i su.t su`i ke'o kha(n
lau nu+o+'c ma('t tru+o+'c ca?nh chia tay na~o lo`ng cu?a DDo+n Hu`ng Ti'n va`
La Tha`nh...
Anh Nga` la` ke'p cha'nh cu?a ddoa`n ca?i lu+o+ng ho^` qua?ng Hoa`i Hu+o+ng,
ga'nh ha't ca?i lu+o+ng duy nha^'t cu?a ca'i tie^?u bang o+? mie^`n Ta^y heo
hu't na`y cu?a nu+o+'c My~, va^.y ma` lu'c na`o cu~ng ddo^ng kha'n gia?, mo^~i
la^`n tri`nh die^~n thi` cu~ng die^?n ddi die^~n la.i nhu+~ng tuo^`ng ti'ch cu~
ri'ch va^.y ma` ngu+o+`i ta va^~n ddi coi hoa`i kho^ng cha'n nhu+'t la` nhu+~ng
o^ng gia` ba` ca?, xa nha` xa que^ hu+o+ng, nho+' sa'u ca^u vo.ng co^?, nho+'
U't ba.ch Lan, Tha`nh DDu+o+.c, U't Tra` O^n....
Ma`n ha., mo.i ngu+o+`i ra ve^`, sa^n kha^'u va('ng tanh, co`n mo^~i mi`nh Nga`
ngo^`i ddo', anh chu+a lau he^'t son pha^'n ho'a trang, lo`ng anh na(.ng tri~u,
nho+' ba` ngoa.i no+i que^ nha`, kho^ng bie^'t na(m nay ngoa.i co' co`n kho?e
ma.nh nhie^`u kho^ng.
No'i la` ga'nh ha't cho oai va^.y chu+' die^~n vie^n trong ddoa`n go^`m nhu+~ng
ngu+o+`i me^ nghe^. thua^.t, o+? ra~i ra'c mo.i no+i trong ca'i tie^?u bang
na`y, mo^~i khi co^.ng ddo^`ng co' di.p to^? chu+'c thi` ho. re'o go.i nhau
ve^` ta^.p tuo^`ng ddo^. mo^.t hai nga`y ro^`i die^~n, va^.y ma` ddo^`ng ba`o
coi khen nu+'c no+?, ro^`i sau ddo' mo.i ngu+o+`i la.i ddi lo tra? no+. a'o
co+m.
Rie^ng ba?n tha^n Nga` anh ddi la`m o+? mo^.t tie^.m ba'nh Donut, la`m ca
dde^m, lu+o+ng 9 ddo^`ng mo^.t gio+`, thi` cu~ng ddu? a(n ddu? ma(.c anh co^'
da`nh du.m mo^~i na(m gu+?i ve^` cho Ngoa.i chu't ddi?nh, nhu+ng na(m nay nghe
tin ngoa.i gia` ye^'u qua', anh muo^'n ve^` tha(m ngoa.i va` la`m mo^.t hai
ddie^`u ma` bao na(m o+? xu+' ngu+o+`i, anh mo+ u+o+'c nhu+ se~ xa^y cho ngoa.i
mo^.t ca'i sanh pha^`n, mua la.i mie^'ng vu+o+`n dde^~ la`m cu?a hu+o+ng ho?a
dde^? khi ngoa.i ma^'t ma` kho^ng co' anh thi` anh se~ giao la.i cho mo^.t
ngu+o+`i cha'u ke^u ngoa.i ba(`ng di` dde^? lo vie^.c tho+` cu'ng.... ... o^i
ta^'t ca? cu~ng co`n na(m trong mo+ u+o+'c, anh co`n nho+' nga`y ngoa.i ba'n
mie^'ng vu+o+`n, gom go'p tie^`n ba.c cho anh ddi vu+o+.t bie^n, ngoa.i dda~
ddu+a cho anh mo^.t ca'i xuye^'n va`ng cha.m hi`nh con ro^`ng no^?i ca(n da(.n
la` va^.t ky? nie^.m cu?a me. anh ne^'u kho^ng ca^`n thi` ddu+`ng ba'n, tre^n
ddu+o+`ng ddi anh dda~ da^'u ky~ no' trong ngu+o+`i va` du` o+? tra.i ty. na.n
chi.u bao nhie^u cu+.c kho^? anh va^~n giu+~, anh ddi.nh la` se~ ve^` ddu+a
la.i cho ngoa.i\..
Ke'o va.t a'o lau nhu+~ng gio.t nu+o+'c ma('t cha?y da`i tre^n ma', anh mo+'i
su+.c ti?nh la` mi`nh va^~n co`n ma(.c ddo^` ho'a trang, anh co`n nho+' ngoa.i
anh thu+o+`ng no'i vo+'i ba` con lo^'i xo'm : ca'i tha(`ng Nga` no' gio^'ng
tha(`ng cha no' y hi.ch, mo^?i la^`n ma` no' xuo^'ng sa'u ca^u vo.ng co^? la`
ba` con ro+'t nu+o+'c ma('t.

Bu+o+'c xuo^'ng phi tru+o+`ng Ta^n so+n Nhu+'t, Nga` tha^.t xu'c ddo^.ng, anh
co^' giu+~ cho kho?i ro+i nu+o+'c ma('t, sau nhu+~ng thu? tu.c ru+o+`m ra`,
cuo^'i cu`ng anh cu~ng xa'ch ddu+o+.c ba chie^'c valy na(.ng tri~u ra ngoa`i,
kho^ng co' ai ddo'n anh ca? vi` anh bie^'t ngoa.i gia` ye^'u kho^ng ddi
ddu+o+.c ne^n anh kho^ng cho ngoa.i bie^'t nga`y anh ve^`. Bao mo^.t chie^'c xe
dde^? ve^` Hu+ng Long kho^ng kho' kha(n la('m ddo^'i vo+'i mo^.t Vie^.t kie^`u
nhu+ anh, 10 ddo^ la my~ mo^.t nga`y mo^.t dde^m, ngo^`i tre^n xe ma` lo`ng anh
ha'o hu+'c, anh sa('p ga(.p ddu+o+.c ngoa.i sau bao nhie^u na(m xa ca'ch, anh
dda~ mua cho ngoa.i bao nhie^u la` qua`, mua ca? cho ba` con lo^'i xo'm, cu~ng
nhu+ anh kho^ng que^n do^`n he^'t vo^ valy ta^'t ca? qua^`n a'o cu~ mo+'i dde^?
ve^` cho ho. vi` anh bie^'t la`ng anh co' ra^'t nhie^`u ngu+o+`i nghe`o kho'.
Khi xe ve^` dde^'n bo+` su ddu?a, anh vo^.i nha?y xuo^'ng dde^? hu+o+?ng ca'i
kho^ng khi' cu?a que^ anh, ca'i kho^ng khi' ma` anh dda~ the`m kha't bao nhie^u
na(m lu+u la.c no+i xu+' ngu+o+`i, ma^'y ddu+'a con ni't tha^'y xe ho+i la. bu
la.i xem, ngu+o+`i lo+'n ddang la`m ra^~y cu~ng cha.y ra, bo^?ng co' tie^'ng
la: ai gio^'ng tha(`ng Nga` qua' va^.y ha'.
Con cho+' ai ba'c Tu+, Nga` vo^.i va`ng tra? lo+`i va` cha.y la.i phi'a co'
tie^'ng no'i, anh nghe tie^'ng la thi` bie^'t ngay la` ba'c Tu+ , vi` ba'c Tu+
thu+o+`ng xuye^n o+? ta.i qua'n cu?a ngoa.i anh, co' khi chi? dde^? uo^'ng
mo^.t ta'ch tra`.

Anh vo^.i ho?i : Ngoa.i con dda^u ?

Tie^'ng o^`n a`o bo^~ng du+ng im ba(.t, mo.i ngu+o+`i la(.ng le~ nhi`n anh, ba`
con lo^'i xo'm lu.c tu.c ke'o ra lo^., bo^~ng anh nhi`n tha^'y nhu+~ng gio.t
nu+o+'c ma('t la(n da`i tre^n ma' co^ Luye^'n, anh cho+.t hie^?u va` cha.y bo^?
vo^ nha`, mo.i thu+' hi`nh nhu+ cu~ng nhu+ nga`y anh ra ddi, kho^ng co' gi`
thay ddo^?i nhie^`u chi? co' the^m ba`n tho+` ngoa.i anh ddu+o+.c dda(.t ke^'
be^n ba`n tho+` me. anh, ca? hai va^~n ddang nghi ngu't kho'i nhang, Nga` o^m
cha(.t cha^n ba`n tho+` ga`o kho'c, mo.i ngu+o+`i lu.c tu.c ke'o vo^ nha`,
la(.ng le~ kho'c theo anh.

Nga` tro+? la.i My~ sau khi xa^y mo^` ma? cho ma' va` ngoa.i, cho tie^`n co^
Luye^'n mua la.i mie^'ng ra^~y dde^? tro^`ng tro.t sinh so^'ng va` lo hu+o+ng
ho?a, ta(.ng cho co^ chie^'c xuye^'n va`ng, ky? va^.t cu?a me. anh ma` anh dda~
mang theo gi`n giu+~ ba^'y la^u nay, anh bu+o+'c cha^n ddi, lo`ng na(.ng tri~u,
va(ng va(?ng dda^u dda^y anh nhu+ co`n nghe tie^'ng ngoa.i ru :

A^`u o+ vi' da^`u\... Tro^`ng tra^`u tro^`ng lo^.n da^y tie^u
Con theo ha't bo^.i me. lie^`u con hu+, a^`u o+\....

Mu`a ddo^ng 99

Ha.c Tu'


==================================34==========================================


Thu'y Mai

DDinh Ye^n Tha?o

Ta(.ng DV va` ca'c ba.n be` LH cu?a to^i\.

La^u la'm ro^`i Minh mo+'i co' la.i ca'i he.n ho` nhu+ the^' na`y . Minh
cha(?ng co`n nho+' ca'i ca?m gia'c la^`n he.n dda^`u tie^n cu?a tho+`i mo+'i
lo+'n hay nhu+~ng la^`n sau ddo' nhu+ the^' na`o . Nhu+ng da^~u sao Minh cu~ng
dde^'n tru+o+'c cho^~ he.n khoa?ng na(m phu't. Ha('n mi?m cu+o+`i vu vo+. Nga`y
xu+a a('t pha?i dde^'n tru+o+'c ca? nu+?a tie^'ng. Vu+`a mo'c go'i thuo^'c va`
ca'i ba^.t lu+?a ddi.nh cha^m ddie^'u thuo^'c thi` xe Thuy' Mai ddo^~ ngay be^n
ca.nh. Na`ng bu+o+'c ra nhoe?n mie^.ng:

-"Anh Minh ddu'ng gio+` ghe^ no+i"- da`nh ma^'t ca^u Minh ddi.nh no'i vo+'i
na`ng.

A'o thun ddo? o^m sa't ngu+o+`i vo+'i chie^'c qua^`n jean tra('ng, tro^ng Thuy'
Mai xinh va` tu+o+i ta('n ho+n ca? ho^m Minh ga(.p ta.i nha` Quang. Ho^m
ghe' nha` Quang cho+i, ha('n ga(.p Thuy' Mai cu~ng ddang ngo^`i cho+i vo+'i
vo+. Quang. Lie^'c ngang ngu+o+`i con ga'i , Minh dda~ co' ngay ca?m ti`nh
vo+'i dung ma.o va` nu. cu+o+`i cu?a na`ng. Da^~u kho^ng ke^`m ca'i nhi`n
cha^.m cha.p ve^` bu+'c hi' hoa. tre^n tu? dde^? la`m nhu+ vo^ ti`nh que't qua
khuo^n ma(.t de^~ u+a cu?a Thuy' Mai mo^.t la^`n nu+~a, nhu+ng hay giu+~ ke?
nhu+ ba?n ti'nh ne^n ha('n quay ra hie^n sau ddu+'ng no'i chuye^.n vo+'i
Quang ddang su+?a ca'i be^'p gas. Lu'c quay le^n nha` thi` Thuy' Mai ddang
ddo.c ba'o cho+` vo+. Quang lu.c ddu.c gi` ddo' du+o+'i be^'p. Nghe tie^'ng
cha^n Minh, Thuy' Mai ngu+o+'c ma(.t, gio.ng tha^.t tu+. nhie^n vo+'i mo^.t nu.
cu+o+`i che^'t ngu+o+`i kha'c:

-"A! Anh va`o ro^`i ha?. Chi. Quang mo+'i ba?o em ra(`ng anh la` ... , ngu+o+`i
hay vie^'t cho to+` ba'o na`y ha?. Em thic'h ma^'y ba`i ba'o ve^` tuo^?i tre?,
xa~ ho^.i cu?a anh vie^'t la('m, bu+~a nay mo+'i ha^n ha.nh ga(.p ...".

Minh vui vui\. Co' ma^'y khi cha`ng nghe nhu+~ng lo+`i khen na`y, nha^'t la`
tu+` mo^.t co^ thie^'u nu+~ tre? xinh nhu+ the^' na`y dda^u. Ba.n cha`ng toa`n
nhu+~ng te^n so^`n so^`n, cha(?ng ma^'y khi mo+? mie^.ng ve^` ca'c ba`i ba'o
cu?a cha`ng. Ho.a cha(ng la('m thi` mo+'i ba?o "ca^.u vie^'t ddie^`u na`y
...do+? tha^.t".
The^' la` ha('n va` Thuy' Mai cu+' vui ve? tu+` chuye^.n ba'o chi', va(n nghe^.
sang chuye^.n kha'c. Cha(?ng bie^'t vo+. cho^`ng Quang co' y' gi` ma` cu+' lo
su+?a soa.n bu+~a a(n sau be^'p, dde^? cho ho. chuye^.n tro`. The^' mo+'i
ra cuo^.c he.n dda^`u tie^n giu+~a Minh va` Thuy' Mai ho^m nay ...

Minh cu+o+`i ba?o Thuy' Mai:

-"Mi`nh ddi a(n sa'ng no'i chuye^.n nhe'. Em thi'ch ddo^`Vie^.t, Ta`u hay My~.
Hay anh cho+? Thuy' Mai va`o nha` ha`ng danh tie^'ng nha^'t the^' gio+'i o+?
dda^y ".

Thuy' Mai cu+o+`i mi?m:

-"Gi` ma` tri.nh tro.ng qua' va^.y, em cu~ng bi`nh da^n la('m. Mi`nh ddi a(n
pho+? no'i chuye^.n ddi anh Minh. Nhu+ng nha` ha`ng na`o ma` danh tie^'ng
nha^'t the^' gio+'i o+? dda^y va^.y ?"

-"McDonald's. A(n hamburger"

Thuy' Mai pha' le^n cu+o+`i :

-"Thie^.t ti`nh, va^.y ma` em tu+o+?ng anh tri.nh tro.ng, nghie^m trang la('m
chu+'. Anh di' do?m tha^.t" .

Bu+o+'c va`o qua'n pho+? Tu+o+g Lai , ca? Minh va` Thuy' Mai vu+`a a(n vu+`a
tro` chuye^.n trao ddo^?i tha^.t vui. Minh hie^?u bie^'t, ti'nh ti`nh la.i
co+?i mo+? va` di' do?m. Co`n Thuy' Mai thi` la.i la` co^ ga'i nha.y be'n, vui
ve? . Ne^n ca^u chuye^.n dda^`y thu' vi.. Lu'c ho. ddu+'ng le^n va` ddi.nh
ra(`ng se~ cu`ng nhau ddi xem mo^.t bo^. phim mo+'i ra, thi` tu+` phi'a ngoa`i
mo^.t co^ ga'i kha'c ddi va`o . Vu+`a tro^ng tha^'y ho., co^ cha.y dde^'n ngay
be^n Minh, gio.ng la.c ddi:

-"Tro+`i o+i , anh Minh. Anh lu+`a do^'i em va^.y ha?. Anh he.n ho` vo+'i ai
dda^y? Anh da'm ga.t vo+. con , ba?o ddi ga(.p ma^'y o^ng ba.n o+? xa ve^`
nhu+ the^' na`y dda^y ha? ..."

-Na`ng vu+`a kho'c vu+a la^'y tay dda^.p dda^.p va`o ngu+.c Minh.

Thuy' Mai bi`nh ti~nh ho+n, nhu+ng ma(.t ta'i la.i, gio.ng run run:

-"Anh co' ...co' .... vo+. ... ro^`i ha? . Xin lo^~i chi., to^i kho^ng bie^'t.
Chu'ng to^i chi? mo+'i ga(.p nhau dda^y, no'i chuye^.n xa~ ho^.i nhu+ ba.n be`
tho^i " - Na`ng vu+a` no'i, vu+`a quay lu+ng ddi ra cu+?a .

Minh ddu+'ng che^'t tra^n, su+o+.ng su`ng tru+o+'c thu+.c kha'ch chung quanh.
Ha('n cu+' ngo+~ vo+. ha('n cha(?ng bao gio+` ddi mua pho+? o+? dda^y cho hai
ddu+'a con, bo+?i na`ng chi? thi'ch tie^.m pho+? Ba('c ga^`n nha`, ne^n mo+'i
da^~n Thuy' Mai va`o dda^y. Ha('n nga^`n ngu+` go.i vo+'i theo Thuy' Mai du`
vo+. ha('n va^~n ddang kho'c, vu+`a dda^'m va`o ngu+.c ...


-"Anh Minh, da^.y, dda^.y ddi. Anh la`m gi` ma` mo+' go.i te^n em du+~ va^.y".
To^i gia^.t mi`nh, du.i ma('t. Thuy' Mai, vo+. to^i ddang dda^.p va`o mi`nh,
mie^.ng cu+o+`i sung su+o+'ng. Cha('c na`ng nghi~ ra(`ng to^i ngu? va^~n ...
mo+ tha^'y na`ng. Che^'t tha^.t, to^i vu+`a mo+' ngu? xong, may ma` chi? go.i
te^n vo+.. Va^~n co`n ca?m gia'c vui vui vo+'i Thuy' Mai "mo+", to^i ba?o Thuy'
Mai "vo+.":

- "Sa'ng nay anh cho+? em va` con ddi nha` ha`ng danh tie^'ng nha^'t . ..".
Na`ng ca('t ngang tha^.t nhanh, gio.ng nhu+ ddinh ddo'ng co^.t:

-"Kho^ng, ho^m nay ghe' tie^.m Sa`i Go`n a(n bu'n ma('m". Ro^`i gio.ng co'
ve? ngo.t nga`o tri`u me^'n ho+n, na`ng tie^'p : "Xong anh cho+? em ghe'
WalMart nghe, tua^`n na`y no' ddang sale ... gia^'y ddi ca^`u".

To^i co^' ne'n tie^'ng tho+? ra cu?a mi`nh "che^'t ma`y chu+a, su+. tha^.t cu?a
nhu+~ng gia^'c mo+ la` dda^y". Co' the^? Thuy' Mai vo+. va^~n dda'ng ye^u nhu+
nga`y na`o nhu+ng nhu+~ng ti'nh toan vu.n va(.t cu?a ddo+`i thu+o+`ng dda~
tri` ke'o ca? na`ng la^~n to^i tu+`ng nga`y . Thie^.t pha?i kha^m phu.c
nhu+~ng te^n la`m cho^`ng la`m cha nhu+ to^i ddang co^' ga('ng trong tra'ch
nhie^.m gia ddi`nh cu?a mi`nh mo^~i phu't gia^y. Xin nhu+~ng gia^'c mo+ ha~y
cu+' la` nhu+~ng gia^'c mo+ . Xin Thuy' Mai cu?a to^i va^~n luo^n la` Thuy'
Mai trong mo+\.
DDe^m nay cha('c la.i o^m Thu'y Mai vo+. ma` mo+ ve^` Thuy' Mai trong mo+.

Dallas 02/2001
DDinh Ye^n Tha?o
yenthaod@hotmail.com

==================================35==========================================


A?o

Truye^.n nga('n Bu`i Thanh Lie^m

LTG: Ba.n co' bao gio+` tu+. du+ng, o+? mo^.t khoa?nh kha('c na`o ddo', kho^ng
co`n bie^'t mi`nh ddang ti?nh hay ddang mo+, kho^ng bie^'t mi`nh la` ai, va` ai
la` mi`nh? Co`n ddo^.c tha^n vui ti'nh hay va'n dda~ ddo'ng thuye^`n? Trong
gia^y phu't ddo' ba.n se~ u+'ng xu+? the^' na`o, ba.n se~ ca?m tha^'y buo^`n
ho+n, so+. ha?i, nuo^'i tie^'c, hay mu+`ng tha^`m? Ca^u chuye^.n sau ke^? ve^`
mo^.t cha`ng trai, cu~ng la` ba.n tha^n cu?a ta'c gia?, bi. ro+i va`o tra.ng
tha'i ddo'.

---

Tua^'n ddang tre^n ddu+o+`ng la'i xe ve^` nha` tu+` so+? la`m. Co^ng vie^.c o+?
so+? ho^m nay ca(ng tha(?ng qua', la`m cho ga~ ca?m tha^'y dda^`u o'c lu`ng
bu`ng. Tua^'n la`m ky~ su+ ddie^.n toa'n cho bo^. quo^'c pho`ng, nhie^.m vu.
cu?a ga~ la` vie^'t tha?o chu+o+ng ddie^.n toa'n cho ca'c bo^. pha^.n ddie^`u
khie^?n dda^`u dda.n ho?a tie^?n. Mang tie^'ng la`m vie^.c cho cha'nh phu?,
ddu'ng ra pha?i nha`n ha. la('m, nhu+ng Tua^'n na`o co' ddu+o+.c tha?nh tho+i
nhu+ thie^n ha. va^~n nghi~ dda^u\. Ma^'y lu'c ga^`n dda^y ma(.t tra^.n Trung
DDo^ng le^n co+n so^'t, nhu ca^`u sa?n xua^'t vu~ khi' gia ta(ng, vi` the^'
nho'm cu?a Tua^'n ca`ng pha?i la`m vie^.c bu` dda^`u\.

Ho^m nay, tre^n ddu+o+`ng ve^` nha`, dda^`u o'c cu?a Tua^'n ca'c tha?o chu+o+ng
ba(`ng ngo^n ngu+~ ADA va` C++ la^'p dda^`y\. Ga~ cu+' bi. ca'c tha?o chu+o+ng
na`y a'm a?nh dde^'n no^~i ddu`ng mo^.t ca'i ga~ que^n be'ng ddi ma^'t mi`nh
la` ai\? Pha.m Ngu~ La~o nga`y xu+a ngo^`i ddang so.t bi. gia'o dda^m va`o
ddu`i cu~ng kho^ng hay chi? vi` ma~i lo nghi~ chuye^.n nu+o+'c nha`. Ho^m nay
thi` Tua^'n cu~ng va^.y tho^i, ma~i lo nghi~ chuye^.n che^' ta.o vu~ khi' dde^?
oanh ta.c Iraq ma` ga~ dda~ que^n luo^n ba?n tha^n. Cu~ng may la` ga~ co`n
nho+' ddu+o+`ng ve^` nha`.

Tua^'n cho^`m ngu+o+`i dde^'n phi'a tru+o+'c, nhi`n la.i mi`nh qua ki'nh
chie^'u ha^.u\. Ga~ tha^'y o+? ddo' mo^.t khuo^n ma(.t tuy quen ma` la., tuy
la. ma` quen. Ga~ tha^'y mo^.t khuo^n ma(.t chu+a ki.p gia` ma` cu~ng kho^ng
co`n tre? nu+~a\. Ba^'t cho+.t qua ki'nh chie^'u ha^.u ga~ tha^'y co' mo^.t
chie^'c Honda Accord ma` xanh ddang ba'm theo ga~ sa't ddi't, ma` hi`nh nhu+
chie^'c xe na` dda~ ba'm theo ga~ suo^'t qua?ng ddu+o+`ng tu+` na~y dde^'n
gio+`. Tua^'n cha.y cha^.m la.i, xe dda(`ng sau cu~ng cha.y cha^.m la.i\. Ga~
nha^'n ga, xe dda(`ng sau cu~ng lao le^n ba'm sa't. Ga~ que.o tra'i, que.o
pha?i, cua hi`nh chu+~ U, no' cu~ng ba('t chu+o+'c la`m theo\. Ro~ ra`ng la`
no' ddang theo do~i mi`nh. Tua^'n nhi`n ky~, hi`nh nhu+ ngu+o+`i la'i xe la`
mo^.t co^ ga'i, ga~ kho^ng tha^'y ro~ la('m vi` na`ng ddang ddeo ki'nh ma't to
tro`ng. Kho^ng nhi`n ddu+o+.c ro~ dung nhan nhu+ng ga~ tin cha('c nhan sa('c
cu?a co^ na`ng kho^ng dde^'n no^~i te^..

Hi`nh bo'ng ngu+o+`i dda`n ba` na`y la`m Tua^'n su+.c nho+' dde^'n mo^.t
ddie^~u he^'t su+'c co+ ba?n. Ga~ pha?i buo^.t mie^.ng chu+?i the^`: "DDM!",
vi` ga~ kho^ng nho+' ddu+o+.c la` mi`nh ddang co`n ddo^.c tha^n hay dda~ ye^n
be^` gia tha^'t ro^`i! Ga~ rang moi o'c ti`m la.i mo+' qua' khu+' ho^~n ddo^.n
trong dda^`u, nhu+ng kho^ng ta`i na`o bie^'t ddu+o+.c ca'i gia ca?nh hie^.n
ta.i cu?a mi`nh. The^' mo+'i che^'t co+ chu+'! Co' le~ ma^'y ca'i ba?n tha?o
chu+o+ng tri`nh ddie^`u khie^?n ddu+o+`ng bay ho?a tie^?n dda~ xo'a sa.ch bo^.
nho+' cu?a ga~? Hay la` su+. xua^'t hie^.n cu?a ngu+o+`i dda`n ba` ban na~y
dda~ la`m ga~ que^n ma^'t ngu+o+`i vo+. hie^`n, ne^'u ma` co' vo+..

Tua^'n ra'ng thu la^'y bi`nh ti~nh, dda^.u xe tru+o+'c nha`. Ca(n nha` tha^.t
quen thuo^.c, nhu+ng trong nha` co' vo+. con ddang cho+` ddo+.i hay kho^ng thi`
ga~ dda`nh chi.u\. Lo gi`, va`o trong se~ bie^'t ngay\. Tru+o+'c khi bu+o+'c
va`o nha`, ga~ quay la.i dda(`ng sau, kho^ng tha^'y chie^'c Honda ban na~y, ga~
vu+`a mu+`ng vu+`a tie^'c.

Ga~ ba^'m chuo^ng, dda^.p cu+?a nhu+ng kho^ng tha^'y ai ra mo+?. Cu~ng may ma`
ha`ng xo'm kho^ng ai nhi`n tha^'y, chu+' ne^'u ngo^. nho+~ ga~ ddang co`n
ddo^.c tha^n, trong nha` kho^ng co' ai ma` la.i ddi go~ cu+?a nha` mi`nh thi`
ta^'t nhie^n ha`ng xo'm se~ nghi~ la` ga~ bi. khu`ng. Ga~ tra chi`a kho'a va`o
o^?, xoay na('m dda^'m mo+? cu+?a\. Be^n trong va('ng la.nh, ca(n pho`ng cu+.c
ky` bu+`a ba~i, bu+`a ba~i mo^.t ca'ch ra^'t ddo^.c tha^n. "Va^.y la` mi`nh
va^~n co`n ddo^.c tha^n!" Tua^'n nghi~ tha^`m, va^.y la` ddo+`i cu?a ga~ chu+a
bi. ma^'t vui\. Ga~ ddang mu+`ng tha^`m thi` co' tie^'ng chuo^ng cu+?a reo
vang. Ga~ la^.t dda^.t ddi ra mo+? cu+?a\.

Ngu+o+`i dda`n ba` bi' ma^.t ban na~y xua^'t hie^.n. Tua^'n chu+a ki.p ca^'t
tie^'ng thi` ba` ta dda~ a't gio.ng ga~:

- Cha.y ca'i kie^?u gi` ma` nhu+ a(n cu+o+'p va^.y\? La`m em cha.y theo hu.t
ho+i kho^ng ki.p.

Tua^'n chu+a ki.p ho?i ngu+o+`i dda`n ba` na`y co' quan he^. gi` vo+'i mi`nh
thi` na`ng no'i tie^'p:

- Tro+`i o+i nha` cu+?a gi` ma` bu+`a ba~i qua' va^.y\? Ho^`i sa'ng em dda~
da(.n anh tru+o+'c khi ddi la`m pha?i do.n de.p nha` cu+?a ma`... U?a, co`n con
dda^u\? Anh ddi la`m ve^` sao kho^ng ddo'n con?

- Ha??

DDu`ng mo^.t ca'i thu+.c te^' phu~ pha`ng nhu+ ga'o nu+o+'c la.nh ta.t va`o
ma(.t Tua^'n. Va^.y la` ddo+`i ga~ dda~ ma^'t vui ro^`i co`n gi`, va^.y la`
va'n dda~ ddo'ng ho`m tu+` ddo+`i na`o ro^`i ma` ga~ cu+' tu+o+?ng bo+?. Be^n
tai ga~, gio.ng ngu+o+`i vo+. hie^`n the't le^n lanh la?nh, du.c ga~ do.n nha`,
ddo^? ra'c, thay ta~, cho con bu'. Co' tie^'ng con ni't kho'c the't le^n. Co'
tie^'ng chuo^ng ddie^.n thoa.i reo vang...

Tie^'ng chuo^ng ddie^.n thoa.i la`m Tua^'n gia^.t mi`nh thu+'c da^.y\. Mo^`
ho^i va? ra nhu+ ta('m. Ga~ ddu+a tay so+` soa.ng cha(n ne^.m be^n ca.nh tha^'y
la.nh toa't, ga~ ddu+a ngo'n tay a'p u't be^n ba`n tay tra'i le^n xem tha^'y
tro^'ng tro+n. Kho^ng ca^`n pha?i suy nghi~ va` kie^?m chu+'ng chi nu+~a,
Tua^'n bie^'t ro~ la` mi`nh va^`n co`n ddo^.c tha^n. DDie^.n thoa.i va^~n reo
vang. Ga~ cho^`m da^.y, nha^'c o^'ng nghe. Be^n kia ddu+o+`ng da^y mo^.t gio.ng
quen thuo^.c:

- E^, Thua^.n dda^y! Sao ngu? ky~ va^.y cha no^.i\?
- U+`, ta.i ho^m qua nha^.u xi?n.
- E^, ho^m nay co' mu.c gi` kho^ng? Thu+' ba?y dde.p gio+`i kho^ng le~ na(`m
ddo' nu+o+'ng he^'t nga`y thi` phi' qua'!
- To^i mo+'i na(`m mo+ ga(.p a'c mo^.ng o^ng a.!
- Va^.y ha?? Ke^? to^i sau ddi\. Ho^m nay to^i vo+'i o^ng ddi cho+. Tro+`i,
kie^'m ma^'y con vi.t ve^` dda'nh tie^'t canh nha^.u, ok?
- OK!

Tua^'n ga'c ma'y, chui la.i vo^ trong cha(n, hi`nh bo'ng ngu+o+`i dda`n ba`
la(m le trao cho ga~ ca'i ba?n a'n chung tha^n ban na~y va^~n co`n lo+?n vo+?n
trong dda^`u\. DDa^`u o'c ga~ tro+? ne^n ba^`n tha^`n, ro^'i ra('m vo^ cu`ng.
Ga~ tu+. ho?i bie^'t dda^u ga~ va^~n chu+a thoa't ra kho?i co+n mo+\. Ga~ la^'y
tay ve'o ba('p ve^' mo^.t pha't ddau ddie^'ng.

oOo
Bu`i Thanh Lie^m
Tha'ng 2, 2001
btliem@yahoo.com

=====================================36========================================

Ma('t DDo?

Thu' tha^.t. Anh bu+.c bo^.i ngay tu+` nga`y thu+' ba, sau khi dda'p ma'y bay
xuo^'ng tha`nh pho^' Sa`igo`n. Chu+o+ng tri`nh dda?o lo^.n lung tung! Ho^m
dda^`u o+? nha` cu'ng Giao thu+`a, sau ddo', mo^`ng mo^.t Te^'t pha?i da`nh cho
ho. ha`ng, anh kho^ng no'i la`m gi`. DDe^'n mo^`ng hai, mo^.t pha'i ddoa`n
cu+.u qua?n gia, vu' bo~, ta`i xe^'... cu?a nha` chi., lu.c tu.c ddi xe lu+?a,
xe ddo` tu+` ca'c ti?nh ve^` tha(m anh chi.. Mo^`ng ba vu+`a tie^~n xong pha'i
ddoa`n na`y ddi, la.i co' mo^.t lu+.c lu+o+.ng kha'c to+'i: Ba.n ho.c cu~ cu?a
chi.. Ma^'y mo+. na`y ma` xu'm nhau no'i chuye^.n chung quanh bi`nh tra` khay
mu+'t thi` tro+`i ga^`m cu~ng kho^ng ru+'t ra ddu+o+.c. Anh loay hoay ra vo^
trong nha`. Nghe ddo^'i thoa.i ro`n ra~ tu+` pho`ng kha'ch vang ra:

Ba.n: Co' pha?i be^n My~ trai thu+`a ga'i thie^'u\?
Chi.: DDu'ng ma`y a., trai thu+`a nhu+ng thu+`a toa`n... thu+' ddo^` bo? tho^i!
Ca'c ba` va^~n hay ba?o ma^'y o^ng nhu+ ca'i ba~i dda^.u xe\. Khu ra^m ma't
hoa(.c co' vi. tri' to^'t dda~ bi. chie^'m sa.ch, chi? co`n la.i cho^~ da`nh
cho ngu+o+`i ta`n ta^.t, su+'c ma^'y ai da'm dda^.u\.

"- Vie^.t nam thi` bie^'t gi` ve^` lua^.t parking cho ngu+o+`i handicap ma`
ru+o+`m lo+`i", anh nghi~.

Ba.n: Bo^. ma^'y o^?ng kho^ng co^ng a(n vie^.c la`m a`?
Chi.: Kho^ng pha?i\. Tao ddoa'n ta^.t xa^'u cu?a ca'c dda^'ng "trai thu+`a"
na`y, ne^'u ddem le^n ca^n thi` be^? ca^n ne^n ma^'y ba` thi'ch bu+o+i mo'c cho
su+o+'ng mie^.ng.

Ba.n: Ma`y chi? phe't la'c!
Chi.: Ye^n. DDe^? tao ke^? lai rai cho ma` nghe\...

DDo'! DDo'! Ba('t dda^`u la^'y tro+'n ha.ch to^.i thie^n ha.. Kho^ng chu+`ng
mi`nh cu~ng sa('p la` na.n nha^n? Anh vo^.i bu+o+'c va`o pho`ng kha'ch, ha('ng
gio.ng. Ca'c mo+. ddo^`ng loa.t quay la.i nhi`n anh. Anh khu+.ng mo^.t gia^y
ro^`i ha^'p ta^'p no'i nhu+ so+. bi. cu+o+'p lo+`i: "Ca'c chi. * cho+i vo+'i
nha` to^i nhe'. To^i ra ngoa`i tha(m pho^' phu+o+`ng mo^.t la't!". Ma('t chi.
tro`n ra nhu+ hai con o^'c nho^`i: "O^ hay, anh cho+` mo^.t ti' ro^`i cu`ng ddi
vo+'i em luo^n chu+'!" Anh vo+` kho^ng nghe, tro+? go't ddi mo^.t le`o\.
Tie^'ng chi. le'o nhe'o, "Tha`nh pho^' na`y kho^ng an toa`n. Nhu+~ng te^n du
co^n tro^.m cu+o+'p ga(.p Vie^.t kie^`u ddi lo+' ngo+', no' gia^.t sa.ch tie^`n
ba.c gia^'y to+`, co`n da^`n cho mo^.t tra^.n nhu+` tu+? ddo'. DDi dda^u cu~ng
pha?i co' ngu+o+`i na`y ngu+o+`i kia chu+'."

Anh cu~ng la.nh ngu+o+`i cho^`n cha^n nhu+ng nghi~ quay tro+? la.i, vo+. va`
lu~ ba.n qua. mo^? se~ cho mi`nh he`n ne^n anh cu+' the^' la^`m lu~i ddi\.

Lo`ng vo`ng the^' na`o, anh ta('p va`o ddu+o+.c mo^.t qua'n bia o^m kha' ddo^ng
kha'ch. Mo^.t co^ ga'i cao ga^`y tra('ng tre?o, co' ca(.p ddu`i thuo^n da`i
go+.i ca?m du+o+'i lo+'p va'y hoa ba(`ng lu.a mo?ng, nhanh nhe.n ra cha`o anh.
Co^ co' khuo^n ma(.t thanh thanh la`m no^?i ba^.t ca(.p ma('t to buo^`n thiu
du` ddo^i mo^i ddang chu'm chi'm vo+'i anh. DDo^i mo^i ho+i tho^ so vo+'i
khuo^n ma(.t, anh nghi~.

Co^ ga'i go.i bia du`m anh. Mo+? na('p, ddu+a ta^.n tay anh. Lon bia cu?a co^
ta, chi? ca^`n ba u+.c la` co^ uo^'ng ca.n. Qua(ng bo^.p xuo^'ng dda^'t. He`n
gi` vo? chai bia, lon ho^.p lo^?n ngo^?n du+o+'i sa`n nha`! Co^ ga'i xin phe'p
anh ke^u lon bia thu+' hai trong khi ddo' anh chu+a nha^'p dde^'n ngu.m
dda^`u\. Anh nhu+ Tu+` Thu+'c sa pha?i ddo^.ng tie^n. Bo+~ ngo+~ nhi`n quanh,
quan sa't tu+`ng go'c tu+o+`ng, ma(.t ba`n, kha'ch khu+'a ga'i gung ddang nga?
ngo+'n...

Co^ ga'i nhe. nha`ng khe^`u anh:

- Anh te^n gi`? Vie^.t kie^`u ha?? Em la` Chie^`u\. Kha'ch quen va^~n ke^u
Chie^u nhu+ Chie^u Qua^n. Co`n anh muo^'n go.i sao cu~ng ddu+o+.c.

Anh ga^.t dda^`u, "To^i la` Chung, DDinh Chung, tu+` My~ ve^` ...", ma('t va^~n
nhi`n xe'o ca(.p trai ga'i ddang ngo^`i du'i ma(.t va`o nhau o+? ba`n be^n.

- Vie^.t kie^`u ve^` nu+o+'c dda^`u tu+ buo^n ba'n hay a(n Te^'t? Co^ ga'i
nha^'t ddi.nh go+.i chuye^.n.

Anh lo+ dda~ng tra? lo+`i:

- Buo^n ba'n gi` ca'i ma(.t na`y\? To^i vie^'t software cho ha~ng da^`u Fina
o+? Dallas Texas. Fina chu+' kho^ng pha?i Vina\. Anh nha^'n ma.nh theo tho'i
quen. Ma('t tie^'p tu.c quan sa't ba`n tay pha?i cu?a mo^.t o^ng kha'ch ca.nh
dda^'y\. Ba`n tay vo+'i nhu+~ng ngo'n co' ma`u va`ng nghe^., cu+' tuo^.t le^n
tuo^.t xuo^'ng o+? hai ddie^?m: eo va` mo^ng co^ ga'i bia o^m...

- Sao anh kho^ng ho?i ly' do na`o ddu+a dda^?y em va`o nghe^` na`y\?

Anh ro+`i ma('t kho?i ca(.p sam ba`n be^n ca.nh, nhi`n co^ nga.c nhie^n. Qua?
tha^.t anh cu~ng tha('c ma('c nhu+ng kho^ng tie^.n ho?i\. Co^ cu+o+`i ho'm,
gia?i thi'ch:

- Ta.i ga(.p ma^'y ngu+o+`i dda`n o^ng la., ngu+o+`i na`o cu~ng hay ho?i the^'.

Anh nhu'n vai ra ve? ba^'t ca^`n. DDu'ng ra, bie^'t cu~ng va^.y tho^i\. Nhu+ng
anh to` mo` ve^` te^n ngu+o+`i thie^'u nu+~ ho+n. Ca'i te^n cho anh ca?m tu+*ng
co^ ga'i na`y co' ddie^?m gi` ddo' ra^'t kha'c nhu+~ng Bi'ch DDa`o, Thu'y Hoa,
Thu Lie^~u\... chung quanh. Anh buo^.t mie^.ng.

- Chie^`u\? - dda^y ho. kho^ng ddo`i ddo^?i te^n co^ a`?

- The^' anh thi'ch ddo^?i te^n em la` Qua'i Chie^u kho^ng? Em co' tro` na`y la.
la('m. Vu+`a no'i, Chie^`u vu+`a lu+o+.m co.ng la.t tre^n ba`n. Nga('t mo^.t
khu'c ba(`ng hai ddo^'t ngo'n tay\. Bo? va`o mie^.ng lu'ng bu'ng mo^.t ti'
ro^`i nho^? ra so+.i da^y la.t dda~ co^.t tha`nh gu't! Co^ nha'y ma('t vo+'i
anh mo^.t ca'ch ha~nh die^.n.

Anh phi` cu+o+`i\. Na^ng lon bia u+o+'p la.nh le^n nha^'p mo^.t ngu.m. Co^ ga'i
dda~ ke^u dde^'n lon bia thu+' ba\. Co' le~ da^n nghie^`n thu+' thie^.t! Be^n
ba`n phi'a tru+o+'c, anh nghe tha(`ng dda`n o^ng ba('t dda^`u le` nhe` gio.ng
men: "Anh no'i thie^.t. The^` co' tro+`i, nga`y mai anh se~ bo^'c em ra kho?i
cho^~ na`y\. DDu+`ng ne' nu+~a, dde^? ye^n anh hun." Co^ ga'i bia o^m tre^`
mo^i nghie^ng dda^`u tra'nh ca'i mie^.ng pha`m phu cu?a ga~ dda`n o^ng. Du+'t
khoa't, go+~ ba`n tay ba.ch tuo^.c ddang leo ba'm le^n ba^`u ngu+.c tro`n
ca(ng.

Anh ba^'t gia'c quay qua ngo' tro^.m bo^. ngu+.c cu?a Chie^`u\. Ho+i nho?
nhu+ng nhu+ va^.y coi thie^.t ho+n! Anh ha^'t a'nh ma('t ve^` dda`ng tru+o+'c
ho?i nho?:

- To^i tu+o+?ng trong dda^y, kha'ch ho. ddu+o+.c quye^`n go+~ ga.c chu+' sao
o+? ba`n ddo', co^ ga'i la.i dda^?y tay anh cha`ng ra va^.y\?

Chie^`u thi` tha`o:

- Cho^~ bia o^m na`y chi? ddu+o+.c o^m. Nhu+ng a(n thua tu.i em ddo^`ng y' cho
ddi xa ho+n, kha'ch mo+'i co' quye^`n ta'y ma'y\. Sao anh kho^ng o^m em? Bo^.
em kho^ng ha^'p da^~n a`?

- To^i kho^ng quen o^m ngu+o+`i la....

Chie^`u ba^.t cu+o+`i, ngo^`i sa't la.i be^n anh. Co^ co' ve? thi'ch anh kha'ch
co' ne't nhi`n ra^'t dda`n o^ng na`y\. Co^ nga('t ddu`i anh, cho.c: To xa'c ma`
ngo^' ma(.t. Ro^`i co^ nghie^ng dda^`u ghe' mo^i le^n vai anh ca('n nhe` nhe..
Thu? thi?:

- Em ra^'t ghe't ga(.p pha?i loa.i kha'ch bo^'c ho^'t. Ho. la`m da^y tha^`n
kinh em ca(ng dde^'n ddo^. chi? ddu+a tay so+` ddu`i cu~ng ddu? la`m em muo^'n
ddu+'t ma.ch ma'u na~o\. Be^n anh, em thoa?i ma'i ghe^\. La^u la('m mo+'i co'
ddu+o+.c ca?m gia'c na`y\.

- Co^ la`m o+? dda^y dda~ la^u chu+a\?

Chie^`u cho+'p ddo^i ma('t buo^`n thi?u thiu:

- Ga^`n ddu+o+.c mo^.t na(m ro^`i\. Lu'c tru+o+'c o+? que^, em kho^? la('m. Ba
kho^ng u+a\... con ga'i, mo^~i la^`n say, cu+' kho+i kho+i ddem em ra dda'nh
ba^`m mi`nh ma^?y\. Ma' kho^ng da'm binh, chi? co`n ca'ch nho+` ngu+o+`i quen
ddu+a em le^n tha`nh pho^' kie^'m vie^.c. Cuo^'i cu`ng vo^ dda^y la`m. No'i ra,
hoa`n ca?nh em cu~ng cha(?ng kha'c gi` nhu+~ng co^ ga'i bia o^m trong dda^y\.
Nhu+ng chi? co' em bie^'t chu+`ng hai na(m nu+~a la` he^'t tho+`i ne^n ddang
co^' ho.c the^m chu't sinh ngu+~. May ra kie^'m ddu+o+.c mo^.t cho^~ la`m trong
co^ng ty du li.ch.

Anh im la(.ng ca^`m ba`n tay me^`m ma.i cu?a Chie^`u trong lu'c co^ ta^m su+..
Lon bia dda~ ca.n. Tu+?u lu+o+.ng ke'm ne^n dda^`u anh la^ng la^ng. Bo^. ngu+.c
a^'m cu?a co^ ga'i a'p tre^n lu+ng, ddem la.i cho anh ca?m gia'c nga^y nga^'t
the`m muo^'n. Co' le~ Chie^`u ddoa'n ddu+o+.c y' nghi~ cu?a anh, co^ ru'c va`o
lo`ng anh, ca^`m tay anh luo^`n va`o trong a'o mi`nh. Nhu+~ng ngo'n tay anh
khe~ di ddo^.ng, mo+n man go` vu' nho? pha^.p pho^`ng. Chie^`u cho+.t ngu+o+'c
ma('t le^n nhi`n anh: "Anh ra ngoa`i cho+`, em vo^ su+?a soa.n ro^`i ddi cho+i
vo+'i anh mo^.t la't". Anh ga^.t dda^`u\. Lu'c Chie^`u quay vo^, co^ co`n
ngoa'i la.i nhi`n anh ba('ng tia ma('t ra^'t he.n ho`. Anh vo^.i tra? tie^`n
ro^`i bu+o+'c ra ngoa`i\.

Cho+` mo^.t lu'c. Chie^`u bu+o+'c ra kho?i qua'n bia o^m, cu+o+`i nhe. vo+'i
anh ro^`i cu+' the^' ddi tha(?ng. Anh le~o dde~o theo sau co^ ga'i\. DDe^'n
tru+o+'c mo^.t kha'ch sa.n nho?. Chie^`u no'i nhanh, anh ra qua^`y tie^'p ta^n
la^'y chi`a khoa' le^n pho`ng 103 cho+` em. Em dda~ go.i ddie^.n thoa.i giu+~
pho`ng vo+'i te^n Chung. DDinh Chung.

Chie^`u bu+o+'c vo^ pho`ng kha'ch sa.n lu'c anh ddu+'ng xo+' ro+' ngo' ra
ngoa`i cu+?a so^?. Co^ dde^'n ga^`n, dda^?y nhe. anh xuo^'ng giu+o+`ng, anh
ddi.nh ke'o Chie^`u nga? theo anh nhu+ng co^ cu+o+~ng la.i\. Anh chu+a he^'t
nga.c nhie^n thi` co^ dda~ nhanh tay tha'o nu't qua^`n, u'p ma(.t va`o ha.
the^? cu?a anh. Chi? va`i phu't, ma('t anh hoa le^n. Anh ca(ng ngu+o+`i re^n
ri?. Tu+`ng luo^`ng khoa'i ca?m ra^`n ra^.t da^ng cao\. La^`n dda^`u tie^n
tha^n the^? anh ddu+o+.c hu+o+?ng mo^.t su+. ha`i hoa` tuye^.t vo+`i dde^'n tu+`
mo^i, lu+o+~i va` nhu+~ng ngo'n tay ddie^.u nghe^. le^n xuo^'ng xoa('n xuy't
kho^ng ngu+`ng. Cuo^'i cu`ng, anh ba^.t re^n lo+'n mo^.t tie^'ng tho^'ng
khoa'i\. Sinh lu+.c trong ngu+o+`i anh vo+~ bo+` tuo^n ra\. Chie^`u ra da'ng
tho?a ma~n, ddu+'ng le^n no'i, "Em tro+? la.i cho^~ la`m dda^y". Anh nghi?
mo^.t ti' ro^`i ve^`. Anh vo^.i va`ng nha`o le^n chu.p tay co^\.

- Khoan ddi\. Na(`m la.i vo+'i anh mo^.t la't, Qua'i Chie^u cu?a anh!

Chie^`u cu+o+`i hu+'c hu+'c: "Na(`m be^n anh na(m phu't tho^i nghe\." Anh thi`
tha`o, "Ca'm o+n Chie^`u\." Co^ ho?i, "Anh thi'ch kho^ng?" Anh nuo^'t nu+o+'c
mie^'ng, "Kho^ng. La`m la.i ddi!" Chie^`u ba^.t cu+o+`i, ne' ba`n tay tham lam
cu?a anh vo+`n ve~ tre^n ngu+.c, "DDu+`ng anh!"

Anh cho+.t the`m la`m ti`nh vo+'i Chie^`u qua' ddo^~i\. Anh to nho? du. do^~,
Chie^`u cho anh ddi, ddi Chie^`u! Co^ va^~n la('c dda^`u, a'o tre^n cu?a co^
xo^.c xe^.ch dde^? lo^. go` ngu+.c tra('ng no~n. Anh kho^ng nhi.n ddu+o+.c,
cho^`m nghie^'n le^n ngu+o+`i co^, ma(.t u'p va`o la`n da mi.n ma't, mo^.t tay
anh ve'n va'y co^, mo^.t tay vu`i xuo^'ng giu+~a hai ddu`i Chie^`u\. Anh cho+.t
khu+.ng la.i\. Co' mo^.t va^.t the^? co^`m co^.m giu+~a ddu`i co^ ga'i\.
Chie^`u he't lo+'n, Anh... ddu+`ng! Anh tha^'y la.nh toa't kha('p cha^u tha^n.
Nguo^.i ha(?n du.c vo.ng. Chie^`u nu+'c n*, ddo^i ma('t ddo? mo.ng nhi`n anh
van vi?, Em chu+a ddu? tie^`n gia?i pha^~u nhu+ng lu'c na`o em cu~ng la` dda`n
ba`, anh o+i ddu+`ng bo? em. Anh ma(.c vo^.i qua^`n va`o, Chie^`u ne^n ve^`
tho^i\...

Chie^`u que.t nu+o+'c ma('t, li'u ri'u ca`i a'o, kie^'m vi'. Ca^.u kho^ng que^n
khe'p cu+?a, sau khi bu+o+'c ra ngoa`i\. Anh nhi`n da'ng lu?i thu?i cu?a
Chie^`u qua cu+?a so^?, tha^'y ba^'t nha^~n, cha.y vo^.i xuo^'ng la^`u\.
Chie^`u, cho+` to^i mo^.t ti'. Chie^`u quay la.i nhi`n anh dda^`y hy vo.ng. Anh
mo'c tu'i la^'y mo^.t na.m tie^`n ra ddu+a cho ngu+o+`i con trai\. Ma('t
Chie^`u ddo? nga^`u oa'n ha^.n, ca^.u ha^'t tay anh, vu`ng bo? cha.y\. Anh
ddu+'ng nga^?n nhi`n theo\.

Ve^` nha`, chi. ho?i anh dda~ ddi nhu+~ng dda^u, anh chi? la('c dda^`u\. Chi.
ca'u ki?nh kho^ng the`m nhi`n ma(.t anh. Nhu+ng kho^ng ddu+o+.c bao la^u\.
Chie^`u ho^m ddo', tu+. du+ng anh bo? co+m ro^`i ke^u kho' chi.u\. Mo^.t lu'c
sau, anh no^n ca? ma^.t xanh. Chi. dda`nh ga.t gia^.n cha(m so'c anh.

Tro+? ve^` My~, chi. la.i ga(.ng ho?i anh dda~ la`m gi` ho^m a^'y\. Anh va^~n
la('c dda^`u\. No'i the^m, Que^n ro^`i\. Nhu+ng anh co`n nghi~ dde^'n Chie^`u\.
Co' dde^m anh na(`m mo+ tha^'y Chie^`u vo+'i ddo^i mo^i ho+i tho^ tre^n khuo^n
ma(.t thanh thanh, mie^.ng lu'ng bu'ng gu't co.ng la.t. Co' dde^m anh tha^'y
ca(.p ddu`i thon da`i cu?a Chie^`u\. Va` nhie^`u dde^m, ddo^i ma('t ddo? nga^`u
cu?a Chie^`u la`m anh cho+'i vo+'i\...

...

"Chung. O^ng a(n Te^'t o+? Vie^.t Nam xong, ve^` ddu+o+.c va`i tha'ng dda~ co'
thu+ ti`nh ro^`i\. Gio?i!", Ngu+o+`i ba.n Vie^.t la`m cu`ng pho`ng nheo ma('t
cho.c ghe.o, tay pha^'t pha^'t la' thu+ e?o la? vi` bi. ngu+`ng la.i o+?
nhie^`u kha^u trong s* bu+u ddie^.n tha`nh pho^' cu~ng nhu+ pho`ng pha't thu+
cu?a ha~ng. Phong bi` ghi vo?n ve.n:

Mr. Chung Dinh
Fina Company
Dallas, TX USA

Va` te^n ngu+o+`i go+?i: Chieu\. Anh ho^`i ho^.p, tim vo^~ thi`nh thi.ch nhu+ng
vo+` no'i ti?nh, "Va^'t ca'i thu+ ddi! To^i kho^ng quen ai co' te^n ddo'
he^'t." Xong anh gia^.t thu+, vo vie^n, vu+'t dda'nh be.t va`o thu`ng ra'c.
DDi.nh cho+` tha(`ng ba.n ddi, anh lu+o+.m la' thu+ le^n nhu+ng ma~i chu+a co'
co+ ho^.i\. DDe^'n chie^`u ddi ho.p ve^` tre^~, anh cha.y vo^ pho`ng kie^'m
thu+: Thu`ng ra'c dda~ bi. ddo^? sa.ch! Anh bo? ra xe ngo^`i thu+`. DDo^i ma('t
ddo? nga^`u cu?a Chie^`u cu+' la(~ng nha(~ng dduo^?i theo anh ma~i\. Anh dda^.p
dda^`u va`o tha`nh tay la'i, kha`n tie^'ng ke^u: Chie^`u! Chie^`u o+i\...

thu-thuye^`n
9/2000
thuthuyen@yahoo.com


=====================================37========================================

Ca^y Vie^'t Hero

Y-Thy


Tha(`ng Em ddu+a ma('t nhi`n theo con chim bi`m bi.p ddang lu+o+.n qua
lu+o+.n la.i ma^'y vo`ng tru+o+'c khi con chim dda'p mi`nh va`o ru+`ng du+'a
be^n kia so^ng. DDa~ ma^'y ho^m ro^`i, no' theo do~i con chim no.. Tru+a
na`o cu~ng va^.y, sau khi tan ho.c ve^`, no' cu~ng ra bo+` so^ng ngo^`i xem
con chim bi`m bi.p tha nhu+~ng co.ng ro+m kho^ ve^` lo't to^?. Mo^~i la^`n
no' nhi`n tha^'y con chim tha ve^` to^? co.ng ro+m kho^ la` no' mu+`ng
kho^n ta?. Trong dda^`u no' ddang ve~ le^n hi`nh a?nh ca^y vie^'t Hero
na('p va` cho't dduo^i ma`u va`ng tha^.t dde.p. Ca^y vie^'t co' ca'i ngo`i
ba(`ng va`ng ma` tha(`ng Ngo.c, ba.n cu`ng lo+'p vo+'i no', mo+'i mua
ddu+o+.c vo+'i gia' na(m nga`n ddo^`ng vu+`a ddem va`o lo+'p khoe vo+'i
ba.n. Ro^`i dda^y no' cu~ng se~ co' mo^.t ca^y vie^'t nhu+ tha(`ng Ngo.c.
Chi? cho+` khoa?ng nu+?a tha'ng nu+~a tho^i!

Nghi~ dde^'n ca^y vie^'t ma'y, no' kho^ng ta`i na`o dde^? ma('t ro+`i kho?i
con chim no.. Ma(.c da^`u con chim dda~ khua^'t sau ru+`ng du+'a, no' va^~n
nhi`n theo va` nhi`n theo kho^ng cho+'p ma('t.

Sau khi chim lo't to^? xong, ha. sinh ddu+o+.c ba ca'i tru+'ng, tia hy vo.ng
co' ca^y vie^'t Hero cha('c ro^`i tha`nh su+. tha^.t. No' be`n ddi dde^'n
nha` o^ng tha^`y thuo^'c Chi'n ga.n ho?i ba'n to^? chim vi` no' nho+' la^`n
tru+o+'c, anh Nghi~a cu?a no' cu~ng ba'n cho o^ng con bi`m bi.p than lo+'n
vo+'i gia' ba nga`n ddo^`ng. Sau khi ho?i gia' ca?, o^ng Chi'n gia?i thi'ch
vo+'i no' va` ba?o no' pha?i ba('t chim con khi chim chu+a dda^.p bu.ng
cu+'t. Chim con chu+a dda^.p bu.ng cu+'t nghi~a la` bu.ng con chim co`n
phi`nh to va` lo^ng chi? mo+'i mo.c va`i co^.ng lu'n phu'n tra('ng chi`a ra
nhu+ con nhi'm. Lu'c ddo' chim con mo+'i nga^m ru+o+.u tho^'c co' hie^.u
qua? ho+n nhu+~ng con chim lo+'n.

Loa`i chim bi`m bi.p ra^'t ca('c co+'. Chu'ng thu+o+`ng la`m to^? trong
ru+`ng du+'a co' nhie^`u gai nho.n va` sa('c. Chu'ng thu+o+`ng la`m to^?
o+? nhu+~ng me' so^ng, no+i cheo leo gio^'ng nhu+ loa`i dda.i ba`ng
thu+o+`ng la`m to^?. Tha(`ng Em nhie^`u lu'c ngo^`i la('ng nghe o^ng Chi'n
ke^? ve^` gio^'ng chim na`y ma` no' ro+.n to'c ga'y. Theo nhu+ o^ng Chi'n
ke^? thi` lu'c na`o no+i to^? chim bi`m bi.p cu~ng co' mo^.t ca(.p ra('n
ra^'t hung ha~n canh giu+~. Va? la.i, no+i chu'ng lo't to^? ra^'t kho' ti`m
vi` ru+`ng du+'a ra^.m ra.p, cha(`ng chi.t vo+'i nhie^`u gai nho.n cho ne^n
vie^.c ba('t chim con ra^'t kho' kha(n. Chu+a ke^? dde^'n ca'i mu`i to?a ra
tu+` tha^n nhu+~ng con chim con tha^.t la` ho^i ha'm kho' ngu+?i. Bo+?i
va^.y ngu+o+`i ta chi? nga^m ru+o+.u thuo^'c ba(`ng chim bi`m bi.p lo+'n.

Gio^'ng chim bi`m bi.p co' ra^'t nhie^`u loa.i kha'c nhau, nhu+ng chim to^'t
nha^'t la` chim bi`m bi.p lu+?a\. Loa.i chim toa`n tha^n ma`u va`ng na^u co'
va`i cha^'m ddo?. Co`n co' loa.i bi`m bi.p than thi` ma`u dden, bi`m bi.p
thu+o+`ng thi` co' lo^ng ma`u ho+i va`ng na^u va` dden. Ru+o+.u bi`m bi.p
co' the^? chu+~a ddu+o+.c ra^'t nhie^`u be^.nh, nha^'t la` nhu+~ng be^.nh
ve^` xu+o+ng kho+'p nhu+ te^ tha^'p, phong nhu+'c, tra^.t tay, tra^.t
cha^n....

Ta^'t ca? ca'c loa`i bi`m bi.p kho^ng mo+'m mo^`i cho con chu'ng ba(`ng
nhu+~ng thu+' tra'i ca^y hoa(.c nhu+~ng ha.t de? tho^ng thu+o+`ng nhu+
nhu+~ng loa`i chim kha'c, ma` chu'ng mo+'m mo^`i cho con ba(`ng nhu+~ng con
ra('n ddo^.c. Thu+o+`ng thi` chu'ng mo+'m mo^`i con con ba(`ng con ra('n
mun, loa.i ra('n dden thui, hoa(.c ra('n lu.c. Nghe o^ng Chi'n ke^? to+'i
ddo', no' ra^'t so+.. Nhu+ng hi`nh a?nh ca^y vie^'t Hero tru+o+'c ma(.t no'
la`m no' kho^ng nga.i gi`.

Cu+' hai nga`y la` no' che`o do` qua kia so^ng tha(m to^? chim mo^.t la^`n.
No' kho^ng da'm ddi tha(m chim nhie^`u vi` no' so+. cha me. cu?a con chim
con pha't hie^.n va` no' cu~ng so+. anh no' chu' y' va` bie^'t chuye^.n no'
ri`nh to^? chim ma` ddo`i chia cha'c. Mo^~i la^`n che`o qua kia so^ng la`
no' nu'p trong bu.i ra(.m cho+` cho hai con chim bo^' chim me. ddi kie^'m
mo^`i ro^`i no' mo+'i da'm to+'i ga^`n to^?. Loa`i chim na`y ra^'t tinh
kho^n, chu'ng thu+o+`ng ddi kie^'m mo^`i, sa(n lu`ng, va` so^'ng chung co'
ddo^i co' ca(.p. Tru+o+'c khi chim me. mo+'i mo^`i, chim cha la^~n me.
lu+o+.n tre^n kho^ng nhie^`u vo`ng ro^`i du+`ng la.i tre^n mo^.t ca`nh ca^y
cao ga^`n dda^'y ma` tro^ng xuo^'ng. Sau khi chu'ng tha^'y an toa`n thi`
chim me. nhanh nhu+ ca('t dda'p vo^.i xuo^'ng to^?. Khi mo+'m mo^`i cho con
xong, chim me. nha^.n ddu+o+.c ti'n hie^.u an toa`n cu?a chim cha ro^`i bay
ddi ba('t mo^`i nu+~a. Vi` ma^'y nga`y nay Tha(`ng Em theo do~i nhie^`u
nga`y, ne^n no' bie^'t ddu+o+.c he^'t gio+` na`o kha('c na`o thi` chim se~
ddi va` lu'c na`o thi` chim mo+'m mo^`i\. Ne^n no' kho^ng bao gio+` ddo^'i
ma(.t vo+'i hai con chim cha me. hung ha~n kia.

The^' ro^`i nga`y nga`y cu~ng qua ddi, tu+` phi'a ngoa`i nhi`n va`o no'
tha^'y chi? co' hai con chim con. Co`n ca'i tru+'ng kia dda~ bi. chim me.
ddem da^'u ddi dda^u no' cha(?ng bie^'t. Theo no' nghi~ thi` co' le~ chim
me. dda~ ha^'t ca'i tru+'ng hu+ kia xuo^'ng so^ng ro^`i. Mo^~i tua^`n no'
theo do~i su+. pha't trie^?n cu?a hai con chim con, trong lo`ng no' ra^'t
la` ha? he^\. No' ba('t dda^`u tha^'y chim da^`n da^`n lo+'n, lo^ng tra('ng
cu~ng vu+`a nhu' ra\.

Sau la^`n tha(m a^'y, no' ve^` no'i chuye^.n cu`ng o^ng Chi'n. O^ng ca(n
da(.n no' la` cho+` the^m hai nga`y nu+~a thi` ddem theo ca'i hu~ ru+o+.u
tra('ng cu?a o^ng ddu+a bo? chim con va`o dda^'y thi` o^ng se~ tra? thu` lao
cho no' ba?y nga`n ddo^`ng.

Ba?y nga`n ddo^`ng! So^' tie^`n qua' lo+'n ddo^'i vo+'i no'. Ba no' la`m
ca? nga`y dda^`u ta('t ma(.t to^'i va^.y ma` chi? ddu+o+.c co' na(m nga`n.
Nghi~ dde^'n ba?y nga`n ddo^`ng, nghi~ to+'i ca^y vie^'t Hero no' mu+`ng
ro+n.

Hai nga`y cho+` sao ma` la^u nhu+ hai the^' ky? ddo^'i vo+'i no'. Mo^.t
nga`y trong gio+` ho.c la` no' cu+' nghi~ dde^'n ba?y nga`n, nghi~ to+'i
ca^y vie^'t Hero ne^n no' kho^ng the^? tie^'p thu nhu+~ng ba`i vo+? ma` co^
gia'o gia?ng. No' ddang ti'nh trong dda^`u se~ la`m gi` sau khi co' ba?y
nga`n ddo^`ng trong tu'i. No' bie^'t na(m nga`n ddo^`ng la` no' du`ng dde^?
mua ca^y vie^'t Hero. Co`n la.i hai nga`n no' ddang pha^n va^n kho^ng
bie^'t la`m gi`. Ro^`i no' tu+. dda'nh va`o ddu`i ca'i dde't khi cho+.t
nho+' ra nha` no' dda~ he^'t ga.o hai ho^m nay ma` chu+a tie^`n mua\. No'
ti'nh nha^?m trong dda^`u la` se~ du`ng mo^.t nga`n mua na(m ky' ga.o ve^`
nha` cho me., na(m tra(m ddu+a cho me. ddi cho+., co`n na(m tra(m co`n la.i
no' se~ mua na(m o^? ba'nh mi` xin chan the^m ti' xi` da^`u ve^` cho ba me.,
anh Nghi~a, Tha(`ng Quy', va` no' mo^~i ngu+o+`i mo^.t o^? thi` se~ he^'t
so^' tie^`n ba?y nga`n ddo^`ng. Nghi~ dde^'n mo^~i ngu+o+`i ddu+o+.c a(n
mo^.t o^? ba'nh mi` thi` cha('c se~ vui la('m. Tha(`ng Quy' se~ mu+`ng va`
phu.c no' la('m khi ddu+o+.c ba'nh mi` a(n. DDang suy nghi~, ti'nh toa'n,
bo^~ng co^ gia'o go.i. Tha(`ng Em gia^.t mi`nh dda'nh tho't u' o+'. Ca?
lo+'p im la(.ng hu+o+'ng ma('t nhi`n ve^` phi'a no'.

Ho^m ddo' tuy tha(`ng Em bi. que^ tru+o+'c lo+'p, nhu+ng ve^` nha` no' vui
la.i ngay sau khi nghi~ dde^'n hai con chim bi`m bi.p con. Nghi~ dde^'n
ba?y nga`n ddo^`ng, nghi~ dde^'n ca^y vie^'t Hero ...

Cuo^.c ba('t chim con tuy de^~ nhu+ng cu`ng ra^'t co^ng phu\. Le~ vi` no'
so+. ne^'u no' pha't cha(.t bo? he^'t ca'c ca`nh du+'a dde^? ba('t to^? chim
thi` no+i a^'y se~ tro^'ng, chim se~ kho^ng va`o ddo' la`m to^? nu+~a\. Ne^n
no' dda~ va.ch la' du+'a ra ma` chui va`o ba('t hai con chim con. Ke^'t
qua? tuy ba('t ddu+o+.c hai con chim, nhu+ng hai tay hai chu+n no' dde^`u
bi. la' du+'a ca`o ra'ch. Qua? tha^.t, o^ng Chi'n no'i kho^ng sai, to^?
chim bi`m bi.p tha^.t la` thu'i, tha^.t la` ho^i, tha^.t la` kho' chi.u, va`
no' la`m cho tha(`ng Em no^n mu+?a\. Tha(`ng Em vo^.i bo? hai con chim bi`m
bi.p con va`o hu~ ru+o+.u tra('ng, che`o ve^` be^n kia so^ng.

Du+o+`ng nhu+ ti`nh ruo^.t thi.t giu+~a chim me. va` chim con co' so+.i
gia^y vo^ hi`nh na`o ddo' no^'i ke^'t, ne^n chim me. dda~ bay ve^` va`
nha^.n ra ma'i a^'m gia ddi`nh dda~ bi. ngu+o+`i ta pha' vo+~. Chim me.
vu+`a bay vu+`a ke^u tro^ng tha^.t tha?m thie^'t. Ve^` dde^'n bo+`, no'
ddem bi`nh ru+o+.u vu+`a ddi vu+`a cha.y dde^'n nha` o^ng Chi'n. O^ng giu+~
lo+`i hu+'a ban dda^`u, trao cho no' ba?y nga`n ddo^`ng.

Ca^`m ba?y nga`n tre^n tay, no' thu+.c hie^.n ngay y' ddi.nh mua ca^y vie^'t
Hero va` no' dda~ mua ca^y vie^'t vo+'i gia' bo^'n nga`n ta'm. Nhu+ va^.y
thi` no' mua ddu+o+.c the^m mo^.t ky' ga.o nu+~a tha`nh sa'u ky'. No' ca?m
tha^'y ngu+o+`i no' pha^'n cha^'n le^n, tuy ra(`ng tre^n mi`nh no' toa`n la`
nhu+~ng ve^'t tra^`y, ve^'t su+o+'t gio+` dda~ u+'a ma'u tha('m va`o thi.t.

Thu+.c hie^.n ca'c du+. ti'nh xong, no' ddem ta^'t ca? ve^` nha` cho cha me.
va` gia ddi`nh. Die^`u di~ nhie^n la` no' da^'u la.i chuye^.n ddem tie^`n
mua ca^y vie^'t.

Ve^` nha`, me. no' tha^'y mi`nh ma^?y no' dda^`y ve^'t ma'u ne^n ga.n ho?i\.
Tha(`ng Em tra? lo+`i su+. tha^.t vo+'i me. la` do ba('t to^? chim con. Me.
no' o^m no' va`o lo`ng. No' tha^'y gia ddi`nh vui, me. vui, no' cu~ng vui
la^y ro^`i que^n ba(~ng luo^n ve^'t thu+o+ng ddau. Bo^~ng no' cho+.t nha^.n
ra no' dda~ la`m sai mo^.t vie^.c la` da^'u me. chuye^.n la^'y tie^`n mua
ca^y vie^'t Hero. No' ru.t re` mo'c trong tu'i qua^`n ru't ra ca^y vie^'t
va` xin lo^~i me. vi` no' dda~ da^'u me.. No' no'i vo+'i me. la` no' se~
ddem tra? la.i ca^y vie^'t va` ddem tie^`n ve^` cho me. tie^u du`ng trong
di.p ga^`n te^'t na`y. Mo^.t la^`n nu+~a, me. no' o^m no' va`o lo`ng,
sie^'t cha(.t ro^`i kho'c. Me. no' kho^ng cho no' ddem ca^y vie^'t tra?
la.i ma` me. no'i ra(`ng : "DDo' la` pha^`n thu+o+?ng cu?a con, con ne^n
co'. Me. xin lo^~i con vi` me. kho^ng mua no^?i ca^y vie^'t ddo' cho con.
Con ne^n giu+~ no' la.i ma` du`ng. Con a(n luo^n o^? ba'nh mi` cu?a me. ddi
cho no ro^`i me. xu+'c thuo^'c ddo? cho. Xu+'c xong ddi ngu? so+'m mai co`n
ddi ho.c nu+~a."

Tha(`ng Em vu`i dda^`u va`o lo`ng me.. Trong tay no' va^~n co`n ca^`m ca^y
vie^'t, no' na^ng niu ca^y vie^'t ho^`i la^u ro^`i cu+o+`i tha^.t tu+o+i\.
Gio+` dda^y trong lo`ng no' kho^ng vu+o+'ng ba^.n gi` ve^` chuye^.n no' dda~
da^'u me. du`ng tie^`n mua ca^y vie^'t Hero nu+~a\.

Y-Thy (Vie^'t xong 11/19/00)


==============================================================================

VA(N HO.C NGHE^. THUA^.T
( Arts & Literary Weekly E-magazine )
Die^~n dda`n da`nh cho va(n ho.c nghe^. thua^.t tre^n lie^n ma.ng,
vi` va(n ho.c nghe^. thua^.t, va` chi? va(n ho.c nghe^. thua^.t!

P.O Box 452512 Garland, Texas 75045 USA
Email: vhnt@vanhocnghethuat.org

http://www.vanhocnghethuat.org


Chu? bie^n:
Pham Chi Lan - lanpham@vanhocnghethuat.org

Nho'm Bie^n Ta^.p:
Nguye^~n Phu+o+'c Nguye^n - nguyenn@tcbhou.com
DDinh Ye^n Tha?o - yenthaod@hotmail.com
DDinh Tru+o+`ng Chinh - chinh.dinh@wcom.com
Nguye^~n Gia Tu' - Tu.Nguyen@COMPAQ.com
Nguye^~n Tie^'n Du~ng - ndung@ibm.net
Pha.m Thie^n Ma.c - PHAMV@inac.gc.ca
Sung Nguye^~n - snguyen@tidalwave.com


Mo+`i ba.n gia nha^.p dde^? nha^.n ba'o ha`ng tua^`n gu+?i to+'i email.
Xin gu+?i e-mail ve^`: majordomo@vanhocnghethuat.org
Message content: subscribe vhnt <your-email-here>
( example: subscribe vhnt login@xyz.com )


Mo.i tha('c ma('c ba`i vo+?, lie^n la.c lanpham@vanhocnghethuat.org
Ba`i ddo'ng go'p cho vhnt, gu+?i ve^`: vhnt@vanhocnghethuat.org

The^? thu+'c gu+?i ba`i:
- ba`i gu+?i qua email, gu+?i ve^` ho^.p thu+ vhnt@vanhocnghethuat.org, hoa(.c
bbt-vhnt@vanhocnghethuat.org
- xin ddu+`ng cross-post ba`i gu+?i cho vhnt vo+'i ca'c forums kha'c.
- du`ng da.ng VIQR, tie^u chua^?n cu?a Vietnet, to^'i dda 80 chu+~
mo^~i ha`ng. Du`ng ca'ch bo? da^'u theo lo^'i hoa'n chuye^?n Vietnet
VIQR cu?a he^. tho^'ng VISCII (xem chi tie^'t o+? vhnt homepage).
- Xin du`ng "fixed width font", hoa(.c "proportional font", cha(?ng
ha.n font "Courier New", khi ddo.c vo+'i da.ng Vietnet/VIQR.
- Mo.i tri'ch di.ch hay dda(ng la.i, xin lie^n la.c tru+.c tie^'p
vo+'i ta'c gia? qua email, hoa(.c qua trung gian VHNT, tru+o+'c khi
pho^? bie^'n. Tha`nh tha^.t ca'm o+n su+. u?ng ho^. va` ddo'ng go'p
cu?a qui' ba.n.
- VHNT pha't ha`nh 2 tua^`n mo^.t la^`n, va`o thu+' Sa'u\.

==============================================================================